Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Ցաւագնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pain, grief, affliction, tribulation;
condolence, compassion.

NBHL (1)

Զցաւագնութիւն մեր ցուցանելով, զոր ունիմք վասն ծուլութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)


Ցաւակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

condolence, compassion, sympathy;
թուղթ ցաւակցութեան, letter of condolence.

NBHL (2)

Ցաւակցութեամբ յերեսս հայի. (Կլիմաք.։)

Սիրով եւ ցաւակցութեամբ կատարեսցուք։ Զկ եւ ի զկնի եկելոցն ընկալայց զթողութիւն եւ ցաւակցութիւն իմոյ տիրապէս հիւանդութեանս. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)


Ցաւահալած, ից

See full entry →

adj.

antimorbous, curing, dispelling diseases.

NBHL (1)

Իբրեւ զախտաբոյծս եւ զցաւահալածս մեծարեալ զտզրուկս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Ցաւասէր

See full entry →

adj.

merciful.

NBHL (1)

Զի քանիցս անգամ ընկալցիմք զցաւասէր քո հոգւոյդ հրովարտակս. (Կանոն սրբոյն Վասլի.։)


Ցաւէ, ցաւեաց

See full entry →

v. imp.

to be in or to suffer pain or grief;
to be displeased, to regret, to be sorry;
to be afflicted, to grieve;
to compassionate, to pity, to complain;
ցաւէ գլուխ իմ, my head aches, I have a pain in my head, I have the headache;
ցաւեցին ոտք իւր, he suffered from a pain in his foot;
ոչ ումեք ցաւէ ընդ իս, nobody pities me;
ցաւէ ինձ ի վերայ քո, I pity you, I weep for you;
ցաւեաց մեծ վասն իմ, were you sorry for me ? did you feel compassion for me ? աչինչ զաւէր նմա վասն քո, he had no compassion for you.


Ցելումն, ման

See full entry →

s.

cleaving, rending;
cleft, rent.

NBHL (1)

Զսա առանց ցելման թողացոյց. իսկ զներքինն ցելեալ վեցեկի՝ եօթն բոլորս անհաւասարս. (Պղատ. տիմ.։)


Ցեղակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

of the same tribe, family or race.

NBHL (1)

Հոյլք իմաստուն սուրբ կուսանաց՝ որ ցեղակից էք սրովբէի. (Շ. եդես.։)


Ցեղապետ, աց

See full entry →

s.

patriarch;
chief of a race, tribe or clan.

NBHL (1)

Գլխաւորք եւ ցեղապետք որոշեալք։ Բազում գլուխ եւ ցեղապետք։ Երկոտասան ցեղապետին՝ ծնեալ որդւոց նահապետին. (Խոր. ՟Ա. 31։ Յհ. իմ. երեւ.։ Յիսուս որդի.։)


Ցերեակ

See full entry →

adv.

by day, in daytime, during the day, in broad daylight;
զցայգ եւ զցերեկ, day & night;
զօրն ցերեկ, all day long.

NBHL (1)

Անարժանքն գիշեր եւ ցերեկ յամենայն աղօթսն եւ այլն ... այլ ի տանէն՝ ուր կատարի գիշեր եւ ցերեկ ... Որպէս պարտն է՝ գիշեր եւ ցերեկ աղօթէ յեկեղեցիս. (Լմբ. պտրգ.) իմա՛ որպէս զցայգ եւ զցերեկ։


Ցերեկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

daytime, duration of a day, the whole day.

NBHL (1)

Զցերեկութեանն չարեացն հոգս զցայգն ածեն զմտաւ։ Զաւուրն զցերեկութեան վաստակոցն։ Ցերեկութեանն վաստակօք ի չորաբեկ սեղանն մատչին. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. յհ. Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Վարութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

art of riding or driving;
government.

NBHL (1)

Ըստ նաւարկութեանցն, եւ ու՛ր արդեօք վարութիւնք առանց աշխատութեան լինիցին. (Պղատ. տիմ.։)


Վարուժան

See full entry →

cf. Վարուժանակ.

