Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Արմատախլեմ, եցի

See full entry →

vn.

to eradicate, to pull up, to extirpate.


Արմատակեր

See full entry →

adj.

that eats roots or herbs.

NBHL (1)

Արմատակեր կենդանի (խոզ)։ Արմատակեր կնճիթք (խոզի). (Ոսկ. փիլիպ.։) (Ագաթ.։)


Արմատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to take root, to take hold, to grow.

NBHL (3)

ῤιζόομαι, ἑκρίζομαι radices ago, radicor Արմատս արձակել կամ ձկտել, կամ տարածանել, կամ առնել. հաստատիլ արմատովք. զօրանալ. ուռճանալ. (իրօք, կամ նմանութեամբ). արմատ կապել՝ բռնել.

Քան զարմատանալն՝ բեւեռիլն առաւելագոյն է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 8։)

Ե՛կ ծառ սաղարթաճեմ արմատացի՛ր ի բուրաստանս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Արմատաջինջ

See full entry →

adj.

extirpated.

NBHL (1)

ԱՐՄԱՏԱՋԻՆՋ ԱՌՆԵՄ. Արմատախիլ, եւ Բնաջինջ առնել.


Արմատաքի

See full entry →

adv.

rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.

NBHL (2)

Արմատաքի ծառոցն ի վերուստ հրկէց եղելոց (ի սոգոմ). (Փիլ. իմաստն.։)

Յամենայնէ արմատաքի եղէ. (Ճ. ՟Ա.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, արմատախիլ։


Արմաւ, ոյ, ու, ոց, ուց

See full entry →

s.

date;
date-tree;
phenix.

NBHL (1)

Զարմաւն քաղցրահամ եւ գեղացկատեսիլ. (Ագաթ.։)


Արմնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Արմատանամ.

NBHL (1)

Արմատանալ. հաստատիլ յերկրի.


Արմուկ

See full entry →

s.

cf. Արմուկն.

NBHL (1)

Գեանաստորս ի գաւառին պրտուոյն՝ սակաւ մի վերամբարձեալ ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին. (Փիլ. տեսական.։)


Արշաւեմ, եցի

See full entry →

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

NBHL (1)

τρέχω, ἑπιτίθεμαι, διώκω curro, invado, persaequor Ընթանալ. յարշաւս գնալ. արշաւանս դնել. խաղալ ի վերայ. յարձակիլ. դիմել. ասպատակել (որ է ձիով ընթանալ) պնդիլ զկնի. գրոհ տալ. վազել, վրայ վազել.


Արուեստաբար

See full entry →

adv.

artistically.

NBHL (1)

Որ զտէրունեան խորանն արուեստաբար կազմէ բեսելիէլ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 80։)


Արուեստագէտ, գիտաց

See full entry →

adj. s.

artisan, artist, master, author.

NBHL (1)

Վաճառականաց, եւարոեստագիտաց. (Շ. ընդհանր.։ եւ Փիլ. ստէպ։)


Արուեստակեմ, եցի

See full entry →

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

NBHL (1)

Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)


Արուեստապէս

See full entry →

adv.

skilfully, ingeniously, with art.

NBHL (1)

գեղեցիկ եւ արուեստապէս ունի։ Պատեն ոտիւքն արուեստապէս կարթելով. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)


Արուեստաւոր, աց

See full entry →

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

NBHL (2)

Բազում ինչ է եւ ի ծառս առանց արուեստի արուեստաւոր. (Փիլ. լիւս.։)

Արուեստաւոր բանք։ արուեստաւոր յարմարութեամբ. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Արութիւն, ութեան

See full entry →

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

NBHL (2)

Խորհականութիւն եւ ողջախորհութիւն, արութիւն եւ արդարութիւն։ Եզերացեալ է խոհականութիւն առնելեօքն, իսկ արութիւնն համբերելեօքն. (Փիլ. այլաբ.։)

Եթէ արութիւնք թորեսցեն ի տէրունական սեղանն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)


Արջասպ, ոյ

See full entry →

s.

vitriol.

