inclination, tendency, propensity, disposition;
proneness;
inclination;
—ումն ի չարն կամ ի բարին, good or evil propensities.
Միտումն յաղթութեան ի վերին խնամոցն լինի։ Դիպուած բախտի, որ ոչ կայ հաստատուն՝ անցեալ ի վերայ միոյ միտման. (Պտմ. աղեքս.։)
fruit;
cf. Պտուղ.
Մրգաց հաղորդութիւն պարտ է առնել ամենեցուն։ Արդ եղիցի յաղագս մրգաց այս ինչ օրէն կարգեալ։ Յայլոց մրգիցն ճաշակել ... որպէս եւ մրգոցն եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Զդրախտն՝ ի հատանել մրգին՝ անխնամ թողուն. (Վրդն. սղ.։)
other, another;
different from, other than;
—ն, the other;
— քան զ—, one more than another;
—ում աւուր, the other day;
բայց եւ զ—ն պատմեցից, but I will tell you something else;
cf. Մի;
անգամ — or միւսանգամ, cf. Միւսանգամ.
Զմին ատիցէ, եւ զմիւսն սիրիցէ. կամ զմին մեծարիցէ, եւ զմիւսն արհամարհիցէ։ Ասէ ցմիւս եւս։ Եղեւ ողջ իբրեւ զմիւսն։ Ի միւս նաւն. ի միւսում շաբաթուն. միւս մարիամն։ Միւս եւս այլ կորիւն։ Զառաջին պարիսպն, եւ զմիւսն եւս. եւ այլն։
Միւսանգամ ելանել, կամ բնակել, լինել, երեւել, տեսանել, շարժել, եւ այլն։ Խօսեցայց՝ ե՛ւս միւսանգամ։ Խօսեցայց դարձեալ միւսանգամ։ Որպէս միանգամն եւ միւսանգամն. եւ այլն։ Կամ՝ Միւսանգամ ծնունդ, միւսանգամ գալուստ. եւ այլն։
another time, once more, afresh, anew, over again, again, bis;
second, other, new.
Միւսանգամ ելանել, կամ բնակել, լինել, երեւել, տեսանել, շարժել, եւ այլն։ Խօսեցայց՝ ե՛ւս միւսանգամ։ Խօսեցայց դարձեալ միւսանգամ։ Որպէս միանգամն եւ միւսանգամն. (եւ այլն։ Կամ՝ Միւսանգամ ծնունդ, միւսանգամ գալուստ. եւ այլն։)
of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
ՄԻՕՐԵԱՅ. ἑγήμερος diurnus. Շարունակ. օրըստօրական.
uniform, equal;
monotonous;
uniformly, equally;
— ձեւ, uniformity.
Զփոքր եւ զմեծ ինքն արար, եւ զմիօրինակ խնամ ունի ամենեցուն. յն. նմանապէս նախախնամէ. (Իմ. ՟Զ. 8։)
to rub one's eyes and face on awaking.
Ի քուն լինի դիւրաւ, մլմլէ զերեսս, եւ ձգտէ զձեռս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Առատաձեռնեմ.
Դու թէ ոստիկան խաղաղութեան էիր եկեալ յարքունուստ, զշինութիւն պարգեւաբաշխէիր սոցա, եւ ոչ զաւերս եւ զխռովութիւն. (Արծր. ՟Գ. 9։)
bringing presents.
Կոչեսցէ զպարգեւաբեր հոգին զմխիթարիչն ամենեցուն. (Պիտառ.։)
Պարգեւաբերքն դառնալով ի պարգեւատուն՝ ասեն (զառողացն) նախ՝ եթէ երկիրպագին եւ գոհացան, եւ ապա զայլ եւս խնդիրսն ասեն. (Խոսր.։)
donee, person to whom any thing is given or bequeathed by will.
Պարգեւառին (տպ. պարգեւառուաց) ի թագաւորաց ուսուցանեն հրահանգօղքն՝ երկրպագութեամբ շնորհ ունել։ Թագաւորացն տուրք պէտս ունին խանթից բացման դրանցն, եւ այնպես պարգեւառուացն շնորհին (տպ. պարգեւատուացն). (Խոսր. ժմ.։)
fond of making presents, liberal, generous, large-hearted, open-handed, munificent.
Մրձանակ բարելաւութեան (Ծնողացն) քան զամենայն յոյս կատարեալագոյն՝ պարգեւասիրին Աստուծոյ տուեալ (Զիսահակ)։ Պարգեւասէր ելով աստուած՝ շնորհէ զբարիսն ամենացուն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
donor;
remunerator.
Ծանիցուք զպարգեւատուն բարեաց։ Խնայեա՛ ի մեզ պարգեւատու բարեաց ՟Եւն. (Յճխ. ՟Ժ։ Փարպ.։ Ժմ.։ Շար.։)
gift, donation.
