Definitions containing the research սանդ : 264 Results

Խաբեմ, եցի

See full entry →

va.

to cheat, to deceive;
to defraud, to dupe, to trick, to gull, to inveigle, to insnare;
to plot, to hatch, to contrive;
to pervert, to seduce, to mislead;
to mock, to laugh, not to care, to trifle;
— ի խաղի, to cheat at play.

NBHL (1)

Զաղեքսանդրէ խաբէին դեւք (զմարդիկ), թէ կենդանի կայցէ. (Եզնիկ.։)


Իննեակ

See full entry →

adj.

nine;
no venary.


Առեւանգեմ, եցի

See full entry →

va.

to rap, to seize, to carry off.

NBHL (1)

Զորիթիա փորէաս առեւանկեաց։ Թերեւս առեւանկեաց զեղինէ։ Աղէքսանդրոս զեղենէ առեւանկեաց։ Եւրոպէ առեւանգեաց. եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Բ. յորմէ եւ Վրդն. պտմ.։)


Զուարակագլուխ

See full entry →

cf. Ցլագլուխ.

NBHL (4)

ԶՈՒԱՐԱԿԱԳԼՈՒԽ. βουκέφαλος bucephalus, taurino captie praeditus որ եւ ՑԼԱԳԼՈՒԽ ասի. Մակադրական մեծի երիվարին Աղեքսանդրի, զի գլուխն ասի լինել մեծ՝ նման գլխոյ զուարակի կամ ցլու, արջառոյ, եզին. կամ ըստ այլոց՝ ի սրունս երիվարին գոյր նիշ նման գլխոյ զուարակի.

Հեծեալ յերիվարն զուարակագլուխ։ Անկաւ յերկիր եւ Աղեքսանդրի զուարակագլուխն երիվար. (Պտմ. աղեքս.։)

Եթէ Աղեքսանդրի լիցի զուարակագլուխն յորջորջեալ. (Մագ. ՟Հ՟Գ։)

Մարդակէր, որպէս զուարակագլուխ ձին Աղեքսանդրի. (Մխ. դտ.։)


Զուգաձայնիմ, եցայ

See full entry →

vn. mus.

to agree with, to correspond;
to sing in concert.

NBHL (1)

Զուգաձայնիմք առ միմեանս ամենայն քաղաքս ի յընտրութիւն Աղեքսանդրու. (Նիւս. ի սքանչ.։)


Էջ, իջից

See full entry →

s.

page (of a book);
descent, going down;
declivity;
էջս առնել, to descend, to go down;
—ս եւ ելս առնել, to go up and down;
ահա գեղապանծ — կենաց նորա, this is the brightest page in his life;
— սնդկի յօդաչափի, falling of the mercury.

NBHL (1)

Որ նա ինքն է սանդուղք իջից իւրոց յերկնից յերկիր։ Երեք աւուրք՝ վասն իջին եւ ելանելոյն (ի գերեզմանէ). այսինքն ուրբաթ եւ շաբաթ եւ միաշաբաթին։ Երեք աւուրք իջիցն եւ ելիցն. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)


Ընդվզիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to revolt, to resist, to disobey, to rebel, to throw off the yoke;
to lift up the horn, to become proud, arrogant, haughty, ostentatious;
to turn the back disrespectfully;
to throw one's self headlong, to precipitate;
ընդվզեալ ի բաց վազել յեշխանութենէ, to free from domination, to shake off the yoke.

NBHL (1)

Սա ընդվզեալ՝ մեռանի յԱղեքսանդրէ. (Խոր. ՟Ա. 30։)


Թագազարմուհի

See full entry →

s.

princess (of the royal family).


Թագաւորական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

royal, regal;
royalist;
— ճանապարհ, the king's highway, main road, the highway;
թագաւորական օձ՝ թագաւորական իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ.

NBHL (1)

Աղէքսանդրոս ասէր, ո՛չ է թագաւորական՝ գողանալ զյաղթութիւն. (Ոսկիփոր.։)


Թագաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

reign, empire;
royalty, crown;
kingdom;
միջոց պարապոյ թագաւորութեան, interregnum;
թագաւորութիւն կամ թագաւորութիւնք, The Book of Kings.

