a finger's width or depth;
inch, digit, finger.
Որ ինչ է ի չափ մատին միոյ. որ եւ ՄԱՏՆ ասի. մատի չափ. նմանութեամբ՝ Դոյզն ինչ, փոքր. պզտիկ, քիչ.
Մատնաչափ են բանքս քանակութեամբ, այլ զողջոյն տիեզերաց ուսմունս ի ներքս ունին. (ՃՃ.։)
the little finger.
Իբրեւ հատին զճկոյթ նորա, ասէ. մի՛ երկնչիր փոքրիկ մատնիկ իմ, զի փոքուն եւ մեծին միապէս լինի յարութիւն. (Հ. դեկտ. ՟Գ.։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Մատո՛ առ իս զդոսա, զի օրհնեցից զդոսա։ Մատո՛ այսր զորդին քո։ Մատուցանէին առ նա մանկտի։ Մատուցաւ առ նա դիւահար մի։ Իմոց բանից մատո՛ զունկն քո։ Մատուցին զթիւն արքայի զկորուսելոցն։ Մատուցէ՛ք առ իս եւ այլ աման, եւ այլն։ Որ առ ձեզ մատուցանիցի. այսինքն մատչիցի. (Ագաթ.։)
Աւետիս մատուցանէին կանանցն, եւ կանայք առաքելոցն. (Նար. յովէդ.։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
ἑγγίζω, προσεγγίζω accedo, appropinquo προσέρχομαι advenio ἄπτομαι haereo, tango, attingo. Մօտ երթալ. մօտիլ. մերձենալ. եւ իբր մատամբ հպիլ, շօշափել. մօտենալ, քովը երթալ, դպչիլ.
Մատեաւ յակոբ առ իսահակ հայր իւր։ Եւ մատուցեալ աբրաամ՝ ասէր։ Մատեան աղախնայքն, եւ որդիք նորա, եւ երկիր պագին նմա։ Մատեաւ լիա։ Յետոյ մատեաւ յովսէփ եւ ռաքէլ։ Ի վարագոյրն մի՛ մերձեսցի, եւ առ սեղանն մի՛ մատիցէ։ Մատի՛ք առ տէր, եւ առէ՛ք զլոյս։ Մատիցէ այր ի խորութիւն սրտի իւրոյ։ Մատիցէ սրով եւ ի կաղս եւ ի կոյրս։ Մատեաւ եւ յարդարսն երբեմն փորձ մահու։ Ոչ էք մատուցեալ առ լեառն շօշափելի։ Մատուցեալ էք ի սիովն լեառն։ Իբրեւ յորդիս մատուցեալ է ի ձեզ աստուած.եւ այլն։
Յառաջ մատուցեալ՝ տային պատասխանի թագաւորին։ Թէ կարի շատ յառաջ մատուցեալ ծերացոյց։ Մատիր յառաջեա՛ց դու ընդդէմ սրոյն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է. ՟Ը։)
Յամենայն տեղիս մատչին քունկք անուն իմոյ։ Որք ըստ օրինացն մատչէին։ Որոց անասնոց մատչէր արիւնն ի սրբութիւնսն վասն մեղաց ի ձեռն քահանայապետին. (Մաղ. ՟Ա. 11։ Եփր. ՟Ժ. 8։ ՟Ժ՟Գ. 11։)
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Ոչ ասաց, թէ մատռուակեցէք կոչեցելոցս, այլ ասէ, բերէ՛ք տաճարապետին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
temptation, impurity.
Կա՛մ է որպէս Մատչելն, մօտիլ ի փորձել խտտղանօք մարմնոյ. եւ կամ որպէս լտ. մա՛տօր, Խոնաւութիւն. գիջութիւն. թացութիւն.
Media.
Մարաց աշխարհ. քիւրտիստան.
Մէդոս, ուստի մէդք, այսինքն մարխ, եւ աշխարհն կոչեցաւ մէդիա, որ է մարաստան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Մարգարէակիր.
Մարգարէախառն օրհնութիւնք մեծի նահապետին. (Արծր. ՟Ա. 2։)
Ճաշակեալ դաւիթ ի խորհրդոյ աստի՝ ասէ մարգարէախառն աղօթիւք. (Վրդն. օրին.։)
prophetic;
— ոգւով, by a — spirit.