Խոնարհեաց ի սոյն ժամու պարգեւատութեանս՝ ընդունել զաղաչանս մեր. (Խոսր.։)
place for distribution of gifts;
place of grace, church.
տեղի կամ գանձարան, եւ ընդունարան պարգեւաց.
Տէրունի բարերարութեան պարգեարան ի մենջ համբուրի (Եկեղեցին). (Նար. ՟Հ՟Է։)
cf. Պարգեւառ.
Ընդունօղ պարգեւաց. պարգեւառու.
short tunic.
χιτόνιον, χιτονίσκος tunicula. Ազնիւ եւ սիրուն, կամ փոքրիկ պարեգօտ.
Այն է ձեր պատիւ ... եւ ո՛չ սպիտակ պարեգօտկունքդ, զոր կոկեալ ողորկեալ ընդ անձն արկեալ՝ փերեւերտեալ շրջիք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
Պարեցէք ո՛վ մանկունք առագաստիս այսօր ուրախութեամբ. (Լմբ. համբ.։)
guardian of provisions, store-keeper.
Որ բերէ եւ ամբարեալ պահէ զպարէնս, որպէս մրջիւն. կամ պահապան պարենից, որպէս շուն.
cf. Պարերգող.
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
chorus-singer.
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
ballad;
madrigal;
chorus.
Ի յոքնաժողով յաշխարհագումար տօնին զամենայն կատարելով նուիրական պարեգրութունս. (Պիտ.։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
Ահա պարզաբար ասացեալ դիւատար լուսաւորութիւն յականջս ամեցունց։ Եւ եթէ պարտ է պարզաբար ասէլ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Զատ միայն որդւոյ անուամբ յորջորէ, իսկ վասն այլոցն ամենեցունցն պարզաբար ասէ՝ թէ ծնաւ. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Ոչինչ բան պարզաբար կայ ամբարեալ յաստուածաշունչ գիրս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
Եւ պարզաբար, ամենայն սկիզբն, ամենայն շարունակութիւն, ամենայն բովանդակութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
պարզաբար ասել, թէ ամենայն մասունք առաքինութեան յանձին քում ցուցեալ արտայայեսցի։ Եւ պարզաբար ասել, իւրաքանչիւր մարդիկ եւ այլն. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. ժղ.։)
speaking clearly, distinctly, explicit, intelligible, clear;
— լինել, to speak clearly.
Լոկ պարզախոս լինել զյունարէնն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։ 1)
cf. Պարզ.
Որդին ոչ ի չորիցն հիւթոց, այլ ի պարզական եւ ի սուղական բնութենէ։ Յաննիւթէն աննիւթականք, եւ պարզականք ի պարզագունէն. (Եղնիկ Շ. հրեշտ.։)
simple-minded, sincere, ingenuous, candid, artless, good-natured;
simple, silly, foolish, imbecile.
ՊԱՐԶԱՄԻՏ. Յստակ միտս ունօղ.
cf. Պարզմտութիւն.
Ամենայն կանացի տունք վտանգին՝ սննդակից պարզամտութեանն, եւ պատկառանացն ծաղիկ ի բաց կողոպտի՝ բանիցն արագութեամբ. (Առ որս. ՟Ա։)
a simple and compendious almanac.
Պարզ եւ համառօտ տումար. որ գտանի պէսպէս յորինեալ ի բազմայ ի հին եւ ի նոր մատեանս փոքրկունս.
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Մերթ շանթէր գալարէր իբրեւ զօձ թունաւոր, մերթ պարզեր գոչէր իբրեւ զառիւծն զայրացրեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Կոչեաց զերկիրն յանուն նորա յափբաթայ՝ որ եւ զկնի պարզեալ՝ ասի եփրաթայ, որ է բացումն։ ՟Ի՟Բ գիր առ դանելի ասորւոյ գտեալ, որ վասն ոչ պարզելոյն զընդարձակութիւն լեզուիս՝ անհոգա ցեալ եղեւ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
Իբրեւ յոգւոց պարզել ապաստան եղեւ (յն. ի յետին շունչն եղեալ) (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9։)
tension, distension.
Որոյ որմոյն լայնութիւնն՝ երիւք մեծաքայլութեամբ չափով ունի զպարզուածսն. (Արծր. ՟Է. 7։)
simplicity;
purity, cleanness;
simplicity, sincerity;
clarification, clarifying;
serenity, clearness, calm weather;
explication, development;
ազնուական —, noble simplicity.
