Definitions containing the research տի : 10000 Results

Տարալածեմ, եցի

See full entry →

va.

to chase, to expel, to drive away.

NBHL (1)

ՏԱՐԱԼԱԾԵԼ. Ի բաց հալածել. արտալածել։ Թէոդոր. խչ. (մթին իմաստիւք)։


Տարալսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

disobedience.

NBHL (1)

Զի փայտին տարալսութիւն ի ձեռն փայտին հլուութեան բժշկեալ. (Իրեն. առ Լեհ.։)


Տարածանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Տարածեմ.

NBHL (3)

Ի տարածանելն ազգի մարդկան ընդ լայնութիւն ամենայնի երկրի։ Ամենեցուն հասարակաց հնարէր զխնամոցն իւրոց ի վերայ տարածանել (կամ տարածել) զգեստս։ Քրիստոնէութիւնն տարածանէր ընդ ամենայն կողմանս։ Չեւ եւս սփռեալ տարածանէր համբաւս այս ի դվին։ Ուստի՞ բան հրամանացն ընդ աշխարհ տարածեալ իցէ. (Խոր. Եղիշ.։ Փարպ.։ Եզնիկ.։)

Սաղարթ տարածէ ընդ տիեզերս երկրի. (անդ։)

Տարածէ զվարդապետութիւնն։ Ոչ է ժամ տարածել զբանս իմ ընդդէմ քննողաց։ Տարածեցաւ զամենայն տիեզերօք առ հասարակ անունս այս։ Զի այնպէս ամենայն ուրեք տարածեսցի բանն։ Ընդ բնաւս տարածեալ էր, թէ նա իցէ քրիստոսն։ Տգիտութիւն եւ ամայութիւն յաշխարհի տարածի. (Ոսկ.։ Ճ. ՟Բ. Խոսր.։ Իգն.։ Խոսր.։)


Տարածումն, ման

See full entry →

s.

extent, dimension, latitude;
dilatation, extension, expansion, diffusion;
propagation, spread, reach, sphere.

NBHL (1)

Որք արդեօք հիւանդութիւնք նովին իսկ շարոլորմամբ ախտին առասացան տարածմունք, եւ լորցք, (Պղատ.տիմ.։)


Տարականամ

See full entry →

vn.

constitute itself, to proceed, to issue.

NBHL (1)

Ուրոյն կայանալ կամ տարրանալ. բաղկանալ որպէս քանակ տարորոշ. տիրապէս բովանդակիլ. յերիւրիլ.


Տարակոյս, կուսից

See full entry →

s. adj.

doubt, uncertainty, wavering, vacillation, irresolution, hesitation, embarrassment;
tribulation, anguish, anxiety;
doubtful, uncertain;
ի —կուսի կացուցանել, ի — արկանել, to cause to doubt, to call into question;
կալ ի —կուսի, to doubt, to be in doubt, to waver;
— ի —ս կցել, to multiply doubts, questions;
չիք ինչ —, there is no doubt;
undoubtedly.

NBHL (2)

ἁπορία inopia consilii, anxietas, quaestio ἁπόρημα dubium ἁμφισβήτησις dubitatio. եւ բայիւ ὁλιγοψυχέω, ἁθυμέω եւ այլն. Յայսկոյնս յայնկոյս տատանումն մտաց եւ սրտի. երկբայութիւն. երկմտութիւն. վարանք. հոգ. տառապանք. տագնապ. դժուարին իրք եւ անել անցք.

Ի խոնարհ եւ ի տարակոյս բանից թախծեալ սրտիւք առ երկնային թագաւորն անամօթ վերաղաղակէին. (Կլիմաք.։)


Տարակուսանք, նաց

See full entry →

cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.

NBHL (1)

Ի խռովութիւն եւ ի տարակուսանս դարձուցանէ։ Արհաւիրք տարակուսանաց։ Ի տարակուսանաց ցաւոցն, կամ աղետիցն։ Ի տառապանս եւ ի տարակուսանս։ Որ ապաւէնդ ես վշտացելոց, եւ ակնածու՝ որոց իլ տարակուսանս։ Տրտմեալք տարակուսանօք՝ ողբային զամլութիւն բնութեան։ Իսկ հոգալն աստուծոյ՝ տարակուսանք ի՞նչ են, եւ կամ աշխատութիւն։ Ողորմելի եւ տարակուսանքն (չքաւորութեան). (Յճխ.։ Մանդ.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Սարկ. աղ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ.։ Ածաբ. աղք.։)


Տարակուսիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to doubt, to have doubts, to question, to hesitate, to be irresolute, embarrassed, to demur;
— ի դիւէ, to become furious, to rage like a madman.