NBHL (1)

Արջասպով ներկած են. (Երզն. երկն.։) (Արջասպ՝ կարծի ասիլ իբր արջնազգեստ. զի հյ. արջն ի բարդութիւնս է սեաւ կամ թուխ, որպէս հասարակ գոյն արջոց։


Արջնազգեստ

See full entry →

adj.

dressed in a black or dark coat.

NBHL (1)

Յորոց պարտ էր նոցա ի վերայ սատակմանն (ազգայնոց) արջնազգեստ լինել, ի սոցայցն զնոսա ստացուածոց զարդարեալ պայծառացոյց. (Փիլ. սամփս.։)


Արտ, ոց

See full entry →

s.

field, piece of arable land, soil.

NBHL (1)

Զանազանեալ է յումեքէն լինել, եւ յարտումեքէն, եւ իւիքն։ Յարտումեքէն իբրեւ ի նիւթոյ, յումեքէն՝ իբր ի պատճառէ, եւ իւիքն՝ իբրեւ գործւով. (Փիլ. լին. Ա. 58։)


Արտաբերեմ, եցի

See full entry →

va.

to utter, to pronounce.

NBHL (1)

Որ արտաբերեալ լինի բանս (ի չափահասից)։ Երկար տառիւք արտաբերիցի, որպիսի՝ մովսէս՛. (Փիլ. լին. ՟Դ. 108։ Թր. քեր.։)


Արտաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pronunciation.

NBHL (1)

այն որ ըստ բանին արտաբերութեան լինի։ Որ յարտաբերութեան բան է արտաքոյ մտաց. (Փիլ. լին. ստէպ. եւ Փիլ. այլաբ.։)


Արտալածեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive out, to banish, to exile.

NBHL (1)

Զառաջնորդս սոցա արտալածել ի գաւառէն։ Արտալածեն եւ զսա ի քաղաքէն։ Ամս երիս արտալածիլ. (Պղատ. օրին. ՟Թ. ՟Ժ։)


Արտահալածեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Արտալածեմ.

NBHL (1)

Ո՞չ իբրեւ զգռեհիկ մի արտահալած խուճապէր (պօղոս զսատանայ). (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)


Արտայայտ

See full entry →

adj. adv.

evident, clear;
evidently.

NBHL (1)

Արեգական ծագեցելոյ՝ աներեւոյթք այլոց աստեղացն փայլմունք են, եւ մտեցելոյ արտայայտք. (Փիլ. այլաբ.։)


Արտաշիկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become ardent or red, to catch fire, to inflame.

NBHL (1)

Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինացն։ Արիւն ոգւոյ կոչէ զջերմն սորա եւ զարտաշիկացեալն առաքինութիւն՝ կանգնութիւն։ Ջեռեալք եւ արտաշիկացեալք ոմանք աստուածային բանք։ ջերմ բանիւք եւ արտաշիկացելովք պատրաստեալք. (Փիլ.։)


Արտաշնչանամ

See full entry →

vn.

to expire, to die.

NBHL (1)

Փչել զշունչ՝ զոգի. անշնչանալ. մեռանիլ.


Արտաշնչեմ, եցի

See full entry →

va.

to expire, to die;
to exhale;
to exude, to perspire, to transpire.

NBHL (1)

ἑκπνέω efflo, exspiro, morior Փչել զոգի. մեռանիլ.


Արտասահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Աքսորեմ.

NBHL (1)

ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ, ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆԵՄ, ԻԼ. ἑξορίζω, ὐπερορίζω extermino, limitibus et finibus expello, exilio multo Հանել արտաքոյ սահմանաց. տարագրել. աքսորել. ի բաց վարել. վտարել, իլ. քշել.


Արտասուագոչ

See full entry →

adj.

that cries while weeping.

NBHL (1)

Արտասուագոչ պաղատանք, կամ բարբառ, կամ երգ. (Վրք. հց. ժ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։ Հ. կիլիկ.։)


Արտասուակից

See full entry →

adj.

that weeps with, that partecipates in the sorrow of another;
— լինիմ, to weep together;
to console.

