Definitions containing the research խառնուած : 86 Results

Յոգնաշորթ

See full entry →

adj.

polychromic.

NBHL (1)

Զմտաւ ածեալ ուղղակի դատմամբ զյոգնաշորթ խառնուածոյն նկարողաց, որ ըստ զանազան գունոցն եւ զգեղն զգենու. (Վահր. ոտ. յիշ.։)


Յոգնատեսակ

See full entry →

adj.

protean, of many forms or shapes, divers, varied, multiple.

NBHL (1)

Բժիշկք յամենայն դեղոց զօգտակարագոյնս՝ յոքնատեսակ խառնուածովք պատրաստեն. (Մագ. ՟Ա.։)


Յօդուած, ից, ոց

See full entry →

s.

articulation, joint, knot;
composition, construction;
article, paragraph.

NBHL (1)

Հաստատեսցի ջերմութեամբ յօդուած ամենայնի։ Զյօդուած տապանին։ Պա՞րզ ինչ բնութիւն իցէ, եթէ յօդուածով։ Աշխարհս ի յօդուածոց եւ ի պէսպէս բնութեանց եւ ի խառնուածոց հաստատեալ է. (Վեցօր. ՟Գ։ Նար. գանձ եկեղ.։ Եզնիկ.։)


Հրեշտակագումար

See full entry →

cf. Հրեշտակագունդ.

NBHL (1)

Հրեշտակագունդ խառնուածով տուն առ տուն երգ առեալ՝ ընդ վերին զօրացն միաւորին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Հրեշտակագունդ

See full entry →

adj.

assembled, composed of angels.

NBHL (1)

Հրեշտակագունդ խառնուածով տուն առ տուն երգ առեալ՝ ընդ վերին զօրացն միաւորին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Մահարձան, աց

See full entry →

s.

monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.

NBHL (1)

Յիշեալ՝ թէ խառնուած արշակունւոյ է, հրամայէ զդի նորա թաղել մահարձանք. (Խոր. ՟Բ. 43։)


Մանուածեմ, եցի

See full entry →

va.

to weave, to intertwine, to interweave.

NBHL (1)

Ի վա՛յն եւ յեղո՛ւկն զողբոյն խառնուածսն յաճախագոյնս մանուածէր. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Նորաձեւեմ, եցի

See full entry →

va.

to innovate, to introduce any novelty or innovation, fashion or mode.

NBHL (1)

Ընկալեալ զհոգի եւ զմարմին, եւ նորաձեւեալ զխառնուած բնութեանցն անճառապէս կատարեալ աստուածութեամբն. (Զքր. կթ.։)


Յանգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.

NBHL (1)

Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի։ Ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն զմիմեամբք ողջունելն խառնուածոյն. (Պիտ.։)


Շարախառն

See full entry →

adj.

compound, combined, united.

NBHL (1)

Հոգի բանական շարախառն բանին հօր՝ վասն ոչ շփոթելոյ բնութեանցն. վասն զի անապական է խառնուած միաւորութեանն։ Հօր տեսակ որդի է՝ շարախառն մարմնով, եւ որդւոյ տեսակ՝հ հոգին սուրբ. (Քեր. քերթ.։)


Շարախառնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շարախառնումն.

NBHL (1)

συμμιξία commistio, permixtio συγκεραύνωσις conjunctio σύγκριμα, σύγκρισις concretio, temperamentum, concretum. Ընդ միմեանս խառնումն ո՛ր եւ է օրինակաւ. բաղադրութիւն. խառնուած.


Շրուշանակ

See full entry →

s.

nape.

NBHL (1)

Ոչ պարանոցին շրօշակք առ պճղանցն խառնուածսն մոլորեալք զտեղի խնդրէին (կամ խնդրէն). (Եպիփ. յար. մեռ.։)


Պատահ, ից

See full entry →

s. adv.

adventure, accident, contingency, casualty, occurrence, incident, chance, hazard, fortuitous or unforeseen event;
— ըստ —ի or —իցն, accidentally, by chance.