NBHL (4)

ἁπορέω, -ομαι, ἑξαπορέομαι haesito, haereo, dubito, quo me vertam nescio . Ի տարակոյս եւ ի վարանս անկանիլ մտօք եւ սրտիւ. ծփիլ ի խորհուրդս. տատանիլ ոգւով յայս եւ յայն կոյս. յանհնարս մտանել. զելս իրացն չգտանել. անճրկիլ, ծփալ, հոգ ընել, շուարիլ.

Տարակուսելով տարակուսեսցի երկիր։ Զահի հարաւ յակոբ, եւ տարակուսեալ էր։ Որդիքն ձեր տարակուսեալք, որ ննջեն ի կիցս ամենայն ճանապարհաց։ Յանաբժշկական ցաւս սրտից տարակուսելոց։ Կարօտեալք, այլ ոչ տարակուսեալք։ Տարակուսեալ եմ ես վասն ձեր.եւ այլն։

Տարակուսեալ թախծիւր՝ անզաւակութեանն տենչանօք տոչորեալ։ Տարակուսեալք էին ի հարկաց անտի ծառայութեան։ Նոքա մեծատանն տանջանօք տարակուսեսցին ... մի՛ սոքա տարակուսեսցին ի նեղութեան իւրեանց։ Զարհուրեալ յերկիւղէ մահու, եւ տարակուսեալ տատանէր յինքեան։ Երանելին մեսրոպ տարակուսեալ ի խորհուրդս իւր՝ առ աստուած ապաւինի. (Անան. եկեղ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Իգն.։ Խոսր.։ Շ. բարձր.։)

ՏԱՐԱԿՈՒՍԻԼ. Երկբայիլ. յերկուանալ. երկմտիլ.


Տարահասակ

See full entry →

adj.

tender, very young.

NBHL (1)

Տհաս հասակաւ, փոքր տիօք. անչափահաս.


Տարամերժեմ, եցի

See full entry →

va.

to cast out, to reject, to reprobate;
to expel, to drive away;
to disown, to disapprove.

NBHL (1)

Զտարամերժեալ հոգին վերստին միաւորեաց. (Նանայ.։)


Տարայ, ի

See full entry →

s.

jar;
*tare, tare and tret.

NBHL (1)

Քարէ բզուզ կամ ճառա. ա՛ռ կարաս կամ ճառայնի։ Երեքհարիւր ճառայ գինի. եւ ճառայն է խգ հաստ։ Զպատրոյսն քաղէ՛, եւ ի ճառայ դի՛ր, եւ զբերանքն կալ, եւ ի հիւթ գետին թաղէ. (Վստկ.։)


Տարաշխարհ

See full entry →

s.

distant country, remote region, abroad, foreign lands;
cf. Տարաշխարհիկ.

NBHL (1)

Ոչ զտար աշխարհ ուրեք հատի անցի. յն. զերկայն ճանապարհորդութիւն, կամ ուղի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)


Տարաշխարհեայ

See full entry →

cf. Տարաշխարհիկ.

NBHL (1)

Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)


Տարաշխարհիկ

See full entry →

adj. s.

cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.

NBHL (1)

Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)


Տարապաշտ

See full entry →

adj.

heathen.

NBHL (1)

Որդիք տարապաշտից. (Արծր. ՟Ա. 1։ եւ Գանձ.։)


Տարապարտ

See full entry →

adj. adv.

wrong, undue, unjust, unreasonable;
unnecessary, needless, useless, vain;
—, ի —, unduly, in vain, uselessly, without reason, improperly, wrongfully;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
հոգալ ի բանս —ս, to believe in idle gossip.

NBHL (1)

κενός vanus ἁναίτιος, ἁνάξιος indebitus, immercus, immeritus. Որ ինչ է արտաքոյ պարտեաց եւ իւաւանց. վայրապար. անպատճառ. ընդունայն. սնոտի. անպիտան. անիրաւ. փուճ.


