Definitions containing the research արութիւն : 1540 Results

Պահպանողական

See full entry →

cf. Պահպանական.

NBHL (1)

Եւ այսորիկ՝ արդարութիւնն է պահպանողական. (Դիոն. ածայ.։)


Պաճարանք, նաց

See full entry →

s.

the gaining or procuring one's livelihood;
subsistence, maintenance;
food, victuals;
means, way, remedy, expedient.

NBHL (1)

ՊԱՃԱՐԱՆՔ. ἑπίνοια industria πόρος, πορισμός quaestus, emolumentum. Ճարտարութիւն խելաց. հոգողութիւն. հանճար. հնարք. դեղ դարմանոյ. ելի աղագք. երթ ի տուրեւ առս. շահավաճառութիւն. ճար, ճարակ. հիւնէր, պէճէրիշ.


Պաճուճազարդ

See full entry →

adj.

bedizened, bedecked;
adorned, embellished;
studied, affected, finical;
emphatic, elegant, pompous.

NBHL (1)

Առանց պաճուճազարդ բանից ճշմարիտ պատգամքն (սուրբ գրոց)։ Զպաճուճազարդ ճշմարտութիւնսն (կամ ճարտարութիւնսն) որ ստեղծան ի մտաց, արհամարհեսցուք եւ այպանեսցուք. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Գ։)


Պայղակենութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sect of the Paulicians.

NBHL (1)

Պղտորութիւն. չար. վատթարութիւն. կուրութիւն աղանդոյ պղծագործ պաւղիկեանց.


Պաշտպան, աց

See full entry →

s.

defender, patron, protector, favourer;
minister, servant;
— սուրբ, patron saint, patron;
— դատի, advocate, attorney;
— կալ, լինել ումեք, to defend, to protect, to assist.

NBHL (1)

Ձեռս իմանամք զգործս մեր, զի ձեռն՝ գործոյ է պաշտպան։ Զգայարանս իւր կէտն ետ պաշտպան Յովնանու յաղօթելն, զո՛ր օրինակ փող՝ որ բարբառի ձայնիւ հնչողին։ Յաւելու, թէ՝ եւ պաշտպան, որ ծառայական գործ է պաշտելն։ Պաշտպա՛ն (իբր ծառայական) խոնարհութեամբ զարդարութիւնն ի գլուխ եհան. (Լմբ. սղ.։)


Ուստեք

See full entry →

adv.

from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.

NBHL (1)

Յօժարութիւն բարուցն կարէ յոլով ուստեք առնել բարի։ Ցուցանի յոլով ուստեք յաւետարանական ասացուածս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 30։)


Ուստի

See full entry →

adv. conj.

whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ? so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.

NBHL (1)

Արդարութիւնն լուսաւորեսցի ի խաչն, ուստի տէրն յայտնեցաւ, ուստի տէրն կախեցաւ, ուստի փառք նորա ծագեցին, եւ լցին զերկիր. (Ագաթ.։)


Ուրուապաշտ

See full entry →

adj.

idolatrous.

NBHL (1)

Քարանց եւ փայտից յիմարութիւնքնն, եւ ուրուապաշտ թմբրութիւնքնն անզգամութեանց. (Ագաթ.։)


Ոք, ուրուք, ումեք, ոմանք, ոմանց

See full entry →

s. adj.

some one, some body, any one;
some, one, certain;
այր ոք, a man;
կին ոք, a woman;
ամենայն ոք, every one, every body;
իւրաքանչիւր ոք, each one, any one;
որ ոք, who, whoever, he that;
ո՞ոք, ո՞վ ոք, who ?
եթէ կայցէ՞ ոք այնչափ յանդուգն, is there any one bold enough ?
ոչ ոք, մի ոք, no one, no body, none;
ոչ սիրեմ ոք յարանցդ յայդցանէ, I love none of these men;
երթիջիր առ այր ոք, address yourself to some one else.

NBHL (1)

Ո՞ ոք (այսինքն զի՞նչ ինչ) վերագոյն իցէ. աշխատե՞լ զմարմինն, թէ պահել զմիտս անշփոթ։ Ո՞ր ոք (այսինքն ո՞ր այն) վերագոյն իցէ քաղաքավարութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Չ (tcha)

See full entry →

s.

the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.

NBHL (1)

Ոչ միայն զքահանայութիւնն չառ, այլեւ ի թագաւորութենէ անտի եւս անկաւ բորոտութեամբ։ Չհաւանականն իսկ անհաւատիցն առաւել հաստատեսցի ի միտս։ Որք յանցաւորս որպէս ի չանցաւորս յուսայցեն։ Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զչլուրս եւ զչլեալս տայ խօսել։ Արդարութիւն՝ ոչ միայն առ ընչիցն չագահելոյ, այլեւ որ այլով ախտիւք չախտանայցէ։ Արտաքին յունաց չիմաստուն իմաստունքն. (Ոսկ. ես.։)


Չարաբարոյ, ից

See full entry →

adj.

ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.

NBHL (1)

Նենգեալ՝ վասն բազում չարաբարոյս ցուցանելոյ՝ անդստին յիւրոց բարեկամաց կոշկոճեալ մեռանէր». (Որպէս եւ Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ վասն չարաբարոյ երեւելոյ, կամ չար բարոյս յանձին բերելոյ։ Այլ հոմաձայն է եւ յն. իբր չարաբարոյ, կամ չարաբարութիւն։


Չարաբարոյք

See full entry →

s.

cf. Չարաբարութիւն.


Չարագազան

See full entry →

adj. fig.

fierce as a wild beast;
mordacious, biting.

NBHL (1)

Ունօղ զչարութիւն գազանի. չարաճճի.


Չարագործ, աց

See full entry →

adj.

evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.

NBHL (1)

κακούργος, κακοποιός, -ιόν, ἑπίβουλος maleficus, facinorosus, fraudator, vafer, insidiator. Որ գործէ զչարութիւն. ապիրատ. եւ Վնասակար. չարարար.


Չարագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.

NBHL (1)

κακουργία maleficentia, versutia. Գործելն զչար. չարութիւն. ոճիր.


Չարադիւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

demoniacal wickedness, abominable malice;
misadventure, very great misfortune.

NBHL (1)

κακοδαιμονία, βαριδαιμονία horrenda impietas mali genii vel ingenii, et infelicitas, miseria, infelix fortuna premens եւ այլն. Չարադեւ գոլն. գործ չարադեւ անձին. յետին չարութիւն. եւ Չարաբաստութիւն. թշուառութիւն.


Չարալեզու

See full entry →

adj.

evil-tongued, slanderous.

NBHL (1)

Որոյ լեզուն է չար, կամ սրեալ ի չարութիւն. չարախօս. եւ հայհոյիչ.


Չարակամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ill-will, malevolence, malignity.

NBHL (1)

ἁγνωμοσύνη improbitas, perfidia κακοήθεια malignitas. Չարակամ գոլն. անզգամութիւն. չարութիւն.


Չարակնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.

NBHL (1)

Չարութիւնք ... չարակնութիւն. (Մրկ. ՟Է. 22։)


Չարահաւ, աց

See full entry →

adj.

of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.

NBHL (1)

Փոխակերպեալ ի չարութիւն, եւ զիւրեանցն յայլս տուեալ չարահաւ. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Չարայուշութիւն, ութեան

See full entry →

s.

resentment for injuries, revengefulness, rancour, spite.

NBHL (1)

μνησικακία injuriarum memoria. Յիշաչարութիւն. ոխակալութիւն.


Չարայօժար

See full entry →

adj.

prone, disposed or inclined to evil.

NBHL (1)

Գազան զայրացեալ (է) չարայօժարն. (յն. չարութիւն յօժարութեան) (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)


Չարանախանձ

See full entry →

adj.

extremely envious;
vying in evil.

NBHL (1)

Չարանախանձ խաւարն ի ներքս մտեալ՝ զչարութիւնն գործեաց։ Ապստամբ զօրութիւնքն եւ չարանախանձքն. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)


Չարասրտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

evil-heartedness, malign disposition, malevolence.

NBHL (1)

Չարասիրտն գոլ. չարութիւն սրտի.


Չարարար, աց

See full entry →

adj. s.

evil-doing, mischievous, malevolent;
pernicious, hurtful, harmful;
unwholesome;
evil-doer, malefactor.

NBHL (1)

Զչարարարաց զչարութիւն լուծանել դատաւորք երկիւղիւ կարեն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Չարացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render bad, wicked or worse, to provoke or excite to evil;
to incite to anger, to exasperate, to envenom.

NBHL (1)

κακόω, κακείνω, ἑπιτρέπω depravo, conturbo, ad iracundiam concito. Տալ չարանալ. ի չարութիւն փոխել. եւ Զայրացուցանել զչարն. գրգռել ի չարութիւն եւ ի զայրոյթ.


Չարիմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Չարամտութիւն.

NBHL (1)

Չարամտութիւն. չարարուեստութիւն. չարահնարութիւն.


Չարիք, րեաց

See full entry →

s. adv.

ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.

NBHL (1)

κακόν, κακά, πονηρόν, κακία, κάκωσις, πονηρία malum, mala, malitia, malignitas եւ molestia. Չարութիւն. չար գործք. մեղք. յանցանք. գէշ բան. գէշութիւն.


Չարչարումն, ման

See full entry →

s.

cf. Չարչարանք.

