slim, slender, lean, thin, weak;
languid, faint;
tribrachys.
λεπτός tenuis, gracilis. (լծ. արուգ) որ եւ ՆԵՐԳԵՒԵԱԼ. նուազ նուազ. աղօտ յոյժ. տկար. հիւծեալ. վտիտ։ Ասի զեռավանկ բառից անգայտագունից, որոց երեքին վանկքն իսկ են աղօտ կամ սուղ. (որում հակադրի սոնքն, ստուար, կամ հաստ) ճըռզած
to become weak, lean, faint, to grow languid.
λεπτόομαι, μαραίνομαι, τήκομαι diminuor, languesco, deliquo ξηραίνομαι aresco συστέλλομαι coarctor. Ներգեւ լինել. յոյժ արուգ գտանիլ. նուազիլ. նուազիլ. հիւծել. մաշիլ. թոշնիլ. զսպիլ. լքանիլ. կթոտիլ. վտտիլ. ճըռղիլ, քաշուիլ, սըխմըսիլ
Յոյժ ներգեւեալ էր ի բազում պահոցն, կամ ի ճգնութեանցն, կամ ի սաստիկ սովոյն, եւ ի տանջանաց։ Ներգեւեալ էին ամենայն անդամք մարմնոյ վկային. (Ճ. ՟Բ.։ Վրդն. պտմ.։ Կիր. պտմ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Զ.։ Ճ. ՟Ա.։)
active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.
ἑνεργός, ἑνεργητικός activus, operativus, efficax, acer. Ունօղ զզօրութիւն ներգործելոյ. ազգողական. ազդոյ. գործօնեայ. կարօղ. հզօր. աջող. աջողակ. ուժգին. սաստիկ. կտրուկ.
to do, to act, to operate, to influence.
ἑνεργέω operor, ago, facio, efficio, perficio, conficio, perago, agito, imprimo, constituo եւ այլն. Գործել ի ներքս՝ ի խորս՝ ուժգին՝ աջողակի. ազդել. հաստել. տիրապէս առնել. կատարել. տպաւորել. գոյաւորել. կացուցանել. (յն. էնէրղէ՛օ. որ ստէպ թարգմանի եւ Աջողել, յաջողել)
Զոր հայրեւ որդի, զնոյն եւ հոգին ներգործեաց։ Զլուացեալս պատկեր՝ անտիրելի ներգործել։ յորժամ սպառին առ ի մէնջ բարիքն, զառաւել զարմանալիսն յայնժամ ներգործես. (Նար.։)
pardonable, excusable, remissible;
— մեղք, venial sin.
Ուստի առ յետինս՝ Ներելի մեղք ասի թեթեւ յանցանքն։
to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.
Քաւելն՝ սրբել է. եւ ներելն՝ չածել զպատիժսն ընդ մեղացն ի վերայ, այլ տալ տեղի ապաշխարութեան. (Խոսր.։)
Զօրացան, եւ իբրեւ անմարմին ներեցին ի մարտի։ Ներեա՛ յասպարիզիդ, զի պսակեսցիս։ Մարդիկ մարմնաւորք իբրեւ անմարմինք ներէին ի տանջանս։ Ներեսցուք առ սուղ ժամանակ մի մարմնով, զի զյաւիտենական կեանս վայելեսցուք՝ հոգւով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Արդարքն զիա՞րդ համբերութեամբ կան, եւ զիա՞րդ ներեն աստի տրամութեանցս. (Իսիւք.։)
contingent, casual.
Զայս նիւթ գտանէ ներընդունակ, որ տիրապէս ընդ նա խառնի. (Լմբ. պտրգ.։)
dyer.
ներկագործ զըննով զըննեալ (այսինքն ըստ արուեստի ներկագործաց ընտրութիւն առնելով), եւ կազմէին կերպասագործք ոսկեթել յօրինէին, զարդ հասանեաց պատրաստէին. (Շ. տաղ հռիփս.։)
cf. Ներկանեմ;
տալ ի ներկել, to give out to be dyed.
