Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Նուագայարդար, ից

See full entry →

s.

musical composer;
song-writer;
lyric poet.

NBHL (1)

Սիմոնիդէս նուագայարդր ճանաչէր։ Անակրէոն նուագայարդար։ Պինդարոս եւ Սիմոնիդէս նուագայարդարք. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Նուագեմ, եցի

See full entry →

va.

to sing;
to give out the tune, to strike up;
to play on a musical instrument, to execute, to perform;
— ընդ ումեք, to accompany;
— սրնդաւ, to play the flute.


Նուագերգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

music, song, melody.

NBHL (1)

Չորքն ի նոցանէ պարզաբար առ նուագերգութիւնս առեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Նուազ, ից

See full entry →

adj. adv.

of little consequence, inconsiderable, few in number;
lesser, smaller, very slight, weak, little;
thin, slender;
base, low, vile;
not so much, less but little, not over;
ոչ ինչ —, not less, not fewer;
յաւէտ կամ —, more or less;
ոչ յաւէտ եւ ոչ —, neither more nor less;
— առնել, cf. Նուազեցուցանեմ.

NBHL (1)

Օրինակ այսմ բնութեան ոչինչ արժանաւոր ունելով՝ վարիմք նուազիւք. (Բրս. ապաշխ.։)


Նուազական, ի, աց

See full entry →

adj.

diminutive, decreasing;
— պատկեր, negative picture.

NBHL (1)

Նուազականօքն արար նուազագոյն զնուազականացն իմաստ. (Ոսկ. ես.։)


Նուազեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Նուազեցուցանեմ.


Նուազութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նուազումն.

NBHL (2)

Ի սով եւ ի ծարաւ, եւ ի ծարաւ, եւ ի մերկութեան, եւ ի նուազութեան ամենայնի։ Խորովեսցէ ի նոցանէ եւ կերիցէ, եւ վասն նուազութեան յամենայնէ թաքուսցէ յանձկութեան եւ ի նեղութեան։ Զնուազութիւն աւուրց իմոց ասա՛ ինձ։ Խորհուրդ համառօտ, սակայն յառաւելութիւն. եւ ամենայն վաղվաղուկ, սակայն ի նուազութիւն. եւ այլն։

Զնուազութիւն ոչ թաքուցանեն ո՛չ զանձանց եւ ո՛չ զընկերացն։ Ո՛չ լուար առակին, որ ասէ, թէ պարտ է զբարեկամսն նուազութեամբ ունել. (իմա, անկատարութեամբն հանդերձ). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41. եւ 33։)


Նուաղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Նուաղեցուցանեմ.

NBHL (1)

Կարօտութիւն հացի եւ ջրոյ նուաղէ զմարմինն, այսպէս եւ իմ կարօտութիւնս առ քեզ նուաղէ զիմ հոգի եւ զմարմին։ Առ քեզ ցանկութիւնս նուաղէ զիմ սիրտս. (Խոսր.։)


Նուաղեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to languish, to make languid, to weaken, to enfeeble, to debilitate, to enervate, to cause to pine away;
to darken, to obscure, to dim;
to eclipse;
to diminish.

NBHL (1)

Կարօտութիւն հացի եւ ջրոյ նուաղէ զմարմինն, այսպէս եւ իմ կարօտութիւնս առ քեզ նուաղէ զիմ հոգի եւ զմարմին։ Առ քեզ ցանկութիւնս նուաղէ զիմ սիրտս. (Խոսր.։)


Նուաղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նուաղումն.

NBHL (1)

Պատուհասեալ վասն իւղոյն նուաղութեան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Զ։ Իսկ թէ ասէր, վասն լուսոյն նուաղութեան, լինէր բուն նշանակութիւն՝ աղօտութիւն։)


Նուաճեմ, եցի

See full entry →

va.

to subdue, to vanquish, to conquer, to master, to keep under, to subject, to subjugate, to enslave, to reduce to slavery;
յինքն —, to take possession of, to make oneself master;
— զզայրոյթ, to repress one's anger or resentment.