NBHL (2)

Երբեմն այլազգ ի չարչարութիւն յեղյեղեալ, եւ դարձեալ յառողջութիւն եկեալ։ Չարքն ի չարչարութենէ տանջանաց երկուցեալք՝ ի չար իրաց խորշին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Զի շունչ զգայ զչարչարութիւնն. (Եփր. համաբ.։)


Չափաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

measure, symmetry, proportion;
rhythm, meter;
cf. Չափագիտութիւն.

NBHL (1)

μέτρησις, μέτρον mensura, metrum συμμετρία apta proportio, moderatio. Չափ իրաց եւ բանից. չափակցութիւն. համեմատութիւն. յարմարութիւն.


Չափաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

measure, moderation, limitation;
modesty, temperance, mitigation;
sufficiency, mediocrity.

NBHL (1)

ՉԱՓԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Միջասահմանութիւն. բարեխառնութիւն. չափակցութիւն. յարմարութիւն. պարկեշտութիւն.


Չեւ, չեւ եւս

See full entry →

conj.

not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.

NBHL (1)

Թէ չէր երեւեալ հօրն արդարութիւն ի յերկնից, չեւ էր սկսեալ ճշմարտութիւնն ի յերկրէ. եւ թէ չէր խրախուսեալ մարդն ի յերկնայնումն, ոչ եւս էր սրբեալ. (Նար. կուս.։)


Չէք, չէից

See full entry →

s.

non existing things, nullity.

NBHL (1)

ՉԷՔ ՉԷՔՈՒՉԷՔ. Կա՛մ է՝ Ոչ էք. չգոյք. չիք. կամ Ձիգ. ձգումն. ձգձգումն. հարստահարութիւն. եւ կամ Ջէք (զոր տեսցես)


Սանձակոծ առնեմ

See full entry →

sv.

cf. Սանձակոծեմ.

NBHL (1)

Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)


Սանձակոծեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Սանձահարեմ.

NBHL (1)

Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)


Սանձարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Սանձահարութիւն.


Սանձումն, ման

See full entry →

s.

check, restraint, curb.

NBHL (1)

Սանձելն, իլն. սանձահարութիւն.


Սատանայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

devil's nature;
devilry;
malignity;
witchcraft, devilish trick.

NBHL (1)

բարք եւ գործք սատանայի. բանսարկութիւն. չարութիւն. սատանութիւն.


Սատրապութիւն, ութեան

See full entry →

s.

satrapy.

NBHL (1)

cf. Նախարարութիւն, կուսակալութիւն.


Սարուած

See full entry →

s.

cf. Սարութիւն.


Սարուփարթայ

See full entry →

s.

baggage-train, stores, implements of war.


Սաւառնումն, ման

See full entry →

s.

flapping, fluttering, flight, flying about.

NBHL (1)

Սաւառնիլն. թեւապարութիւն. սլացումն.


Սգապատ

See full entry →

adj.

covered with black or mourning.

NBHL (1)

Վերստին մխիթարութիւն սգապատ եւ լքեալ սրտիս շնորհէ. (Վրդն. պտմ.։)


Սեռ, ից

See full entry →

s. gr.

kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.

NBHL (1)

Հրեշտակաց եւ մարդկան՝ երկոցունց սեռից ի միասին յարմարութիւն։ Յերկրածին սեռից գերազանցեալ երկնից՝ միշտ կոյս. (Շար.։ Տաղ.։)


Սեռն, սեռին

See full entry →

s.

axle, axis, pivot.

NBHL (1)

Փրկութեան բաժակ խրատուցն՝ արդարեւ սեռն եւ անապակ է, սուրբ եւ յստակ. եւ խառնեալ. սեռն յարդարութիւնն է, եւ խառնեալ ի մարդասիրութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)


Սեռն

See full entry →

adj.

clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.

NBHL (1)

Փրկութեան բաժակ խրատուցն՝ արդարեւ սեռն եւ անապակ է, սուրբ եւ յստակ. եւ խառնեալ. սեռն յարդարութիւնն է, եւ խառնեալ ի մարդասիրութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)


Սերմն, սերման, սերմունք, սերմանք, մանց

See full entry →

s. fig. bot. med.

seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.


Ստուգաբանապէս

See full entry →

adv.

truly.

NBHL (1)

Դարակոճատ. որ ստուգաբանապէս ոմանք կոչեն յարմարութիւն կամ ամուսնութիւն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 49։)


Ստուգիւ

See full entry →

cf. Ստուգապէս.

NBHL (1)

Բարերարութիւն է ստուգիւ, որ առ անարժանսն է. (Խոսր.։) (Անսովոր է ասելն.)


Ստուգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

certainty, verity, assurance, verification.

NBHL (1)

ἁλήθεια veritas եւ այլն. Ստոյգն. ճշմարտութիւն. հաւաստիք. եւ Ճշմարտախօսութիւն. արդարութիւն. հաւատարմութիւն.