Անտի ելեալ արիւնն ներկէ զեղջիւր քառանկիւնի խաչիս. (Շ. բարձր.։)
cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.
ներկուռ իսկ ոչ եմ լեալ այդպիսի արհեստիդ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Հակառակ.
Յամենայն ներհակս, որ են ախտք եւ առաքինութիւնք, գնեսցուք ներհակով առաքինութեան զժամ շարժելոյ ախտին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Հակառակ.
Ներհական մասանցն երեսաց առ ներհական մասունս լինիցի վերահասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Վանել զներհական զօրութիւնս ոչ օծելոցն խաւարազգեստից. (Մաշտ.։)
cf. Ներկուռ.
Ի ներհունաց գովիս յաստիս, եւ անդ փայլիս որպէս յասպիս. (Կրպտ. ոտ.։)
cf. Ներմարմնութիւն.
Պատմէ հօրն զպէսպէս տնօրէնութիւն որդւոյն ի ներմարդութեան։ Զեւտիքէս՝ զներմարդութիւնն ունայն ցուցանել յորդորէր (սատանայ). (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)
encyclopedia.
τὰ ἑγκύκλια, ἑγκυκλοπαιδία encyclopaedia . որ եւ ՆԵՐՇՐՋԱՆԱԿԱՆ ԽՐԱՏ. Բոլորական ուսումն իբր շրջանաց եւ շրջանակաց յամենայն կարգի. գիտութիւն հանրական. հմտութիւն տիեզերական իրաց. ուսումնականութիւն. եւ ամենայն մակացութիւն եւ իմաստասիրութիւն բնական.
cf. Ներումն.
Ո՛վ համբերութիւն մարմնոց մարտիրոսացն. ով ներութիւն անդամոց նահատակաց. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Յայս ինչ ոչ գացուք (կամ տացուք) ներութիւն. (Պղատ. տիմ. յն. ոչ ներեսցուք, կամ ոչ զիջցուք։)
cf. Նեարդ.
Եմուտի ներքոյ փղին, հարկանէր զներտս փղին, եւ անդէն ընկենոյր զփիղն ի վերայ անձին իւրոյ. (Բուզ. ՟Դ. 22։)
Որք յայգւոյ անպաղացեալք, եւ ի ներտից արտակացեալ։ Զներտս տրամիքս խոկաս կակղացուցանել։ Անփշաբեր, եւ այյլոց յոքնատեսիլ ներտից եւ արմատոց հերքեալ. (Մագ. ՟Բ. ՟Է. ՟Կ՟Բ։)
cf. Ներտրամադրեալ.
Ներտրամադրական բանն աներեւոյթ ի մեզ եւ անմարմին. ի վերայ քարտի աներեւոյթն երեւի. եւ է մի՝ ներտրամադրականին եւ յառաջաբերականին. (Քեր. քերթ.։)
inward, innate, inborn;
— բան, idea, thought, conceit.
Ներտրամադրական բանն աներեւոյթ ի մեզ եւ անմարմին. ի վերայ քարտի աներեւոյթն երեւի. եւ է մի՝ ներտրամադրականին եւ յառաջաբերականին. (Քեր. քերթ.։)
natural disposition;
conception, thought.
Վարժողական ներտրամադրութիւն մակամտածական բաղդատութեամբ երկպատիկ ի քէն հայցէ բանս, նախ ելոյ, եւ բարւոք ելոյ։ Զայսոսիկ խոկացեալ տրամախոհեսցիս մակամտածական ներտրամադրութեամբ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Ա։)
fictitious.
զռասպելս եւ զբարբաջմունս սնոտիս ներտրամախոհական բանիւ պաճուճեն, եւ մանուածով բառիցն պատեն. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ժ։)
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
Ներքին բանտ։ Սրահն ներքին։ Ներքին կողմն վարագուրին։ Ի մէջ տանն ներքնոյ։ Ներքինն եւ արտաքինն բաժակին։ Որ զարտաքինն արար, եւ զներքինն նոյն արար։ Ներքին մարդս մեր։ Ըստ ներքին մարդոյն։ Դուք զներքինսն դատիցիք, եւ զարտաքինսն աստուած դատիցի.եւ այլն։
chief of the eunuchs;
cf. Մարդպետ.