NBHL (1)

Նուաճեցի անդրէն զաշխարն իմ։ Նուաճիցե՞ս զնա ծառայ յաւիտենական։ Զամենայն մարմինս նոցա նւաճեմք։ Նուաճեսցի երկիրն առաջի տեառն.եւ այլն։


Նուաճութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նուաճումն.

NBHL (2)

Զի նովաւ ունիմք զնուաճութիւն երկոքին միով հոգւով առ հայր։ Որով ունիմք զհամարձակութիւն եւ զնուաճութիւն յուսով ի ձեռն հաւատոց նորա. յն. զմատչումն. (Եփես. ՟Բ. 18։ ՟Գ. 12։)

Զի նովաւ ասէ ունիմք զնուաճութիւն, ամենայն զյարդարանս, ի մի բերելով սրբով հոգւովն ի փառս հօրն ամենակալի զօրհնութիւն. (Ոսկ. եփես.։)


Նուաճումն, ման

See full entry →

s.

subjection, enslaving, submission, obedience;
detention, possession.

NBHL (2)

Զի նովաւ ունիմք զնուաճութիւն երկոքին միով հոգւով առ հայր։ Որով ունիմք զհամարձակութիւն եւ զնուաճութիւն յուսով ի ձեռն հաւատոց նորա. յն. զմատչումն. (Եփես. ՟Բ. 18։ ՟Գ. 12։)

Զի նովաւ ասէ ունիմք զնուաճութիւն, ամենայն զյարդարանս, ի մի բերելով սրբով հոգւովն ի փառս հօրն ամենակալի զօրհնութիւն. (Ոսկ. եփես.։)


Նուաստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

abasement, undervaluing, humiliation, abjection, baseness, degradation, meanness, vileness;
առանց նուաստութեան, without meanness.

NBHL (2)

Բարձրութիւն աստուածութեան, նուաստութիւն մարդկութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ի ձեռն իմոյ նուաստութեան զայնպիսին քակտեաց արձան. (Մագ. ՟Խ՟Է։)


Նուիրեմ, եցի

See full entry →

va. adj.

to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.

NBHL (3)

ἀγιάζω, καθαγιάζω sanctifico, consecro. Մատուցանել զո՛ր եւ է նուէրս, աստուծոյ, կամ եկեղեցւոյ, կամ մարդոյ. ձօնել. ընծայել. տալ, կամ ուխտել զիմն կամ զանձն. որ եւ ասի Սրբել աստուծոյ զիմն, կամ սրբել՝ այսինքն օրհնել քահանայից զնուէրս. տե՛ս (Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 9. 29։ Ղեւտ. ՟Ը. 9։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 33։ Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 3։)

Կամ ἁνατίθημι devoveo. Վերադրել զիմն ի տաճար. եւ նզովել զիմն, այսինքն ուխտել աստուծոյ՝ կորուսանել զայն ինչ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 28. 29։ Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 14։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 23։)

Կամ σπένδω libo, liquida offero. Նուիրանոցաւ ճաշակ ինչ մատուցանել՝ հեղլով ի պատիւ աստուծոյ զշիթս գինւոյ, իւղոյ, կաթին, ջրոյ, եւ այլն. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 14։ Ել. ՟Լ. 10։ Թուոց. ՟Ի՟Ը. 7։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 16։ Երեմ. ՟Է. 17.) եւ այլն. Յորս կայ եւ նուէր անձին՝ հեղլով զանձն առաջի տեառն։ Որպէս եւ (Փիլիպ. ՟Բ. 17։ ՟Բ. Տիմ. ՟Դ. 6։)


Նունուֆար

See full entry →

s. bot.

nenuphar, water-lily.

NBHL (1)

ՆՈՒՆՈՒՖԱՐ կամ ՆՈՆՈՒՖԱՐ. Բառ ռմկ. որպէս նիլուֆէր ... Շուշան ջրային՝ լայնատերեւ, բուսեալ ի լճակս։ Ըստ Մենինսքեայ՝ նիմֆէա, որ է ըստ հյ. հարսնամատն։ Ըստ ոմանց եւ ազգ սմպուլի։ Բժշկարան.։


Նպաստամատոյց

See full entry →

cf. Նպաստաւոր.

