fourth;
— մասն, the fourth part, a quarter, quadrant.
Նախ՝ վերածանութիւն, երկիր՝ զրուցատրութիւն. երիր՝ լեզուաց բացատրութիւն. չորիր՝ ստուգաբանութեան գիւտ. (Թր. քեր.։)
dry, arid.
Զխորհուրդս նորա առակեաց յերկիր չորուտ, որ զպտուղ ոչ տայ. (Եփր. համաբ.։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
Ցանեցաւ սերմն յերկիր. ապա խաղաց ի վեր եւ ի վայր ... ապա աճեաց, եւ չորրորդ՝ զպտուղն եբեր։ Նախ առաջին ... ապա ... եւ երրորդ ... եւ չորրորդ, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 12. եւ այլն։)
quadruped.
Հանցէ՛ երկիր շունդ կենդանի ըստ ազգի՝ չորքոտանի, եւ սողունս. եւ գազանս։ Ի չորքոտանեաց անսրբոց։ Խաշանց նոցա, եւ ամենայն չորքոտանեաց նոցա. (Ծն. ՟Ա. 24։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 27։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 5։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
Եւ այսպէս աշտիճանօք ելիցն եւ չուոց յանապատէն գալ յերկիր վտակաց իւրոց. (Արշ.։)
cf. Չու առնեմ;
to die.
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
unfortunate country.
defective, imperfect;
ի՞ւ իւիք — իցեմ, զի՞նչ եւս — իցեմ, what do I still want for ?
զի՞նչ — է քեզ, what do yon want for ?
— առնել, to do without, to dispense with;
to diminish;
to deprive of;
to destroy, to kill;
less;
Զի՞նչ պակաս է քեզ առ իս, զի խնրես երթալ յերկիր քո։ Առնոյր յասոն ոչ ինչ պակաս քան զքսան հազար վառեալ։ Ոչինչ պակաս իցէ (ումեք)։ Ոչինչ իւիք պակաս իցեմ կամ գտայ։ Մի ինչ պակաս է ի քէն։ Տէր ոչ պակաս առնէ զողորմութիւն իւր։ Յառաջնում յարձակել անդ պակաս առնէին (յն. սպանանէին) եւ այլն։
bedizened, bedecked;
adorned, embellished;
studied, affected, finical;
emphatic, elegant, pompous.
Պաճուճազարդ գունովք։ Պսակազգեստ պաճուճազարդ երեւեցաւ երկիր. (Երզն. ՟ժ. խորան.։ Տօնակ.։)
to emigrate, to leave or quit one's country, to remove from, to be estranged;
to go on a pilgrimage.
Տալ նոցա զերկիրն քանանացւոց՝ ուր պանդխտեցանն. (Ել. ՟Զ. 4։)
condition of an alien or stranger;
emigration, transmigration, migration;
pilgrimage.
Ժառանգել քեզ զերկիր պանդխտութեան քոյ։ Ոչ կարէր երկիրն պանդխտութեան հանդարտել նոցա ի բազմութենէ ընչից իւրեանց։ Վարեսցի նա յոտից իւրոց ի պանդխտութիւն հեռաւոր։ Ի պանդխտութիւն եւ ի գերութիւն երթիցեն։ Որք էին ժողովեալք յելիցն պանդխտութեան։ Որք եկեալ էին ի գերութենէն որդիք պանդխտութեան.եւ այլն։
foreigner, emigrant, alien, stranger;
pilgrim.
Պանդուխտ եղիցի զաւակ քո յերկիր՝ որ ոչ իւր իցէ։ Պանդուխտ եւ նժդեհ եմ ես ի միջի ձերում. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 13։ ՟Ի՟Գ. 4. եւ այլն։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
Պաշտեսջի՛ք զԱստուած ի լերինս յայսմիկ։ Տեառն Աստուծոյ քում երկիրպագցես, եւ զնա միայն պաշտեսցես։ Պաշտել զնա սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Զոր պաշտեմն հոգւով իմով։ Պաշտիցէք զՏէր Աստուած մեր զամենայն ժամանակս։ Զոր դուք յանծանօթս պաշտէք։ Պատարագօք զերեսս սորա պաշտեսցեն մեծամեծք ի ժողովրդոց.եւ այլն։
whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ?
so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.
Արդարութիւնն լուսաւորեսցի ի խաչն, ուստի տէրն յայտնեցաւ, ուստի տէրն կախեցաւ, ուստի փառք նորա ծագեցին, եւ լցին զերկիր. (Ագաթ.։)
to eat;
to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.
Հուր զհակառակորդս կերիցէ։ Նզովք կերիցեն զերկիր։ Եկեր ուտելով զարծաթ մեր. եւ այլն։
fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.