NBHL (3)

Ո՞վ ոք զոսկեփետուր վարուժանն իմ հաւահար առնել կարողանայր, զբարձրաթիռ արծիւն. (Արծր. ՟Դ. 12։)

Հապա առաքինիք՝ վարուժանակք իմ ապականիչք՝ խառնեցէ՛ք զմագիլս ձեր յաղաւնի միամիտ. (Վանակ. յոբ.։)

Բոլորովիմբ ըմբռնի իբրեւ զճնճղուկ ի վարուժանակէ (բազէի կամ ցնոյ). (Մաշկ.։)


Վարուժանակ, աց

See full entry →

s.

male bird, cock.

NBHL (3)

Ո՞վ ոք զոսկեփետուր վարուժանն իմ հաւահար առնել կարողանայր, զբարձրաթիռ արծիւն. (Արծր. ՟Դ. 12։)

Հապա առաքինիք՝ վարուժանակք իմ ապականիչք՝ խառնեցէ՛ք զմագիլս ձեր յաղաւնի միամիտ. (Վանակ. յոբ.։)

Բոլորովիմբ ըմբռնի իբրեւ զճնճղուկ ի վարուժանակէ (բազէի կամ ցնոյ). (Մաշկ.։)


Վարսակալ, աց

See full entry →

s.

ornament for the hair, riband, frontlet, diadem.

NBHL (1)

Զհետ գլխոյն գեղեցիկ իմն օրինակաւ յարմարեալ հիւսուն, եւ վարսակալաւ յօրինեալ շպտին. (Փիլ. տեսական.) ուր յն. σφηκούμενος contractus, cinctus.


Վարսավիրայ

See full entry →

cf. Վարսաւիրայ.

NBHL (1)

Կոչէ վարսաւիրայ. եւ էր ընդ զգալւոյ սափրչին եւ իմանալի վարսավիրայցն սատանայ. (Փիլ. սամփս.։)


Վարսաւոր, աց

See full entry →

adj. ast. bot. s.

hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.

NBHL (1)

Ի լեռնէն աստուծոյ իջոյց զքեզ քերովբն (ըստ ոմանց, ո՛ քերովբ) վարսաւոր ի միջոյ հրեղէն վիմացն. յն. հովանաւոր։


Վարք, րուց

See full entry →

s.

life, habits, manners, conduct, behaviour, morals;
use, employment;
անարատութիւն վարուց, morality;
ընտիր, բարեկիր —, good morals;
անարատ, անբիծ —, pure morals;
գեղեցիկ վարովք վարեցան, they led a good life;
որք գերաշխարհիկք են վարուք, who show themselves pure of heart;
է երբեք զի եւ անբարիք ծնանին օրէնս բարիս, good laws are often produced by evil customs.

NBHL (2)

Զաչաց զըստ քնոյն զանգործութիւն ոչ է ի մէջ առնլի. քանզի պակասեն եւ նուազեն վարքն։ Եւ այս չարեաց սահման՝ անիրաւ վարք (իրաց), զոր ի վերայ բարւոյն՝ աստուծոյ տուեալ մեզ. որպէս եւ առ ի յաստուծոյ խնդրեալ առաքինութեան (սահման)՝ ի բարիոք կամակցութենէ ըստ պատուիրանին տեառն վարքն (նոցին իրաց). (Փիլ. իմաստն.։ Բրս. հց.։)

Զի՞նչ գործ է, եւ զի՞նչ են կեանքն նորա եւ վարք։ Գեղեցիկ վարովք վարեցան (յն. լաւ կեցին). (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Վաւաշոտ

See full entry →

cf. Վաւաշ.

NBHL (1)

Զպարկեշտն եւ զվաւաշոտն ... Վաւաշոտն զրկեալ է ի բարւոյ։ Անարգել վաւաշոտն։ Եգիպտուհի վաւաշոտին՝ մի՛ մատնեցայց գարշ պոռնկին. (Դիոն. աստուծային։ Փիլ. իմաստն.։ Յիսուս որդի.։)


Վաւաշոտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վաւաշութիւն.

NBHL (1)

Առ ափրոդիտականսն վաւաշոտութիւնք՝ ի մարմնի ցաւք եղեն. (Պղատ. տիմ.։)


Վաւերական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.

NBHL (1)

ՎԱՒԵՐ, մանաւանդ ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ. δεκτός acceptabilis κυριότερος dignior. (լծ. պ. պաւէր, հաւատ, հաւատալի. պաւէր գէրտէն, հաւատալ. եւ յն. վէվէօս. լտ. վալիտուս, հաստատուն. զօրեղ). Արժանահաւատ. ընդունելի. հաւատարիմ. հաւաստի. պատուական. տիրագոյն. ստոյգ.