NBHL (1)

(Յաղօթս եկեղեցւոյ) միմեամբք միմեանց օգնական լինել. (եւ նպաստամատոյց՝ առ աստուած. Խոսր.)


Նպաստաւոր

See full entry →

adj.

helping, succouring, propitious, favourable.


Նպաստեմ, եցի

See full entry →

vn.

to help, to assist, to succour, to relieve;
to second, to favour, to supply, to serve, to contribute.

NBHL (2)

Որք նպաստեալ իմում տկար խորհրդոյս՝ աղաչեմ, սատարեցէ՛ք. (Փարպ.։)

Ընդդէմ պատկառանք անհամարձակելիք քոյին դիմացդ նպաստեցիր. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Նպերտ

See full entry →

adj.

poor and proud.

NBHL (1)

Հպարտ. ամբարհաւաճ. անձնացոյց. բան կամ քեսիմ ծախօղ.


Նռնենի, նւոյ, նեաց

See full entry →

s.

pomegranate-tree;
—ք, դրախտ նռնենեաց, pomegranate-grove.

NBHL (1)

Այգիք, նռնենիք։ Դրախտ նռնենեաց։ Յօշարակէ նռնենեաց իմոց. (Թուոց. ՟Ի. 5։ Օր. ՟Ը. 8։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 2։ Երգ. ՟Դ. 13։ ՟Ը. 2. եւ այլն։)


Նստուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to place on a seat, to seat, to place, to put;
to push in, to thrust;
— զզօրս, to encamp, to pitch a camp;
— զքաղաքաւ, to besiege.

NBHL (1)

Նստոյց զուղտսն արտաքոյ քաղաքին առ ջրհորոյ ջրոցն. իմա՛, մակաղեցոյց. չոքեցուց։


Նրբեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Նրբացուցանեմ.

NBHL (3)

(Պահք զմարմինն) մաշէ եւ անօսրացուցանէ եւ նրբէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)

Այնքան նրբեն եւ նուազեցուցանեն նոքա՝ զորոց բանս է, որ վասն քրիստոսի մարմնոյն մտածութիւնք եւ ճառք, մինչ զի առ աչս երեւութեան կարծիս արկանել մարմնացելոյ բանին. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Նրբելով եւ ի կարծիս ձգելով զխորհուրդ ներմարդութեանն։ Այլ զտնօրէնութիւն խորհրդոյ նրբեալ՝ զուղղութիւն խորհրդոյդ իմացի՛ր. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)


Նքողումն, ման

See full entry →

s.

debility, languor, atony.

NBHL (1)

Թօթափեալք այսր անդր սակս նքողմանն, եւ ընդ միմեանս հարեալ կործանէին զիրեարս. (Յհ. կթ.։)


Շալակեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to put on the shoulders, to load;
to load oneself with, to take upon one's back.

NBHL (1)

Եդ զնա ի վերայ վիմի, եւ մտեալ ի ներքոյ՝ շալակեաց զնա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Շահաբեր

See full entry →

adj.

profitable, lucrative, advantageous, gainful, fruitful, proficuous;
նաւ —, merchant-ship.

NBHL (1)

Շահաբեր կեանք, կամ գործք, կամ պիտոյք, կամ իմաստք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Պիտ.։ Շ. այբուբ.։)


Շահական

See full entry →

cf. Շահականացու.

NBHL (1)

Քաղցր եւ շահական է նոցա խօսք բամբասանաց զմիմեանց։ Շահականացու եղեւ, եւ օգտակար. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Ա։)


Շահականացու

See full entry →

adj.

lucrative, useful.

NBHL (1)

Քաղցր եւ շահական է նոցա խօսք բամբասանաց զմիմեանց։ Շահականացու եղեւ, եւ օգտակար. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Ա։)


Շահապետ, աց

See full entry →

s. fig.

vice-roy;
governor;
prefect;
mayor;
chamberlain;
guardian;
— դաշտաց, dryad;
— անտառաց, sylvan, satyr.

