friction, rubbing.
· Calfa
Որպէս ոք պայծառ պատմուճան զիւրեաւ արկեալ՝ խնամ տանի, մի՛ գուցէ շփումն ինչ կամ աղտ հասանիցէ։ Պէսպէս շփումն սեւութեան ի նմա միացուցանեմք։ Այսպիսի շփմունք ի դիւրաց կեղծեաց լինին. (Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Շքեղ.
· Calfa
Տունք եւ տաճարք զարմանաւոր՝ շինեալ ի գիրկս իմ շքեղաւոր. (Շ. եդես։)
cf. Շօշափումն.
· Calfa
Մտանեն ընդ ռընդունս հոտոտմունք, եւ ընդ շօշափականն շօշափմունք. (Վահր. յար։)
touch, feeling, taction, handling, contact, grazing;
կէտ շօշափման, point of contact.
· Calfa
Մտանեն ընդ ռընդունս հոտոտմունք, եւ ընդ շօշափականն շօշափմունք. Վահր. յար։
bounds, limits, extremities;
ring, circuit, circumvolution;
— երկրի, the universe;
— երկնից, airy space, the vault of heaven;
— բանից, ambages, circumlocution, tricks;
ընդ —տս մտանել (թռչնոց), to fly about or round;
to flap, to flutter in the wind, to wheel about;
to turn on one's hands and feet like a wheel, to tumble, to fall head over heels, to turn a somerset.
· Calfa
πέρατα fines, termini. Ոլորեալ եւ բոլորեալ եզերք, ափունք. սահմանք. կոպար. պարունակ. շրջանակ. շրջան. տիեզերք. ամենայն կողմանք.
cf. Ոխ;
revenge;
wrath, anger, indignation.
· Calfa
Զատելիսն քո, որ են ոխութիւնք եւ ցասմունք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
cf. Ողկուզաբոյծ.
· Calfa
Ճշմարիտ որթոյն ստեղունք եւ բարունակք ողկուզաբերք։ Որթ քաջուղէշ, բարունակ ողկուզաբեր։ Ուռք ողկուզաբերք ճշմարիտ որթոյն. (Շ. տաղ.։ Սկեւռ. աղ.։)
galling on a horse's back, scratch on the withers, excoriation;
wither-wrung, galled.
· Calfa
Տեռումն ողին, կամ ոյր ողունք են տեռեալ, մինչեւ վէրս բանալ տրորմամբ.
sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.
· Calfa
Շրթունք ողորկք ծածկեն զսիրտս տրտմագինս. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 23։)
to smooth, to level, to plane;
to curry, to polish, to set a gloss upon, to make smooth or polished;
to smoothen;
to iron, to hot-press, to satin;
cf. Շողոմեմ.
· Calfa
Շունք օրինաց քոց արտաքին՝ գոնէ լեզուաւ ողորկէին. (Յիսուս որդի.։)
to take pity or compassion on, to commiserate, to be affected, moved to pity, to feel for, to sympathize with;
to do good to, to benefit;
ողորմիմ քեզ, I pity you.
· Calfa
Մանկունք իմ են, որովք ողորմեցաւ աստուած ծառայի քում։ Աստուած ողորմեսցի քեզ ո՛րդեակ։ Ողորմեա՛, կամ ողորմեաց ինձ աստուած։ Որբոց նոցա եւ այրեաց մի՛ ողորմեսցի։ Ողորմելով ողորմեցայց նմա, ասէ տէր։ Ողորմեցարուք ինձ, ողորմեցարուք ինձ ո՛ բարեկամք.եւ այլն։
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
· Calfa
Դրունք յողջոց մարգարտաց։ Նոցա գիր մի շնորհեաց (ի փոխել զանունն), եւ սմա զողջն փոխեաց. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. ծն.։)
some, certain, some one, one;
այր —, a man;
կին — անուն մարգարիտա, a woman named Margaret;
ոմն քաղցեալ եւ ոմն արբեալ, one is dying of hunger while another is drunk;
ոմանք մեծատունք եւ ոմանք աղքատք, some are rich and others poor;
ցրուեցան ոմն յայս եւ ոմն յայն կոյս, they are scattered here and there;
զոմանս տեսի անցանել ընդ գետն, ոմանք ի լուղ, եւ ոմանք ի նաւակի, I saw several crossing the river, some swimming, others in a boat.
· Calfa
habit, disposition;
valour, strength.
