Definitions containing the research ուշ : 2500 Results

Ճառագայթաձեւ

adj.

lucid, fulgid, luminous.

· Calfa

NBHL (1)

Երկին ճառագայթաձեւ է։ Շուրջ զշուշանաւն ճառագայթաձեւ առանցք են. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)


Ճարակակից, կցի, կցաց

adj.

foraging together.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)


Ճարտարադէտ

adj.

very attentive, examining or exploring diligently.

· Calfa

NBHL (1)

Դէտ ճարտարադէտ զգուշացուսցէ զժողովուրդն ի սրոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Ճարտարութիւն, ութեան

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.

· Calfa


Ճեմական, ի, աց

adj.

peripatetic;
academician.

· Calfa

NBHL (1)

Ճեմական ըղձիցն (գուշակաց) դիւթութիւնք. (Անան. եկեղ։)


Ճերմակ

cf. Սպիտակ;
— երիվար, a white horse.

· Calfa

NBHL (1)

Ճերմակ երիվարօք ճակատամարտեալ։ Նկարել զմուշեղ ճերմակ երիվարաւն. (Մեսր. երէց.։)


Ճիշդ, ճշդի

adj. adv.

just, exact, precise, correct, punctual, regular;
strict, rigorous;
sparing, scanty;
sordid, niggard;
cf. Ճշդիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ գ. իբր Ճշդութիւն. անստգիւտ լաւութիւն կամ անվրիպութիւն. զգուշութիւն. հաւաստիք. ἁκρίβεια accurata diligentia, integritas.


Ճշգրիտ, րտի

adj. adv.

exact, just, punctual, precise, categorical, strict, effective;
—, ճշգրտիւ, cf. Ճշդիւ;
— ասել or ասելով, properly speaking.

· Calfa

NBHL (1)

ՃՇԳՐԻՏ. մ. ՃՇԳՐՏԻՒ ἁληθῶς, ἁκριβῶς, ἑξαιρέτως certo, certe, accurate, eximie. Հաւաստեաւ. ստուգիւ. ճշդիւ. զգուշեաւ. անշուշտ.


Ճշգրտութիւն, ութեան

s.

truth;
exactitude, punctuality;
correctness, precision;
likeness, naturalness.

· Calfa

NBHL (1)

ἁκρίβεια diligentia, accuratio ἁσφάλεια certitudo γνησιότης genuitas. Ճշգրիտն գոլ. անվրէպ ստուգութիւն. հաւաստիք. անվրիպութիւն. զգուշութիւն. փոյթ պնդութեան. եւ Յար եւ նմանն գոլ.


Ճշդավաճառ, աց

adj.

sold or selling with difficulty, stintedly, with much ado.

· Calfa

NBHL (1)

Զգուշանալ ի ճշդավաճառ ցորենոյ անտի. (Եւագր. ՟Խ՟Է։ յորմէ եւ Մաշկ.։)


Ճշդիւ

adv.

justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.

· Calfa

NBHL (1)

ՃՇԴԻՒ ՃՇԴՈՎ. (ի բառէս Ճիշդ) ἁκρίβως, ἁκριβή, δι’ ἁκριβείας , γνήσιως accurate, exacte, diligenter, per rigorem, rigorose. Ճշդութեամբ. շդելով՝ ըստ կերպի անաչառ քննութեան. ճշգրտիւ եւ խստիւ. անվրէպ խուզարկութեամբ. մանրամասն տեսութեամբ. հաւաստեաւ. եւ Զգուշաւոր.


Ճշդով

cf. Ճշդիւ.

· Calfa

NBHL (1)

ՃՇԴԻՒ ՃՇԴՈՎ. (ի բառէս Ճիշդ) ἁκρίβως, ἁκριβή, δι’ ἁκριβείας , γνήσιως accurate, exacte, diligenter, per rigorem, rigorose. Ճշդութեամբ. շդելով՝ ըստ կերպի անաչառ քննութեան. ճշգրտիւ եւ խստիւ. անվրէպ խուզարկութեամբ. մանրամասն տեսութեամբ. հաւաստեաւ. եւ Զգուշաւոր.