Վեհագոյն

See full entry →

adj.

superexcellent, supreme, eminent.

NBHL (2)

Զի՞նչ քան զայս վեհագոյն եւ գերաշխարհիկ խաղաղութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Պարտիմք եւ մեք այսմ վեհագոյն բարձրանալ. ((իբր մ) Լմբ. պտրգ.։)


Վեշտասանամեայ

See full entry →

adj.

sixteen years old.

NBHL (1)

Էր սա վեշտասանամեայ (կամ վեցտասանամեայ). (Կլիմաք.։)


Վէստ

See full entry →

cf. Վեստ.

NBHL (2)

Առ վէստն վահրամ որդի իւր։ Որպէս զգովասանական վեհիդ իմոյ սեպհական վէստիդ վահրամայ։ Վէստ եւ պատրիկ եւ պռոտոսպաթար։ Մագիստրոս, վէստ եւ տուկ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Բ։)

Անյայտ տեսանի իմաստ բանիս.


Վեստարիս

See full entry →

s.

wardrobe-keeper.

NBHL (1)

Կալաւ զիս վեստարիս նորա, այնչափ գանեաց բրօք, մինչեւ թափեցաւ ամենայն մարմին իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ձ. (տպ. վերստին)։)


Վերաբանական, ի, աց

See full entry →

adj.

analogical.

NBHL (1)

Պատուականագոյն է քան զմարգարիտ, զոր (ինչ) կամիմ ածել ի վերաբանական անդնդոց. (Ոսկ. խչ.։)


Վերաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

analogy.

NBHL (2)

ՎԵՐԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՎԵՐԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Բառ երկդիմի. որպէս յն. ἁναλογία analogia, propositio, similis ratio եւ ἑπιλογία epilogus, summa. Վերաբերութիւն բանի. համեմատութիւն. եւ Վերագոյն բան, հանճար. խորհուրդ. գիտութիւն. կամ Վերջաբանութիւն. բովանդակութիւն. լրումն.

Լսօղ եղեալ իմ խնդացուցանողն ձայնի, եւ խօսակից անհամեմատելի վերաբանութեան. (Պիտ.։)


Վերաբերեմ, եցի, րի

See full entry →

va. med.

to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.

NBHL (5)

ἁναφερόμενος, ἁνωφόρος sursum tendens. եւ բայիւ ἁναφέρω, -ομαι, ὐπερφέρω, -ομαι sursum fero, -or. Որ ինչ ի վեր ի բարձունս բերի, դիմէ, ձկտի. եւ Բարձր. վսեմ.

Ներգործական զօրութեամբ վերաբերեաց ընդ ինքեան։ Վերաբերիմք ընդ քեզ ճախրելով. (Եղիշ. դտ. եւ Եղիշ. պատմ. ՟Ա։)

Որոշեալ մարմին յիմացականէն ոչ վերաբերի ի գերակայն, այլ վայրիջի յերկիր ծնող իւր. (Եղիշ. հոգ.։)

Սաբեկայ ծառոյն վերաբերեալ խոյ յողջակէզ։ Զերեւումն հոգւոյն տօնեմք, վերաբերեալ (միանգամայն՝ կամ ի ձայն բարձր) աստուած խւստովանիմք. (Շար.։)

Զպատճառն առ հայր վերաբերիցէ։ Առ բանն աստուած զայսոսիկ վերաբերէ։ Յաստուած վերաբերելն (պղատոնի) զամենայն՝ արժանի գովելոյ։ Առ աստուած վերաբերէ (ադամ) զպատճառն մեղանացն. (Առ որս. ՟Բ։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նիւս. բն. ՟Խ՟Բ։ Արծր. ՟Ա. 1։)


Վերաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s. med. rhet.

elevation, rise, ascension;
presentation, offering, Anaphora;
relation, reference, regard;
eructation, vomiting;
anaphora;
— ունել, to be in correspondence or relation with.

NBHL (1)

Ոգիք մարդկան ... իմացական բնութիւն ... վերաբերութիւն, անմահ տեւողութիւն. (Եղիշ. հոգ.։)


Վերագլխաւորեմ

See full entry →

va.

cf. Վերագլխեմ.

