to learn, to study, to read;
to be instructed;
to exercise oneself in;
— զդասն, to learn, to study one's lesson;
— ի բերան, to con over, to study by heart;
cf. Թոշակ.
Ուսջի՛ք զնոսա։ Ուսցիս երկնչել ի տեառնէ։ Ուսարո՛ւք զբարիս գործել։ Ըստ ճանապարհաց հեթանոսաց մի՛ ուսանիք։ Ուսարո՛ւք յինէն, զի հեզ եմ եւ խոնարհ սրտիւ։ Զիա՞րդ զգիրս գիտէ սա, զի ուսեալ բնաւ չիք։ Եղիցին ամենեքեան ուսեալք յաստուծոյ (յն. ուսուցեալք). եւ այլն։
Փող հարկանէին. անտի ուսէ՛ք զգալ պատերազմին։ Զի թէ բանիցն ոչ հաւատայք մարգարէից, յաւերածոյն ուսի՛ք երուսաղէմի. (Մխ. երեմ.։)
student, studier;
mathematician.
Դոմետիանոս զուսողս եւ զփիղիփոփայս հռոմայեցւոց մերժեաց։ Դարձեալ զուսողս եւ զփիղիսոփայս հալածեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
study, lecture, teaching, instruction;
doctrine, science;
religion, sect;
ուսման ձեւ, affectation, studied effort, endeavours;
առ ուսմանէ, by instruction;
նուիրել յ— զժամանակն, to consecrate all one's time to study;
cf. Թեւակոխեմ.
Դու իսկ ուսուցեր նոցա ուսումն՝ տիրել ի վերայ քո։ Արձանագիր, ի կատարած զառանցելոց ժամանակաց առ ուսմանէ (կամ ուսմէ)։ Զուսումն մանկութեան։ Ոչ եթէ մարդկեղէն ուսմամբ։ Յուսմունս պէսպէսս.եւ այլն։
Ի բա՛ց լիցի չար վարդապետին եւ չար ուսմունքն. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
scientific;
mathematical;
mathematician;
scholar, learned man.
ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ, որ եւ ՈՒՍՕՂ. Մաթէմատիկոս. μαθηματικός mathematicus.
fellow-student;
school-fellow.
Իգնատիոս աղաչէր զսուրբն պօղիկարպոս զուսմնակիցն իւր. (Ճ. ՟Գ.։)
studiousness, love of study;
phylomathy.
Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն։ Աստուածսիրութեան միանգամայն եւ ուսումնասիրութեան ըմբռնեալ ցանկութեամբ։ Յուսումնասիրութենէ անտի կանխեալք՝ ելանէին առ յիմարութիւն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
to become mad, to play the fool, to commit folly;
to rage, to be in a fury, to be mad for, to eagerly long for, to fall madly in love, to be desperately in love, to be agitated by violent transports for, to love to distraction, to dote upon;
to be wanton, lustful;
— ի կանայս, to woo, to court, to rave, to be in love to extremity.
Եւ արդ ընդէ՞ր շամշիցիս զուր ջանալ՝ փուշ սնուցանել։ Ընդմանկտի շամշէին (սոդոմացիք). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Ը։)
cf. Շամիրամաշէն.
Բնակեցան հանդէպ շամիրամակերտին, այս է հանդէպ վանայ բերդին. (Հ. հոկտ. ՟Ը.։)
built by Semiramis;
Semiramople, Van.
Բնակեցան հանդէպ շամիրամակերտին, այս է հանդէպ վանայ բերդին. (Հ. հոկտ. ՟Ը.։)
tetrarchy.
Առաջնորդէին եղբարք նորա շամըշտութեամբք. այսինքն մի ի չորից մասանց անտի երկիրն իսրայելացւոց։ Զագրիպպաս կացոյց թագաւոր, ի վերայ թշնամւոյ նորա շամշութեան՝ փլիլպպոսի եւ լիւսինեաայ, եւ ընդ նոսին եւ յետ սակաւ ժամանակի եւ զշամշութիւն եւս հերովդի ետ նմա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8, կամ 9։ ՟Բ. 4. 10։)
dog-headed;
doghead;
Anubis, cynocephalus;
cynocephalus, baboon, monkey;
dog's-head.
Ասեն զշանագլուխ խոտն դեղ տապաստի. (Եզնիկ. ըստ Լեհ.։)
dog-tick, ricinus caninus.
κυνόμυια musca canina. Շան ճանճ. տիզ. է՝ որ բոլորշի ողորկ՝ պնդամաշկսպիտակ, եւ է՝ որ տափարակ, կարմիր, ճանկաւոր, ոսպնաչափ. որ չարաչար ծծէ զարիւն շան, եւ քոսոտ առնէ զնա. կէնէ՛, լէշա. եբր. առօպ.
