Զտէրն մեր եւ զեղբայրն ըստ մարմնոյ բնութիւնակից եւ փրկիչ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Ը։)

Գազանապէս խորհէր, եւ ոչ մարդկապէս. (Իսիւք.։)

ԳԱՌՆԱԴՄԱԿԻԿ որ եւ ԳԱՌՆԱԴՄԱԿ, ԳԱՌՆԴՄԱԿ. գ. λειμώνιον Limonium, sedum, semper vivum Անուն բանջարոյ, եւ ծաղկի. որ եւ Թթռկիչ, Թթռնիչ, եւ Կաքւու արօտ. հէյուլ հալէմ, հէր տեմ դազէ, միրի աշիքեան, գայա գօրուղու եւ գուզու գուլաղը։ (Բժշկարան.։ Վստկ. իա. լը. խը։ Յաւելու Բժշկարանն. Յաւելու Բժշկարանն.)

Որ առաքէր ընդ ծով պատանդս, եւ թուղթս գրաձեւս, ի վերայ ջուրց մկանաց. (Ոսկ. ես.։)

Գրաւաթափ գերելոցն ընտանեաց լինել։ Գրաւաթափ իւրոյ տէրութեան լինել։ Գրաւաթափ առնելով՝ որք ըմբռնեալ իսկ էին ի ձեռս չար ոստիկանին. (Յհ. կթ.)

Նմին իրի եւ զովտ անտի ունէր զդադարիկն. (Կիւրղ. ծն.։)

Եղբայրաթիւ հեռաւոր էր. (Եփր. ել.։)

ԵՂԵՐԴ ԵՂԵՐԴՆ ԵՂԵՐԴԱԿ ԵՂԵՐԴՆԱԿ. κιχώρη, κιχώριον cichorium, intuba, endivia իտ. cicoria, radicchio, indivia. ռմկ. եւս էղրտակ, ըղէրտակ. Բանջար դառն եւ ախորժ. որպէս եղէգ, եւ դառնիճ. որ լինի աղցան օգտակար մաքրիչ արեան։ Ասի եւ Ասորեակ. Վայրի եղրդակ, Վայրի հազար, Հինդք, Ճարճրուկ. (Մխ. բժիշկ.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)

Յորոց կարմրագոյն փայլմամբ երփնէր գոյնն. (Ճ. ՟Բ. տեսիլ սահակայ.)

Այսպիսիքս տան պատճառ վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան ի զլացութիւն եւ ի զրախօսութիւն (ընդդէմ) տէրունական գրոց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)

մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.

Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.

Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.

Է՛ն էապէս մեզ քարոզէ, զՈրէնն ուսեալ ի Մովսիսէ, թէ Աստուած էր ի սկըզբանէ, եւ ոչ եղեալ ի յումեքէ. (Շ. այբուբ.։)

մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.

Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.

Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.

Է՛ն էապէս մեզ քարոզէ, զՈրէնն ուսեալ ի Մովսիսէ, թէ Աստուած էր ի սկըզբանէ, եւ ոչ եղեալ ի յումեքէ. (Շ. այբուբ.։)

Եթէ երթալի է ի մեզ անհասութիւն բանիդ, ոչ էր սքանչելի, այլ ըմբռնութեան իրք. այսինքն դիւրըմբռնելի. (Ճ. ՟Գ.։)

Ընդդէմ էր հողմն. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 24։)

Ընդդէմ լինէր սուրբ եպիսկոպոսացն. որոց բազում մեծարանս ցուցեալ. (Կորիւն.։)

Ոչ ընդ երկարէր զցասումն բարկութեան. (Ճ. ՟Ա.։)

Ընդերկարեալ իմ ի պանդխտութեան անդ։ Շունչ նորա ընդյերկարեաց։ Գրեթէ զամ մի բովանդակ ձգեալ ընդ երկարէր (նեղութիւնն). (Յհ. կթ.։)

Աղէ՛ ասա՛ ընդ դերձակսն եւ զթագագործսն. յն. մի բառ, կաշեհատ. σκυτοτόμος sutor (գուցէ եւ ի հյ. այլազգ գրելի էր). (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)

Կացեալ ի վերայ ծնկաց իւրոց՝ թախծալից զղջմամբ, եւ արտասուօք դնէր աղերս ամենահաստիչ փրկչին. (Կաղանկտ.։)

Թէատրոնս եւ կրկէսս շինեցից։ Թէատրոնս եւ երիտասարդանոցս շինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 9. 12։)

Զեղբայր մի ձեր աստ առ իս թողուցուք։ Թողի ի ձեռաց։ Թողից զայգի իմ, եւ մի՛ յատցի եւ մի՛ բրեսցի։ Եթող նշխար։ Թողից զպարարտութիւն իմ, կամ զքաղցրութիւն իմ։ Ոչ թողցէ զքեզ, եւ ոչ ընդ վայր հարկանիցէ։ Գուցէ թողեալ հօր մերոյ զէշսն՝ եւ զմէնջ հոգասցէ։ Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէ՛ք յերկրի։ Թողին զուխտն Աստուծոյ։ Թողցեն օտարաց զմեծութիւնս իւրեանց։ Մի՛ թողուր զիս Տէր Աստուած իմ։ Սիրտ իմ եթող զիս։ Իբրեւ կամեցաւ մտանել յամբոխն, ոչ թողին զնա աշակերտքն.եւ այլն։