NBHL (1)

Նհանգք ինչ իցեն գետոց, եւ եւ շահապետք վայրաց։ Ինքն կերպարանի կա՛մ ի վիշապի կերպարանս, կա՛մ ի նհանգի իմն, եւ ի շահապետի։ Զոր շահապետ վայրաց կոչեն. (Եզնիկ.։)


Շահասէր, սիրաց

See full entry →

adj.

interested, selfish, venal, mercenary, covetous.

NBHL (1)

Հակառակ շահասիրացն՝ ստոցն վարդապետաց. (Նախ. ՟ա. տիմ.։)


Շահավաճառ, աց

See full entry →

s.

cf. Շահավաճառութիւն;
trader, merchant;
— լինել, to trade, to traffic, to deal.

NBHL (2)

Որք շահավաճառ համարին զաստուածապաշտութիւնն։ Այլ շահավաճառ մեծ աստուածապաշտութիւն է բաւականութեամբ հանդերձ։ Զմեծութիւն ծովու դիեցուսցէ քեզ, եւ զշահավաճառաց առ ծովեզր բնակելոց. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5. 6։ Օր. ՟Լ՟Գ. 19։)

Ոչ աշխատիմք շահավաճառ եղեալք ի բարի յայսմ վաճառման. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)


Շահաւէտ, ւետաց

See full entry →

cf. Շահաւոր.

NBHL (1)

Շահաւետ, եւ ողրոմելի պատմութիւն. (Կլիմաք.։)


Շահաւոր, աց

See full entry →

adj.

profitable, advantageous, useful, fruitful, lucrative, interesting.

NBHL (1)

Տարերք առանձինն ապականիչք են միմեանց, եւ խառնեալ ընդ ընկերի՝ օգտակարք եւ շահաւորք. (Եզնիկ.։)


Շահաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to gain, to obtain, to acquire, to purchase;
to buy.

NBHL (1)

Բազմաշահ վաճառաւ շահաւորեա՛ զոգիդ քո իբրեւ իմաստուն վաճառական. (Եփր. պհ.։)


Շահաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

profit, gain, advantage.

NBHL (1)

Երկոցունցս այսոցիկ հանդիպել շահաւորութեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)


Շահեկանացու

See full entry →

cf. Շահական.

NBHL (1)

Օտարացեալ թուի նմա շահեկանացու խօսք իմաստնոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Շաղախանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Շաղախիմ.


Շաղախեմ, եցի

See full entry →

va.

to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.

NBHL (2)

Զիմ բերանս շաղախեմ, մինչ ասեմս, եւ զլսելիս լսողաց. (Կոչ. ՟Զ։)

Յանբժշկելի ախտ շաղախեալ։ Կնոջ, որ շաղախեալ էր մեղօք։ Շաղախեցայ գործով անօրէնութեան։ Ընդ մերձաւոր կեանս շաղախիմք. (Բրս. հց.։ Իգն.։ Սարկ. աղ.։ Բրսղ. մրկ.։)


Շաղախումն, ման

See full entry →

s.

cementation;
dirtiness, contamination.

NBHL (1)

Բազում ախտից յինքեանս երեւեցուցանելով շաղախմունս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Շաղակրատեմ, եցի

See full entry →

vn.

to prate, to chat, to babble, to tattle, to prattle.

NBHL (2)

Ոչ շատ խօսել, ոչ շաղակրատել, եւ ոչ զանօգուտս բարբառել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)

Շաղակրատէ շրթամբքն, որում ոչ համաձայնի միտքն։ Ախմարք են, եւ անկարգ եւ յիմար բանից շաղակրատօղք։ Չեմ ես յիմարեալ, որ լռեմս, այլ նոքա՝ որ շաղակրատեն զոր ոչն գիտեն. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. թղթ. առ լեւոն։)


Շաղակրատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շաղակրատումն.