Կայր զօրութիւն նշանացն եւ արուեստիցն ի մարգարէակիր մարմին մարգարէին մեռելոյ. (Կոչ. ՟Ժ. (յն. այլազգ։))
prophet's temple.
Մարգարէանոցն յովհաննու։ Ի գաւառէն տարոնոյ ի մեծէ մարգարէանոցէն յովհաննու. (այն է եկեղեցի եւ վանք՝ մշու սուրբ կարապետին) (Բուզ. ՟Գ. 14. 16։)
chief of the prophets (Moses);
our Lord J.-C.
Եւ ո՛չ մարգարէապետից , ընթերցիր ըստ յն. ի մարգարէից։
cf. Մարգարէանոց.
Ի մեծի մարգարէարան մատրանն յովհաննու. (իբր ածակ. կամ բացայայտիչ) (Բուզ. ՟Գ. 3։)
prophecy;
the book of the prophets.
Արդ է մարգարէութիւն՝ անյայտից իրաց գիտութիւն, ոչ միայն ապագայից, այլ եւ անցելոց եւ մերձակայից. (Նախ. ծն.։)
prophetically.
Զմի ճանապարհ վարեցին քրիստոս եւ յովհաննէս. այլ քրիստոս տիրաբար եւ աստուածապէս եւ մարդասիրաբար. իսկ յովհաննէս ծառապէս, մարգարէօրէն, եւ բարեկամաբար. (Եղիշ. մկրտ.։)
beautiful as a pearl.
Գեղեցիկ հանգոյն մարգարտի. եւ Գեղեցկացեալ մարգարտօք.
pearl-coloured.
Ունօղ զգոյն մարգարտի. կամ պայծառ քան զմարգարիտս գեղեցիկս.
bearing or producing pearls.
ՄԱՐԳԱՐՏԱԾԻՆ կամ ՄԱՐԳԸՐՏԱԾԻՆ. Ծնօղ կամ բերօղ մարգարտի. Խաղաղութեան միայն դու ծոգ՝ մարգըրտածին եւ կոյս գոլով. (Մաշտ.։)
grain of pearl;
— ատամունք, pearly teeth.
Հատ մարգարտի.
Ատամներն ի շարն եղեալ՝ նմանեալ մարգարտահատին. (Տաղ.։)
like a pearl.
ՄԱՐԳԱՐՏԱՏԵՍԱԿ ՄԱՐԳԱՐՏԱՏԵՍԻԼ. Որ ունի զտեսիլ մարգարտի. նման մարգարտի.
pearl-coloured.
ՄԱՐԳԱՐՏԵՐԱՆԳ ՄԱՐԳԱՐՏԵՐԱՆԿ. Ունօղ զերանգ կամ զգոյն եւ զնմանութիւն մարգարտի. մարգարտագոյն.
like a pearl.
Ըստ օրինակի կամ զօրէն մարգարտի.
cf. Մարգճակ.
Խորհեցաւ հանգչել ի մարգճակի պրաստին։ Վիշապն ելանէ եւ շրջի ի մարգճակիդ. (Ճ. ՟Բ.։)
marshy meadow.
Խորհեցաւ հանգչել ի մարգճակի պրաստին։ Վիշապն ելանէ եւ շրջի ի մարգճակիդ. (Ճ. ՟Բ.։)
believing in Christ as man only, denying the divinity of Christ, Nestorian.
Ոչ եմք մարդադաւան համանման պղծին նեստորա, եւ ոչ աստուածաչարչար՝ որպէս ամբարիշտն եւտիքէս. (Զքր. կթ.։)
clothed in human nature, incarnate, become man, made flesh.
Մարմնոյ աստուածազգեստի, եւ աստուծոյ մարդազգեստի. (Առ որս. ՟Ժ։)
begetting a man;
fabulous tree feigned to produce men.
ἁνθρωποτόκος hominis genitrix. Ձայն պղծոյն նեստորի, որ ծնօղ լոկոյ մարդոյ գոլ հայհոյէր զտիրամայր աստուածածինն.
human, having a human form or figure;
after the men's manner;
anthropomorphite.