Պարզութիւն (մանկութեան) անյեղափոխ, զոր ունէր ադամ. եւ այնու ոչ ետես զմերկութիւն անձին իւոյ։ Ոչ գոյ պարզութիւն որոշեալ ի խոնարհութենէ։ Ապացոյց եւ սահման մեծ երանելի պարզութեան պօղոս (պօղ) ... պարզ միայնակեաց, եւ այլն. (Կլիմաք.։)
Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
Գլխաւոր նահապետ էր պարթեաց տերութեանն, որոյ անուն էր անակ։ Պատասխանի ետ պարթեւն։ Պարթեւք ի մակեդոնացուոց ապստամբեցին. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եւս. քր. ՟Բ։ Եւ զի տէրութիւն նօցա զօրացաւ ի պարսս, ի մարս, եւ ի հայս, վասն որոյ եւ սոցա ընծայի ըստ տեղւոյն պարթեւդ անուն, եւ մանավանդ մարաց, որպէս է տեսանել ի գիրս ՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 56։ եւ ՟Ը. 8։ եւ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յորս յն. է՝ մարք։)
siren, mermaid;
fairy;
tom-tit, tit-mouse, mesengia, muskin.
Անուանք յուշակապարկաց կամ համբարուաց կամ պարկաց՝ ըստ կարծեաց մտաց մարդկան ասի (ի գիրս), եւ ոչ ըստ բնութեան։ Յորժամ քաղաքք եւ գիւղք աւերեսցին, եւ անդ դեւք բնակիցեն, եւ կեղծ ի կեղծս յայտնեցին, եւ մարդկան ըստ կեղծեաց նոցա անունս եդեալ՝ զոմն յուշկապարիկ. զոմն պարիկ, զոմն համբարու կոչիցեն. (Եզնիկ.։)
Ո՛չ պարեկացն երգ. յուշկապարիկն է, որ մինչեւ ի պորտն՝ կնոջ պատկեր է, եւ անհնարին քաղցր ձայն ունի, եւ պատրէ զլսողսն. (Լծ. փիլ.։)
vaunt, boast, show, ostentation, pride;
glory, splendour;
decorum, honour;
—նս տալ անձին վասն, to pique or plume oneself on, to glory in;
—նս համարիլ, to be proud of, to be boasted or vaunted of, to make it one's boast to.
Նա է պարծանք քո, եւ նոյն աստուած քո։ Քո է տէր պարծանք եւ յաղթութիւն։ Օրհնեմք զանուն պարծանացդ քույ։ Պսակ պարծանաց ծերութիւն։ պարծանք որդւոց հարք իւեանց։ Յամօթ լերուք ի պարծանաց ձերոց։ Արասցէ զերուսաղէմ ի պարծանս ի վերայ երկրի, Եւն։ Դուք էիք մեր պարծանք (կամ պարծանս) առ թշնամիսն ճշմարտութեան։ Այն ամենայն՝ մարմնոյ պարծանք էին։ Զորս մեծ պարծանս համարէին. (Եղիշ.։)
to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...
Մի՛ պարծիք, եւ մի խօսիք զամբարտաւանս։ Մի՛ պարծեսցի կորն իբրեւ զուղիղն։ Գուցէ պարծիցի իսրաէլ ի վերայ իմ, եւ ասիցէ՝ թէ ձեռն իմ փրկեաց զիս։ Այսպէս ասէ տէր. մի՛ պարծեսցի իմաստունն յիմաստութիւն իւր, եւ մի՛ պարծեսցի հզօրն ի զօրութիւն իւր, եւ մի՛ պարծեսցի մեծն ի մեծութիւն իւր. այլ յայն պարծեսցի՝ որ պարծիցին, իմանալ եւ ճանաչել զիս, եւ այլն։
modestly, chastely;
decently.
(Նենգաւորն հերովդէս) ի խորհրդականութիւնս հայելով պարկեշտաբար, զտարաժամ հասակացն խորհեցաւ զհունձսն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
discreet and modest.
Տեսանէր զչքնաղ եւ զպարկեշտագեղ հասակի նորա զկերպարանսն։ Իբր զիմաստուն եւ պարկեշտագեղ կին լուր ինձ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Պարկեշտ.
Իսկ դու ռամիկդ, որ ոչ վարս ինչ պարկեշտականս ունիցիս. (Ոսկ. ես.։)
place of chastity, monastery, holy retreat.
