warrior, fighting-man, combatant, belligerent;
enemy, adversary;
warlike, fit for war.
πολεμιστής, πολέμιος bellator, inimicus, hostis, infestus, infestissimus. Պատերազմօղ թշնամի. ոսոխ. դիմամարտ. տիւշմէն, հասիմ.
Աստուածամարտ է, եւ սրբոց հարց պատերազմիչ։ Աստուածն բան, սատանայի պատերազմիչն, տիեզերաց ազատութիւնն. (Աթ.։)
cf. Պատերազմիչ.
πολεμιστής, μαχητής, μάχιμος bellator, pugnator, pugnax, bellicosus πολεμικός bellicus. Պատերազմիկ. այր պատերազմի. քաջ զօրական. մարտիկ. ճէնկճի.
cf. Պատժող.
κολαστής pugnitor, castigator. Ածօղ զպատիժ ի վերայ յանցաւորի.
Սպանողք յորժամ ի պատիժս մտանեն, ոչ բարերարս զպատժածուսըն կոչեն, այլ՝ չարարարս. (Եզնիկ.։)
punitive, penal, repressive;
— օրէնք, penal law.
κολαστικός poenas infligens, poenalis, punitivus. Որ ինչ հայի ի պատիժս։ պատժողական. վրէժխընդրական.
to avert the deserved punishment.
ՊԱՏԺԱՀԱԼԱԾ ԼԻՆԵԼ. Ի բաց հալածել յանձնէ զպատիժ արժանաւոր.
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
Առցէ զայս կշտամբութիւն պատժապարտն՝ առիթ ազատութեան։ Ինձ պատժապարտիս համբարձեալ միշտ անդուլ դատիչ, անաչառ կշտամբիչ. (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Ձ՟Ը։)
Այլ այս Աստուծոյ գթութեանն է, սակաւ տանջել, եւ մեծամեծս համարել զգանն. զի ոչ ժուժայ զբազում տանջանս պատժապարտիցն տեսանել. (Գէ. ես.։)
culpability;
condemnation.
Ոչ է առանց պատժապարտութեան։ Բիւրապատիկ պատժապարտութեան է արժանաւոր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
place or instrument of punishment.
Չարագործաց (էր խաչն) պատժարան։ Ի պատժարանի փայտին մածուցէր (զոտսդ). (Խոսր.։ Նար. ՟Լ՟Զ։)
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
κολαζόμενος castigatus. Ունօղ յանձին զպատիժ. պատժեալ. դատապարտ.
Բեւեռեցին զահաւորդ երկնի եւ երկրի՝ իբր զհաւաստի պատժաւոր։ Զպատժաւոր անամփոփելի ի քոց տեսութեանց՝ մաքուր արասցես. (Նար. ՟Հ՟Է. ՟Ձ՟Գ։)
to punish, to chastise, to correct, to inflict punishment or correction.
κολάζω, τιμωρέω punio, castigo, ulciscor ἑτάζω կամ αἱτιάζω examino կամ culpo. Պատիժ տալ. ընդ պատժով արկանել. վրէժ առնուլ. փոխարէնս առնել յանցանացն. եւ Պատուհասել. յանդիմանել. կշտամբել.
Ապաքէն (Գաբրիէլ) հրաման ընկալաւ յԱստուծոյ աւետիս բերել (Զաքարիայի), եւ ոչ եթէ պատժել զարդարն. եւ զի՞ պատուհասեաց. (Իգն.։)
punishment.
Պատժելն, եւ Պատիժ.
cf. Պատշաճ.
Երաժշտականութիւն՝ ցոյց մարդկան արուեստի է, ի ձեռն որոյ պատկանաւորն նուագ ձայնի կենդանեաց եւ շնչաւոր գործեաց կազմին հնարիւք հանճարոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 3։)
cf. Պատշաճիմ.
Եթէ համբարտակն վստահութեան՝ մեղօք յատակի՜, այսու արձանօք պատկանեցելովք աջով քո պաշտպան՝ դարձեալ կառուսցի։ Այս են պատկանեալ թախծականացն կերպագրութիւնք։ Սլաքս նետից պատկանեալ դեղովք ի շտեմարանս խորութեան սրտի. (որ հայի եւ ի Պատկանդարանն)։ Օճառք անվատնելի զինուց ինձ պատկանեսցին, զչարին հալածել զգունդ. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Զ։)
cf. Պատկանաւորութիւն.
Ընդ նմին պատկանութեամբ գեղազարդեցին (այսինքն զայլ մասունս սրբոց խաչափայտին). (Նար. խչ.։)
respect, reverence, veneration, regard;
modesty;
bashfulness, coyness, shame, reserve, blushing, blushes;
the private parts;
—նօք, respectfully;
bashfully, blushingly;
—նս ածել, to create respect in, to inspire or impress with respect, to breathe respect.