Կանխաւ զգուշացուցանեմ զձեզ ի մարդակերպ գազանաց անտի. (Ածազգ. ՟Ա։)
Յանողորմից անտի եւ ի գազանաց մարդակերպից կրեցին. (Սարկ. հանգ.։)
Ոմանք զաստուած մարդաձեւ եւ մարդակերպ (տպ. մարմնակերպ) ասէին։ Մարդակերպ զաստուած ասէր լինել. (Վրք. ոսկ. (ուստի աղանդ մարդակերպեայց։))
murderous, exterminating;
— առնել, to kill, to put to the sword.
Անկոխ դրախտին ճանապարհ՝ մարդակոտոր աւազակաւն նախ բացաւ։ Ճանապարհ դրախտին բացաւ մարդակոտոր աւազակին. (Ոսկ. ես.։)
plague pestilence.
λοιμός pestis. Մահ մարդկան՝ ախտիւ սրածութեան. այսինքն ժանտամահ. մահտարաժամ.
Մարդամահ տարաժամ։ Մարդամահ սաստիկ. (Կիր. պտմ.։ Վահր. ոտ.։)
near the habitation of men;
ի —ի կեալ, to inhabit -.
Մարդասէր է եւ մարդընտել, եւ ի մարդամօտի եւեթ կամի կեալ աղաւնի. (Ագաթ.։)
well peopled, full of inhabitants, populous.
Քաղաք մարդաշատ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
philanthropy, humanity, kindness, benignity, affability, benevolence, courteousness;
condescension;
welcome;
մարդասիրութեամբ, cf. Մարդասիրապէս.
Ոչ անուանեցար հրեշտակասէր, այլ առեր ի պատիւ մեծաց գովեստից առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
walking as man.
Մարդաքայլ ոտիւք գնային (հրեշտակք). (Վրդն. ծն.։)
flattering, fawning, seductive;
adulator, flatterer, sycophant, seducer.
ἁνδραποδίστης (զոր ոմանք թարգմանեն մարդագող. կամ ծառայական) plagiarius, liberum hominem in servitudinem abripiens. Շողոքորթ՝ համոզակեր, հրապուրօղ. որ ելուզանէ՝ այսինքն հանէ յելուզակաբար զմարդ ի վիճակէ անտի իւրմէ. մարդագող.
adulation, flattery.
Անտի են մարդելուզութիւնք, եւ կնահանութիւնք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Մարդկօրէն.
Մարդկաբար խօսել (քրիստոսի), կամ քաղցնուլ, կամ համբերել, կամ բռնադատիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։ ՃՃ.։ Առ որս. ՟Բ։)
Ամենայնիւ բարգաւաճեցաւ (յակ. մծբ) տիրապէս քան թէ մարդկաբար. այսինքն աստուծով, քան մարդկային կարողութեամբ. (Նար. մծբ.։)
cf. Մարդկօրէն.
Մարդկապէս մկրտիւր՝ ի ձեռն զոր զգեցաւ մարմնոյն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
human.
Մարդկեղէն կեանք։ Կեանք մարդկեղէնք։ Շունչ մարդկեղէն։ Մարդկեղէն մտաց։ Զպարտիս մարդկեղէնս. (Իսիւք.։)
humanity, human nature;
humanity, mankind;
multitude, many people.
Զմիջոց հովտին մեծի լնու մարդկութեամբ, եւ պայծառ շինուածովք. իսկ շուրջ զմարդկութեամբն՝ ծաղկոցաց եւ հոտարանաց կազմութիւն. (Խոր. ՟Բ. 39։)
dignity, office or post of kislar-agasi.
Տան զնա ի ձեռս իշխանին մարդպետութեան, որում անուն իւր՝ հայր կոչէր։ Որ ունէր զպատիւն մեծի մարդպետութեանն՝ այր ներքինի։ Եւ էր մարդպետն հայր՝ այր չար, ելանէր շրջէր ընդ մարդպետութիւնն իւր. ապա եկն էջ հայր մարդպետ ի գաւառն տարոնոյ ընդ իւր գեօղսն տեսանել։ Այս գործակալութիւն եւ մարդպետութիւն, որում հայրն կոչէին, ներքինեաց գործ լեալ էր ի բնէ ժամանակաց ի թագաւորութեանն արշակունւոյ. (Բուզ. ՟Գ. 17. 18։ ՟Դ. 13։ ՟Ե. 7։)
exercised, inured;
trained to war.
