cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.
Հակառակ կան միմեանց որպէս ունակութիւն եւ պակասութիւն։ Ունակութիւնք քան զպակասութիւնս յառաջագոյն են, եւ ի բաց բարձօղք ունակութեանցն՝ պակասութիւնք. (Առ որս. ՟Գ։)
Զքնոյն ունակութիւն ծանեաք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յունակութիւն լըսարանին՝ տպաւորեա՛ զբան սուրբ տառին (այս ինքն յընդունարան կամ յըմբռնողութիւն)։ Սակաւ է սա քանակութեամբ, բայց յոքնախումբ ունակութեամբ (պարունակեալ իմաստիւք). (Յիսուս որդի.։)
cf. Ունայնաձայնութիւն.
ՈՒՆԱՅՆԱՁԱՅՆ ԲԱՆ. Սնոտի խօսք. ըստ յն. նորաձայնութիւն. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 2։ եւ ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 6։)
Չարիմաց խորհրդով եւ բանիւ վարին յունայնաձայն բարբաջմունս. (Լմբ. հանգ.։)
to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.
Միանգամայն ի կենաց փայտէն, ի դրախտէն, եւ ի պատուիրանէն. յօրինագրէն ունայնանայր ի վեցերորդ ժամուն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Յորժամ լցեալ լինի (որովայն), յաղագս ժուժկալութեան իմաստասիրէ. իսկ յորժամ ունայնանայ, եւ այլն. (Բրս. պհ.։)
to empty;
to render vain or useless, to do away with;
— զանձն, to be annihilated, to bow down to the dust, to debase or humble oneself.
κενόω evacuo, exinanio. Թափուր իմն կացուցանել. նուաստացուցանել. կամ ծածկել զփառս.
holding, taking.
ՈՒՆԵԼԻՔ գ. λαβίς forceps. Գործի ունելոյ, ըմբռնելոյ. աքցան, եւ բազմակալ ճրագի. ...մագաս. որ է առաւել յարդարիչ. եբր. մէշքախայիմ.
Ի ձեռին իւրում ունէր կայծակն, զոր առեալ ունելօք ի սեղանոյ անտի՝ եբեր մերձեցոյց ի բերան իմ. (Ես. ՟Զ. 6.) (որ ի Լմբ. պտրգ. գրի ունելովք, այսինքն ունելւովք. եւ ի լուսանցս Գէ. ես. դնի, ակցանօք։)
rich.
Թէպէտ յընչից աղքատք են, սակայն մեղօք հարուստք եւ ունեւորք։ Ունեւորութիւն կրկին իմանի . է՛ որ ըստ գոյից, եւ է՛ որ ըստ մեղաց. (Բրսղ. մրկ.։)
richness.
Թէպէտ յընչից աղքատք են, սակայն մեղօք հարուստք եւ ունեւորք։ Ունեւորութիւն կրկին իմանի .է՛ որ ըստ գոյից, եւ է՛ որ ըստ մեղաց. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Ունկի.
Բիւր քանքարոց խնդիր, ես չունիմ կշիռ մի ունկի». իմա՛ իբր միունկի. մեկ օնձայի չափ. կամ ունկ, ունկի, իբր ունկւոյ։
ounce.
Բիւր քանքարոց խնդիր, ես չունիմ կշիռ մի ունկի». իմա՛ իբր միունկի. մեկ օնձայի չափ. կամ ունկ, ունկի, իբր ունկւոյ։
auditor, listener, hearer;
listening, obedient, docile, submissive;
—ք, auditory, audience, the public.
Զիմաստուն ճարտարապետ, եւ զհանճարեղն զունկնդիր։ Լեզուի նորա ունկնդիր։ Բան իմաստուն յունկնդիր լսելիս. (Ես. ՟Գ. 3։ Իմ. ՟Ա. 6։ Առակ. ՟Ի՟Ե. 12։)
Ունկնդրաց եւ հնազանդելոց առաջնորդէ ի հաճոյս տէրութեանն իւրոյ։ Ունկնդի՛րդ դու սիրեցեալ։ Երանի՛ իցէ ունկնդիր աշակերտաց։ Բարեմիտ ունկնդիր՝ մեռեալս յարուցանէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։ Վրք. հց. ՟Բ։ Կլիմաք.։)
to lend one's ear to, to listen, to auscultate, to hear, to hearken to, to grant;
to obey.
