Definitions containing the research արդի : 1259 Results

Աղտեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.

NBHL (1)

Մարդիկ՝ լի ամենայն աղտեղութեամբք. (Փարպ.։)


Աղօտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.

NBHL (1)

Ձայն, որչափ հեռի են մարդիկ, աղօտանայ առ նոսա. (Լմբ. պտրգ.։)


Աճառապատ

See full entry →

adj.

cartilaginous.

NBHL (1)

որ եւ ՆԵՐԴԱՊԱՏ. Պատեալ աճառովք՝ նեարդիւք եւ ջլօք. νευρώδης nerveus, nervosus այս ինքն ջղուտ, իբր յն. ջղային.


Ամ, աց

See full entry →

s. adv.

year;
ամի ամի, ամ յամէ, ամ ըստ ամէ, yearly, annually, a year, every year;
յամէ եւս, the following year, the year after;
յառաջիկայ ամի, next year;
յանցելումամի, last year;
զայս —, յայսմ ամի, this year;
զամն ողջոյն, all the year;
ի վերջ կոյս ամին, towards the end of the year.

NBHL (1)

Յսկզբան ամին նորոյ (ըստ հայոց) ի մուտ Նաւասարդի. (Խոր. ՟Բ. 63։ Տօմար.։)


Ամբոխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be in confusion;
to be embroiled, disturbed, to riot, to be in commotion.

NBHL (1)

Մի՛ առ քեզ եւ մի՛ առ մարդիկ ամբոխիցիմք ինչ. (Խոսր.։)


Ամիս, մսոյ, ամսեան, մնոց

See full entry →

s.

month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.

NBHL (3)

Ըստ շարժական տոմարի ազգիս՝ յայլեւայլ տարիս ամիսք հայոց ի դէպ գան այլեւայլ ամսոց հռովմայեցւոց. իսկ ըստ յայսմաւուրաց՝ որ յարմարեալ է ըստ ժամանակի թարգմանչաց կամ ըստ թարգմանութեան Աստուածաշնչին, եւ կոչի անխաղաց կամ անշարժ տոմար Սարկաւագ վարդապետի, միշտ նաւասարդի ՟Ա. կապեալ է ընդ ՟Ժ՟Ա. օգոստոսի։

Ամիսք Սարկաւագին յարակայ ընդ իրեարս այսպէս զուգին. նաւասարդի, աւգոստոսի ՟Ժ (կամ ՟Ժ՟Ա). հոռի, սեպտեմբերի ՟Թ (կամ ՟Ժ) եւ այլն. (Տօմար.։)

Որպէս յանուն Հայկայ ազգս Հայ անուանեցաւ, այսպէս եւ ամիսքս ի զաւակաց անուանց նորա զանուն ընկալան. եւ են այսոքիկ. Նաւասարդի, Հոռի, Սահմի, Մեհեկի, Արեգի, եւ Հրոտից. սոքա որդիք էին։ Արաց, Մարերի, Տրէ, եւ Քաղոց, սոքա դստերք էին։ Իսկ Մարդաց, եւ Հարուանց՝ որ է Ահկի, զայս ի գործոց առին զանուանս. իսկ ընդ այն ժամանակս ամառնայինք էին այսոքիկ. (Յկ. ղրիմ.։)


Ամուսնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to marry, to wed.

NBHL (1)

Ո՞ւր իշխիցեն շշնջել, թէ հրեշտակք ընդ կանայս ամուսնացան. զի նոքա հրեղէնք կոչին, եւ մարդիկ կաւեղէնք։ Չէ՛ մարթ անմարմնոցն ընդ կանայս մարմնաւորս ամուսնանալ. (Եզնիկ.։)


Աստուածախօս

See full entry →

adj.

who speaks of God;
declared by God.

NBHL (1)

Խօսօղ ընդ Աստուած, եւ ի դիմաց նորա առ մարդիկ. խօսօղ ՟Ավ զԱտուածոյսն. Աստուածամերձ եւ ատուածաբան. իբր յն. θεολόγος , եւ θεολογικός


Աստուածակից

See full entry →

adj.

that participates in the divine nature or grace.

NBHL (1)

Եւ որպէս Հաղորդեալ Աստուծոյ շնորհօք, որպէս հրեշտակք, եւ մարդիկ.


Աստուածային

See full entry →

adj.

divine, belonging to God;
sacred, pious.

