Definitions containing the research տի : 10000 Results

Մանկամարզ, ից

See full entry →

adj. s.

gymnastic;
gymnastic-master.

NBHL (1)

Դամնոն մանկամարզ՝ ոտիւք կաղ էր. գողացելոյ կօշկացն, իցի՜ւ, ասաց, թէ յարմարիցի գողոյն. (Պիտառ.։)


Մանկավարժ, ից

See full entry →

s.

pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.

NBHL (2)

παιδότριψ, -ίβος, παιδαγωγός paedotriba, qui pueros exercet, paedagogus. Վարժիչ մանկանց. մանկածու. դաստիարակ. եւ մանկամարզ.

Եւ էր նորա մանկավարժ դաստիարակ եւ դայեակ այր՝ լեւոնիդէս լակոնացի. (Պտմ. աղեքս.։)


Մանկավարժեմ, եցի

See full entry →

va.

to bring up or educate children, to instruct, to form by precept, to model.

NBHL (3)

παιδοτριβέω pueros exerceo. Վարժել՝ կրթել՝ հրահանգել զմանուկ. դաստիարակել. եւ Մարզել ի մրցանս.

Մանկավարժէ, եւ դաստիարակէ. (Նար. մծբ.։)

Հոգւոյն խրատիւք մանկավարժեալ. (Շ. վիպ.։)


Մանկավարժութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pedagogy;
education, instruction.

NBHL (1)

παιδαγωγία paedagogia, exercitium, documentum. Դաստիարակութիւն. հրահանգք. կրթութիւն.


Մանկարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Մանկածնութիւն.

NBHL (2)

Հրամայեալ բնութեանն զմանկարարութեան ազդումն՝ լուծանել զամլութիւն. (Ոսկ. յաւետիս.։)

Կանայք ... կենդանի ցանկական գոլով մանկարարութեան. (Պղատ. տիմ.։)


Մանկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make young again, to re-invigorate, to restore to strength and health.

NBHL (1)

Նորոգեաց միանգամայն զարարածս, եւ մանկացոյց։ (Աւազանաւ) մանկացուցին զամենայն տիեզերս. (Ագաթ.։)


Մանկաւոր

See full entry →

adj.

having children;
childish.

NBHL (1)

Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)


Մանկերամ, ի

See full entry →

s.

troop, hand or company of children.

NBHL (2)

Երամ մանկանց. մանկտի.

Ըզկնի այպանողաց՝ անհաւատից մանկերամին (առ եղիսէիւ). (Մագ. ոտ. մանուչ.։)


Մանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.


Մանկտեակ

See full entry →

s.

little boys.

NBHL (2)

Մանկտի մանր. փոքրիկ մանկունք.

Ձաղէին այպանէին մանկտեակն զվերանալ վարդապետին նորա. (Եփր. թագ.։)


Մանոց

See full entry →

s.

distaff;
spindle.

NBHL (1)

Մանոցն թել մի ձգէ, եւ տայ զայլն զիլկաւ. (Կանոն.։ (Իսկ մանիչ, ռմկ. է ունիելիք փայտին, զոր կալեալ կանանց՝ մանեն կամ ոլորեն զճախարակս։))


Մանուած, ոց

See full entry →

s. fig.

spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.

NBHL (1)

ՄԱՆՈՒԱԾ. նմանութեամբ՝ Կնճիռն բանից եւ իմաստից եւ գործոց.


Մանուածոյ, ից

See full entry →

adj. fig.

spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.

NBHL (1)

Շամփուր շողացուցեալ մանուածոյս՝ փակէ ի ներքս զգագաթն ամպարշտին. (Արծր. ՟Ա. 14։)


Մանուշակ

See full entry →

cf. Մանիշակ.

NBHL (2)

Տէգք մուրուաց նորա զօրէն մանուշակի ծաղկեալք ի վերայ գունագող այտից. (Արծր. ՟Ե. 11։)

Աստուածային եւ անարատ գարունն քրիստոս զեկեղեցի մանուշակօք եւ վարդօք եւ շուշանօք հոգեւորօք զարդարեաց. (Ոսկ. զատիկ.։)


Մանրագոր, աց

See full entry →

s.

mandrake, mandragorous.