NBHL (1)

Սուղ բանիւ վերագլխաւորել զխորհուրդն քրիստոսի, կամ վերագլխել զխորհուրդ տեառն, զոր ասաց մարիամ, մեծացուսցէ եւ այլն։ Ի ձեռն իմոյ որովայնիս ամենայն ազգաց ի սրբութեան վերագլխի լրումն. (Գր. սքանչ.։ ՃՃ.։)


Վերագլխեմ

See full entry →

va.

to conclude, to recapitulate, to sum up, to abridge.

NBHL (1)

Սուղ բանիւ վերագլխաւորել զխորհուրդն քրիստոսի, կամ վերագլխել զխորհուրդ տեառն, զոր ասաց մարիամ, մեծացուսցէ եւ այլն։ Ի ձեռն իմոյ որովայնիս ամենայն ազգաց ի սրբութեան վերագլխի լրումն. (Գր. սքանչ.։ ՃՃ.։)


Վերագնաց

See full entry →

adj.

going, rising up.

NBHL (1)

Որ գնայ կամ դիմէ ի վեր. վերաթռիչ.


Վերագոյն

See full entry →

adj. adv.

higher, superior, more elevated;
—, ի —, գոյնս, above;
firstly, before, antecedently.

NBHL (1)

Եղեն բարեկամք միմեանց պիղատոս եւ հերովդէս. քանզի վերագոյն հակառակամարտք էին առ իրեարս. (Զքր. կթ.։)


Վերագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.

NBHL (5)

Տէրունեան օրինացն ի հինգ գիրս վերագրեցելոց. (Փիլ. իմաստն.։)

Երկրաչափողքն կոնոսս իմն վերագրեն. (Նիւս. բն. ՟Է։)

Յաղագս հաւատարմութեան վերագրեցի ի նմա ձեռնագրով իմով։ Զոր առեալ բացի, եւ գտին վերագրեալ ձեռամբ իմաստասիրին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Որո՞վք դիմօք վերագրեցելովք։ Զնախաթիւ մասունս արկածիցդ վերագրելոց. (եւ այլն. Նար. ՟Ե. ՟Զ. ՟Է. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ե. ՟Խ՟Ե։)

Նմա զբոլոր գիրսն վերագրեալ նուիրեաց. (Փիլ. իմաստն.։)


Վերադառնամ, դարձայ

See full entry →

vn.

to return, to go back.


Վերադիր, դրի, դրաւ

See full entry →

adj. s. math. gr. mus.

imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.

NBHL (1)

Ո՛դ վայրապար ասէ՝ կոյս, այլ կոյսն. յաւելուածով վերադրին նշանաւորն իմն եւ միայն զայն այնպէս իմն ակնարկէ։ Յայտնէ վերադրաւն՞ եւ այլն. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)


Վերադրական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Վերագիր;
— անուն, surname.

NBHL (1)

Կոչումն վերադրական անուանն (սիմոնի՝ պետրոս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)


Վերադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to impose, to put upon, to add, to join.

NBHL (1)

Զերկաքանչիւր դասս աշակերտելոցն յիմաստայեղց գիտութեան վերադրիցեն արգասիս. (Պիտ.։)


Վերաթեւեմ, եցի

See full entry →

vn.

to fly away, to take flight;
— յերկինս, to be borne to heaven.

NBHL (2)

ἁνάπτημι, ἁναπτερέομαι sursum volo. Ի վեր կոյս թեւապարել, թեւակոխել. թռչել. վերանալ. ի վեր դիմել. բարձրանալ. ամբառնալ.

Յերկինս վերաթեւել։ Վերաթեւեալ ընդ առաջ քրիստոսի։ Վերաթեւել ի տեղի անկելոց հրեշտակաց։ Վերաթեւեալ ելանէ յանմարմնականացն դադարս։ Առ փրկչական մարմինն վերաթեւեալ ամբարձցիս։ Վերաթեւեալ ի վերին աշտարակն սիոն. (Նեղոս.։ եւ Ճ. ՟Գ.։ Շար.։ Զքր. կթ.։ Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Յհ. կթ.։)


Վերածնեմ, եցի

See full entry →

va.

to regenerate, to endow with new life, to cause to be born again, to revive, to reproduce.


Վերածնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

regeneration;
resurrection.