Դու գիտես զնախատինս իմ, զամօթ իմ եւ զպատկառանս իմ։ Զգեցցին զամօթ եւ զպատկառանս։ Ոչ ամաչեցին ամօթով, եւ պատկառանս ոչ առին ի միտ. (Սղմ. ՟Կ՟Ը. 20։ եւ հ. 13։ Երեմ. ՟Ը. 12։)
Պատկառանացն ծաղիկ ի բաց կողոպտի բանիցն արագութեամբ. (Առ որս. ՟Ա։)
Արանցն պատկառանացն բնութիւն՝ անհպատակ բանին. (Պղատ. տիմ.։)
to fill with respect, to put to shame, to abash, to confound, to cover with shame, to make blush, to put to the blush.
Որ ոչ պատկառէ յերեսաց արդարոց, չէ գովելի։ Պատկառեցեր յերեսաց Տեառն։ Եկաց առաջի երեսաց նորա պատկառեալ։ Իբրեւ ետես Տէր՝ եթէ պատկառեցին, ասէ. պատկառեցին, ոչ ապականեցից զդոսա։ Պատկառեա՜ց սիրտ քո։ Մի՜ պատկառեսցես՝ զի նախատեցին զքեզ։ Ի մարմնաւոր հարցն մերոց՝ զորս ունիմք խրատիչս՝ պատկառեմք, եւ այլն։
Ի մի՜տ առ զբազմաչար հնարս թշնամւոյն, եւ պատկառեա՜ ի նետից նորա. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Պատկառեմ.
Որ զանձն պատկառէ, նա այլում ոչ վնասէ։ Դիցէ մարդ զմեղս ի մտի, եւ նախատէ եւ պատկառէ զինքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
bashful, coy, ashamed, sheepish, timid, shy.
Պատկառոտն (շուշան) լուռ եղեալ՝ մնայր հաւատարիմ վկային, որոյ առաջի ոչ մեղաւ։ Ծածկէ զգլուխն եւ զդէմսն պատկառոտս եւ պարկեշտ ցուցանելով։ Միայն Յոհան, ասէ պատմութիւնն, պատկառոտն (կամ պատկառոտին) պատեալ (զկոյսն). (Վրդն. դան. եւ Վրդն. երգ. եւ Վրդն. յանթառամն.։)
Իսկ զմամինն պատեաց պատկառոտն ի մանկունս եւ սուրբ կուսանն Յովհաննէս։ Պատկառոտն Մարիամ ոչ համարձակէր զաւետիսն ասել Յովսէփայ. (Տօնակ.։)
portrait-painter;
effigy;
iconographist.
Որպէս քաջ պատկերագիրքն զի յոտից սկսանին. (Վրդն. պտմ.։)
painting;
sculpture.
Ամենայն ինչ ընդ գործովք արուեստին անկաւ (ի կռել զկուռս) բայց միայն գայլախազն (ազատ) մնաց ի պատկերագործութենէ. (Մեկն. ղկ.։)
Այն որ ի հայելւոջն է պատկերագործութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
to be like, to resemble.
Միայն մարդկային մի՞տքս պատկերազգեստ եղեալ (Աստուծոյ), պատիւ առեալ ի բնութենէն մեծ իմն. (Փիլ. լիւս.։)
painted;
— նկարագիր, portrait, likeness.
Արձանս պատկերակերպս ի քարանց եւ ի փայտից ի ձեռն արուեստից նիւթեն. (Վրք. ոսկ.։)
iconomachus.
Ի ժամանակս պատկերամարտիցն զնորին իսկ զանարատ Աստուածածնին զերանելի պատկերն ընկեցին ի ծովակն՝ որ կոչի Ղազարու. (Հ. կիլիկ.։)
iconomachy, iconoclasty, war against images.
εἱκονομαχία imaginum oppugnatio, iconoclastia. Մոլորութիւն եւ գործ պատկերամարտից.
to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.
μορφοῦμαι formor. Կերպարանիլ. զգենուլ զպատկեր այլոյ. տիրապէս ձեւանալ. նմանիլ. եւ Տպանալ.
iconolater;
idolater.
Ոչ զսրբոցն պատիւ կամիմ փոքրկացուցանել, այլ զոմանց պատկերապաշտաց չար վնասամտութիւն եւ սխալանս կամիմ զգաստացուցանել. (Սարկ. պատկ.։)
to graft;
cf. Պատուաստեմ.
Տունկ տնկելոց ես այսու հետեւ (ի) հոգեւոր դրախտի անդ ի վայրի ձիթենւոյ անտի յընտանի ձիթենի անդր պատկինեալ. (այլ ձ. պատկի՜ն կեալ. հին տպ. ի պատկին կեալ)։ Եթէ յառաջ մինչդեռ պատկինսդ՝ պիտոյ է արբուցանելդ եւ գործելդ, յետ տնկելոյն ո՞չ եւս առաւել գեղեցիկ է. (Կոչ. ՟Ա։)
pretext, excuse, plea.