NBHL (3)

Միթէ ի մանրագորա՞ց թմբրեալ իցէ, եւ կամ ի սաստիկ անապակա՞ց զմրեալ իցէ. (Մամբր.։)

Մանրագորաւ բազում անգամ բժիշկք քուն ածեն այնոցիկ, որոց քուն հատեալ իցէ յաչաց. (Վեցօր. ՟Ե։) (որք անխտիր յարմարին եւ մեկոնի, որ է խաշխաշ. որոյ եւ ծաղիկն է երեւելի, թէպէտեւ անախորժ հոտով։)

Ամենայն պտղի մանրագոր ասեն, որ զծաղիկն ի ծայր ունին, որպէս մասուրն եւ սինձն. եւ դարձեալ ազգ մի խնձոր կայ վաղահաս, մանրագոր ասի. ուստի քաղեաց ռուբէն. բայց խնձոր մանրագորաց մարթ է իմանալ եւ զգլուխն մեկոնի լի սերմամբք, ուստի կազմի եւ ափիոն։


Մանրախիճ

See full entry →

s.

coarse sand, pebbles, gravel.

NBHL (2)

Որոյ մասունքն են որպէս զմանր խիճ, կամ մանր որպէս զխիճ. ուստի Մանրախիճ քար կամ աւազ՝ նոյն է ընդ խիճ. որ եւ ԿԱՊԻՃ. χάλιξ silex, calculus. մանր քարիկ.

Զմանրիկն եւ զպարարտն եւ զպիտանացու հողն ի մանրախիճ աւազոյ անտի պարզեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Մանրախոյզ

See full entry →

adj.

searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.

NBHL (1)

Մանրախուզիւ քննեալ՝ գտաք զթագաւորելն տրդատայ յերրորդ ամի դիոկղետիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 79։)


Մանրակարկատ

See full entry →

adj. fig.

patched, pieced together, cobbled;
absurd, flimsy, futile, fictitious.

NBHL (2)

Կարկատեալ ի մանր եւ ի չնչին իրաց. կցկցեալ. սնոտի. յն. անտեղի. ἅτοπος absurdus.

Զնոսա այսպէս ի մանրակարկատ եւ յանկարգ բանից աստի փակեսցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)


Մանրակծծի

See full entry →

adj.

close-fisted, sordid, stingy, miserly, very avaricious.

NBHL (1)

Կարի՛ գող՝ մանրակծծին իսկ է. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Մանրամանր

See full entry →

adj.

very fine, minute, thin.

NBHL (1)

Եթէ ամենայն աշխարհք ձեօք դատին, ո՞չ արդեօք արժանի իցէք դուք դատել զմանրամանր դատաստանսդ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)


Մանրամասն, սանց

See full entry →

s. adj.

small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.

NBHL (1)

Գօտին արծաթափայլ յականց շափիւղայ մանրամասին յօրինուածով պճնեալ. (Նար. տաղ.։)


Մանրատունկ տունկ

See full entry →

s.

small plant.

NBHL (1)

Առ (այսինքն էառ) ի սերմանէ երկրին, եւ ցանեաց ընդ երեսս դաշտին տունկ մանրատունկ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 5։)


Նեխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become putrid, to be corrupted, spoiled, rotten, stinking.

NBHL (1)

եւ σήπομαι putrefio, putresco, marcesco ἑπόζω, προσόζω suboleo, male oleo. Փտիլ. ապականիլ. հոտիլ. փտտիլ.


Նեկաթ

See full entry →

s.

sheep-master or owner.

NBHL (1)

Ուստի ի (Հին բռ.) գրի.


Նեղ

See full entry →

adj. s. fig.

narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.

NBHL (3)

Ի փոքր եւ ի նեղ տան բնակէր ի թագստի. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Դ.։)

ՆԵՂ. գ. Նեղսրտութիւն. տեղձամղձուկն լինել սրտի.