NBHL (1)

Ոչ եթէ ըստ բնութեան, այլ ըստ աւետեացն աստուծոյ է վերածնութիւն։ Տնօրինելով նմա վերածնութիւն փրկութեան նովիմբ քրիստոսիւ քով. (Ոսկ. հռ.։ Պտրգ. բրս.։)


Վերակատարեմ

See full entry →

va.

to accomplish or fulfill totally, perfectly.

NBHL (2)

Դիմեալ գայ ի կենագործ չարչարանս՝ վերակատարել զնախաձայնութիւն մարգարէիցն. (Զքր. կթ.։)

Որպէս զի եւ յերկոցունց կողմանցն վերակատարեսցին առ նոսա բանք իմաստնոյն. (Վրք. ոսկ.։)


Վերակացու, աց

See full entry →

s.

superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.

NBHL (2)

Տէր վերակացու իմ, եւ եղջիւր փրկութեան իմոյ։ Վերակացու է ամենայն ապաւինելոց իւրոց։ Վերակացու է նոցա ի ժամանակս նեղութեան։ Ես վերակացու եղէց քեզ։ Վերակացու ճշմարտութեան։ Վերակացու լինի գնացից նոցա։ Վերակացու լիցի (կամ օգնական լինի) արդարոց. եւ այլն։

Իբր հայր վերակացու համարեալ էր։ Զմերոյ լուսաւորութեանցն լուաւոր վերակացուէ ճառելով (զտրդատայ)։ Զօրագլուխ եւ վերակացու կենաց մերոց. (Եղիշ. ՟Բ։ Խոր. ՟Բ. 89։ Յհ. իմ. երեւ.։)


Վերակնարկեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Վերակնեմ.

NBHL (1)

Վերակնել յաստուածգիտութեան լոյս։ Յորս սակաւ ինչ կարէ վերակնել իմանալի մարդն իւր աչօքն միայն։ (Սկեւռ. ես.։ Վրդն. երգ.։)


Վերակնեմ, եցի

See full entry →

vn.

to look on high, to lift up one's eyes.

NBHL (1)

Վերակնել յաստուածգիտութեան լոյս։ Յորս սակաւ ինչ կարէ վերակնել իմանալի մարդն իւր աչօքն միայն։ Սկեւռ. (ես.։ Վրդն. երգ.։)


Վերակոչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

name, appellation.

NBHL (1)

Ի ձեռն երկաքանչիւրոցն անուանացն վերակոչութեան (սիմոն պետրոս). (Նանայ.։)


Վերահայեաց

See full entry →

adj.

meditating, contemplating.

NBHL (1)

Ոչ մարմնական աչօք, այլ իմացօղ եւ վերահայեաց մտօք զնա նկատեալ տեսէ՛ք. (Լմբ. պտրգ.։)


Վերահայեցող

See full entry →

adj. s.

applying oneself to, investigating thoroughly;
star-gazer, astronomer.

NBHL (1)

Յարատեւողք իմաստասիրացն, եւ վերահայեցողք չափաբերապէս մակագրութեանց. (Խոր. ՟Գ. 62։)


Վերահասութիւն, ութեան

See full entry →

s.

imminence, nearness.

NBHL (1)

ՎԵՐԱՀԱՍՈՒ ԼԻՆԵԼ. ἑπίσταμαι q.d. sto super re, scio, peritus sum. Քաջ հասու՝ մակացու՝ գիտակ լինել. ի վերայ հասանել մտօք. հասկանալ. իմանալ. տեղեկանալ. ստուգել. հասկընալ.


Վերահնչեմ

See full entry →

va.

to exclaim, to raise the voice, to cry out.

NBHL (2)

Եւ նա վերահնչեաց հաւատացեալ, եւ գոչեաց, տէ՛ր իմ եւ աստուած իմ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)

Միշտ ներքին մարդով զաստուած եւ զվերակացուն իւրեանց վերահնչէին. (Կլիմաք.։)


Վերաձայնեմ, եցի

See full entry →

va.

to cry or pronounce aloud, to vociferate, to proclaim;
to call, to name.

NBHL (1)

Մանուկ մոլորեալ ուրանօ՛ր եւ երթիցէ՝ զմայր վերաձայնեալ կարդայ։ Վերաձայնեալ կոչէին զարարածս յօրհներգութիւն նմա։ Համարձակել եւ վերաձայնել, թէ օրհնեցէ՛ք. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)