Առանց նորա ամենայն խորհեալքն ի նոցանէ եւ պատճառադրութիւնք եւ արարուածք՝ թերիք եւ անկատարք։ Յիշելով երանելոյ խուժկին զպատճառադրութիւնսն վարդապետին հեթանոսաց Պօղոսի. (Փարպ.։)
accomplice in the cause.
Ոչ պատճառակիցք, այլ պատճառք գոլ. (Պղատ. տիմ.։)
cause, motive;
pretext, excuse, cloak, colour;
—նօք, under pretence of;
վասն որո՞յ, վասն որո՞ց or յի՞նչ —նաց, why ? for what cause ?
ամբարտաւանութեան —նօք, on account of pride;
զբօսանաց —նաւ, for walking;
պէսպէս —նօք, under different pretexts;
բառնալ զ—նս, to take away the pretext.
πρόφασις, ἕμφασις praetextus, species. Պատճառք ճարտարեալք, սնոտիք. պատրուակ. արտաքին երեւոյթ. պեհանէ, մահանա.
caused, occasioned;
created, done, made;
guilty, culpable.
Արարեալ զնա, ասէ, յանդիման, ոչ ինչ գտի զնա պատճառաւոր. (Ոսկ. գծ.։)
to cause, to do, to occasion, to make, to produce;
to pretend, to seek pretexts, to take as an excuse, to allege;
to dissemble, to feint;
— զանգիտութիւն, to play the simpleton.
Արդ զի՞նչ պատճառիս ո՜վ թշուառական, զի հատի զպատճառս քո. (Ոսկ. ապաշխ.։)
cf. Պատճեան.
Պատճէն հրովարտակին՝ որ գրեալ էր յԱբգար արքայէառ Յիսուս։ Պատճէն զայսր թղթոյ տո՜ւք տանել այլում եկեղեցեացն։ Ի պատճենից անտի հրովարտակացն իմոց. (Եւս. պտմ.։)
to narrate, to relate, to recount, to recite, to tell, to report, to expose, to debit an account, to say by retail;
to publish, to manifest, to announce;
երկինք պատմեն զփառս աստուծոյ, the heavens proclaim the glory of God.
Պատմեն գիրք թագաւորութեանն։ Աստի սկիզբն արասցուք բանցիդ՝ պատմել խոստացելոց։ Պատմեցէ՜ք ինձ։ Պատմեաց ծառայն Իսահակայ զամենայն զխօսսն։ Պատմեաց տակառապետն զերազն իւր Յովսէփայ։ Պատմեցէ՜ք ի հեթանոսս զգործս նորա։ Պատմեցից զամենայն սքանչելիս քո։ Երկինք պատմեն զփառս Աստուծոյ։ Ետես զնա, եւ պատմեաց զնմանէ։ Վասն պատերազմացն պատմէին հեթանոսքն։ Ո՞ պատմեաց քեզ՝ թէ մերկ ես։ Ել պատմեաց երկուց եղբարց իւրոց արտաքոյ։ Պատմեցաւ Աբրաամու։ Պատմեսցեն զիրաւունս քո Յակոբայ։ Պատմէին բանքս այսոքիկ.եւ այլն։
historian, narrator;
interpreter;
— վարուց, biographer, cf. Կենսագիր.
Օտարոտի իմն դից թուի պատմիչ լինելոյ. (Գործ. ՟Ժ՟Է. 18։)
history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.
Գրեալ է ի գիրս պատմութեանց թագաւորաց Իսրայէլի։ Լուաւ Գեդէոն զպատմութիւն երազոյն, եւ զմեկնութիւն նորա։ Տաց զսա յառակ եւ ի պատմութիւն յամենայն ազգս։ Որդի՜ մարդոյ, պատմեա՜ պատմութիւն, եւ խօսեա՜ց առակ առ տունդ Իսրայէլի։ Վերստին կարգել զպատմութիւնն վասն իրացն հաստատելոց ի մեզ.եւ այլն։
rampart, intrenchment, barricade, stockade, barrier, bastion, bulwark;
— պաշարման, circumvallation, contravallation, siege, blockade;
պատել — պաշարմամբ, to besiege;
դնել — շուրջ զքաղաքաւ, to invest a city;
— ածել, արկանել, կանգնել, պատել, to intrench, to throw up intrenchments, to intrench or fortify oneself, to surround with ramparts or trenches, to barricade, to palisade;
to fortify with bastions.