Դու իմաստնոց ունկընդրեա՛. (Կրպտ. ոտ.։)
Ո՛չ է պարտ ձեռնադրութիւնս առնել առաջի ունկնդրողաց (կամ ունկնդրաց)». իմա՛ երախայից եւ ապաշխարողաց։
the inner side;
bottom;
earth;
root;
յ— բերդին, under the castle walls;
յ— լերին, at the foot of the mountain;
ընդ — տանել զոք, to drag a person along the ground;
ընդ — տանել զլերինս, to raze the mountains to the ground, to level with the earth;
բրել զ—ս այգւոյ, պատառել զ—ս որթոյ, to dig about the roots of vines.
Ապականէին զայգին, եւ բրէին, պատառէին բազում ունջս որթոյ։ Ո՞վ են լերինքն այն, զոր դուն ընդ ունջ տանէիր». այսինքն հիմնայատակ առնէիր. (Բուզ. ՟Դ. 8. 54։)
to recall to mind, to remember, to remind of;
to cause to recover from a swoon, to cause one to come to again.
Ի լռարանի մտացս ամփոփման ուշաբերեալ զյուսահատութեանցն դառն պտղոցն խոստովանիմ ամենագիտիդ. (Նար. ՟Զ՟Ա։)
cf. Մտաթափ;
beside oneself, out of one's mind, having lost all sensation.
good memory, intelligence.
Ուշեղն գոլ, եւ ուշ. հանճար, իմաստութիւն. խելացութիւն, եւ խելք.
Տրամադրեալ անտրամադրական՝ տառին ի սա ուշեղութեան». այսինքն իմաստութիւն հօր իբրու արձանագրեալ ի խաչի. (Մագ. ոտ. խչ.։)
willow, osier;
վարսաւոր or վայրակախ —, weeping willow;
դնդագլուխ —, pollard-willow;
—ք, willow-plot, willow-hedge, osier bed.
ἱτέα salix. որ եւ ՈՒՌԵՆԻ. (որպէս թէ՝ լի ուռովք՝ ոստովք) Ծառ անպտուղ ջրարբի եւ յուռթի՝ բազմոստեան՝ վարսագեղ, որոյ պէսպէս են տեսակք. ուռի. ... եբր. ուռի, արավիմ.
net, netting, trammel-net;
snares.
Ամենայն ինչ ընդ իմով ուռկանօք եւ թակարդիւք է փակեալ։ Զի՞նչ քեզ շահք եղեն ի բազում ուռկանացն, որ զմի ձուկն ոչ կարացեր որսալ. (Իսիւք.։)
Ուռկանաւ աւետարանի սրբոյն պետրոսի։ Տպաւորեալ լրմամբ ուռկանի վիմին հաւատոյ. (Շար.։)
to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.
Աղբիւրն սիլովայ ուռնու իմն, եւ յանկարծ արտաքս բղխէ. (Կիւրղ. թագ.։)
cf. Ուսումն;
mathematics.
Խառնին ընդ միմեանս՝ իմաստութիւն ընդ խոկումն, տեսողութիւն ընդ գործն, ուսողութիւն ընդ առաքինութիւն. (Վրդն. սղ.։ եւ Տօնակ.։)
Առաքեաց զայր ոմն իմաստուն եւ հանճարեղ՝ ճարտարաբան ուսողութեամբ յոյժ, զկոչեցեալն մինաս. (Ճ. ՟Բ.։)
scientific;
mathematical;
mathematician;
scholar, learned man.