NBHL (1)

Մարդիկ տըւին զմարդդ աստուածային (այսինքն զաստուածացեալ մարմին փրկչին), եւ ռին զհոգին. (Գանձ.։)


Աստուածանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to make one's self God;
to become God;
to unite one's self, to join one's self to God;
to resemble God.

NBHL (1)

Աստուած մարդացաւ, եւ մարդիկ աստուածացան։ Խորագոյնս խօսի ըստ աստուածաբանաց Մանդակ. ի ծն. Քրիստոսի, ասելով.


Աստուածատեաց

See full entry →

adj.

that hates God.

NBHL (1)

Աստուածատեաց խորհուրդ, կամ մարդ, կամ դեւ, գունդք։ Մարդիկ աստուածատեացք. (Փարպ.։ Կլիմաք.։ Պրոկղ. ի ստեփ.։ Լմբ. սղ.։)


Աստուածուրաց, ից

See full entry →

adj. s.

atheist;
apostate.

NBHL (1)

Աստուածուրաց այր, կաս մարդիկ, խաբեբայ. (Փարպ.։)


Արածեմ, եցի

See full entry →

va.

to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.

NBHL (1)

Ծածկեաց զամենայն մարդիկն ախտն փութապէս անվրէպ՝ որպէս հուր զտունս արածելով. (Նիւս. ի սքանչ.։)


Արար, ոց

See full entry →

s.

act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.

NBHL (2)

γεωργία agricultura Երկրագործութիւն. արդիւնագործութիւն.

γέννημα germen Բերք. արդիւնք. ծնունդք.


Արարած, ոց

See full entry →

s.

creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.

NBHL (1)

Սակաւ մարդիկ կարեն ասել ըստ արժանի գովութեանն յայրն եւ ի նորա արարած. (Փարպ.։)


Արարիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

creator;
author.

NBHL (1)

Զհուր, որում եւ զքեզ իսկ երկրորդ արարիչ կազմեաց յօրինիչն։ Յիրաւի ասին մարդիկ արարիչք չարեաց. (Եզնիկ.։)


Արգասաւոր, աց

See full entry →

adj.

fertile, fruitful, abundant, fecund.

NBHL (1)

Ունակ արգասեաց, այսինքն արդեանց. բարեբեր, եւ աջողակ. արդիւնարար (անձն). արդիւնական (գործ).


Արգասիք, գասեաց

See full entry →

s. pl.

fruit, production;
benediction, grace, favour;
effect, work.


Արգելում, ելի

See full entry →

va.

to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.

NBHL (1)

Արգել զնոսա։ Մի՛ արգելուք զդոսա գալ առ իս։ Արգելուցուն յամուսնանալոյ։ Յովհաննէս ար գելու զնա։ Հրամայեաց հողոփեռնէս պահպանացն մի՛ արգելուլ զնա։ Զբարկութիւն իմ լցի, եւ արգելի։ Ոչ ոք արգելու ի քէն զշիրիմս։ Երկիր արգելցէ զարդիւնս իւր։ Մի՛ արգելուր ի նմանէ եւ զշապիկս. եւ այլն։


Արգոյ

See full entry →

adj.

important, considerable;
efficacious;
working;
— օր, a working day.

NBHL (1)

որպէս յն. ἑνεργής, ἑνεργός (ի է՛րղօն. որ է գործ) efficax, acer Ներգործական. գործունեայ. ազդոյ. կարեւոր. արդիւնական. եւ Գործողական.


Արդատունկ

See full entry →

adj.

new planted.

NBHL (1)

Սոյնպէս եւ յեզեկիէ՝ գրեալ է՝ եթէ սատակելոց էր Աստուած զտունկն առաջին իբրու զմարդիկ արդատունկ, եւ զուարճացուցանէ զայլ մարդիկ՝ որ ի կռապաշտութենէ աւերեալ եւ ցամաքեալ էին. (Եփր. աւետար. (գրեալ էր, զմարդիկ կարդատունկ)։)


Արդարադատ

See full entry →

adj.

thatjudges equitably, just, equitable.

NBHL (2)

ԱՐԴ կամ ԱՐԴ ԵՒՍ. (որ եւ յն. ա՛րդի.) ἅρτι, ἁρτίως, προσαρτίως , νῦν, νυνί, τανίν modo, nunc, nuper Այժմ. յարդի ժամանակի կամ ժամու. ի մօտոյ. նորոգ. հիմաշ հիմաճուկ. հիմդի.