· Calfa
որ եւ ՈՒՆ, ունք. Արմատ Ունելոյ՝ որպէս Ունելութիւն, ունակութիւն, կալողութիւն. ոյժ. ազդեցութիւն. զօրութիւն. յար եւ նման յն. ἔξις ի ἕχω habitus, adfectio constans corporis vel animi, vigor. (վրիպակաւ գրի եւ Յոյնք)
louse, vermin;
մածանող —, crab-louse;
— արմտեաց, grub, mite, weevil;
cf. Ուտիճ;
քաղել զ—ս, մաքրել յոջլոց, to louse.
· Calfa
Ի ծովս զեռունք քաղան, եւ ի քեզ ճճիք, եւ երամակք ոջլաց. (Պիտառ.։)
watering;
irrigation, sprinkling;
water-retting, steeping;
աւազան ոռոգման, retting-pool, retting-tank, retting-pit, retting-pond.
· Calfa
Որ յորովայնէն առ երակսն ոռոգմունքն են. (Պղատ. տիմ.։)
Ոռոգմունք կարի պիտոյ են առ ամենայն բոյսս սերմանեալս։ Ի ցօղս եւ յանձրեւս եւ յոռոգմունս. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Դ. 12։)
gold-smith;
jeweller;
golden, made of gold.
· Calfa
Ոսկէգործացն մանկունքն եւ դոյզն ինչ կոշտոյ խնդիր առնեն. (Ոսկ. հռ. ՟Լ՟Ա։)
to be stunted, emaciated, withered;
to etiolate, to dry up.
· Calfa
Յաշունն ոսնին բոյսք աճունք, չորացեալք՝ տերեւ ընկէց լինին. (Ագաթ.։)
lentile;
freckles.
· Calfa
Երեք մանկունք սակաւ ինչ ոսպամբ շատացան. (Եփր. պհ. կամ Մանդ. ՟Գ։)
terrestrial;
dry, arid, parched, adust, burnt up;
— օձ, land serpent.
· Calfa
Որք ջրասունք են, եւ որք ոստինք, դաշտականք եւ լեռնայինք (ի բոյսս). (Վրդն. ծն.։)
leap, jump, skip, bound, gambol.
· Calfa
Սելաս է հրոյ յոլովի վառումն յօդս. եւ ի սելայիցն ոմանք ոստուցեալ լինին, եւ ոմանք հաստատունք. արդ ոստումն է հրոյ լինելութիւն ի մերձատրութենէ տարերցն փութով անցեալ ընդ օդով. (Արիստ. աշխ.։)
tramp, foot-fall;
— անձրեւի, pattering of rain;
— անձրեւի է, there is a noise of much rain falling.
· Calfa
Գորտունք լուեալ ոտնաձայն՝ փախուցեալ խորասուզին. (Մխ. առակ.։)
to slip, to slide, to glide, to take a false step;
to stumble, to trip, to commit a fault;
to cause to slip.
· Calfa
Ի պանծանս մի՛ ոտնառեսցեն միանձունք. (Նեղոս.։)
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
· Calfa
Չի՛ք ազգ, որ (այս ինքն որոյ, ոյր) ոչ իցեն իրաւունք ի դատաւորաց. (Յճխ. ՟Ը։)
Եւ որ այլն եւս։ Եւ որ այլ բարի խոստմունք։ Եւ որ ինչ ի կարգին յորդորականք։ Եւ որ ի կարգին։ Եւ որ ինչ ի կարգին՝ աստուածութեանն նորա պատմին փառք. (Արշ.։)
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
· Calfa
Չի՛ք ազգ, որ (այս ինքն որոյ, ոյր) ոչ իցեն իրաւունք ի դատաւորաց. (Յճխ. ՟Ը։)
Եւ որ այլն եւս։ Եւ որ այլ բարի խոստմունք։ Եւ որ ինչ ի կարգին յորդորականք։ Եւ որ ի կարգին։ Եւ որ ինչ ի կարգին՝ աստուածութեանն նորա պատմին փառք. (Արշ.։)
to be qualified;
to be coloured;
— յարիւն, to be changed into blood.
· Calfa
Ոմանք ցրտին են, այլք քաղցունք՝ եւ ջերմական, որք ի տարերց՝ նոյնք զանազան որակացան (պտուղքն). (Երզն. ոտ. երկն.։)
orphan, orphan boy or girl;
adj. fig. derelict, desolate, abandoned, destitute;
— մնալ ի հօրէ, ի մօրէ, to lose one's father, or mother;
— մնալ յումեքէ, to be bereaved, to remain desolate.