Տարապարտարօտ

See full entry →

adj. fig.

feeding on illusions;
feeding negligently.

NBHL (1)

Արածօղ զսնոտիս, որպէս դնի ի յն. ποιμαίνων τὰ μάταια.


Տարապարտուց, ի տարապարտուց

See full entry →

adv.

cf. Տարապարտ.

NBHL (1)

ՏԱՐԱՊԱՐՏՈՒՑ ա. κενός, ἅδικος vanus, injustus. Տարապեւարտ. սնոտի. ունայն. անիրաւ.


Տարասահման առնեմ

See full entry →

sv.

cf. Տարասահմանեմ.

NBHL (1)

Մինչեւ յե՞րբ տարասահման լինիցիմք, եւ օտարոտի ի հայրենեացն մերոց։ Եթէ կամիցիս շինել զտունն զայն, ոչ ոք զնա տարասահմանել կարասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 10։)


Տարասահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

to banish, to exile, to drive away, to remove.

NBHL (2)

Մինչեւ յե՞րբ տարասահման լինիցիմք, եւ օտարոտի ի հայրենեացն մերոց։ Եթէ կամիցիս շինել զտունն զայն, ոչ ոք զնա տարասահմանել կարասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 10։)

ՏԱՐԱՍԱՀՄԱՆԵԼ. Տարօրինակ կամ տիրաբար սահմանել, բացորոշել.


Տարացոյց

See full entry →

cf. Յարացոյց;
cf. Օրինակ.

NBHL (1)

παράδειγμα, ὐπόδειγμα exemplar, exemplum, argumentum, documentum, indicium, formula. Բացէ ի բաց ցոյց՝ իբր յայտնի կամ հեռաւոր. յարացոյց. ցուցակութիւն օրինակ. տիպար. նմանութիւն. առակ. նշանակ. յայտարար.


Տարացուցաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

speaking metaphorically, parable, allegory, metaphor.

NBHL (1)

Նաեւ ծոցն տարացուցաբանութեամբ զառագաստի ինչ ունի նշանակ։ Որպէս արեան ասաց (ասեն) տարացուցաբանութեամբ քիրտն. (Նանայ.։ Թէոդոր. մայրագ.։)


Տարացուցումն, ման

See full entry →

s.

speaking in parables.

NBHL (2)

Օրինակաւ ցուցումն. հաւաստիք տարացուցիւ.

Անբաւ է ասել ի հաճութիւն անհաւատիցն տարացուցումն (կամ ի տարացուցացն). (Եպիփ. յար. կամ Ոսկ. յեզեկ.։)


Տարափումն, ման

See full entry →

s.

heavy fall of rain.

NBHL (1)

Որպէս աստիճանք եւ սանդուղք առ երկնաւոր վերելումնն՝ քարանցն տարափմունքն քեզ երեն. (Ժմ. յն.։)


Տարբաղմատ

See full entry →

adj. gr.

casual.

NBHL (2)

παρασυντακτικός continuo connectens. Ազգ պատճառական շաղկապի՝ հթարկադրեալ կամ յարակցեալ բազմատի իբր թէականի. որ ըստ յն. յարբաղկացական, յաւելուածով իրիք մասնական իլ բաղկացական. զոր օրինակ բաղմատք են, զի քան, թէ. եւ տարբաղմատք, քանզի, վասն զի, որպէս թէ, քան թէ։

Տարբաղմատն ընդդէմ է բաղմատին. (Երզն. քեր.։)


Տարբերեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.

NBHL (1)

Շրջօղ միայնակեաց՝ խռիւ անապատի. սակաւ ինչ զտեղի ունի, եւ դարձեալ տարբերի։ Միշտ ի յուզմանիէ մեղացն ալեաց տարբերիմք։ Սահեալք նշդեհութեամբ, եւ ի մէջ այլալեզու ազանց տարբերեալք. (Նեղոս.։ Լմբ. պտրգ. Շ. ընդհանր.։)


Տարբերութիւն, ութեան

See full entry →

s. ast.

difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.

NBHL (2)

διαφορά differentia. Տարբեր գոլն, եւ տարբերիչ բանն. զանազանութիւն, որոշումն. խտիր. աննմանութիւն.