Ասէ թագաւորն ցասփանէզ ներքինապետ իւր։ Եդ նոցա ներքինապետն անուանս։ Աղաչեաց զներքինապետն։ առաջի ներքինապետին, եւ այլն. (Դան. ՟Ա. 3=18։)
under-coat, under-waistcoat;
shirt-front;
— կանանց, chemisette, habit-shirt, under-petticoat.
ὐποδύτης subucula, tunica ἁναστείλας, χιτωνίσκος interula. Ներքին ագանելի ի ներքոյ պարեգօտի. բաճկոն. վտաւակ.
under, nether, lower;
—, ի —, under, below, beneath;
in, within, through, inwardly, inside;
ի — արկանել, to subdue;
ի — կացեալ, անկեալ, subject, submissive, dependent, cf. Հպատակ;
պատել ի —, to line, to cover on the inside;
—ք, the inside, interior.
Դուարանի զգեստիւք ի հանդերձս ոչխարաց. եւ ներքոյն զապականիչ գայլոց բերելով զլրբութիւն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Ոչ ահա լի են ամենայն՝ ախտիւք, է որ ներքոյ, եւ է՛ որ արտաքոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զչարութիւն ի ներքոյ ոստայնանկէ։ Զգիրն՝ որ ի վերոյ ունէր զաւետիս կենաց, եւ ի ներքոյ զդառնութիւն մահու. (Խոր. ՟Ա. 27։ Եղիշ. ՟Բ։)
internally, inwardly;
below, beneath;
inside, within, inwardly;
from beneath, from below.
Ի ներքուստ տայցէ պատասխանի։ Ի ներքուստ ի սրտէ մարդկան խորհուրդք չարութեան ելանեն։ Շինեաց զորմս տանն ի ներքուստ յեղեւնափայտից։ Բերան նորա ի ներքուստ.եւ այլն։
Դուք ի ներքուստ աստի էք, եւ ես ի վերուստ անտի եմ։ Ընդարձակութիւն լիցի տանն ի վերուստ եւ ի ներքուստ։ Ի ներքուստ մինչեւ ի վեր։ Ի ներքուստ մինչեւ ցմէջս։ Կանգունք երկուք ի ներքուստ.եւ այլն։
in, into, inside;
մտանել ի —, to go in, to enter;
ընկալաւ զնա ի —, he took him in, he received him;
եդաք ի — ի սենեակն, we placed it in the room.
Ներքս անուանէ՝ որ ինչ կըայ ի ներքս, զփորոտին ասէ, զորովայն, եւ այլն. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Սաստիկ տապոյն տոչորեալ զներքսն. (Բրս. մկրտ.։)
Մտեալ ի ներքս՝ նստէր։ Տարան զնա ի ներքս ի գաւիթն։ Մինչեւ ի ներքս իսկ ի գաւիթ քահանայապետին։ Որ ինչ ոչ եւս արժան ինչ էր, զայն ի ներքս համարձակ տանէին։ Ի ներքս ի տունս կրեցէք։ Տարցես ի ներքս քան զվարագոյրն։ Ի ներքս կոչել, մատուցանել, դիմել, ընթանալ.եւ այլն։
interior, internal, innermost.
Քան զպետրոս ներքսագոյն էանց։ Գնալ ի բաց հրամայիմք, եւ ելանել աստի. եւ դու ի ներքսագոյննլ ընթանաս։ Մի՛ մտցէ յամենայն ժամ ի սրբութիւնն ներքսագոյն վարագուրին (այսինքն քան զվարագոյրն)։ Տեսիլն ներքսագոյն վարագուրին էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։ եւ Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)
to imprint, to impress.