Առաքեմ ի վերայ քո շանաճանճ. եւ լցցին տունք եգիպտացւոցդ շանաճանճիվ։ Սատակեցաւ երկիրն ի շնաճանճէ անտի. (Ել. ՟Ը. 21=31։ Սղ. ՟Հ՟Է. 50։ ՟Ճ՟Դ. 30։)
cf. Շանթընկէց.
Զարհուրեալ եւ դողացեալ ի շանթաձիգ նետիցն հրեղինաց։ Զշանթաձիգ բարկութիւն հրեղէն անձրեւացն է իմանալ. (Նար. յովէդ.։)
cf. Շառագունիմ.
Շառագունեցան երեսք նորա եռանդմամբն սրտի. (Եփր. թագ.։)
Տեսանելով զշառագունեալ զխաղաւարտին եռացումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.
Շառագունեցան երեսք նորա եռանդմամբն սրտի. (Եփր. թագ.։)
Տեսանելով զշառագունեալ զխաղաւարտին եռացումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Շառաչիւն (յն. ձգումն) նետից։ Զշառաչիւն զերիվարացն։ Նոր անձրեւօք կարկտի, եւ անհրաժեշտ շառաչմամբք (յն. ջաղբիւք) հալածեալք. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։ ՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. 41։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.
Շառաչիւն (յն. ձգումն) նետից։ Զշառաչիւն զերիվարացն։ Նոր անձրեւօք կարկտի, եւ անհրաժեշտ շառաչմամբք (յն. ջաղբիւք) հալածեալք. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։ ՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. 41։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
Շառաչիւն (յն. ձգումն) նետից։ Զշառաչիւն զերիվարացն։ Նոր անձրեւօք կարկտի, եւ անհրաժեշտ շառաչմամբք (յն. ջաղբիւք) հալածեալք. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։ ՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. 41։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
shoot, sprout, twig, sucker, sprig;
offspring, scion, sons, descendants, posterity;
beam of light, gleam, ray;
branch, part, member of body;
cf. Ճառագայթ;
— արմատոյ, root-tips;
— անուոյ, spoke of wheel;
— օրհնութեան, blessed offspring;
— դառնութեան, accursed progeny.
Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէ՛ք յերկրի։ Յընտիր ընտիր մայրից, ի գլխոյ շառաւիղացն նորց։ Մինչեւ ի գետս են շառաւեղք նորա։ Ի շառաւեղէ ելեր որդեա՛կ իմ։ Արձակեաց շառաւիղ, եւ ծաղկեաց ծաղիկ։ Ն նեխութենէ նորա ելցէ շառաւիղ իւր։ Թէպէտեւ կտրեսցի, միւսանգամ ծաղկեսցէ, եւ շառաւիղ նորա մի՛ պակասեսցէ։ Ի փուտ շառաւեղաց մի՛ տայցէ արմատս ի խոր։ Շառաւիղք թերակատթարք։ Գեղեցիկ շառաւիղօք.եւ այլն։
Յոստոց անտի բազմատեսակ շառաւեղք. (Եղիշ. հոգ.։)
Կինք ոտից նորա, այսինքն շառաւիղ ծնկեաց նորա. (Վանակ. յոբ.։)
talkativeness, verbiage, verbosity, loquacity.
Որոյ (տատիանոսի) գրեանն՝ անթիւ շատաբանութեամբ զրուցաց եւ այժմ ի միջի մերում գտանի. (Ճ. ՟Բ.։)
talkative, verbose, loquacious, garrulous;
prating, chattering, tattling, prattling;
cf. Շատխօս.
λάλος, λολολέσχης loquax, blatero, nugax. բայիւ βαττολογέω , ὐθλέω, γλυαρέω garrio , nugor. որ եւ ՇԱՏԽՕՍ. Բազմաբան. երկայնաբան. շաղակրատ. լեզուանի. ուստի ՇԱՏԱԽՕՍ ԼԻՆԵԼ՝ Բազմաբանել. շաղակրատել.
to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.
Որչափ ուտէին ի թզոյ անտի, եւս քան շատանայր պտուղն. (Հ. նոյ. ՟Լ.։)
Շատացաւ քաղաքն սաստիկ. (Մեսր. երէց.։)
gormandizing, gluttony, voracity, greediness, ravenousness.
composition, wording;
work, writing, works, treatise;
memory, monument.
Հարազատ է առաջիկայ շարագրածն։ Վասն հոմանունութեան շարագրածաց, եւ վասն հոմանունութեան շարագրողաց։ Գրէ իւրաքանչիւր ոք շարագրածս, ոմն վասն հոգւոյ, եւ ոմն վասն երկնից։ Կամելով յարգել զիւրեանց շարագրածս, մակադրեն յիւրեանց շարագրածսն զերեւելի ուրուք զանուն վարդապետին. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Շարագրած.