Արանեկել զբազմանց բազմապատիր տարբերութեամբ։ Յորձանօք մեղաց, մանաւանդ տարբերութեամբ կենացս։ Մխիթարի տարբերութիւնս ի նաւահանգիստն անմատոյց։ Կեցո՛ զիս, այսինքն ի տարբերութենէ չարին։ Հեռացեալ յամենայն զգալի տարբերութենէ զբօսանաց։ Յետ բազմածուփ տարբերութեանն ի խռովութեան ժամանակիս. (Մագ. ՟Լ՟Թ։ Շ. բարձր.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։ Ճ. ՟Ա.։ Պտմ. ժող.։)


Տարեմուտ

See full entry →

cf. Տարեգլուխ.

NBHL (2)

Յամսեանն սեպտեմբերի մինն՝ յաւուր տարեմտի (ըստ յունաց). (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Յաղագս տարեմտին՝ ի վանական վարդապետէ։ Ամսամուտ, տարեմուտ, շաբաթամուտ։ Զանազան է եւ մուտ տարեմտից։ Եբրոյեցւոց եւ մակեդոնացւոց տարեմուտն ի միասին է. (եւ այլն. Վանակ. որպէս եւ Վրդն. սղ.։ Տօմար.։)


Տարեւոր

See full entry →

cf. Տարեւորական.

NBHL (1)

Անտիպատրոս տիրեալ աւուրս խ (կամ խե). զնա մակեդոնացիք Տարեւոր կոչեցին. քանզի այնչափ ժամանակս տարեւոր հողմք հնչեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Տարմ, ից

See full entry →

s.

cf. Տարմահաւ;
—, — թռչնոց, flock, flight of birds;
— — or տարմաբար, cf. Տարմաբար.

NBHL (1)

Կիւրիղայ, տարմ. թերեւս ըստ հին հելլենացւոց բառ ինչ հանգոյն լատինականին. կամ իտ.։


Տարմաջուր

See full entry →

s.

starling-water.

NBHL (2)

Ջուրն այն՝ զորոյ զհետ բերին ի բնէ տարմք. գտանի ի խորասան եւ ի սպահան. ուստի եթէ տարցին սափորով միով այլուր, զոր օրինակ ի մուսուլ, զհետ գան տարմք, եւ ծախեն անդ զմարախս.

Ըմպեմ զտարմնաձայնականին որպէս զջուր ուխտից զքերթածս լաւացն։


Տարորոշեմ, եցի

See full entry →

va.

to distinguish, to separate, to divide.

NBHL (1)

Զյիշատակ ծննդոց նորա բանիւ տարորոշել, թէ որո՛վ կամ ուստի կամ զիա՛րդ, կամ ոյք ոմանք տիրեցին աշխարհիս հայոց. (Յհ. կթ.։)


Տարուբեր, աց

See full entry →

adj. s.

agitated, tossed about, driven here and there;
carrying or bringing merchandise;
agitation;
— բանից, messenger.

NBHL (1)

ուր եւ յաստուածաշնչի՝ որ ըստ օրինակաց գէորգեայ վարդապետի, ի բացատրութիւն ձայնիս.


Տարուբերեմ, եցի

See full entry →

va.

to agitate, to toss about, to stir, to drive here and there;
to repeat.

NBHL (1)

Որ ընդ աստուած եւ ընդ մարդիկ ոչ միայն վասն անցաւորիս, այլեւ վասն անանց կենացն տարուբերին, բանիւք եւ արդեամբք զգուշութիւն պիտի. (Խոսր.։)


Տարումն, ման

See full entry →

s.

cf. Տարողութիւն;
յանտեղի —, carrying to absurdity.

NBHL (1)

ՅԱՆՏԵՂԻ ՏԱՐՈՒՄՆ. εις ἅτοπον ἁναγωγή reductio ad absurdum. որ եւ ՅԱՆՏԵՂԻ ԱԾՈՒՄՆ. այսինքն Յանտեղութիւն ձգելն եւ ստիպելն զդիմախօսն.


Տարտամիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be irresolute, undecided, uncertain;
to grow slothful, lazy;
to move slowly.

NBHL (1)

Ի ծերութենէ տարտամեալ՝ մոռացայ զպատկեր աւուրն։ Գետնախշտի տարտամեալ, եւ սովու եւ ծարաւոյ համբերեալ. (Վրք. հց. ՟Բ։ Մագ. ՟Ի՟Ե։)


Տարտամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of determination, irresolution, indecision, uncertainty, embarrassment, perplexity;
cowardice, poltroonery;
sloth, idleness.