NBHL (1)

Ոչ ի վնասակարն վհատել անցից, որ ոչն երբէք հանապազ յայսմ յարամնայ պատահս։ Ամենայն ի ներքոյ երկնիս լինելութիւնք՝ ոչինչ առանց հակառակին խառնուածոյ գոյացեալք եղեն ըստ պատահիցն։ Զոր ինչ ունին ի գոյացութիւնսն պատահս։ Ամենաչար աղիտիցն պատճառ սիրողաց՝ մասանցն պատահիւք։ Ամենադժպատեհ պատահիւք լի է իրս. (Պիտ.։)


Տօթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

great heat.

NBHL (1)

Զխառնուածս հիւթիցն ընտրեա՛ զտօթութեան եւ զցրտութեան. (Մանդ.։)


Ցամաքեցուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

drying, withering, dessicative.

NBHL (1)

Բնութիւն արմատոյն այնորիկ ցամաքեցուցիչ զօրութիւն ունի։ Արեգակն առանց օդոյ խառնուածոյն այրիչ եւ ցամաքեցուցիչ է։ Հուր ջծոյ ցամաքեցուցիչ։ Այրս ցամաքեցուցիչ հողմոյս ասէր հարսնն, թէ արի՛ հիւսիս, եւ ե՛կ ի հարաւ. (Վեցօր. ՟Թ։ Եզնիկ.։ Բրսղ. մրկ.։ Լմբ. սղ.։)


Վերին, րնոյ, րնոց

See full entry →

adj.

that is above, high, upper, superior;
celestial;
outward, exterior, external;
cf. Երեսք.

NBHL (1)

Ըստ վերնոյ խառնուածոյն անկուածոյ վակասին։ Զվերին, եւ զներքին։ Մի՛նչեւ ցբեթորանն վերին։ Ի վերայ ջրմղին վերնոյ աւազանին։ Զամպս վերինս։ Վերին ճանապարհի։ Վերին դրանն։ Ի վերին կողմն։ Զվերինն խնդրեցէ՛ք.եւ այլն։


Փոշետեսակ

See full entry →

adj.

like dust, powdery;
very small, thin, light.


Տեւողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տեւականութիւն.

NBHL (1)

Որ զխառնուածս յարմարեալ կազմէ առ ի տեւողութիւն յարակայութեան բոլոր աշխարհիս. (Եղիշ. ՟Բ։)


Վատախառն

See full entry →

adj.

of bad constitution, quality or temper;
bad, hurtful;
unhealthy.

NBHL (2)

δυσκράτος male temperatus. Վատ խառնուածով. անբարեխառն. անառողջ.

Ինն գոլով խառնուածոցն, եցոյց գաղինոս ութ զվատախառնիցն, եւ մի զբարեխառնին. ըստ բարեխառնին ասէ խառնիլ զմարդն, իսկ ըստ այլոց վատախառնիցն զայլս կենդանիս ըստ տեսակկին. (Նիւս. բն. ՟Բ։)


Վատախառնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bad temperament, evil disposition, ill nature;
— օդոյ, inclemency of the weather;

NBHL (1)

δυσκρατία intemperies. Վատախառն գոլն. վատ խառնուած.


Օճառ, աց

See full entry →

s.

soap;
cf. Օշնան;
cf. Աճառ;
bride's dress, furniture, ornaments;
means, remedy.


Օտարոտի, ոտւոյ, տւոց

See full entry →

adj.

strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.