· Calfa
Զամենայն զայրի եւ զորբ մի՛ չարչարիցէք։ Եղիցին կանայք ձեր այրիք, եւ մանկունք ձեր որբք։ Որ հայրն է որբոց, եւ դատաւոր այրեաց՝ աստուած։ Որբ մնացաք մեք, եւ ոչ գոյր մեր հայր։ Ոչ թողից զձեզ որբս, գամ առ ձեզ։ Թէպէտեւ որբ մնացաք ի ձէնջ առ ժամանակ մի, երեսօք, եւ ոչ սրտիւք.եւ այլն։
all alive, swarming or crawling with worms.
· Calfa
Ուր որդունք եռան. ճարակ որդանց. որդնալից.
Որդնեռաց ախտիւ հարեալ. որդնեռաց եղեալ. ապիրատ շրթունք որդնեռաց լեալք։ Շարաւահոտ եւ որդնեռաց զմարմինն ունելով։ Ի տարտարոսս ներքինս՝ ի ժահահոտս եւ յորդնեռացս. (Նախ. ՟բ. մակ.։ Միխ. ասոր.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ Եփր. կամ Մանդ.։)
cf. Որպէս.
· Calfa
Վախճանք նոցա՝ այլոց են սկզբունք. ո՛րզան տուընջեան վախճան՝ գիշերոյ է սկիզբն։ Տեղական, ո՛րզան, անդ ուր ոսկին է. (Փիլ. այլաբ. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 29։)
himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.
· Calfa
Եւ զնոյն հետայն լուսատեսակս հանդերձս արկանեն ի վերայ նուիրեցելոյն։ Եւ զնոյն հետայն ընթերցմունք լինի հետեւաբար։ Աւելորդ է զնոյն բանիւք շուրջ գալ անդրէն, եւ ոչ յորս զնոյն հետայն՝ անցանել։ Եւ զորս յետ իւրոյն զնոյն հետայն՝ հաղորդեցոյց։ Եւ զորս նոյն զհետայն նորին յառաջ ածել։ Եւ որոց զնոյն հետայն։ Ամենայնին զնոյն հետայն կենացն (այսինքն զմնացեալ կենացն) զվերակացութիւն ընդունել. (Դիոն. ստէպ։)
new-married couple;
cf. Նու.
· Calfa
Իբր Նուանք, նուք, հարսունք. νύμφαι, sponsae.
newborn, just brought forth, new, young, tender.
· Calfa
Առաջին քրտունք իմոյ նորաբոյս հոգւոյս. (Խոր. հռիփս.։)
ripening grape.
· Calfa
Ծաղիկք մարդկութեանս այգւոյ, կամ նորախայծ վկայական խաղողոյ (մանկունք Բեթղեհեմի). (Հ. կիլիկ.։)
cf. Նորակնուք.
· Calfa
Մկրտեցին զնա. եւ նորակնունքն միւսիս. եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Երամ աղաւնեացն՝ նորակնունք աւազանին. իմա՛ յոքն. նորակնիք.
newly baptized;
converted;
ordained;
neophyte.
· Calfa
Մկրտեցին զնա. եւ նորակնունքն միւսիս. եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Երամ աղաւնեացն՝ նորակնունք աւազանին. իմա՛ յոքն. նորակնիք.
young, tender.
· Calfa
Նորահասակ մանկանցն խօսել ետ, եւ ծերք եւ տղայք ի միասին երգեցին։ Նորահասակ աղջկունք։ Ընտրեալ զգեղեցիկսն եւ զնորահասակսն։ Պարտ եւ արժան է նորահասակացն խնդրելով եւ բարւոք յօժարութեամբ զառաքինութեան զկրօնս յինքն բերել. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ասող. ՟Բ. 2։)
new-married, bride.
· Calfa
Իբրեւ զկին նորահարսն՝ մնացեալ յայրութեան։ Ոչ կարէր յիշել անդ կին նորահարսն զսէր փեսայի։ Նման իմն էր նորահարսն կնոջ։ Նորահարսունք յարանց բաժանեալք։ Եկեղեցիք մեր իբրեւ զնորահարսն զարդարեալ. (Լաստ.։)
newly entered, young;
novice;
—ք, innovation;
—ս նորոգել, to introduce innovations or novelties.