Ճշդութիւն, ութեան

s.

exactness, punctuality, accuracy, precision, regularity;
rigour, austerity;
thrift, economy, parsimony, stinginess;
հատուցանել բազում ճշդութեամբ, to pay exactly, strictly, rigorously, to a farthing, with rigorous exactness.

· Calfa

NBHL (1)

ἁκριβασμός accurata inquisitio Ճիշդ գոլն. ճշգրտութիւն. զգուշաւոր եւ անաչառ քննութիւն. անվրէպ ստուգութիւն.


Կէտ, կետի ou կիտի

cf. Կետոս;
point, period, full stop;
moment, instant;
end, aim;
— նպատակի, aim, end, scope, object, goal;
ի — մահում, at the point of death.

· Calfa


Կինամոմոն

s. bot. cinnamon.

· Calfa

NBHL (1)

Մի ի խառնուածոցն խնկոց կինամոմոն է՝ պտուղ բանջարոյ, որ եւ գտանի ի տմորիս հայոց, եւ յայլ աշխարհ. եւ ոչ միայն անուշահոտ է, այլ գոյ եւ գիտական զօրութիւն ի նմա. զի ընդ քուն խօսել տայ, եւ յայտնէ զծածուկս սրտի։


Կիւիւ

s.

cuckoo.

· Calfa

NBHL (1)

Արօր եւ կիւիւ ի կղզիս հանեն զձագս՝ աներկեղ սնուցանելով. եւ ասեն ի թռչելն (զձագս), ահա այսուհետեւ անպարտ եմք, բաւական էք զձեզէն զգուշանալ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)


Կծու

adj. fig.

sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցրն եւ անուշն, դառն եւ կծուն ի պէտս բժշկաց տնօրինին. (Յճխ. ՟Է։)


Կնճիթն, ճթան

s.

sesame, sesamum.

· Calfa

NBHL (3)

ԿՆՃԻԹՆ կամ կնճիթ, կնջիթ, կնջիւթ, կնճութ, ի. σήσαμον, -ος sesamum. Շուշմայ. ունդ իբրեւ զկորեակ, եւ իւղ նորա ձիթանման՝ ծանրահոտ. եւ բոյս նորա. կունճի, կնջութ, կնջիթք. սուսամ, յորմէ սուսամ եաղը ... (իսկ յն. սիսա՛մի. լտ. սէ՛սամա. σησάμη sesama, կարծի յոմանց ցորեան ինչ ի հնդիկս)

Ձիթենի եւ ընկուզի եւ բեւեկնի, եւ շուշմայի՝ զոր մեք կնճիթ (կամ կնջիթն) ասեմք. (Սանահն.։)

կիճութ, որ է շուշման, որ թուրքն սուսամ ասէ. (Բժշկարան.։)


Կնտութիւն, ութեան

s. chem.

baldness, depilation;
chondrine.

· Calfa

NBHL (1)

Է ինչ՝ որ ժամանակաւոր, որպէս եւ կնդութիւն, եւ սպի ի վիրէ սեւեռեալ։ Ի կնտութենէ եւ յուշիմութենէ. (Անյաղթ պորփ.։)


Կշտալիր

adj.

stuffed full, gorged, glutted.

· Calfa

NBHL (1)

Որ լնու զկուշտ իւր, այսինքն զորովայն. յագեալ, կամ յագեցուցիչ. փորը կուշտ, կամ կշտացօղ.


Կշտամբանք, նաց

s.

reproach, upbraiding, reprimand, admonishing, reproof, reprehension, rebuke, scolding, chiding;
correction, admonition;
adjuration.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստիկ կշտամբանքն։ Կշտամբանացս փուշ բազմացաւ. (եւ այլն. Նար.։)


Կոկոզ

adj.

poor & proud;
bombastic.