Ահ արկանէր երկիր պագանել ուրուական կենցաղոյս. (Տօնակ.։)
Ուրուական տեսիլ՝ կերպարան կռոց։ Խելացնորեցուցեալ առ ի տալ պագանել երկիր ուրուականաց մեռելոտւոց։ Զմարդկան ուրուականս ի պաշտօն առեալ՝ դիս անուանէին։ Ուրուականացն ծառայելով։ Ուրուականաց կռոց մեռելոտեաց։ Ուրուական զձիցն անտառաց. (Փիլ. ել. ՟Ա. 13։ Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Բ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Մարդ չէր որ գործէր զերկիր։ Անտի եւեթ չուտել։ Եւ նա ասէ, չգիտեմ։ Չսպանանել զնա։ Չգտեալ հանգիստ։ Չեմ հմուտ կամ գիտակ։ Չխօսող։ Չվատեալ, եւ այլն։
false god, idol.
Յորժամ կռապաշտութիւնն ճարակէր զերկիր, յորժամ աստուածն չճանաչէր, եւ չաստուածքն երկրպագութիւն առնուին. (Սեբեր. ՟Ը։)
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
Կապպար խոտ կայ սեւ եւ փշուտ, ընդ երկիր տարածանի՝ չարասիրացն նշանակ. (Տօնակ.։)
to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.
Չափեցին չափովն։ Չափեսջիք երկուս հազարս կանգունս։ Ո՞ չափեաց ափով իւրով զջուրս, եւ զերկինս թզաւ, եւ զերկիր ամենայն քլաւ։ Մանէ, չափեաց աստուած զթագաւորութիւն քո, եւ վախճանեաց զնա։ Ոչ բազմաժամանակեայն է, եւ ոչ որ թուով ամացն չափիցի։ Որով չափով չափէք, չափեսցի ձեզ։ Անձամբ յանձինս զանձինս չափեն (մեծացուցանելով զանձինս).եւ այլն։
cf. Չիղջ.
cf. Երթամ.
Յետս յետս չոգալով՝ զարկան յերկիր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)
dry, arid, waste.
Երկիր խոնաւուտ, երկիր չորային. (Անան. զղջ.։)
cf. Սանդարամետային.
Երկնաւորաց, եւ երկրաւորաց, եւ որ ի ներքոյ են քան զերկիր։
Սանդարամետական եղեալ՝ յերկիր թաղես զգոյսդ, զի հաղորդ սանդարամետականին լինիցիս. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
cf. Սանդարապետ.
Ուստի՞ է այս, զի սանդարապետին (դեմետրայ չաստուածուհւոյ) իբրեւ աստուծոյ երկիրպագանեն. (Կոչ. ՟Զ։)
god of Hades, Pluto.
Ուստի՞ է այս, զի սանդարապետին (դեմետրայ չաստուածուհւոյ) իբրեւ աստուծոյ երկիրպագանեն. (Կոչ. ՟Զ։)
cf. Սասանեցուցանեմ.
Որ զտարերս սասանեցեր։ Որ սասանես զերկիր։ Զհիմունս սասանեաց զմահու. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Կ՟Գ։ Գանձ.։)
to shake, to jog, to jolt, to stagger;
to move, to astonish;
to frighten, to terrify;
— զոտն ուրուք յերկրէ իւրմէ, to cause a person to emigrate.
Որ զտարերս սասանեցեր։ Որ սասանես զերկիր։ Զհիմունս սասանեաց զմահու. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Կ՟Գ։ Գանձ.։)
cf. Սարսափիմ.
Եթէ մեծէ մեծիդ յանդիման լինիմ, սարսափեմ։ Սարսափեն հրեշտաքկ, սասանի երկիր։ Մի սարսափեսցես ի տանջանացն։ Ջուրցն բազմութեան սասանելոցն սարսափելոցն. (Նար. ՟Ի՟Գ. Շար. ՃՃ.։ Ագաթ.։)
to quake, to totter, to start, to feel a thrill of fear, to shudder, to tremble, to quiver.
Եւ դեւք հաւատան եւ սարսեն։ Յերեսաց իմոց ոչ՞ սարսիցէք։ Սարսեցի յերեսաց ձեռին քո։ Որոց սարսեն յանուանէ նորա։ ի նմանէ սարսեցին կէտք որ ի ներքոյ երկինց։ երկիր երկեավ եւ սարսեաց ընդ յառնելն աստուծոյ ի դատաստան։ Սարսեաց կամ սարսէր երկիրս ամենայն առաջի նորա։ Սարսեցին անօրէնք յահէ նորա.եւ այլն։
cf. Սուգ.
threshold;
doorpost, jamb.
Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։
to be contracted, compact, compressed, restricted, to press close, to grow narrower.
Եթէ զերկնից ասիցես, կայ հաստատեալ. նոյնպէս եւ զերկիր սեղմացեալ տեսանեմք. (Եզնիկ.։)
to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.
Զերկիր թանձրայատակ աղխեալ սեղմեալ։ Հողս այս, եւ սեղմեալ կէտ. (Ագաթ.։ Սարկ. լուս.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
յեսու սեպհականաց որդւոցն իսրայէլի զերկիրն։ Ինձ զերկինս սեպհականեաց. (Ճշ.։ Նար. ՟Կ՟Է։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
յեսու սեպհականաց որդւոցն իսրայէլի զերկիրն։ Ինձ զերկինս սեպհականեաց. (Ճշ.։ Նար. ՟Կ՟Է։)
to appropriate, attribute, ascribe or impute to oneself.
յեսու սեպհականաց որդւոցն իսրայէլի զերկիրն։ Ինձ զերկինս սեպհականեաց. (Ճշ.։ Նար. ՟Կ՟Է։)
generally, universally.
Յատուկ, եւ սեռաբար։ Որոց սեռաբար երկիրս այս տիրեաց։ Նիւթ գոլ սեռաբար. (Մագ. ՟Ծ՟Բ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.
Սերեցարու՛ք բազմացարուք, ծնջի՛ք եւ լցէ՛ք զերկիր. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
Յետ սերելոյ եւ բազմանալոյ։ Հրամայեաց սերել յերկիր՝ ծնունդ արձակեալ. (Ագաթ.։)
sower;
begetter, procreator.
Արկօղ զսերմն՝ յերկիր կամ յարգանք.
to sow, to disseminate, to spread or cast the seed;
to procreate;
— սերմն, to seed;
ժամանակ սերմանելոյ, seed-time or sowing-time.
Սերմանել սերմն ըստ ազգի եւ ըստ նմանութեան։ Սերմանեաց սերմ իսահակ յերկրին յայնմիկ։ Առէք ձեզ սերմանս, եւ սերմանեցէք զերկիրդ. եւ այլն։ Որ սերմանէ զանզգամութիւն՝ հնձեսցէ զչարիս. (Առակ. ՟Ի՟Բ. 8։)
feeding on seeds or grain.
Բրելով զերկիրն հաւուց սերմնակերաց. (Շ. յկ. ՟Կ՟Թ։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
Ստուերագիրն սողոմոն նկարագրէր զայգիսն ի պարարտ երկիրն բելմաւոն. (Վրդն. երգ.։)
calm and gentle, clear and sweet.
cf. Սփիւռ.
Իմ լոյս օգնութեանս սփիռ է ընդ ամենայն։ Որ խոր ունի զգիտութիւն, եւ ոչ սփիռ (այսինքն յերեսս կոյս եւեթ սփռեալ)։ Սփիռ է երկիր (այսինքն արձակածաւալ). (Լմբ. սղ. Լմբ. առակ. Լմբ. իմ.։)
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
Սփռեաց զնոսա տէր աստուած անտի ընդ երեսս ամենայն երկրի։ Ի նոցանէ սփռեցան ընդ ամենայն երկիր։ Սփռեցաւ ժողովուրդն ընդ ամենայն երկիրն եգիպտացւոց՝ ժողովել եղէգն առ ի յարդ։ Որպէս սփռեաց զորդիսն ադամայ։ Սփռեցա՛յք ընդ ժողովուրդդ, եւ ասացէ՛ք։ Սփռեցան ի քաղաքէն յայնմանէ այր իւրաքանչիւր ի բնակութիւնս իւրեանց.եւ այլն։
to commit fornication, to abandon oneself to prostitution, to lewdness, to be prostituted;
to commit adultery;
to worship idols, to idolize.
Պոռնկեցաւ նու քո թամար։ Զի մի պոռնկեսցի երկիրն։ Պղծեցաւ ժողովուրդն պոռնկել ընդ դստերսն մովաբու.եւ այլն։
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
Որ ի գռեհիկս պատմի առակեալ արտիւտի զգուշութիւն, երկնի յստորս կործանիլ, եւ նա եկեալ պորտ յորսայս՝ զոտն ի վեր յերկին ջանայ կարկառել, զի մի՛ երկին յերկիր անկցի. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
bearing a crown, crowned.
Ի ցամաքել երկրի՝ պսակազգեստ պաճուճազարդ երեւեցաւ երկիր. (Տօնակ.։)
crowned;
crowning.