NBHL (1)

ԱՐՏԱՍՈՒԱԿԻՑ կամ ԱՐՏԱՍՈՒԱԿՑՈՐԴ ԼԻՆԵԼ. συγκλαίω collacrimo, cum alio ploro, fleo Կցորդիլ արտասուաց այլոց.


Արտասուակցորդ

See full entry →

cf. Արտասուակից.

NBHL (1)

ԱՐՏԱՍՈՒԱԿԻՑ կամ ԱՐՏԱՍՈՒԱԿՑՈՐԴ ԼԻՆԵԼ. συγκλαίω collacrimo, cum alio ploro, fleo Կցորդիլ արտասուաց այլոց.


Արտասուք, սուաց

See full entry →

s. pl.

tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.

NBHL (1)

Ի սաստիկ տառապանացն եւ ի սգաւորութենէնն առուք երակացն զջուրն որ զսրտիւն՝ յաչսն ի վեր տայցեն, եւ այն կաթիլք արտասուք անուանին. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)


Արտաքին, աքնոց

See full entry →

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

NBHL (1)

մանաւանդ՝ Օտարազգի կամ այլազգի հեթանոս մատենագիրք, քերթողք, եւ փիլիսոփայք որպէս լտ. profani auctores եւ այլն.


Արտաքոյ

See full entry →

prep. adv.

out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.

NBHL (2)

Եւ պատմեաց արտաքոյ։ Կալ կամ շրջիլ կամ ագանիլ արտաքոյ։ Ի տան ծնեալ՝ կամ արտաքոյ։ Ծեփեսցես զնա ներքոյ եւ արտաքոյ։ Արտաքոյ երեւին գեղեզիկք։ Արտաքոյ մարտք եւ ի ներքոյ արհաւիրք. եւ այլն։

Զարտաքոյս եկեղեցւոյն, կամ արքունեացն ամրացուցանել, կամ հոգածել։ Զարտաքոյսն (մարմնոյն) զգեստաւորեալ։ Արտաքոյքդ միայն են ի տեսիլ արտաքնոց. (Յհ. կթ.։)


Արտաքս

See full entry →

adv.

out, outwardly.

NBHL (1)

Ոչ մտանէ ի ներքս ասացեալք յականջսն, այլ իբր ի բաց եւ յարտաքս հեղեալ լինի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 104։)


Արտաքսեմ, եցի

See full entry →

va.

to put out, to drive out, to exclude.

NBHL (1)

Յեպիսկոպոսութենէ արտաքսել, կամ արտաքսիլ. (Կանոն.։)


Արտօսր

See full entry →

s.

tear;
cf. Արտասուք.

NBHL (3)

Յաչսն արտաքս մղեալ յարձակի ի ձեռն կաթլոց գիջութիւն. եւ կաթիլն արտօ՛սր ասի. (Նիւս. կազմ.։)

Սակաւ մի մարմնովն արտօսր ի վերայ թորեցուցեալ՝ արագ արագ ի վեր յարեաւ ի մեռելոյն. (Փիլ. իմաստն.։)

ԱՐՏՕՍՐ ՏՆԿՈՑ. ὁπός succus, lacryma arboris Աւիշկ կամ հիւթ իբրու կաթիլ, կամ մածուցիկ կաթն ծորեալ ի ծառոց. ծառի արցունք.


Արփի, փւոյ, փեաց

See full entry →

s.

sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.

NBHL (2)

Զպատարագացն ծախիլն՝ ո՛չ յայնմանէ որ ի պէտսն տուեալ է մեզ հուր, այլ յայնմանէն՝ որ յարփոյն էջ ի վերուստ։ Որ յօդսդ ինչ է, եւ որ յարփին։ Բղխեաց արփի եւ երկին (զմանանայն), իբրեւ զաստեղս երկնից, բոլոր բոլորեքումբք արփեաւն փայլմունս ճառագայթից։ Օդ ընդ երկնաւ եւ ընդ արփեաւն կարգեալ. (Փիլ.։)

Ձորք ժամանակք (եղանակք) բաժանեալ մեկնեցան, ոմն ջերմոյն եւ արփւոյն՝ ամառն, աշուն, երկու. իսկ ցրտոյն երկու, ձմեռն, գարունն. (Փիլ. ել.։)


Արփիաճեմ

See full entry →

adj.

that walks in the light;
that goes like the sun;
bright, luminous.