NBHL (1)

Սկսեալ ի թագաւորութենէն Աղեքսանդրի մինչեւ ցթագաւորութիւնն Տրդատայ. (Խոր. ՟Բ. 1։)


Թաղակ, աց

See full entry →

s.

felt head-piece.

NBHL (1)

Զթաղակ ի գլուխն եդեալ մանուկն աղեքսանդր. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)


Երկանուն

See full entry →

adj.

binominous, having two names.

NBHL (1)

Երկանուն է անուանք երկու ի վերայ միոյ իսկի դասեալ. ո՛րգոն, Եղիազարոս, եւ Եւարեան». յն. Աղեքսանդրոս, եւ Պարիս. (Թր. քեր.։)


Երկդիմի

See full entry →

cf. Երկդիմեան.

NBHL (1)

Էր ասեն երկդիմի (սանդուխք երուանդայ). որպէս զի մինն լիցի սպասաւորաց ... իսկ միւսն գիշերոյ եւ մարդադաւաց. (Խոր. ՟Բ. 36։)


Երկնահաս

See full entry →

adj.

reaching heaven, very high, very elevated.

NBHL (1)

Երկնահաս սանդուխք, կամ տունկ, ճեղ. կամ գիտութիւն, կամ լեառնն. (Անան. եկեղ.։ Երզն. լուս.։ ՃՃ.։ Նչ. խնդ.։)


Երկնաչափ

See full entry →

adj.

reaching heaven.

NBHL (1)

Երկնաչափ ցուցաւ սանդուղք. (Շար.։)


Երկնաչու

See full entry →

adj.

that goes, that leads to heaven, celestial.

NBHL (1)

Սրբահետ սանդուղ երկնաչու. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)


Երկրագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աշխարհագրութիւն.

NBHL (1)

Պապայ աղեքսանդրացւոյն համառօտաբար երկրագրութիւն։ Պտղոմէական երկրագրութեանն. (Խոր. աշխարհ.։)


Երեսանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Երեսեմ.

NBHL (1)

Ասուդ դիւցազնաբար ի դիմի հարեալ, մինչ հանդէպ երեսանալ աղեքսանդրու. (Արծր. ՟Ա. 7։)


Գորովամայր

See full entry →

adj. s.

affectionate towards ones mother, or who has an affectionate mother;
pia-mater.


Գուժեմ, եցի

See full entry →

vn.

to bring or give sad news;
to lament, to deplore, to cry, to scream;
to sound.

NBHL (1)

Կայր առ դուրս թատրոնին, եւ ձայն աղիողորմ գուժէր։ Ի ձայնէ աղաղակին՝ զոր գուժեաց, փախեաւ աղեքսանդրոս. (Ճ. ՟Ա.։)


Դրագմէ

See full entry →

s.

drachm, dram;
penny.

NBHL (1)

ԴՐԱԳՄԷ կամ ԴՐԱՔՄԱՅ. Բառ յն. տրախմի՛. δραχμή Դրամակշիռ. դրամ. եւ Տրամ. տիրհէմ, տրէմ. որպէս եւ Դիդրաքմայ՝ է երկդրամեան. այլ քանզի առ աղեքսանդրացիս կրկին էր կշիռ եւ արժէք սոցա քան առ ատտիկեցիս, ըստ այսմ ասի.


Դրամակշիռ

See full entry →

s.

drachm, penny.

NBHL (1)

δραχμαῖος, δραχμιαῖος drachmae pretium seu pondus aequans Փող՝ կամ ինչ մի, որ կշռէ տրամ մի, եւ արժէ մի դրամ. որ, եւ երկու ունկի, մի դրաքմայ ըստ ատտիկեցւոց, եւ ըստ աղեքսանդրացւոց երկու, եւ ըստ այլոց այլազգ.


Ելանելի, լիք, լեաց

See full entry →

s. adj.

ladder, scale;
stairs, stair-case;
of going out or going up;
— շրջանակաւ, a round stair-case.


Եղեգնուտ

See full entry →

adj. s.

reedy;
reedy fen.

NBHL (1)

Ասէր աբբայն աղեքսանդրոս յեղեգնուտէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Ենթակայ, ից

See full entry →

s.

subject.

NBHL (1)

Դիտեցեր զենթակայ առաքինութեան սանդուղքն. (Կլիմաք.։)


Եպիսկոպոսապետ, աց

See full entry →

s.

archbishop.