Տէրունեան տնակ, որ կոչի պարկեշտանոց եւ միայնարան. յորում միայնանալով նոքա՝ զպարկեշտ եւ զնազելի վարուց զխորհուրդսն կատարեն։ Հասարակ պարկեշտանոցս այս՝ յոր յեօթներորդումն գան ժողովին՝ կրկին գաւիթ է. (Փիլ. տեսական.։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
Եթէ զլեզուն ոչ պարկեշտացուցանիցէ. (Մանդ. ՟Գ. կամ Եփր. պհ.։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
Ի սրբութիւն պարկեշտութեան։ Վասն պարկեշտութեան, եւ հպատակութեան տեառն առանց զբաղանաց։ Առաւել եւս պարկեշտութիւն ունին. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 15։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 35։ ՟Ծ՟Բ. 23։)
Որ ինչ պարկեշտութեամբ, որ ինչ արդարութեամբ։ Ի հնազանդութեան կայցեն ամենայն պարկեշտութեամբ։ Վարդապետութեամբ զանկեղծութիւն ունիլ, զսրբութիւն, զպարկեշտութիւն. (Փիլիպ. ՟Դ. 8։ ՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 4։ Տիտ. ՟Բ. 7։)
young man.
ՊԱՐՄԱՆ կամ մանաւանդ ՊԱՐՄԱՆԻ. պ. պէրնա, փէրնա. Պատանի. երիդասարդ այն ինչ յարբունս հասեալ. կտրիճ տղայ.
Ձեռքն որ զերկինս եւ զերկիր արարին, այժմ ի մէջ անցեալ իբրեւ զպարմանի մի, բաժակ ի մատունս բերեալ՝ աղջկան միոյ մատուցանէ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
cf. Պաշար.
Պարշար անքաղցական, եւ նշան արքունական ի ձեռին. (Նար. յովէդ.։)
turn, gyre, round, circle;
helix, spire, spiral;
show, crowd;
—ք, eating and drinking, feasting;
— առնուլ, to turn, to redound, to draw back.
Զարս իգացեալս եւ չկանայս հպտեալս ի կաքաւս՝ ի հարսանիս իջուցանել, եւ զամենայն պրոյրս սատանայականս ի տունս գումարել. (Ոսկ. կող. ՟Ծ՟Բ։)
to break the membrane.
Որոյ պարուտակն կամ թաղանթն՝ պարունակն կամ եզրն իցէ հատեալ.
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
περιλαμβάνω, περιγράφω complector, circumscribo ἑμφιλοχωρέω adhaereo. (Արմատն է պարոյր. կամ Պար, որպէս շուրջ. եւ ուր). Պարունակել. պարագրել. պարփակել. բովանդակել. շուրջ պատել. յարիլ.
Զիա՞րդ ովկիանոս արտաքուստ զերկիր զօրէն պարսպի շուրջ առեալ փակեաց ... եւ պարունակելով եզերք ծովուն զհիւղէն. (Փիլ. յովն.։)
Զթաքծանս զամենայն ի բաց ընկեցեալ, եւ զքաղցունսն զամենայնսն պարուրէ պատմութեամբն. (Նիւս. երգ.։)
Ի քո սպառնալեաց ահիդ պակուցման պարուրին պարք լուսակերպիցն. (Նար. ՟Ղ՟Ա։) (որ եւ ասի Պարունակիլ, եւ Գումարիլ)։
(Ի) պարուրելոյն զթլփատութիւն դաղգաղա կոչէ. եւ անտի եւ անուն տեղւոյն. (Կիւրղ. յես.։)
to fill to overflowing;
to break, to burst.
ՊԱՐՊԱՏԵՄ ՊԱՐՊԱՏԻՄ. πιπλάω, πίπλαμαι impleo, or ῤήγνυμι , διαρρήγνυμι, -μαι disrumpo, -or. Պարապատել. որպէս շուցրջ պատել լիութեամբ իրաց. առլնուլ իսպառ մօտ ի պատառումն. խճողել, իլ, եւ գրեթէ պայթուցանել, պայթիլ. լեփ լեցուն ընել՝ ըլլալ, տկռիլ, ճաթիլ, ճաթռտիլ.
sling;
cross-bow, arbalist.
ՊԱՐՍԱՏԻԿ ասի եւ Մեծ եւ ահագին քարընկէց ընդունարան բաբանի.
Քար եդեալ ի պարսատիկս մեքենային։ Վաթսուն լիտր քար եդեալ ի պարսատիկսն՝ ի քաղաքն ձգէին. (Լաստ. ՟Ծ՟Զ։)
discontent with one's lot.
μεμψιμοιρία conquestio de sorte sua. Պարսաւելն զբախտ անձին. տրտունջ ընդ վիճակ իւր.
cf. Պարսաւադիր.
Անձամբ ոչ ետուն՝ զարհուրեալք ի պարսաւադիտաց. (Մխ. դտ.։)
Կարասցէ պախարակել զսա, որ պարսաւադէտ բարս ունիցի. (Պիտ.։)
blaming, carping, critical, criticizing, fault-finding;
censor, critic, fault-finder, Zoilus;
— լինել, cf. Պարսաւեմ;
— կայ զամենայնէ, he finds fault with everything.
Ոսոխս զամենեսեան ունին եւ պարսաւադիրս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)