Տեսականն (իմաստասիրութիւն) բաժանի ի բնաբանական, եւ յուսըմնականն, եւ յաստուածաբանականն։ Ասեն, թէ ուսումնականն ոչ է մասն իմաստասիրութեան, որպէս եւ պղատոն կարծէ, այլ՝ նախակրթութիւն ինչ։ Ուսումնականն զմիջինն կալաւ դասաւորութիւն, այսինքն ի մէջ բնաբանականին եւ աստուածաբանականին. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Զ։)
fellow-student;
school-fellow.
Գայր առ ուսումնակիցսն իւր ի վարդապետարանն։ Եւ յովհաննէս գնաց առ ուսումնակիցս իւր։ Պօղոս անուն ուսմնակից նիւսացւոյն։ Լեալ էին միմեանց ուսմնակիցք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Վանակ. հց.։ Վրդն. պտմ.։)
Այժմ սկսայ աշակերտ լինել, եւ խօսիմ ընդ ձեզ իբրեւ ընդ ուսումնակիցս իմ. (Ածազգ. ՟Գ։)
fond of study, of learning, studious, diligent;
lettered, erudite.
Ասեն ուսումնասէրք։ Բազում ուստեք մարթի իմանալ ուսումնասիրաց. (Կիւրղ. ծն.։ Կիւրղ. ել.։)
studiousness, love of study;
phylomathy.
Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն։ Աստուածսիրութեան միանգամայն եւ ուսումնասիրութեան ըմբռնեալ ցանկութեամբ։ Յուսումնասիրութենէ անտի կանխեալք՝ ելանէին առ յիմարութիւն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
foolishly.
εὑηθῶς, εὑηθικῶς stulte, inepte. Իբրեւ զշամբուշ. որրպէս խելացնոր. յիմարաբար. խօլաբար. մոլեգնաբար.
foolish, mad;
furious.
ՇԱՄԲՇԱԿԱՆ կամ ՇԱՄՇԱԿԱՆ. Խօլական. յիմարական. եւ Մոլեգին. կատաղի.
Այլ իմն մաքառին շամբշական իմացմամբք. (Ճ. ՟Է.։)
cf. Շամբշութիւն.
Մաքսիմոս դատաւոր ասէ, յայտ արարեր զշամշանսքո, զի խաչելոյ երկիր պագանես. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Շամբշական.
fulminating, fulminant;
— թթուուտ, fulminic acid.
Ի վերուստ հրկէզ եղելոց (ի սոդոմ, եւ այլն). (քանզի թանդական հուրն ոչ իւիք ոչ կարացեալ չիջանել՝ արածի (ճարակի). Փիլ. իմաստն.։)
cf. Շանթընկէց.
Զարհուրեալ եւ դողացեալ ի շանթաձիգ նետիցն հրեղինաց։ Զշանթաձիգ բարկութիւն հրեղէն անձրեւացն է իմանալ. (Նար. յովէդ.։)
cf. Շաչումն.
Ձիաստացք խոցոտեն զիաչս եւ զգլուխս. եւ է շաչիւնն՝ յօդսն գոլով ահագին, խոցոտելով զլսելիսն։ Մեղուք դիմեն միանգամայն շաչմամբ։ Իժն զտտունն յոյժ շաչմամբ գնդաձեւ քարշելով. (Փիլ.։)
noise, burst, crackling, crash;
rustling, rumbling;
report, clap, explosion;
resounding;
gurgling, murmur.
Ձիաստացք խոցոտեն զիաչս եւ զգլուխս. եւ է շաչիւնն՝ յօդսն գոլով ահագին, խոցոտելով զլսելիսն։ Մեղուք դիմեն միանգամայն շաչմամբ։ Իժն զտտունն յոյժ շաչմամբ գնդաձեւ քարշելով. (Փիլ.։)
rather red, reddish.
Զգեղեցկադիմութեանն կերպարան ի շառագեղն (կամ շարագեղ, չարագեղ) դարձոյց տեսիլ. (Պիտ.։)
red, reddish;
— աչք կամ երեսք, fiery or flashing eyes;
cf. Տենդ.