NBHL (1)

Որ անսուտ իմաստասէրն լինի ոգի, ամբարձելոցն եւ վերամբարձիցն ցանկացեալ տեսլեան՝ արփիաճեմ լինելով. (Փիլ. լին.։)


Արքայիկ՞՞՞օձ

See full entry →

s.

basilisk (lizard).


Արքունական, ի, աց

See full entry →

adj.

royal;
— ճանապարհ, great thourougkfare, high-road.

NBHL (1)

Արքունական թագ, կամ զօրութիւն, ծնունդ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Փիլ. ստէպ։)


Արօրադրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Արօրադիր առնել.

NBHL (1)

Այսպէս պիտոյ է արօրադրիլ ամենայն ոգւոյ. (Խոսր.։)


Աւագանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to ennoble ones self.

NBHL (1)

Մեծանալ, եւ մեծարիլ. յն. մեծ լինել.


Աւազակապետ, աց

See full entry →

s.

captain of robbers.

NBHL (1)

Աւազակապետ ժանդատեսիլ. (Արշ. ՟Ի՟Բ։)


Աւանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become a borough.

NBHL (1)

Իբրեւ աւան լինել. փոխիլ յաւան. մեծանալ շինին եւ գտանիլ իբր քաղաքագիւղ.


Աւանդեմ, եցի

See full entry →

va.

to consign, to deposit;
to leave, to commit, to deliver, to remit, to transmit;
to recommend;
to toach;
to give;
— զոգի, to give up the ghost, to die.

NBHL (2)

ԱՒԱՆԴԵԼ ԶՈԳԻ. Յանձն առնել ի ձեռս Աստուծոյ զհոգի իւր. հանել զհոգին. վախճանիլ. փոխիլ ի կենաց. հոգին տալ. ճանընը թեսլիմ էթմէք, թէսլիմ օլունմագ.

ԱՒԱՆԴԵՄ կամ ԱՒԱՆԴԻՄ. որ եւ ԱՒԵՄ, կամ ԱՒԻՄ. Յաւիւն հարկանիլ. իբր ցնորեալ աստանդիլ. մոլեդնիլ. παροιστρέω. oestro captus insanio (որ ի սուրբ գիրս թարգմանի, զայրանալով զայրանալ լծընկէց լինել).


Աւանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consignment, deposit;
tradition.

NBHL (1)

παράδοσις traditio, δόγμα decretum Աւանդելն, աւանդիլն, եւ աւանդեալն բան. որպէս վարդապետութիւն, ուսումն, օրէնք, պատուիրան, սովորուիւն եւ այն. եւ այն՝ աստուածային, առաքելական, կամ եկեղեցական, կամ մարդկային՝ գովելի կամ պարսաւելի. որ ինչ ի նախնեաց փոխանցեալ իցէ առ յետինս՝ որդւոց յորդիս.


Աւանդումն, ման

See full entry →

s.

cf. Աւանդութիւն;
— հոգւոյ, commendation of the soul.

NBHL (1)

Աւանդելն, իլն. յանձն առնելն, մանաւանդ զհոգի.


Աւար, աց

See full entry →

s.

booty;
pillage, sack, capture, recapture, prey;
plunder, marauding;
devastation, depredation, disorder;
— ածել՝ առնուլ հարկանել, յ— մատնել, յաւարի առնուլ՝ տանել, to spoil, to make booty, to pillage, to sack, to plunder, to ravage;
լիաձեռն աւարաւ, charged with plunder;
յ— մատնիլ, to be a prey, to be given to pillage.


Աւարումն, ման

See full entry →

s.

pillage, sack;
devastation.

NBHL (1)

Աւարումն քաղաքաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.) աւարումն.


Աւարտումն, ման

See full entry →

s.

termination, term, end, completion.

NBHL (1)

Աւարտելն, աւարտիլն. աւարտ. վախճան. յանգ. կատարումն. լրումն իբր պսակ. ծայր.