Դու Տէր բազմագութ թողեր զմեղս մեր. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 88.) յն. թեթեւացուցեր, կամ բարձեր։

Ի բազում խռովութենէն՝ որ կայր ի սրտին, չէր կարօղ զձայն թողուլ (արձակել, հանել)։ Յորժամ թողոյր (այսինքն աւարտէր) զաղօթսն յեկեղեցին, վաղվաղակի փախչէր ի սենեակ իւր. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Գ։)

Զթողանիլն զոր կրեացն ի սկզբանէ մարդոյս բնութիւն։ Որ էր յայտնապէս լուծողի զպատահեալն մեզ թողանիլն. յն. թողումն, կամ լքումն. (Պրպմ. չ։)

Եթէ այս ի մտի էր քո, թո՛ղ փրկեալ էր (քո) զնոսա։ Թո՛ղ կերեալ էր ձեր զնա ի տեղւոջ մի սուրբ. (Եփր. ել. եւ Եփր. ղեւտ.։)

Երկինք ոչ են անարատ առաջի նորա, թո՛ղ թէ այր գարշ եւ անսուրբ։ Եթէ մեծ ինչ բան խօսեցեալ էր ընդ քեզ մարգարէին, ո՞չ ապաքէն պարտ էր առնել. թո՛ղ թէ զի ասաց, լուացի՛ր, եւ սրբեսցիս։ Զհրեշտակս դատիմք, թո՛ղ թէ զերկրաւորս. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 16։ ՟Դ. Թագ. ՟Ե. 13։ ՟Ա. Կոր. ՟Զ. 3։)

Յետ ժամանակեան միոյ։ Ժամանակեան միոյ էր։ Ո՞չ էր լաւ ժամանակեան միոյ, քան զտանջանս գբոյ։ Մովսէս քանզի աստուած էր ժամանակեան միոյ, եւ կտակարանք ժամանակեան տուան ի ձեռս նորա։ Են սերմանիք՝ որ յետ ժամանակեան լինին հնձեալք։ Այս են՝ որ յետ փոքր ժամանակեան հնձեալ լինի. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն. եւ Եփր. ել.։)

Ի նմին ժամու պառաւն իւր ժմերես (յեզաբէլ), մատուցեալ սեւացուցանէր զմացառս աչացն. (Եփր. թագ.։)

Անխղճմտութիւն է յմար իմաստասէր ինքնադատ պատմօղ, ինքնադատ պատմօղ, ինքնահակառակ բանասէր. (Կլիմաք.։)

որ տայ իշխել. տէր կացուցիչ.

Ոչ իսպառ բարկանայ մեզ տէր։ Որ համբերեսցէ իսպառ, նա կացցէ։ Զիմի՛ իսպառ եկեալ թախանձիցէ զիս.եւ այլն։

Որում եթէ իրազեկ լինէր, պահ ունէրժամուն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)

Միթէ զիւրովի՞ն երթայցէ։ Ձգեաց զսուսեր, եւ կամէր երթալ զիւրովին։ Եդ զսուսերն, եւ չոգաւ զիւրովին. (Յհ. ՟Ը. 22։ Գծ. ՟Ժ՟Զ. 27։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 44։)

բարեսէր թագաւորն հեթում իբրեւ զաստղ նշանաւոր լուսանշո՛յլ փայլէր. (Երզն. քեր. յիշատ.։)

Խոյս ի չարէն ետու առ ի լցումն տէրունեան հրամանին. (Յհ. կթ.։)

Պատրաստէր գղաթ խոյի կակղագոյն՝ հանդերձ եղջիւրովքն խալամովին. յն. եղջիւրովքն գլխոյ նորա. κρόταφος pars capitis. (Պտմ. աղեքս.։)

Ուլ մի խորոված, եւ գինի, եւ խապզի հաց։ թագաւորն ձեր խապզի որդի է եղեալ։ Յամենայն օր խապազն հաց բերէր. (Վրդն. առակ.։)

Հանդերձ սգոյ զգենոյր, եւ աղտեղեալ եւ խարուեալ իբրեւ զսգաւոր երեւէր. (Կիւրղ. թագ.։)

Ամենաշահ գիտութիւնն էր եւ է։ Ամենաշահ խրատիւք։ Ամենաշահ դարմանք. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ը։)

Յամենաշիջոյց ջուրն առաւել ներգործէր հուրն. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 17։)

Որում պարգեւէր իսկ վիճակ յամենաշնորհողէն Աստուծոյ. (Կորիւն.։)

πάνταρχος. omnibus imperans Պետ եւ իշխան բազմութեան. ընդհանուր հրամանատար յարքունիս, եւ ի պատերազմի. հազարապետ տան, եւ սպարապետ. պաշ քեահեա. եւ սէրասքեր.