Ի տաշել զփայտն (տապանին՝) աղաղակ փայտին զգալուստ ամբոխեալ ջուրցն ներքսագրէր ի լսելիս լսողացն. (Զքր. կթ.։)
stay, staff, prop;
sustainer, support, upholder, buttress;
—ս արկանել, to prop, to stay, to support;
— ամրութեան լինել ումեք, to be a support of, to uphold, to sustain, to protect;
— կալ հաւատոց, to support religion, to be a supporter of religion;
cf. Յենարան.
Օգնական հոգւոյն ախտից զառաքինութեան զօրավիգն արմատս հաստատութեան նեցուկ տուեալ։ Արք բարիք՝ սիւնք են ժողովրդոց, ամենեցուն նեցուկ լինելով՝ զօրէն տան՝ մեծաց քաղաքաց եւ քաղաքավարութեան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 21։)
anathema;
excommunicated.
Յետ նզովածոյ անտի ձախողակի շառափնատ կապարճս դարձուցեալ։ Վասն նզովածին՝ որ ի վրանի նորա թաղեալ կայր. (Եփր. յես.։)
groom.
Նժոյգաձիգ իւր մատոյց նմա զընտիր երիվարն. (Արծր. ՟Գ. 4։)
cf. Նիզակաբեկք.
ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՔ եւ ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՈՐՔ. κοντός contus, remus, hasta. Բեկորք կամ փայտք նիզակաց՝ պակասեալ ի տիգէ. բուն գեղարդեան.
broken spears.
ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՔ եւ ՆԻԶԱԿԱԲԵԿՈՐՔ. κοντός contus, remus, hasta. Բեկորք կամ փայտք նիզակաց՝ պակասեալ ի տիգէ. բուն գեղարդեան.
spear-staff or spear-shaft.
գեղարդեան. տիգաբուն. մզրախի կոթ կամ վարի ճոթը.
bristling with spears;
— զօրք, company of pikemen.
Ի դիմի հարեալ քաջամարտիկ նիզակախուռն զօրաց՝ կոխան լինին. (Արծր. ՟Ե. 10։)
to subjugate with lance and spear.
ՆԻԶԱԿԱԿՈՒՐ ԱՌՆԵԼ. δορυαλώτον ποιέω hasta vel bello capio. Կուր եւ ճարակ նիզակի առնել. նիզակաւ առնուլ եւ տիրել, սատակել՝ նուաճել.
the dart or the head of a lance.
Տէգն նիզակի (որպէս թէ նիզէք դիքէնի ). երկաթն նիզակի, որպէս սլաք փշատեսիլ. եւ Նիզակն հանդերձ տիգաւ իւրով.
Տէգք եւ նիզակատէգք, սուսերք, եւ սլաք նետից։ Տէգս եւ նիզակատէգք նուիրէին. (Եղիշ. յես.։)
lancer, pikeman, halberdier;
— աստղ, lance-shaped meteor.
δορατοφόρος, δορυφόρος hastifer, hastatus. Ունօղ զնիզակ. տիգաւոր.
cf. Նիկողայիտք.
ՆԻԿՈՂԱՅԵՑԻՔ ՆԻԿՈՂԱՅԻՏՔ. Աղանդաւորք յաշակերտաց նիկողայոսի անտիոքացւոյ.
Nicolaitans.
ՆԻԿՈՂԱՅԵՑԻՔ ՆԻԿՈՂԱՅԻՏՔ. Աղանդաւորք յաշակերտաց նիկողայոսի անտիոքացւոյ.
cf. Նիրհ.
Վայրապար եւ անչափ նիրհումն ուստի՞ գայցէ։ Այսպիսի նիրհումն լինի, յորժամ դանդաղկոտ ոգին լինիցի ի պատուիրանս տեառն. (Բրս. հց.։)
matter, body;
element;
substance;
subject, matter;
cause, reason, grounds;
—ք, materials;
— հրոյ, matches, incentive, tinder;
— ցրիւ, diffuse matter;
— եւ տեսակ, form and matter;
խօսեսցուք զայսր —ոյ, let us discourse on this subject.