Յառաւել ցաւոց գլխոյն եւ ի սաստիկ նեղոյն՝ լոյս աչացն պակասեալ էր։ Ի սաստիկ նեղոյն եւ յառաւել տանջանացն լուծեալ քակտեցան ամենայն անդամք մարմնոյ իմոյ. (Ոսկիփոր.։)


Նեղագարշապար

See full entry →

adj.

narrow-heeled.

NBHL (1)

Զկօշիկսն սրակտուցս՝ նեղագարշապարս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը. (չիք ի յն)։)


Նեղահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pain or uneasiness caused by constraint.

NBHL (1)

Խայտաց տղայն ի նեղահարութեան (արգանդի). զի դժոխընկալ է ըստ բնութեան բանտի. (Մաշկ. (ա՛յլ է եւ հրաշիւք խայտալն յհ. մկ)։)


Նեղապէս

See full entry →

adv.

narrowly, straightly, hardly;
sparingly.

NBHL (1)

Նեղ օրինակաւ. անշուք եւ աղքատին կենօք.


Նեղասիրտ, սրտաց, ից

See full entry →

adj.

impatient, touchy, crabbed, peevish, surly, surly-humoured, choleric, morose, irascible, passionate, hasty.

NBHL (2)

ὁλιγόψυχος pusillanimus. Նեղ սրտիւ. կարճամիտ. փոքրոգի. անհամբեր. ցասկոտ. նեղսիրտ.

Առն նեղսրտի ո՞վ ունիցի ժոյժ. (Առակ. ՟Ժ՟Ը. 14։)


Նեղասրտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impatience, ill-temper, intolerance, vexatiou, irritation, exasperation, bursts or fits of passion or rage.

NBHL (2)

ὁλιγοψυχία pusillanimitas παροξυσμός exacerbatio. Նեղասիրտն գոլ, եւ նեղասրտիլն, կարճմտութիւն. փոքրոգութիւն. հեղձամղձկութիւն. դժկամութիւն. զայրոյթ. բարկութիւն. սաստկութիւն կամ բորբոքումն կրից.

Ի յինքեան խեղդմանէ ի նեղսրտութենէ, որպէս Յուդաս եւ Ակտիոփէլ. (Ճ. ՟Գ.։)


Նեղեմ, եցի

See full entry →

va.

to narrow. to make narrow, to contract, to straighten, to restrain, to tie down, to press, to constrain;
to give trouble, to disquiet, to incommode, to inconvenience, to importune, to annoy, to trouble, to torment, to harass, to infest, to plague, to molest, to maltreat, to oppress;
զոք ամբոխին, to crowd, to oppress, to press, to squeeze;
ժողովուրդքն նեղէին զնա, he was oppressed by the throng;
էշն նեղեաց զինքն ընդ որմն, the ass thrust herself unto the wall.

NBHL (2)

θλίβω, ἑκθλίβω, προθλίβω, συνθλίβω affligo, affligo, premo, opprimo, vexo եւ comprimo, constringo եւ այլն. Նեղացուցանել. տառապեցուցանել. չարչարել. վշտագնել. տագնապել. հարստահարել. ստիպել. ճմլեցուցանել. նեղացնել, չարչրկել.

Հրաման պատուիրանին նեղեաց զնոսա (այսինքն ստիպեաց)։ Այս է աստուած, որ նեղէ սիրովն իւրով զմահկանացուս, զի եղիցին աստուածք. (Եփր. ծն.։)


Նեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of width or amplitude, narrowness, straightness;
care, trouble, tribulation, grief, sorrow, affliction, inquietude, displeasure;
fatigue, weariness;
importunity, incommodiousness, annoyance, tedium;
torment, worry, vexation, oppression.

NBHL (2)

στενότης, στενοχωρία angustia, coarctatio. Նեղ գոլն. անձկութիւն իրաց, եւ սրտի.