Մարտիկ, կամ մարզեալ զօրական.
Արձակեաց զմարզիկսն (կամ զմարտիկսն, կամ զմարձիկսն) յիւրաքանչիւր տեղիս. (Եղիշ. ՟Ա։)
Եկեալ մարզիկքն աւերեցն զսկիտէ. պարտի լինել մազիկք, որ եւ գրի մալինոնք, եւ մարկիզք. իբր անուն ազգի։
instructor, teacher, one who disciplines, inures or trains to war.
Տային զանձինս իւրեանց ի մարզիչս (կամ մարձիչս) եւ ի բռնամարտիկս. (յն. ըստ իմաստից) (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 14։)
governor of a march, of a county or province, exarch.
Մարզպանք պարսիկք հայոց տիրէին. (Յհ. կթ.։)
stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.
στρατηγία (ճարտարութիւն ի զինուորութեան). stratagema ἑπιστήμη scientia, peritia, ars, astutia. Հնարք. հայթհայթանք. ճար. ելի աղագ. ճարտարութիւն. արուեստ. գիւտ հնարից ի մարտի. վարպետութիւն, խելք.
Իմաստասիրութիւն, եւ ամենայն առաքինի մարթանք հանճարոյ։ Ուստի՞ զառաքինի եւ զիմաստուն մարթանսդ ունիս։ Արուեստական գործ ոչ ինքնին լինել, այլ ի հանճարէ մարթանաց իմատուն գործն զկատարելութիւն ընդունիցին։ Արջք՝ որ ինչ միանգամ մանկավարժից սովորութիւն է՝ մարթանօք գիտութեանն զամենայն ինչ գործեն։ Ըստ արուեստի իմն մարթանաց հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. լիւս.։)
possible;
contingent;
proper, fitting.
Հակադարձութիւն, կա՛մ պարզ է, եւ կամ մարթելի։ Մարթելի ասի ի նիւթոյն՝ յորով վերայ բնաւորեցաւ ճշմարտիլ. ո՛րգոն, մարթելի գոյ ամենայնումն մարդումն արդար գոլ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Վերստին քննեալ՝ մարթացից ինչ գրել. (Գծ. ՟Ի՟Ե. 26։)
Որով մարթ եմք (կամ իցեմք) իմանալ՝ եթէ յետին ժամանակ է. (՟Ա. Յհ. ՟Բ. 18։)
Որ ի չգոյէ անտի զգոյ ստեղծանել մարթաց, արդ զանկեալն յարուցանել ո՞չ մարթասցէ։ Ոչ եթէ որչափ եւ կամեցաւ, այլ որչափ մեք ընդունել մարթացաք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
ingenious, clever, skilled;
cf. Մարթ.
Իմաստութեան մարթուն արուեստիւ եւ ի մէջ յորձանաց զմարդն ամբողջ պահեցեր. (Փիլ. յովն.։)
Զգովութիւնս ոչ միայն ի մարդկանէ աստի բառնան առնուլ, այլեւ ի չմարթնոցն գովութիւնս բարձրացեալ յղփացեալ խնդրեն. (Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 4։) յն. ἁπειράγαθος (անփորձ կամ տգէտ բարւոյ իմիք) imperitus, insolitus.
clever, skilful, expert.
Որք իմաստուն արուեստին գործիք եղեն, ի ձեռն մարթուչ արանց, եւ այլն։ Որ իմատութեան մարթուչք են. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
to itch, to feel an itching, titillation or pruriency, to have a tickling sensation;
to feel a desire to scratch oneself;
to be excited, incited, provoked, tickled or pleased.
Իսկ ոմանք ի դժուարին խոցուածոցն մարմաջեալք՝ աքսոտէին ոտիւք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Մարմաջումն.
Պատեալ զնա բեւեռօք, եւ սաստիկ մարմաջմամբ ցաւոց. (Խոսր.։)