Կարգէր զնա սենեկապետ, եւ ամենապետ հաւատարիմ ի վերայ ամենայն կենաց թագաւորին. (Մեսր. եր.։)

παντοπώλης. seplasiarius Վաճառօղ ամենայն իրաց մանունց. փերեզիկ. եայմաճը. էճզա սաթըճը, ադդար, չէրչի.

παντοδαπός. omnis generis Ամենապատիկ. բազմատեսակ յոյժ. բիւրազգի. բազմադիմի. պէսպէս. ամմէն ցեղ. հէր դիւրլիւ. հէր նէվ. հէր ճինս.

ԱՄԵՆՈՒՍՏ ՅԱՄԵՆՈՒՍՏ πάντοθεν. undique Ամենայն ուստեք. յամենայն կողմանց, եւ ամենայն իրօք. բոլորովին. ամմէն դիաց, ամմէն կերպով. հեր եէրտէն. հէր դարաֆտան.

Որոց խրատու ցանկութիւն հարցասէր եւ ուսումնասէր է, ամենայն ինչ ամենուստ եւ երիցագոյն է. (Փիլ. լին.։)

Ամէնիմացն Աստուած գործ տեսչութեան կատարէր. (Սեբեր. ՟Ը։)

ԱՄԷՆԻՇԽԱՆ որ եւ ԱՄԵՆԻՇԽԱՆ. πάνταρχος, παντάρχης. omnibus imperans, omnium dominus Տէր եւ իշխան բոլորից Աստուած. եւ մարդ կարգեալ յԱստուծոյ իշխան ի վերայ բազմաց. ամենապետ.

ԱՄԷՆՈՂՈՐմ կամ ԱՄԵՆՈՂՈՐՄ παντελεήμων. omnium misericors Ամենայնիւ ողորմած. ամենագթած. որ ամենեցուն ողորմի. մէրհամէթլի, շէֆգէթլի. երհամ իւրրահիմին.

Ամէնողորմ եւ կեցուցիչ։ Ամէնողորմ տէր, ողորմեա՛. (Շար.։ Ժմ.։)

ըստ Բժշկարանաց՝ ՅԱՄՊԱՐ, ՅԱՆՊԱՐ. Բոյս, եւ ծաղիկ նորա անուշահոտ յոյժ. ամպէր, անպէր, էպիր. ambra, ambarum Իսկ ՅԱՄՊԱՐ ՊՈՒ, կամ ՅԱՄՊԷՐ ՊՈՒՅ, (յորմէ ռմկ. ամպէր պօյ ծաղիկ), է բուրումն ամպարի, կամ ունօղ զհոտ նորա։ (Իսկ շահպօյ, որ է այլ ծաղիկ, ըստ Մենինսքեայ է նաեւ ամպէրն։)

Զամպեղէն եւ զլուսերանգ կամարն երկնի ցուցանէր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Եւ այլ ամրաբնակ ազատորերոյն պարգեւս եւ պատիւս օրըսօրէ բաշխէր. (Արծր. ՟Դ. 4։)

ԱՅԳՈՒՑ ՅԱՅԳՈՒՑ. πρωί, πρωία, αὕριον. mane Առաւօտուց. այգուն. յայգուէ. յառաւօտուց. ընդ առաւօտն, ի վաղիւ անդր. առւըտանց, էգուց, յէգուց, գա՛լ առտու, մէկալ առտուն. սապահլայըն. էրթէսի՝ եարըն սապահ.

Յարեաւ այգուց, եւ անձն նորա ընդ նմա։ Եւ էր այգուց։ Այգուցն իբրեւ դարձաւ անդրէն ի քաղաքն։ Մինչդեռ այգուցն առ նովաւ անցանէին. (Սիրաք. ԼԴ. 24։ Յհ. ԺԸ. 28։ Մտթ. ԻԱ. 18։ Մրկ. ՟Ժ՟Ա. 20։)

Վասն այլագունակ կերպարանացն՝ զոր ցուցանէր. (Լծ. կոչ.։)

Ոչ այլայլումն ընկալաւ յայնմանէ որ էրն. (Պրպմ. ԽԶ։)

Զի ոչ այլգունակ ինչ իմացեալ լինէր զծնունդն։ Դարձեալ այլգունակ զնոսա յորդորէ ի սիրոյ հաստատութիւնն. (Նանայ.։)

Այնգունակ գլխաւորել, կամ կոչել, կամ երթեալ հասանել։ Եւ այնգունակ՝ էր ինչ, զոր ծերունին մեկնէր հայր, եւ էր ինչ որով ես, եւ այլն. (Պիտ.։)

Այրակերպեալ զզօրավարն իւր զմիքայէլ՝ զօրագլխին իւրում յեսովայ ի դաշտին ցուցանէր։ (Եզնիկ.։)

Այրակերպեալ զզօրավարն իւր զմիքայէլ՝ զօրագլխին իւրում յեսովայ ի դաշտին ցուցանէր. (Եզնիկ.։)