NBHL (1)

Զնոր կտակարանս օտարոտի համարի ի հնոյն։ Խլեալ զօտարոտի բոյսս։ Ճանաչել զօտարոտի խառնուածն. (Եզնիկ. ։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Յհ. իմ. երեւ.։) ասի եւ Օտարոտի կարծիք, տեղիք, գործք. սէր, աչք, եւ այլն։


Աճառեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Այլն ամենայն խառնուածովք այլոցն պիտացեալ՝ աճառեալ լինի առ ի ձիթոյ ազգ. իսկ ձիթենւոյ ըստ ինքեան իսկ առանձինն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 103։)


Քառանիւթ

See full entry →

adj.

cf. Քառանիւթեայ.

NBHL (1)

Խնկեալ ... աղացմամբ քառանիւթեանց առնելով խառնուած (հոտոց անուշից ի զանազան խնկոց). (Սկեւռ. լմբ.։)


Քառանիւթեայ

See full entry →

adj.

composed of four matters or elements.

NBHL (1)

Խնկեալ ... աղացմամբ քառանիւթեանց առնելով խառնուած (հոտոց անուշից ի զանազան խնկոց). (Սկեւռ. լմբ.։)


Քաղբան, աց

See full entry →

s.

galbanum;
— երեւելի, transparent -.

NBHL (1)

Զքաղբան երեւելի (այսինքն թափանցիկ), կամ զխառնուածոյն զայն խունկ. (Բրս. սղ.) (ուր լիբանոն)։


Փրփրատեսակ

See full entry →

adj.

resembling froth, foam-like.

NBHL (1)

Զփրփրատեսակ սեռն յամենեցունց խառնուածոյ որոշեալ՝ կաթն մականուանեցաւ. (Պղատ. տիմ.։)


Բանդ

See full entry →

cf. Բանտ.

Etymologies (1)

«թառի կամ նման երաժշտական գործիքների թևի վրայ՝ լարերի տակ՝ իրա-րից մի մի մատ հեռաւորութեամբ՝ գօտու նման փաթաթուած թելերը, որոնց վրայ դնէ-լով մատները՝ ստացւում են do, re. mi, ևն ձայները. ռուս. ладь, ֆրանս. touche, գերմ. Tast»։ Այս բառի առանձին գործածութեան չեմ հանդիպած. մեր բառարաններն էլ չգի-տեն. բայց նրա ապացոյցն է Լծ. սահմ. 274 դրուած վկայութիւնը, որ հետևեալ ձևն ունի «Բաղազանութիւն հնչմանց... որ այլևայլ ձայնքն բաղկանան և մի լինին ժիրն և բանդն. զի երաժշտական արուեստն չափով և քանակիւ է»։ Այստեղ ժիր և բանդ աղաւաղ գրչութիւններ են, փոխանակ զիր և բամբ (պրս. արաբ. ❇ ︎ zīru bam «բարձր և ցած ձայները»), բայց յայտնի կերպով ցոյց են տալիս, որ բանդ երաժշտական մի բառ գոյութիւն ունեցած է։ Այս բառից է կազ-մուած բանդախառն «բանդերը խառնուած» (կարող է երբեմն պատահիլ, որ նուագարանի բանդերը իրենց տեղից շարժին և այն ժա-մանակ ձայները սխալ դուրս կգան և ան-ներդաշնակ մի բան կլսուի). այս բառը մէկ անգամ գործածուած է Թէոփ. ի խ. մկ. «խօ-սիմք նուագարանքս քո. և արդ մի աղի պա-կասեաց. ժրացո՛ զբանդախառն երգարանս, զի մի՛ և այլ թերասցի»։


Խոզան, աց

See full entry →

s.

stubble.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Պահուած է Ալշ. Երև. Խրբ. Կր. Ղրբ. Մշ. Նբ. Սեբ. Սլմ. Վն. Տիգ. խօզան ձևով և զանազան նշանակութեամբ. այսպէս «1 խոզան, ծղօտ. 2. հնձուած և դեռ չմշակուած արտ. 3. քաղհանք չանելուց՝ խոտերն իրար խառնուած մնացած. 4. երկու տարի անմշակ մնացած վարելահող».-նոյնը նաև Մղ. «բամբակի արտի առաջին վարը, երբ ժէժե-րը հաւաքում ու մաքրում են»։ Նոր բառ է խոզանատեղ։


Թնջուկ

See full entry →

s. bot.

boletus, laseras, the most beautiful of mushrooms.