· Calfa
Որ արդ եւս նորամուտ հարսունք. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11։)
Յուսայ յաղթել նորամտիցն։ Նորամուտ միանձունք բուռն հարցեն զհնազանդութենէ։ Նորամուտք ի կրօնաւորաց. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Նեղոս.։ Մխ. առակ.։)
new-built.
· Calfa
Հաստատունքն եւ նորաշէնքն թերեւս ի միոջէ իսկ որոտմանէ կործանիցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
new-come, newly arrived;
newly converted;
— հարսն, bride, new-married;
— եղբայր, novice;
— ի հաւատս, neophyte.
· Calfa
Նորեկ հարսունք, կամ ծիծռունք. (Եղիշ. ՟Ը։)
newly offered, dedicated, ordained or consecrated;
starting in life, entering in a profession or career, making one's outset;
novice, probationer.
· Calfa
Նորընծայ հրամանք, կամ վարդապետութիւն, կամ կրօնք, կամ տուրեւառիկ փոփոխմունք, կամ անուն թագաւորութեան. (Ոսկ. ես. Ոսկ. մտթ. Ոսկ. գաղ. եւ այլն։)
cf. Նոր.
· Calfa
Նորոգ գիտութիւն միածնին առ հայր (այսինքն նորահրաշ եւ անվրէպ)։ Գիտութիւն ասէ աստ զնորոգ բանիւք ուսոյց զնա։ Նորոգ ուսմամբ։ Զնորոգ գիտութիւն գրոց՝ զոր ունէր, ծանոյց։ Պիտո՛յ են մեզ միտք արթունք, եւ հոգք նորոգք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. ստէպ։)
Ոչ եթէ նորոգ ինչ շինեալ են տունքս, այլ սա է կաթսայ, եւ մեք միս. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ա. 3։)
cf. Նորատուր.
· Calfa
Նորոգատուր շնորհք, կամ ուսմունք, կամ հոգի. (Ագաթ.։ Լծ. ածաբ.։ Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.
· Calfa
Ամք ամպարշտաց նուազեսցին։ Նուազեալ էր կամ նուազեաց ջուրն յերեսաց երկրի։ Նուազեաց ջուր ի տկէ անտի։ Գետն նուազեսցէ եւ ցամաքեսցէ։ Ցամաքեցաւ գինի, նուազեաց ձէթ։ Ցամաքեցաւ որթ, նուազեաց թուզ եւ նուռն։ Կատարեալք, եւ ոչ իւիք նուազեալք։ Իցէ նուազեալ յիմաստութենէ։ Դադարեցան աղօրիք, զի նուազեցան։ Անասունք նոցա ոչ նուազեցան։ Բազմածինն նուազեաց յորդւոց։ Սուգ առցէ երկիր, եւ նուազեսցի ամենայն բնակչօք իւրովք։ Ամենեքին մեղան, եւ նուազեալ են ի փառացն աստուծոյ։ Զի դուք մի՛ նուազիցիք եւ մի՛ իւիք շնորհօք։ Գիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Ի մտանելոյ ի հանգիստ նորա գտանիցի ոք ի ձէնջ նուազեալ.եւ այլն։
cf. Նուաճումն.
· Calfa
Այսոքիկ պէտք են գլխաւորութեանց ... դասեալք ընդ ինքեամբք նուաճութիւնք մասանց. (Նար. ՟Զ. իբր ներքոյ անկեալ մասունք։)
subjection, enslaving, submission, obedience;
detention, possession.
· Calfa
Այսոքիկ պէտք են գլխաւորութեանց ... դասեալք ընդ ինքեամբք նուաճութիւնք մասանց. (Նար. ՟Զ. իբր ներքոյ անկեալ մասունք։)
cf. Նուք;
ի — երիվարի ելանել, նստել, to mount on horseback, to take horse.
· Calfa
ՆՈՒՍ կամ ՆԻՒՍ. (լծ. յն. նօ՛դօս, նօ՛դօն ). νῶτος, νῶτον dorsum, tergum. Նոյն է ընդ Ուս (մանաւանդ կենդանեաց), որպէս շարունակութիւն ուսոց ի թիկունս կոյս. ողն. թիկունք. թիկնամէջք. միջոցն՝ որ յուսոց մինչեւ ի գաւակն. կռնակ.
pomegranate-shaped.
· Calfa
Յաղագս նռնաձեւացն եւ զանգակացն։ Ոսկի նռունք, եւ այլն. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)