Հանդիպեալ ես շարագրութեան յաղագս ողջութեան վաստակելոց. գիտեա՛ արդ, որո՞յ արհեստի է այն շարագրութիւն. գիտեմ, զի բժշկականի է. (Պղատ. մինովս.։)
coordination, arrangement, order, disposition;
syntax.
Արդ պատմութիւնս այսպիսի է. այլ շարադասութիւն այսպէս պիտի. եւ կարասին շարադասութիւնն կապակցեալ լինի. (Նոննոս.։)
cf. Շարախառնումն.
Ո՛չ ամենայնիւ հոգւոյ եւ մարմնոյ համեմատի շարախառնութեան՝ աստուծոյ ընդ մարմնոյ միաւորութիւնն. (Շ. թղթ.։)
cf. Շարադասեմ.
Անդամքն վերստին յօդեալք շարակարգեսցին ընդ միմեանս. (Շ. թղթ.։)
adherence.
Այր եւ կին էին ովկիանոս եւ թետիտ. ի ձեռն միջնորդութեան հեռիայ եղեւ շարամերձութիւն սոցունց եւ սիրելութիւն. (Նոննոս.։)
stinking, fetid;
շարաւ արիւն, corrupt blood;
cf. Շարաւահոտութիւն.
Զաղտ եւ զժանգ շարաւահոտ դիւացն, եւ զսնոտիագործ պաշտամանց. (Կորիւն.։ եւ Ագաթ.։)
motive, spring;
mover;
contriver.
Որ առողջ միտս ունին, ո՛չ զշարժունսն, այլլ զշարժիչն պարտին փառաւորել։ Չէ՛ առողջ մտաց՝ զշարժիչն եւ զփոփոխիչն թողուլ, եւ շարժնոցն եւ փոփոխելեաց պաշտօն տանել. (Եզնիկ.։)
movement;
gesture, action;
սաստիկ or տարապայման —, gesticulation;
—ս առնել ի խօսելն, to gesticulate while speaking;
սաստիկ —ս առնել ի խօսելն, to gesticulate, to be too full of action.
mobility;
motion.
Շարժութիւն լեզուի, կամ ախտից, կամ դիւաց. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Բ։ Սկեւռ. աղ.։ Երզն. մտթ.։)
Շարժութիւն սմա բաշխեաց՝ զայն, որ ընտանի է մարմնոյ, այսինքն զեօթնեակն. (Պղատ. տիմ.։)
movement, motion, stir, stirring, nod, shake, toss;
fluctuation, staggering;
excitation, provocation;
agitation, motion, impulse, commotion, emotion;
gesture, action;
earthquake;
movement;
զշարժմունս երակաց զննել, to feel the pulse;
cf. Ընդոստ.
Եղեւ յանկարծակի շարժումն մեծ, մինչեւ շարժել հիմանց բանտին. (Գծ. ՟Ժ՟Զ. 26։)
moveable, moving;
versatile, unsteady, unsettled;
առաջին —, the primum mobile;
— ի հողմոյ, shaken by the wind;
— եւ անշարժուն ստացուածք, personal and landed property.
Որ առողջ միտս ունին, ո՛չ զշարժունսն, այլ զշարժիչն պարտին փառաւորել։ Շարժնոցն եւ փոփոխելեաց. (Եզնիկ.։)
Թողեալ նմա զամբողջ կեանս իւր՝ զշարժուն եւ զանշարժուն՝ բազմապատիկ ստացուածս. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
file, row;
— քաղցրաւենեաց, cf. Շոպագ;
— մարգարտաց, pearl necklace.
Շար. տող. տողեալ ինչ. տիղի.
continuous, continual, non-intermittent.
Շարունակ տապք եւ ջերմութիւնք նոցա տանդք. (Պղատ. տիմ.։)
continuation, continuity, succession.
Ոչ շարունակութեան, կամ կենաց, կամ կատարման միայն է պատճառ։ Սերտութիւն նոցա անտի է, եւ շարունակութիւն, եւ պահպանումն։ Ամենայն ուրեք խառմունք՝ անլոյծ շարունակութիւնք էիցս. (Դիոն. ածայ.։)
obscurity in day-time.
Թուի որպէս պրս. շէպառուզի, գիշեր եւ տիւ. իբրու Մթութիւն. գիշերոյ հասեալ ի տուընջեան, կամ տխրութիւն յուրախութեան.
oblique, in bias, aslant, diagonal;
առ ի —, առ —, slopingly, overthwart, slanting, aslope;
obliquely;
cf. Շեղապէս.