NBHL (1)

Զտարտամութիւն տարակուսանացս։ Ի խշտին տարտամութեան. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Ե։)


Տարտարոս, աց

See full entry →

s.

Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.

NBHL (1)

Տարտարոսն՝՝ որ էն մէջ ամենայնի, տեղի ինչ է յոմանց ջուրց, եւ ստորախմբումն եղանի մինչեւ ցտիղմն. ((որպէս մրուր աղտեղութեանց) Նոննոս.։)


Տարրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.

NBHL (1)

Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.


Տարրապաշտ, ից

See full entry →

s.

fetish;
fetish-worshipper.

NBHL (1)

Բամբասէ զանմտութիւն տարրապաշտիցն։ Ոչ միայն տարրապաշտք, այլեւ դիւապաշտք. (Նախ. իմ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)


Տարրատռփութիւն, ութեան

See full entry →

s.

immoderate love or desire of terrestrial things;
idolatry.

NBHL (1)

Տարրատռփութեան դեւն ստիպէ՝ բարեքաձեւաց տարերց երկիրպագանել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Տարրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to element, to compound of elements, to constitute, to produce, to form, to give being to;
to incorporate, to attach together, to mix, to unite;
to inculcate, to impress.

NBHL (1)

Ի մի էութիւն զիւրաքանչիւրոցն նուէր տարրացոյց։ Տարրացուցանէ զնոսա մի աստուած եւ մարմին աստուծոյ։ Հոգին տարրացուցանէ զմեզ ի քրիստոս իբր զկենդանութիւն։ Հանդերձն՝ զոր տարրացոյց անկողին ի խորափտին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)


Տարրիչ

See full entry →

adj.

creating, producing, making.

NBHL (1)

Տարրացուցիչ. հաստիչ.


Տարփամ, ացայ

See full entry →

vn.

to wish for ardently, to long or sigh for, to covet eagerly;
to burn with desire or passion, to be in love.

NBHL (1)

ἑράω, ἑρατίζω amore prosequor, cupio, adfecto. Տենչալ, ցանկալ տրփալով կամ տռփելով սրտի. վառիլ սիրով. փափաքել պասքեալ ոգւով.


Տարփանք, նաց

See full entry →

s.

love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.

NBHL (2)

Ոչ վայելիցն տարփանօք հեծեմ, այլ հանդերձողին տենչանօք յերիկամանց աստի կականիմ։ Խրախացի՛ր համայն տարփանօք բերկրեալդ ի կանայս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)

Յայս կշիռ ժողովել զիմաստիցս ծայր տարփանաց, եւ արժանի գովելոյ իմաստունս. (Համամ առակ.։)


Տարփաւոր

See full entry →

cf. Տարփող.

NBHL (1)

Բարեպաշտութեան եւ իմաստութեան տիրապէս տարփաւորն՝ աստուածասէր թագաւորն հայոց հեթում. (Երզն. քեր. յիշատ.։)


Տաւաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.

NBHL (1)

Ընդ հովանեաւ տաւաղին անմահական տնկոցն։ Շնորհեա՛ զխաղաղութիւնեկեղեցւոյ եւ ընդ սովին տաւաղեալ հօտի։ Ի մի փարախ ուղղափառ եկեղեցւոյ տաւաղեսցին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. գանձ.։ Կիռ. ման. թղթ.։)


Տափակողմն, մանց

See full entry →

s.

flat side, plain, flat ground.

NBHL (1)

Բանակեցան ի տափակողմն ի դաշտագետին վայրին։ Ի տափակողմն ի դաշտ մի մեծ. յն. լոկ, ի դաշտային գետնի. (ի դաշտ մի մեծ. ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 40։ ՟Ե. 52։)


Տափարակ, աց

See full entry →

adj. s.

flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.

NBHL (1)

Տափարակ, որ խորութիւն ոչ ունի. (Պղատ. տիմ.։)


Տափարակաձեւ

See full entry →

adj.

planiform.

NBHL (1)

Առեալ զոսկի բալիշն, որ է տարափարակաձեւ ի չափ թզոյ միըոյ, եւ ի կշիռ լտեր միոյ. (զի այն իսկ էր յաղթութեան պատիւն. Օրբել.։)