NBHL (2)

Տանիմք զնոցա բամբասանսն եւ զշատխօսութիւն որպէս զմանկանց շաղակրատութիւն. (Լմբ. առ լեւոն.։)

Եւ այլ այսպիսի հեթանոսական եւ յիմարութեան անդնդոց շաղակրատմունք. (Ղեւոնդ.։)


Շաղակրատումն, ման

See full entry →

s.

charlatanry, extreme verbosity, prating, chattering.

NBHL (2)

Տանիմք զնոցա բամբասանսն եւ զշատխօսութիւն որպէս զմանկանց շաղակրատութիւն. (Լմբ. առ լեւոն.։)

Եւ այլ այսպիսի հեթանոսական եւ յիմարութեան անդնդոց շաղակրատմունք. (Ղեւոնդ.։)


Շաղաշարեմ, եցի

See full entry →

va.

to entwine, to connect, to combine;
to compaginate.

NBHL (1)

Մերթ կր. որպէս Զուգաւորիլ ըստ մարմնոյ. գիտել զմիմեանս. խառնակիլ.


Շաղաշարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շաղաշարումն.

NBHL (1)

Սոկրատեանք ասելով ասեն (զՍոկրատայ), թէ շաղաշարեցաւ ընդ ամենայնի՝ ոչ ախտաւոր առփմամբ, այլ այլաստւածային. այսինքն զիմաստասիրութիւն ի յոլովս անցուցանել, եւ զայն ասեն շաղաշարութիւն աստւածային. (Նոննոս.։)


Շաղաշտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

scoundrelism, meanness, bare-facedness, impudence, debauchery, licentiousness, libertinage.

NBHL (1)

Արժակ որչափ ի մատաղութեան Հասակին ըստ աստւածային իմաստուտեանն գնացեալ լինէր, նոյնչափ յաւագութեանն ի լկտութեան ի շաղաշատութիւն հաւատ (հաւատ) Բուզ. (՟Գ. 12։)


Շաղապատեմ, եցի

See full entry →

va.

to twine, to twist;
to implicate, to involve.

NBHL (3)

Զշաղապատելն իսկ աստեղաց ասէ ընդ միմեանս. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)

Զդիւրութիւնն դժուարութեամբ շաղապատեաց։ Զայն՝ որ որսայրն, յիւրումն շաղապատեաց թակարդս։ Բազում աղտիւք շաղապատեալ։ Իբրեւ ի հարկէ եւ ի կապոյ իմեմնէ, աղապատեալք. (Փիլ.։)

Անառակաբար շաղապատելով զմիմեամբք. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Ե.։)


Շաղաւաշուրթն, շրթանց

See full entry →

adj.

insinuating, false, double-tongued;
cheating, fraudulent.

NBHL (1)

Զի այնպիսի իմն է յողդողդ ազդ կանանց, եւ շաղաւաշուրթն, եւ փառքուս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Շաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to implicate, to involve;
to mix, to mingle, to knead;
to dilute;
to soil, to stain.

NBHL (1)

Զհաւատն թողեալ՝ ընդ խնդիրս (կամ խտիրս) շաղիմք. (Առ որս. ՟Գ։)


Շաղկապ, աց

See full entry →

s. gr.

junction, bond, union;
conjunction.

NBHL (2)

Որակութեամբ խայրին իբր շաղկապաւ յօդեալունին զմիմեանս. (Երզն. մտթ.։)

Շաղկապն զուգակապասի։ Շաղկապ ասի ի շաղելոյ իմն եւ ի կապելոյ ի կարգ ի զբառն ընդ բառն եւ զմիաս ընդ միտս ... ընդ միմեանս չարէ յարէ ի դէպ. (Երզն. քեր.։)


Ողորմեաց, եցի

See full entry →

s.

The Miserere and its hymn (Armenian divine service).

NBHL (1)

Յաղագս հարցինն, եւ գործոցն, եւ ողորմեցին։ Զկնի հարցինն, եւ ողորմեցւոյն. (Յհ. իմ. ատ.։)