իբր՝ Արդեօք այսուհետեւ։ արդ եւս. cf. ԱՐԴ, մ։ ա՛րդ հարսունք. Երկու բառք միացեալք՝ քան բարդեալք. այսինքն արդի հարսունք. նոր հարսն եղեալք.


Արդարակ

See full entry →

adj.

just, equitable, upright, innocent.

NBHL (1)

(Աշակերտքն՝ ուսուցչաց) զպատմողի եւ հօր մատոցանեն զարդարակ։ Ադահութիւն աւելաստացութեան՝ վտարել զեղբօրն զարդարակս։ (Երկրորդ տախտակն ՟Ժ պատուիրանաց) ունի յինքեան զառ ի մարդիկ արդարակս։ Ոմանք ոչինչ արտաքոյ քան առ մարդիկ արդարակացն՝ բարի ինչ կարծեցին գոլ. (Փիլ.։)


Արդարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.

NBHL (2)

Արդարութիւն տեառն ուղիղ է։ Ուսո՛ ինձ զարդարութիւնս քո։ Միոյն արդարութեամբն յամենայն մարդիկ արդարութիւն կենաց։ Դատեցարո՛ւք արդարութեամբ ի մէջ առն եւ եղբօր իւրոյ։ Որ դնայ արդարութեամբ, գտցէ օգնականութիւն։ Արդարութեամբ եւ ամբծութեամբ։ Համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Յորժամ դարձցի արդարն յարդարութեանց իւրոց, եւ արասցէ յանցանս, եւ այլն։ Ապա ԱՐԴԱՐՈՒԹԻՒՆ, որպէս առանձին առաքինութիւն՝ է Հաւասարութիւն իրաւանց.

Միոյն արդարութեամբն յամենայն մարդիկ արդարութիւն կենաց. (Հռ. ՟Ե 18։) որ ի ՟Դ 25. թարգմանի,


Արդէն

See full entry →

adv.

already, even now;
before.

NBHL (1)

Եւ ἥδη, νῦν mox, abhiuc (առնթեր ներկայ բայից). Ահա այժմէն իսկ. այժմ. ի մօտոյ. արդի՛. հիմակուընէ հիմակուց, առջեւնիս.


Արդհարսունք

See full entry →

s. pl.

new-brides.

NBHL (1)

Ա՛ՐԴ ՀԱՐՍՈՒՆՔ. Երկու բառք միացեալք՝ քան բարդեալք. այսինքն արդի հարսունք. նոր հարսն եղեալք.


Արժանաւոր, աց

See full entry →

adj.

that deserves, worthy, just, meritorious.

NBHL (1)

Ոչ չարակնեմ ընդ արժանիս. եւ արժանաւոր ո՞ ոք իցէ, բայց եթէ այն՝ որ ինձ եւ իմոյ կամացս հետեւեսցի։ Ի վերայարանց արժանաւորաց եւ սրբոց։ Արժանաւորացն մահ՝ այլոյ կենաց սկիզբն է։ Վասն միոյ արդարոյ եւ արժանաւորի բազում մարդիկ ապրին ազգակցութեամբ. (Փիլ.։)


Արժանաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dignity, merit.

NBHL (2)

ἁξιότης, ἁξία dignitas, dignatio Արժանաւորն գոլ. արժանի գտանիլն. իրաւացի արժանիք, եւ արդիւնք վաստակոց. որպէս եւ Լաւութիւն իրաց.

Բարեպաշտութիւն եւ արժանաւորութիւն։ Արժանաւորութիւն եւ սրբութիւն։ Արժանաւորութիւն առ Աստուած, եւ արդարութիւն առ մարդիկ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ իմաստն։)


Արիւն, րեանց

See full entry →

s.

blood, kin;
— խաղողոյ, unpressed wine, must, wine;
արեամբ ներկել՝ շաղախել, to imbrue with blood, to spot with blood;
— հեղուլ, to shed blood, to kill, to wound;
— հանել, to bleed;
հոսումն արեան, hemorrhage;
կցորդ արեան, who sheds blood with another, consanguineous, of the same blood, related;
cf. Ապաժոյժ.

NBHL (1)

Որք ազգասէրք եւս ի յարենէցն (այսինքն յարեանց) էին։ Որք հարազատ առ ի յարենէցն ազգականութենէ էին մարդիկ. (Պիտ.։)


Բարեգործ, աց

See full entry →

adj.

beneficent, virtuous, pious, that does good.