Խեթի հայելով շառագոյն աչօք։ Եթէ բարկութիւն կալցի, շառագոյն արիւըռուշտ լինին երեսքն (ա աչքն). (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)
cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.
to send forth shoots, to throw out suckers, to sprout, to shoot, to bud, to put forth buds, to germinate;
to generate, to procreate;
to emit rays, to beam.
Յովակիմ եւ աննա այսպիսի պտուղ շառաւիղեցին զսուրբ կոյսն մարիամ. (Եպիփ. կուս.։)
to scarify;
cf. Ցտեմ.
Բառ ռմկ. որպէս թէ Շերտել, կամ ջարդել ըստ իմիք. գծել զմելինաւ կամ ածելեաւ զմարմինն. ճեղքըրտել.
costly, dear, expensive.
Վիմատաշ կոփուածովք, շատածախ գանձիւբ. (Ուռպ. այսինքն ծախելով գանձս բազումս։)
long-lived, long-living.
Յորժամ վախճանին կեանքս, շատակեացն եւ սակաւակեացն ոչ ընդհատ են ի միմեանց. (Իսիւք.։)
to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.
Զեղից ձեզ զօրհնութիւն իմ ինչեւ ի շատանալ։ Ունիմք կերակուր եւ հանդերձս, եւ այնու շատասցուք։ Եւ ոչ այսոքիք շատացեալ.եւ այլն։
having a great deal of water, abounding with water;
aqueous.
առատութիւնք բերոցն, քանզի արգաւանդահող եւ շատաջուր էր գաւառն. (Փիլ. իմաստն.։)
great talker, babbler, tattler;
braggart;
cf. Շատախօս.
Կալ հարկաւոր է ընդդէմ շատխօսացն։ Սաբէլ եւ արիոս այնքան ի միմեանց որոշեալք, որքան լեզու շատխօս յանխօսէն. (Առ որս. ՟Զ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Շատախօսութիւն.
Ո՞ր օգուտ ի բազում բանիցն, ուր շատխօսութեանն հոսանք իբրեւ յաղբիւրէ դիմեն յանզգայութենէ. (Ածաբ. ՟Ժ՟Զ. յորմէ եւ Խոր. ՟Բ. 89։ Յհ. իմ. երեւ.։)
Զի մի անկանիցիմք եւ մեք ի շատխօսութիւն ըստ նոցունց նմանութեան. (Վեցօր. ՟Ա։)
gormandizing, gluttony, voracity, greediness, ravenousness.
Կատարումն եկեղեցւոյ պահոց՝ ո՛չ շատկերութիւն։ Թէպէտեւ լինիցին ցաւք, ոչ ի շատկերութենէ։ Ի շատկերութենէն եւ ի փափակութենէն դադարեալ մարմինն՝ ապրեսցի պահօք. (Ոսկ. ղկ.։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ժ՟Դ։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Շարապ.
Յօշարակէ նռնենեաց իմոց. ի նռան գինւոյ իբր շարապ բժշկութեան. (Վրդն. երգ.։)
syllogism, sequence, chain of arguments.
Առնել ընդդիմակ շարաբանութիւնս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
composition, wording;
work, writing, works, treatise;
memory, monument.
Յաստուածային գիրս՝ ամենայն շարագրածս լի՛ են ամենայն հոգեւոր իմաստութեամբ. (Մամբր.։)
to compose, to write, to word, to put down in writing;
to compile.
Ո՛րպէս առաջինքն ի վիպագրացն յաղագս այսորիկ հաճեցան շարագրել։ Ձեռամբ իմով շարագրեմ զայնոսիկ. (Խոր. ՟Ա. 5. 31։)
cf. Շարագրած.
Պղատոն իմաստասէր շարագրեաց գիրս, զոր եւ քաղաքավարութիւնս անուանեաց. յայսմ շարագրութեան ասէ, եւ այլն. (Նոննոս.։)