Մտանել յերեսաց քոց ի պատնէշ։ Պատիցէ զնա (զքաղաքն), եւ շինիցէ ի վերայ նորա պատնէշս մեծամեծս։ Փակեցից զճանապարհս նորա պատնիշօք։ Հովուեսցեն զասորեստանեայն սրով, եւ զերկիրն Նեբրովթայ ի պատնիշի իւրում.եւ այլն։
egg-plant, melongena, mad-apple;
melougena frixa.
properly, suitably, decorously, decently, with propriety.
Ոչ աշխատի պատշաճաբար։ Ոչ պատշաճաբար ապաշխարեալ է քո դեռեւս. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
cf. Պատշաճ.
Այ պատշաճական կարծիս ունէր զնմանէ ի մտի։ Զրկեալ է ի ճշմարիտ վերարկուէն, եւ յիւրոց պատշաճական փառացն մերկացեալ։ Ամենայն կեանք նոցա պատշաճականք լինիցին, ամենայն ուրեք գտանիցեն կերակուրս։ Զվնասն պահանջիցեն պատշաճական ամբաստանութեամբք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
to be suitable or conformable, to suit, to agree;
to belong, to pertain, to coincide, to match;
to concern, to regard.
ἀρμόζομαι, συναρμολογούμαι, συμβιβάζω adaptor, coaptor եւ καθήκει convenit. Յարմարիլ. ի դէպ գալ. կարգիլ. հաստի.
Բու առ արծիւ (ասէ). դու տուընջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես գիշերոյ. պատշաճիմք ի խնամութիւն. (Մխ. առակ.։)
suitableness, congruity, conformity;
decorum, decency;
relation, analogy, proportion, symmetry.
Առնէ նաւակատիս՝ աստուածային գոգցես պատշաճողութեամբ. (Յհ. կթ.։)
cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.
Մի ոք բռնազբօսութիւն կարծիցէ, այլ ճշմարիտ պատշաճութիւն։ Ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել. (Սեբեր. ՟Գ։ Նիւս. երգ.։)
Վասն պատշաճութեամբ առ իւրաքանչիւր ոք մերձենալոյ. (Նախ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Պատշգամ.
Զեւտիքոսն՝ որ անկաւ ծանրացեալ ի քնոյ իւրոյ՝ ի պատուհանէն յերեքկինն պատշկամբէ անտի. (յն. յերրորդ գստիկոնէ). (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
honouring, bearing respect;
honorary.
Որ դնէ այլում պատիւ. մեծարօղ. քառաւորիչ.
Զմեծ պատիւ եւ զմարդասիրութիւն ցուցանէ նոցա աստուած, եւ նոքա զպատուադիրն անարգեցին. (Ոսկ. հռ. ՟Ղ։)
honourable.
Ունօղ զպատիւ. պատուաբեր. պատկառելի.
Հարցն նմանեալ՝ ի մանկութեան իմաստութեամբ՝ զծերութեան պատիւն պատուակալ պատուականութեան (յանձին բերեալ). (Բուզ. ՟Գ. 12։ 7)
rare, excellent, very precious.
τιμαλφής, -φέστερος, -φέστατος honoratus, pretiosus. pretiosissimus. Որ ինչ գտանէ՝ կամ գտեալ է զպատիւ յաչս այլոց. պատուական. յարդի. մեծագին.
Երկու քարինքն ի վերայ գլխոյ ուսոցն զմրխտին պատուականագիւտ նիւթք են։ Ոսկւով՝ առաջին նիւթով՝ պատուականագիւտ յամենեցունց։ Ոսկին նշանակ է պատական էութեան՝ պատուականագիւտին. (Փիլ. քհ. Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
most honourable;
most precious.
τιμιώτερος, ἑντιμιώτερος , προστιμώτερος, ἑνδοξότατος, τιμιώτατος homoratior, -tissimus, pretiosior, -sissimus. Առաւել կամ յոյժ պատուական. ազնուական, եւ մեծագին. լաւագոյն, նախապատիւ.
Եւ ոչ ի կարի չար դատաւորացն եւ յախմարդունից հաստատի, թո՛ղ թէ ի պատուականագունաց. (Պիտ.։)
equal in honour or rank.
ὀμότιμος eodem honore gaudens, qui paris est conditionis, aequalis. Յաստուածայինս՝ է որպէս համապատիւ. փառակից.
Մեք ի մարգարէիցն գիտեմք զքրիստոս պատուակից եւ աթոռակից հօր. (Պիտառ.։) եւ ի մարդկայինս եւ յայլ իրս՝ որպէս Հաւասարապատիւ. կցորդ պատուոյ յիմիք կարգի.
rendering honour and respect.
Որ մատուցանէ այլում զպատիւ. պատուադիր. մեծարօղ.
Շրթամբքս պատուամատոյց՝ ըստ մարգարէին, այլ ո՛չ եթէ սրտիւս. (Նար. ՟Ի՟Ը։)