NBHL (1)

Բարեգործ առ մարդիկ։ Բարեգործք ոմանք. (Պիտ.։)


Բարեխառնեմ, եցի

See full entry →

va.

to temper, to moderate, to soften, to modify.

NBHL (1)

Բնակեն մարդիկք բարեխառնեալք եւ յաջողեալք. (Վրդն. ծն.։)


Բարեշէն

See full entry →

adj.

well settled, rich, happy, prosperous.

NBHL (1)

Զբարեշէն երկիրն՝ անմարդի արարեալ. (Լաստ. ՟Բ։)


Բարետոհմ, ից

See full entry →

adj.

that is of good family, noble, illustrious.

NBHL (1)

ԲԱՐԵՏՈՀՄ. Որոյ տոհմականքն այսինքն արդիւնքն կամ բերք են բարի.


Բարեփառ, աց

See full entry →

adj.

glorious, illustrious, splendid, magnificent.

NBHL (1)

Զանթուելիսն ամբարձեալ բարեբախտութիւնս ... զբարեփառսն կացրդեալ մարդիկ։ Բարեփառ երջանկութիւն, կամ շինութիւն, գրդանք, կամ հրամանք. (Պիտ.։)


Բաց

See full entry →

adj. adv. int. prep.

open, uncovered;
բացաւ գլխով, with an uncovered head, bareheaded, cf. Հոլանի;
impudently;
աչօք —օք or —աւ աչօք ոչ զոք տեսանէր, with the eyes open, he saw nothing;
—աւ երեսօք or —օք երեսօք, with the face uncovered;
թողուլ ի — զքաղաքն, to leave open the gates of a city;
ի — է դուռն, the door is open;
ի — ունել զգլուխն, to have the head uncovered;
ի — զնա՜, go away ! —է ի —, ի —, far, very far;
quite;
out, abroad;
— ի —, openly, evidently;
բացուստ ի բաց, from afar;
far;
ի —ի, in a field, out of the city, in the country, in the open air, under the open sky, cf. Արտաքս, cf. Հեռի;
ի — առնել, to remove, to send away;
քաջ ի — անցանել զբազմօք, to surpass many;
ի — բառնալ, to take away;
երթալ ի —, ի — գնալ, to go away, to depart;
ի — եգաւ ձմեռնային ցրտութիւն, the rigour of winter is past;
ի — քակել վաղաղակն, to cease from crying;
ի — տար, ի — անդր տար, never ! no ! God forbid! come along ! fy ! — ի, except, excepted, besides, save;
without.

NBHL (1)

ԲԱՑ. Մասնիկ բաղադրիչ եւ բարդիչ ի ձայնիցս՝ բա՛ց, եւ ի բաց, պէսպէս անշուք հելլենաբանութեամբ, որպէս տեսցի ի կարգիս։


Բացական, ի, աց

See full entry →

cf. Բացակայ.

NBHL (1)

Զորս յանդիման պատուել ոչ կարէին մարդիկ վասն հեռի բնակելոյ, զբացական տեսիլն՝ զնոյն օրինակ քանդակեցին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 17։)


Բացուստ, ի Բացուստ

See full entry →

adv.

far, very far;
— ի բաց cf. Բաց.

NBHL (1)

Ի տեսլենէ օձի միոջ բացուստ ի բաց փախչելով մարդիկ. (Ագաթ.։)


Բեղնաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to make fruitful, to fecundity, to produce.

NBHL (1)

γονοποιέω fetifico որ եւ ԲԵՂՄՆԱՒՈՐԵԼ. Բուսուցանել, բարեբեր առնել, պտղաբերել. ծնանել արդիւնս եւ զզաւակ. զաւակագործել.


Բեր, ից

See full entry →

int.

come now ! come on!

NBHL (1)

ԲԵՐ (ոյ, ոց, ովք. կամ ի, ից.) γέννημα, φορά, καρπός, ἕργον germen, fructus, fruges, opus Բարիքն՝ զորս բերէ երկիր. արդիւնք երկրի. պտուղ, բեղուն, արգասիք. երկրի բերք. բարիք.


Բեր, ոյ, ոց

See full entry →

s.

product, fruit;
a not in music.

NBHL (1)

ԲԵՐ (ոյ, ոց, ովք. կամ ի, ից.) γέννημα, φορά, καρπός, ἕργον germen, fructus, fruges, opus Բարիքն՝ զորս բերէ երկիր. արդիւնք երկրի. պտուղ, բեղուն, արգասիք. երկրի բերք. բարիք.