Etymologies (1)

«խճճուած՝ իրար խառնուած մա-զեր». հնից աւանդուած չէ և կայ միայն ար-դի գաւառականների մէջ. բայց այս արմա-տից ունինք միջին հյ. թնջկռիլ «մազերը ի-բար խառնուիլ» Վստկ. 146 «Զմանր մազմը-սուկսն՝ որ թնշկռեալ լինին ի տակսն, հա՛ն ձգեա՛»։


Աղաբողոն, ի, աւ

See full entry →

s.

great coat, surtout, cloak, mantle, gown.

Etymologies (1)

-Յն. ἀναβολή. ἀναβὸλαιον, ἀνάλαβος «մի տեսակ վերարկու». բաղկանում է երկու կտոր կերպասից, որ ձգում են ուսի վրայ, մէկը դէպի աջ և միւսը դէպի կռնակը. ստու-գաբանօրէն նշանակում է բուն «վրան ձը-գած» (ἀνα «վրայ» + βάλλω «նետել, ձգել». բառերից), կամ որ նոյն է՝ «վերարկու»։ Յոյնից է փոխառնուած նաև ասոր. [arabic word] anālābon «կրօնաւորի վերարկու»։-Հիւբշ. 339։


Ծմել

See full entry →

s. bot.

spinage;
beetroot.

Etymologies (1)

«սպանախ կամ շո-մին. 2. վայրի փրփրեմ» Բժշ. Մխ. բժշ. կայ նաև զիմել ձևը՝ ըստ ՀԲուս. էջ 170.-Seidel, հրտր. Մխ. հեր. § 41 այս բոյսը համարում է «amaranthus blitum L.» և ո՛չ թէ blitum virgatum L կամ chenopodium čapitatum, ինչպէս ունին ՀԲուս. և Տիրա-ցուեան, Contributo § 104. -այս բոյսերը ուրիշ լեզուների մէջ էլ խառնուած են ի-րար հետ. հմմտ. ֆր. blette, épinard-frai-❇ ռերմ. Erdbeerspinat։


*Պոլոճ

See full entry →

cf. Ճճի.

Etymologies (1)

«միջատ, ճճի». նորագիւտ բառ, որ մի անգամ գտնում եմ գործածուած Լծ։ սահմ. 260. «Եւ այս առաքինութիւնքս են պատուականք, որք ջանիւ և ուսմամբ լինին, քան որք բնական լինին ողջախոհք. որպէս պօլօճքն. զի այս անպատճառ ողջախոհ է և ո՛չ կրթութեամբ, այլ ի ցուրտ խառնուածոյ»։ Գործածական է արդի բարբառներում պոլոճ, պլոճ, պողոճ, պղոճ, բոլոճ, բլոճ, բողոճ, բղոճ և բոլոնճ ձևերով. բայց նաև առանց վերջաձայն ճ-ի պլօ, պոլօ, բոլօ, ինչպէս և բոբող (վերջինս Գնձ. ըստ Ազգ. հանդ. Զ. 285). բոլորն էլ նշանակում են «միջատ»։ Ստացել է «երևակայական էակ, ուրուական, երեխաներին վախեցնելու էակ, ճիւաղ» նշա-նակութիւնը և այս նշանակութեամբ գոր-ծածւում է բոլօ, բոլոլան, բոբոլ, բոբօ, բո-ղոլա, բոբոխ ձևերով (այս նշանակութեան զարգացման համար տե՛ս վերը ժժմակ բա-ռի տակ)։


Սատրապ, ի, ից

See full entry →

cf. Սատրապետ.