NBHL (1)

Սրբոյն աթանասի եպիսկոպոսապետին աղեքսանդրի։ Սրբոյն բարսղի եպիսկոպոսապետի կեսարու. (Ի խորագիրս գրոց նոցա։)


Գամ, մոյ, մու

See full entry →

s. adv.

means, resources, remedy;
hold, crack, opening;
time, retaking;
ոչ կարել —ս գտանել, not to know where to put the hands or feet, to be without remedely;
—ս եւ հնարս գտանել, to find the way to do a thing;
ոչ կարացին — եւ մուտ գտանել, they could not do more;
— մի, once;
—ու, —ու, many times, successively, always;
— քան զ—, little at a time, more and more.

NBHL (1)

Զելեւէջ նորա սանդղաձեւ արասցես բեւառապինդ գամօք. (Ոսկիփոր.։) (Յորմէ եւ բարդութիւնն՝ Երկաթագամ եւ այլն։)


Գանձ, ուց, ից

See full entry →

s.

treasure;
heap;
hymn;
— արքունի, exchequer, finances;
տուն —ու, treasure, treasury;
— արքայի, privy purse of the king.

NBHL (1)

ԳԱՆՁ է եւ Անուն միոյ ի մատենից Կիւրղի աղեքսանդրացւոյ, որ ասէ ի յառաջաբանի. Ուստի եւ Գերմ. թղթ.


Գետնանախանձ, ից

See full entry →

adj.

that loves the ground, that stretches it self on the ground;
attached to the vanities of the world, secular, mundane;
low, vile.


Դարգիճ, գճի

See full entry →

s.

bed, litter.

NBHL (1)

Իբր Պատգարակ. մահճակալ. կամ սանդղատեսակ. (լծ. եւ թարագ) արմատ յաջորդ բառից։


Դեհ

See full entry →

s.

side, part;
cf. Կողմն.

NBHL (1)

Զաջոյ դեհն դէպ եղեւ կազմել աղեքսանդրի. (Պտմ. աղեքս.։)


Դեղատուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Դեղատութիւն.

NBHL (1)

Աղեքսանդր դաղատուութեամբ մեռաւ ի բաբելոն. (Միխ. աս.։)


Դեմետր, ի

See full entry →

s.

earth, ground, soil.

NBHL (1)

Բառ յն. տիմի՛դիր. Δημήτηρ, δήμητρα Ceres Երկիր մայր. հող՝ մայր համարեալ հողածնելոց. ըստ քերթողաց չաստուածուհի ստորերկրեայց. սանդարապետ.


Դժոխք, ոց

See full entry →

s.

hell;
limbo;
sepulchre, tomb.

NBHL (1)

վր. ճոճոխէլի. պ. տիւզէխ. ἄδης infernus Խորք երկրի. ծոց հողոյ հեռագոյն ի ծագաց երկնից. որպէս գեհեն. տարտարոս. սանդարամետք. բանտ դիւաց եւ դատապարտելոց. ... Տե՛ս (Ղկ. ՟Ժ՟Զ. 23։ Յայտ. ՟Ա. 18։ Սաղ. ՟Թ. 18. եւ այլն։) որպէս եւ Դրունք դժոխոց ասին բռնութիւնք դիւաց եւ հալածչաց. (Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 18։)


Գլուխ, գլխոց

See full entry →

s.

head;
chief;
summit, top;
individual;
the first place, the first rank;
— գրոց, chapter;
— նաւի, prow;
— գործոց, master-piece;
— ցամաքի, point, cape;
— անկեան, angular stone;
— սեան, capital;
— գրամոց, capital, funds, principal, capital or principal sum;
ըստ գլխոյ, ըստ գլխոց, ըստ —, առ —, by head, for each person;
so much a head;
զայն ութ օրն ի —, all this week;
ծածկել —, to be covered, to put on one's hat;
բանալ զ—, to uncover, to take off one's hat;
ի — հանել՝ տանել՝ ածել, to finish, to conclude, to bring to a head, to end, cf. Գլխաւորեմ;
ի — ելանել՝ հասանել՝ գալ՝ երթալ, to be finished or brought to a close, to end, to come to an end;
— ամսոց, the first day of the month, new moon;
— տարւոյ, new year's day;
— բանից, exordium, preamble;
point, article;
— ճանապարհաց, end of the street;
— տողին, beginning of a verse;
առնու Տէր զտէրդ ի զլխոյ քումնէ, Lord will take away thy master from thee;
ունել զթիւ գլխոց որդaւոցն, to take the number of the children;
քանի՞ —ք պատժոց, how many punishments ?
հանել ընդ —ն or ընդ կառափն զյանցանս ուրուք, to have one's revenge, to punish;
— ամբառնալ, to revolt;
անկանիլ զգլխով, to fall suddenly on the enemy;
դնել զ— ի կշիռս, to put one's life in jeopardy;
կալ ի —, to put one's self at the head, to be the leader;
— բանիցս, finally, at length, in conclusion.