Լուաւ ինձ յաւուր նեղութեան։ Արհամարեցաք զնեղութիւն ոգւոց նորա, յորժամ աղաչէրն զմեզ, եւ ոչ լուաք նմա. վասն այնորիկ եկն ի վերայ մեր այս նեղութիւն։ Ի նեղութեան իմում ես առ տէր կարդացի։ Նեղութիւնք եւ վիշտք գտին զիս. եւ այլն։


Նենգաժէտ

See full entry →

adj.

cf. Նենգաւոր.

NBHL (1)

ՆԵՆԳԱԺԷՏ կամ ՆԵՆԳԱԺԵՏ. ՆԵՆԳԱԺՈՏ, (ի ժիտ, ժտել. յն. զիդէ՛օ, խնդրել). Որ ժտէ կամ ժտի նենգ գործել. չարարուեստ, չարահնար. նենգաւոր. խորամանկ. աղուիսաբարոյ.


Նենգախոհ

See full entry →

adj.

fraudulent, malicious, sly, guileful, cunning, crafty.

NBHL (1)

Բազմապատիկ տանջեալ նենգախոհն այն (գող), ապաստանի ի սուրբ քաղաքն Երուսաղէմ. (Ճ. ՟Գ.։)


Նենգաւոր, աց

See full entry →

adj.

fraudulent, cunning, wily, sly, insidious;
gloomy, sullen, saturnine;
treacherous, disloyal, perfidious, felonious;
roguish, swindling.

NBHL (1)

Որ երանենն՝ խաբեն զձեզ ասէ. նենգաւոր դեւն՝ յորժամ զառաքինին այլազգ ոչ կարէ մեղկել, երանէ ի խորհուրդս՝ իբրեւ ի ծայրսառաքինութեան հասեալ, զի յամբարտաւանութիւն արկցէ. ուստի հրաժարել պիտոյ է. (Գէ. ես.։)


Նեսար, ի, աւ

See full entry →

s.

neessarian.

NBHL (1)

Փախիցեն նէսարք ներհակք՝ ստապատիրն ստորնականաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)


Նետ, ից

See full entry →

s.

arrow, bolt, shaft, dart;
— օձ, dart-snake, acontias, jaculum;
— առ ի յաստուծոյ, thunder, cf. Շանթ, cf. Կայծակն;
—ս արձակել, to shoot an arrow, to discharge or let fly arrows.

NBHL (2)

Զնետս կամ սպառեցից ի նոսա։ Արբեցուցից զնետս իմ յարենէ։ Նետիւք իւրովք նետաձիգ լիցի ի թշնամիս։ Իբրեւ զեղջերու հարեալ նետիւ ընդ լերդակողմն.եւ այլն։

Սկսաւ ծածուկ նետիւք խոցոտել զմիտս չարութեան իւրոյ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Նետալից առնեմ

See full entry →

sv.

to pierce with many arrows.

NBHL (2)

ՆԵՏԱԼԻՑ ԱՌՆԵԼ. Լնուլ նետիւք. չարաչար խոցոտել.

Ելից զիս նետիւք իբրեւ զնպատակ. արար զիս նետալից. (Ողբ. ՟Գ. 13։)


Նետահար

See full entry →

adj.

shot, pierced or wounded with an arrow.

NBHL (1)

Նետիւ հարեալ.


Նետաձգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

shooting, letting fly an arrow.

NBHL (2)

τόξευμα, τόξου βολή sagittatio, jactus teli, jaculi;
jaculatio. Ձգումն նետից. նետաձիգն լինել. նետահարութիւն. աղեղնաւորութիւն.

ῤίψις, βολή jaculatio. Ձգումն նետից. նետաձիգն լինել.


Նետաձիգ

See full entry →

adj. s.

drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.

NBHL (5)

ՆԵՏԱՁԻԳ. գ. որպէս Նետընկէց մի. չափ ձգման նետի.

Ի նետաձիգ աղեղանէ անտի (երկնից՝) նոցա մխիթարութիւն. (Եփր. ծն.։)

ՆԵՏԱՁԻԳ ԱՌՆԵԼ կամ ԼԻՆԵԼ. ն. τοξεύω, κατατοξεύω, βάλλω jaculor, sagittas emitto, sagittis impeto, configo, ferio, confodio, sancio. Ձգել զնետս. նետահարել. խոցել որպէս նետիւք.