Որպէս կաւն նիւթ է բրտին, եւ թուղթն՝ գրագրին։ Երկրաչափին է նիւթ երկիրս, եւ աստղաչափին է նիւթ երկինքն, եւ երաժշտին է նիւթ ձայնքն. (Յկ. ղթրիմ։ Հին քեր.։)
material.
Առ նիւթականս նախանձաւորք եղեալ՝ յաստուածայնոցն տռփռմանէ ամենայն իրօք ի բաց են անկեալք։ Փափագմամբ աստուածայնոցն իրաց՝ ի բաց զատին ի նիւթականացս այցելութեանց (այսինքն յօժարութեանց). (Դիոն.։)
to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.
լեզու քո նիւթէր զնենգութիւն։ Ի սրտի իւրում նիւթէ զնենգութիւն։ Անիրաւութիւն ձեռք ձեր նիւթեն։ Մի՛ նիւթեր բարեկամի քում չարիս։ Որ նիւթէ զբարիս, խնդրէ զշնորհս բարութեան.եւ այլն։
Այլ ինքն վասակ զխաբէութեան ճանապարհն կազմեալ նիւթէր ի սրտի իւրում. (Փարպ.։)
Զսովորեալ չարութիւն նիւթէր։ Նիւթէ չարիս ի վերայ մերոյ աշխարհիս։ Կայսերքն նիւթելով զայդ՝ ետուն նմա զպատիւ. (Խոր. ՟Ա. 33։ ՟Բ. 81։ ՟Գ. 22։)
to push with force, to drive or thrust in, to fix.
ՆԽՈԹԵՄ διωθέω protrudo, intrudo, transfigo. որ եւ ԸՆԽՈԹԵԼ. ռմկ. խօթել. այսինքն Խթել. առխթել. մխել. մղել. (յն. տիօթէ՛օ.).
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
σκέπτομαι, ὀράω, ἑφοράω, θεωρέω, ὅπτομαι specto, aspicio, aspecto, intueor, contueor, considero, cerno, video οἱκάζω conjicio στοχάζομαι conjecto ἁπείδω prospicio ἁκριβόω diligenter exploro ἑμβατέω, ἰστορέω exploro եւ այլն. Նայել. դիտել. տեսանել. աչօք բացօք կամ մտօք՝ դէմ յանդիման. յառել զաչս. ակնարկել. զննել. լրտեսել. քաջ նշմարել եւ որոշել. (նկատ. լծ. թ. նիյաթ, նիյէթ, դիտումն մտաց. իսկ նկատել աչօք, նազար էթմէք ... պ. նիկեահ քէրտէն .... cf. ԴԻՏԵՄ. պ. տիտեն)
Միտ եդեալ նկատիցեմ զպէսպէս ազգսն յօրինեալս զարմանագործ արարչութեանն աստուծոյ. (Վեցօր. ՟Ը։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
διαγραφή, ὐπογραφή descriptio χαρακτήρ character, nota insculpta. Նկար գրեալ, գրուած նկարեալ. նկարագրութիւն. ստորագրութիւն. պատկթեր. նմանութիւն. կնիք. տիպ. կերպարան. օրինակ հարազատ. բուն գաղափար, եւ գաղափարեալն.
to paint, to represent;
to portray, to depict, to paint, to describe, to give a description of;
to characterize.
Այսօր նկարագրէ ստեղծիչն վերստին զապականեալ պատկեր իւր. (Եփր. ծն.։)
painted, diversified with colours, variegated, checkered;
embroidered;
painting, image.
ποικιλτός variegatus ποικίλος varius. Նկարեալ ի կթերպս կերպս. նկարէն եւ անկուածոյ. քաշուած ու բռնուած գոյնզգոյն, խատուտիկ.
Ոսկեճամուկ զգեստիւք, եւ նկարակերպ կանանց ոստայնանկութեանց բազում բազմականս կազմեալ. (Յհ. կթ.։)