ՇԻՂ որ եւ ՇԻՒՂ ՇԵՂ. κάρφος festuca. Լծ. Ծիղ. ծեղ. ճիւղ, նուրբ եւ բարակ մասն ոստոց, եւ ծղօտից՝ եղեգանց՝ փայտից. ունգ. մղեղ. շուղ, ծիլ, ծեղ.
to slant, to slope, to incline;
to go astray, to turn aside or away, to deviate, to swerve, to go out of one's way;
շեղեալ անկիւն, oblique angle;
շեղեալ քառանկիւն, rhomboid.
Ի բաց շեղեցաւ ի քումմէ պատուիրանապահուեւենէ։ Բնաւ ոչինչ շեղեցաւ ի բանս հրամանաց նոցա։ Չշեղել բնաւ յապստամբութիւն։ Ի դասուց անտի նոցա շեղեալ անկան։ Շեղեցաւ ի դրախտէն. (Մաշտ.։ Ճշ.։ Յհ. կթ.։ Իգն.։ Տօնակ.։)
to collect, gather or heap together, to heap up, to amass, to pile up, to accumulate, to hoard;
—կուտեալ մեղօք, laden with sins.
Զնիւթսն զաւելաստացութեանն իբրեւ զաւաղ եւ կամ իբրեւ զփոշի շեղջակուտիցէ. (Նիւս. երգ.։)
enervated, effeminated.
Մինչ զի գոլ շեղտամեղտս եւ խենէշս. (Իրեն. ՟Ա. առ Լեհ. (որ ըստ մտի կամի ընթեռնուլ՝ շեղտամեղ, որպէս հակեալ ի մեղս։))
acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.
cf. ՇԵ՛ՇՏ) իբր Սաստկապէս պատռուածով. անհնարին սաստկութեամբ եւ արագութեամբ կամ սրութեամբ. արագ արագ. թրի՝ դանկի՝ նետի՝ կրակի պէս, կտրուկ՝ չուստ՝ շուտ մը, ճղքելով.
accented.
Ունակ շեշտի, կամ սաստկական.
cf. Շեշտոլորակ.
ՇԵՇՏՈԼՈՐ ՇԵՇՏՈԼՈՐԱԿ. ὁξύτονος qui acuto tono finitur, cujus ultima syllaba accentu acuto effertur. որ եւ ՅԱՆԳԱՇԵՇՏ. Ասի զբառէ՝ որոյ վերջին վանկն ունի զշեշտ, ոլորակեալ շեշտիւ կամ բթիւ. որպիսի են հասարակօրէն բառք հայոց եւ թուրքաց։
Շեշտոլորակն յաւարտեցելումն կիտին ի գլուխ ատնն ունի զվերսաստութեան զհանդէպն։ Շեշտոլորակն բազում զանազանակս ունի յինքեան. (Երզն. քեր.։)
word accented on the last syllable;
barytone.
ՇԵՇՏՈԼՈՐ ՇԵՇՏՈԼՈՐԱԿ. ὁξύτονος qui acuto tono finitur, cujus ultima syllaba accentu acuto effertur. որ եւ ՅԱՆԳԱՇԵՇՏ. Ասի զբառէ՝ որոյ վերջին վանկն ունի զշեշտ, ոլորակեալ շեշտիւ կամ բթիւ. որպիսի են հասարակօրէն բառք հայոց եւ թուրքաց։
Շեշտոլորակն յաւարտեցելումն կիտին ի գլուխ ատնն ունի զվերսաստութեան զհանդէպն։ Շեշտոլորակն բազում զանազանակս ունի յինքեան. (Երզն. քեր.։)
to utter sharply, acutely.
Շեշտոլորելով ձկտի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ։)
storax;
գաւազան —, stick of -.
στύραξ styrax, populus alba στυράκινος styraceus, ex styraca factus. գրի եւ ՇԵՐԹ, ՇԵՐԴ, ՇԵՐՏ. լծ. եւ յն. Ստիւրաքս. ստիւրակեայ. Ծառ խժաբեր կամ խնկաբեր, եւ փայտ՝ գաւազան եւ ոստ նորա. ... եւ խէժ նորա՝
water-grasshopper.
Կոթ շերեփոյ. եւ անուն թշչնոյ, կամ թռչնական միջատի. (թուի այն՝ որ թռչի ի վերայ գետոց դաշտի)
Կենդանի մի այլ կայ՝ մատին չափ երկայն, բայց այլ բարակ է, մոխրագոյն, գլուխն որպէս բուի, ոսկեգոյն, չորս թեւ ունի. շերեփակոթ ասեն. ագովնզ զկտուցն տայ երաշտահավին, եւ հալածէ. (Վանակ. հց.։)