Etymologies (1)

ՀՀԲ բառ պրս.։ ԳԴ պրս. սեթրէպ՝ որ սակայն բառարանում չի յիշում (կայ միայն❇ ❇sitrab «նախարար, սատ-րապ»)։-ՆՀԲ պրս. սիդրէպ, արաբ. և պրս. սատր, սատրազամ։ BottleИ. ZDMG 1850, 361 և Lag. Arm. Stud. § 1956 խառնուած հյ. շահապ և յն. σατράπης ձևերից։ Պատկ. Maтep. II. 21 յունարէնից։


Մած

See full entry →

adj.

glued together, joined;
adhesive, sticking, adherent;
curdled, coagulated;
dense, compact.

Etymologies (1)

ՓՈԽ (borrowing) Մածուն բառի կազմութիւնը հաւ-կական լինելով՝ մեզանից են փոխառեալ վրաց. მაწონი մածոնի «մածուն», թրք. mazun (հմմտ. Թուրքն փոխան մածնի՝ մա-զուն ասէ. Ոսկիփ.), յն. μαζοῦν (Զի ոչ էր սովորութիւն յունաց իւղ գործել և կիթ և ուսեալ ի մէնջ զմածուն և նովին անուամբ կոչեն զնա, ոչ գիտելով զստուգաբանութիւն, եթէ մածուն՝ քանզի մածեալ է, սոյնպէս և անուանի. Մագ. քեր. 228 = Երզն. քեր)։ (-Այլ է թերևս մինգր. მარβვენი մարծ-վենի «մածուն». տե՛ս Caucasica 4, 13)։-Յիշուած ազգերի մէջ կարող է ո՛չ միայն հայ բառը, այլ և նրա հետ նիւթը կամ մածուն պատրաստելու եղանակը Հայաստանից մը-տած լինել, ինչպէս որ այդ բանը տեղի է ունեցել վերջին ժամանակներս ուրիշ տե-ղեր. -Ռուսները Կովկասում վրացիների մի-ջոցով ծանօթանալով մածունին՝ նրանցից առել են мацони բառը (Մուրճ 1903, 173). որ հայկական փոխառութիւն է. Նոր-Նախի-ջևանում ուղղակի հայերից փոխ են առել мацунъ «մածուն»։ Բոլորովին վերջերս Կե-սարացի մի հայ բժիշկ (Դր. Տատրեան) մածունը փոխադրելով Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները՝ պատճառ եղաւ անռւ. mazoon «մածուն» և mazol «իւղով խառնուած մա-ծուն» (թուլակազմ մարդոց տրուելիք սը-նունդ) բառերի փոխառութեան (տե՛ս իմ յօդուածը Բիւր. 1898, 386)։


Շրէշ

See full entry →

s.

cf. Շռէզ;
glue, gluten.

Etymologies (1)

-Պրս. *širēš ձևից, որի դէմ ունինք պրս. siris, sirišem «շրէշ, սոսինձ», ինչպէս նաև պրս. [arabic word] č̌ares, քրդ. ciriz, čiriš, աֆղ. sarēš «սոսինձ». փոխառութեամբ թռօ. [arabic word] čiris, արաբ. ❇ [arabic word] Sīras (Կա-մուս. թրք. թրգմ. Բ. 250), արևել. թրք. [arabic word] širis, ուտ. շիրիշ, ռում. čiriz, հունգ. csiriz «շրէշ»։ Իրանեան ձևերը ծա-գում են sris արմատից. հմմտ. զնդ. sraeš-«կպիլ, փակչիլ», սանս. çliš, çris «կպցնել, միացնել, փակցնել», պրս. [arabic word] sīris-tan «զանգել, թրել (խմոր ևն)», ❇ sirist «խառնուածք կամ բնութիւն» [arabic word] sirišagar «հաց շաղւող, խմոր շինող», պհլ. sristan (Horn § 732, Հիւբշ. Persische Stud 75)։