NBHL (1)

Գլուխք լերանց, սեանց։ Գլուխ լերին, բլրոյ, աշտարակի, սանդղոց, պարսպաց, քարանձաւի, անկեան, գաւազանի, թիկանց վակասին.եւ այլն։


Դիդրաքմայ, ից

See full entry →

s.

didrachm, piece of money;
cf. Երկդրամեան.

NBHL (1)

Այլ դիդրաքմայն աղեքսանդրացւոց էր կրկինն ատտիկեցւոց, այսինքն չորեքդրամեան.


Դիտանոց, աց

See full entry →

s.

observatory;
watch-tower;
height, elevated place.

NBHL (1)

Կանգնեաց յաղեքսանդրիայ դիտանոցին բարձր աշտարակ. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Բուրդ, բրդոյ

See full entry →

s.

wool.

NBHL (1)

Որպէս զբուրդ պարզեալ ի սանդրէ՝ յստակեցի. (Ոսկ. գծ.։)


Գերմակ, աց

See full entry →

adj.

fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.

NBHL (1)

Երեսուն քոռ նաշհւոյ, եւ քառասուն քոռ ալել գերմակոյ. յն. սանդահարելոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Դ. 22։)


Դիւցազնական, ի, աց

See full entry →

adj.

heroic;
epic.

NBHL (1)

Դիւցազնականն աղեքսանդրոս, ատեան, եւ այլն. (Պիտ.։)


Ազնիւ, նուի, ուաց

See full entry →

s. adv. int.

fine, good, exquisite, excellent, precious, rare, choice, worthy;
noble, great;
genteel, civil;
well ! very well ! bravo !

NBHL (1)

Զիա՞րդ կան որդիքն իմ. ասէ, ազնի՛ւ։ Ազնի՛ւ ասացեր, այդ այդպէս է։ Ազնի՛ւ լուա՛ եղբա՛յր Աղեքսանդր, վասն չի կտաւ է. (Ճառընտ. ՟Ա։ Վրք. հց. ձ. ստէպ։)


Անձն, ձին, ձամբ, ձանց

See full entry →

s.

person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.


Կայսր, սեր, սերք, սերաց

See full entry →

s.

emperor, caesar;
Վեհափառ —ն, His Imperial Majesty.

NBHL (1)

Յօգոստոս կայսերէ։ Տիբերեայ կայսեր։ Ի կայսր բողոքեցեր, առ կայսր երթիջի՛ր։ Տո՛ւք զկայսերն՝ կայսեր։ Չի՛ք մեր թագաւոր բաց ի կայսերէ. (եւ այլն։ Իսկ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 1. եւ ՟Գ. 27.) ուր ասի ի մեզ աղեքսանդր կամ անտիոքոս կայսր, ի յն. թագաւոր դնի, կամ ոչինչ։


Կապեմ, եցի

See full entry →

va. fig. gr.

to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.

NBHL (1)

Պատկառիմ ասել, թէ՝ եւ ընդ սանդարամետականին կապեցաւ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Կարգ, աց

See full entry →

s. adv.