Բզէզ, եզոյ

See full entry →

s.

scarab, beetle;
stag-beetle;
cockchafer.

NBHL (1)

Մանտր բզէզն, որ ի մէջ վարդին լինի։ Յաղագս բզեզոյ. (Վստկ. ՟Ճ՟Բ. ՟Ճ՟Ը։)


Բզիզ, զոյ

See full entry →

cf. Բզէզ.

NBHL (1)

Մանտր բզէզն, որ ի մէջ վարդին լինի։ Յաղագս բզեզոյ. (Վստկ. ՟Ճ՟Բ. ՟Ճ՟Ը։)


Բիրտ

See full entry →

adj.

big, coarse, aukward, rude, clownish, rough, rustic, wild, base, un-genteel, clumsy, heavy, impolite, dull, ignorant, brutal.

NBHL (2)

Մանաւանդ՝ Սոպռ, տմարդի. խստապարանոց. դեգ, խիստ, սէգ. կոպիտ, պինդ գլուխ, փատի կտոր.

Եհար սաւուղ զհազարս, եւ Դաւիթ զբիւրս (կամ զբեւրս)։ Անկցին ի կողմանէ քումմէ հազարք, եւ բիւրք ընդ աջմէ քումմէ։ Եւ էին խաչինք նորա՝ ոչխարք բիւր, եւ չորեքհարիւր։ Եւ էր եկեղեցին միանգամայն՝ չորք բիւրք, եւ երկու հազար եւ երեք հարիւր վաթսուն։ Ոսկի դիդրաքմայս վեց բիւր, եւ հազար։ Աւելի քան զերկոտասան բիւր մարդիկ. (120.000)։ Զութուտասն բիւրուն սատակումն (185.000)։ Ի գործ անդր հասեալ էին երկոտասան բիւրու. եւ այլն։


Բնակակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

that dwells together;
cohabitant.

NBHL (1)

Հրեշտակք բնակակիցք մարդկան, եւ մարդիկ հաղորդք հրեշտակաց. (Շ. մտթ.։)


Բնակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to inhabit, to dwell, to lodge, to reside, to make abode, to sojourn, to settle, to occupy;
—ի միասին, to cohabit.

NBHL (1)

Յամենայն կողմանց խաղաղութեամբ բնակեաց աշխարհ նորա. (Եղիշ. ՟Ա.) բերի ի կրկին նշ. զի հայի յերկիրն, եւ ի մարդիկ երկրին։


Բնաւ, ից

See full entry →

adj. adv.

all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.

NBHL (1)

Երբեմն բնաւ իսկ սոսկագոյն իբրեւ զմարդիկ հրեշտակքն երեւեալ. (Ագաթ.։)


Բոլոր, ի, ով, իւ, ից

See full entry →

adj. s.

all total, entire;
garland, crown, circle;
bud, button;
environs;
— գիր, primer.

NBHL (1)

Բոլորիւք վարդից պսակեսցուք. (Իմ. ՟Բ. 8։)


Բոլորակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

roundness, rotundity, circle, orb.

NBHL (1)

Խորհրդով իմն իմաստութեամբ արարեալ է քնարն (սարդի, այսինքն ոստայնն) յաղէպնդութենէն, եւ ի ձեւոյն բոլորակութենէն. (Փիլ. լիւս.։)


Բողոք, աց

See full entry →

s.

appeal;
complaint, recourse;
claim, lodging an appeal;
— արկանել բառնալ՝ հարկանել ունել cf. Բողոքեմ.

NBHL (1)

Բողոք արկի առ ձեզ, եւ ո՛չ փրկեսցէք զիս ի ձեռաց նոցա։ Եւ մի՛ բողոք հարկանիցէ զքէն առ տէր։ Բողոք բարձին ասկաղոնացիքն։ Բողոք բարձցեն մարդիկ, եւ աղաղակեսցեն ամենայն բնակիչք երկրին։ Զի՞նչ իրաւունք կան իմ այսուհետեւ բողոք ունել միւսանգամ առ արքայ։ Բողոք կալան առաջի փարաւոնի։ Բողոք կալեալ առ քաջ արանցն։ Որդի՛ մարդոյ՝ բողոք կալ ժողովրդեանդ այդմիկ, թերեւս ի միտ առցեն.եւ այլն։