Ի վերուստ ի պարսպացն նետաձիգ լինին։ Նետաձիգ եղեն աղեղնաւորքն ի ծառայս քո ի վերուստ ի պարսպէ անտի։ Նետիւք իւրովք նետաձիգ լիցի ի թշնամիս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 20. 24։ Թուոց. ՟Ի՟Դ. 8։)

Նետաձիգ լինէր թշնամեացն յովբայ։ Զի մի երեւեալ՝ մարտիցէ, եւ մի՛ նետաձի լիցի՝ զօղեալ. (Իսիւք.։ Ածաբ. ի կիպր.։)


Նետընկէց

See full entry →

s.

bow-shot.

NBHL (1)

τόξου βολή jactus sagittae. որ եւ ՆԵՏԱՁԻԳ ՄԻ. Չափ ընկեցեալ նետի, կամ նետաձգութեան միոյ. վտաւան.


Նետող

See full entry →

cf. Նետաձգող;
ազգ —աց, Scythians, Sarmatians.

NBHL (1)

Մինչեւ տիրել ազգին նետողաց։ Յարիցեն ազգն նետողաց յարեւելից աշխարհէն. (Մեսր. երէց.։)


Ներակրթեմ

See full entry →

va.

to instruct well.

NBHL (1)

Զոր տիրաբար յինքն ընկալեալ. յիմաստ տառից ներակրթեալ. (Շ. վիպ.։)


Ներամտեմ

See full entry →

vn.

to enter, to introduce oneself.

NBHL (1)

Յորմէ հերձուածք սպրդեալ ներսամտիցին. (Երզն. քեր.։)


Ներանձնական

See full entry →

cf. Ներանձնաւոր.

NBHL (1)

Ոչ յոլովագոյն դեգերեալք տեղեկագոյնն լեալ իմաստութեան ներանձնական արհեստից. (Սիւն. առ գերմ.։)


Ներանձնաւոր

See full entry →

adj.

living retired, solitary, secluded;
devoted, spiritual;
contemplative.

NBHL (1)

Տեառն Գրիգորի ներանձնաւոր քահանայից, եւ հոգեշնորհ վարդապետի. (Վերնագր. Նար. երգ.։)


Ներբան

See full entry →

s.

sole of the foot;
— կօշկաց, sole;
— գուրպայից, foot.

NBHL (2)

ՆԵՐԲԱՆ կամ ՆԵՐԲԱՆՔ. τέλμα (իբր stirps ). planta (pedis). Ներքին կամ ստորին կողմն ոտից, որ կոխէ յերկիր. cf. ԳԱՐՇԱՊԱՐ.

Բերել երկաթիս, եւ վարել ընդ ներբանս ոտից նորա։ Հողաթափքն՝ երկայն եւ ստուարասուր բեւեռօք իբրու թէ թափանցիկ լինէին ընդ ներբանս ստից նորա։ Հանդերձեալ լինէին ներբանք երկու ոտիցն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Դ։)


Ներբող, ից

See full entry →

s.

eulogy, praise, encomium, panegyric.

NBHL (1)

Ամենապատիկ ներբողիւ կրկնեալ զգովեստ զղջմանն։ Օրհնաձայն գոհաբանութեամբ անքնին ներբողիւ գովեալ. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Հ՟Ե։)


Ներբողեան, ենի

See full entry →

cf. Ներբող.

NBHL (1)

ἑγκώμιον laudatio, paeconium, encomium. որ եւ ՆԵՐԲՈՂ, ՆԵՐԲՈՂԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Գով. գովեստ. գովասանութիւն. գովաբանութիւն. դրուատ. դրուատիք. երգ կամ ճառ գովեստական. ... Որպէս յն. էնգօ՛միօն . իբր ներփողոցութիւն, ներգիւղութիւն. կամ ներխրախութիւն. որ ըստ հյ. լինի թ ներփողական, կամ նրբափողեան, եւս եւ նրբափողոցեան. եւ յայս ամենայն հայի ասելն,