order, rank, rule, class, series, arrangement, disposition;
turn, succession, sequel, train, concatenation;
rank, state, condition;
religious order, institution, congregation;
orders, ordination;
hierarchy;
rank, line, battle-array;
stratum, layer, bed;
կարգաւ, ըստ —ի, — ըստ կարգէ, — ըստ կարգի, in order, orderly, regularly, systematically, by turns;
one after another, each in his turn, successively;
արտաքոյ —ի, extraordinary;
— բնութեան, order of nature;
—ք ուղղութեան, the laws of probity;
դաշնակեալ կարգք, harmony;
— կանանց, the menses;
— բանից, train, style;
անդրէն ի — բանին ի վեր ելանել, to return to one's subject, to take up a discourse anew;
դնել ի կարգի, ի — արկանել՝ ածել, to put or set in order, to set to rights, to order, to arrange, to settle, to regulate, to dispose;
to enumerate, to run over;
խանգարել, վրդովել զ—, to trouble, to disturb, to disarrange (the order);
զանձն ի —ի ունել, ի — գալ, to regulate oneself, to become discreet, orderly, methodical;
ի — անկանիլ, to prepare, to dispose oneself;
ի — անկեալ պատմել, to relate or narrate methodically;
դնել ի վերայ —, to impose penitence;
ի — աշխարհի մտանել, to get married;
եւ որ ի —ին, and so forth.

NBHL (1)

Զարս անուանիս կարգաւ շարադասեալ։ Սկսեալ ի թագաւորուենէն աղեքսանդրի, կարգաւ որ ինչ եղեալ աստ գործ քաջութեան. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 1։)


Կորով

See full entry →

adj. s.

cf. Կորովի;
vigour, force, strength, might, power;
dexterity, skill, proficiency, address, ability, ingenuity;
— մտաց, strength of mind;
— մարմնոյ, bodily strength, vigor.

NBHL (1)

Իմանայր իմն կորովն աղեքսանդրոս. (Պտմ. աղեքս.։)


Կուսամայր, մօր

See full entry →

s.

Virgin-Mother.

NBHL (1)

Յակոբ նահապետն զքեզ կուսամայր ետես կանխաւ իբրեւ սանդուխք. (Ժմ. յն.։)


Կուր, կրի, կրաւ

See full entry →

s.

skiff;
boat, barge, bark;
hod, tray;
cf. Կեր.

NBHL (1)

κύμβη cymba σκάφη scapha, alveus, linter. Մակոյկ. նաւակ դաշտաձեւ. եւ Տաշտ, կոնք. որպէս ռմկ. սանդալ եւ թէփնէ. Ըստ ա. ասի.


Կարճահասակ

See full entry →

adj.

short, little, of short stature;
dwarf.

NBHL (1)

Աղեքսանդրոս դարբին կարճահասակ. (Նիւս. սքանչ.։)


Կին, կնոջ, կնաւ, կանամբ

See full entry →

s.

woman;
wife, spouse;
ազգ կանանց, womankind, women, the fair sex;
թշնամի կանանց, woman-hater;
cf. Կնատեաց;
— առնակին, married woman, wife;
մանկահասակ — գեղեցիկ, a young beauty;
— այրասիրտ, heroine, courageous woman, championess;
գեղեցիկ՝ նազելի՝ առաքինի՝ բարեպաշտ՝ ամօթխած՝ ողչջախոհ՝ հաւատարիմ —, pretty, charming, virtuous, pious, modest or bashful, chaste, faithful -;
տգեղ՝ սոսկալի՝ զարդասէր՝ թեթեւամիտ՝ կամագնաց՝ փոփոխամիտ՝ անհաւատարիմ՝ լկտի՝ տռփոտ —, ugly, frightful, coquette, giddy or volatile, capricious, fickle, faithless, immodest, lewd -;
հարկանիլ ի սէր կնոջ, to be enamoured, smitten, in love with a -;
— առնել՝ առնուլ, to take a, wife, to wed, to marry, to take in marriage;
— լինել ումեք, to get married, to be spouse of;
— ածել զդուստր ուրուք, to marry the daughter of;
կեալ ընդ կնոջ, to live with a —;
պատրել՝ մոլորեցուցանել զկին, to deceive or seduce a -;
բռնադատել, ապականել զ—, to force, to dishonour a -;
ծանր նստել կնոջ, to be with child, pregnant, in the family way;
եւ առ նմա մայր նորա — յերկրէն եգիպտացւոց, & her mother gave him an Egyptian wife;
եւ եղեւ ինձ —, & I took her to wife;
կամաց տուն cf. Կանանոց.

NBHL (1)

Արար կին զթեսաղոնիկէ։ Իսկ աղեքսանդրոս առնէր կին զալիսանդրա. (Եւս. քր. ՟Ա։)