· Calfa

NBHL (1)

Արմատ յաջորդ բառից. Լծ. ընդ կիւս. գուշակ. եւ գոռոզ. որպէս իմաստակ բարձրայօն, կամ թ. գօգօզ որպէս թէ աղքատ հպարտ։


Կոկոզանամ, ացայ

vn.

to grow proud, puffed up;
to walk, to act or to talk in a-stately, boastful orimposingmanner;
to strut, to stalk.

· Calfa

NBHL (1)

(որպէս լծ. ըստ կիւս. եւ գուշակ). եւ ԿՈԿՈԶԻՄ. κορυβαντιάω corybantas imitor entheo incessu, insanio, bacchor. մոլիլ իբր ըմբռնեալ ի հիացումն. աստուածարիլ. վարիլ որպէս գուշակ եւ իմաստակ. մեծաբանել.


Կոկոզիմ, եցայ

vn.

cf. Կոկոզանամ.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈԿՈԶԱՆԱՄ (որպէս լծ. ըստ կիւս. եւ գուշակ). եւ ԿՈԿՈԶԻՄ. κορυβαντιάω corybantas imitor entheo incessu, insanio, bacchor. մոլիլ իբր ըմբռնեալ ի հիացումն. աստուածարիլ. վարիլ որպէս գուշակ եւ իմաստակ. մեծաբանել.


Կոկոզանք

s.

cf. Կոկոզաբանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈԿՈԶԱՆՔ ԿՈԿՈԶՈՒՄՆ. Գոռոզութիւն ըստ գուշակաց եւ իմաստակաց. փքացումն. ցոյցք իմաստակութեան.


Կոկոզումն, ման

s.

cf. Կոկոզաբանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈԿՈԶԱՆՔ ԿՈԿՈԶՈՒՄՆ. Գոռոզութիւն ըստ գուշակաց եւ իմաստակաց. փքացումն. ցոյցք իմաստակութեան.


Մազդեզն, զանց

s. adj. Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.

· Calfa

NBHL (1)

Կալաւ զօրէնս մազդեզանցն, այսինքն զմոգուցն։ Զանաստուած մազդեզանց աղանդան յանձն առեալ պաշտէին։ Աւերէր զատրուշանսն մազդեզանցն. իսկ զմազդեզունսն հրաման տայր հրով խորովել. (Բուզ. ՟Դ. 23. 59։ ՟Ե. 1։) Յորս հին տպ. եւ այլ ձ. ունի, մազդեզաց։


Մահ, ու, ուան, ուց

s.

death, decease, departure from this life;
massacre, slaughter, carnage, butchery;
plague;
— անասնոց, epizooty, murrain, rot;
—ունք, mortality;
արհաւիրք —ու, pangs, terrors of death;
վճիռ —ու, sentence, decree of death;
—ու չափ, mortally, to death;
at the cost of one's life;
մեղք —ու չափ, deadly or mortal sin;
այն հիւանդութիւն չէ ի —, that illness is not to death, not mortal, or fatal;
քեւ մազապուր եղէ ի —ուանէ, I owe you my life;
բնական, երջանիկ, փառաւոր, յաւերժական —, natural, happy, glorious, eternal death;
յանկարծական, անճողոպրելի, բռնական, տարաժամ, եղեռնական, աղետալի, ողբալի, ցաւագին, ամօթապարտ, խայտառակ —, sudden, certain, violent or unnatural, untimely, tragical, sad, deplorable, painful, shameful, ignominious death;
մերձ ի — լինել, to be dying, near one's last moment, to breathe one's last, to be at the point of death, at the last gasp;
ի դրունս —ու հասանել, to be at death's door;
հիւանդանալ ի —, to be deadly sick;
բնական —ուամբ մեռանել, to die a natural death;
ընդ —ուամբ արկանել, —ու պարտ առնել, to sentence, to condemn to death;
ի — մատնել, տալ ի —, —ու սպանանել, to deliver to death, to put to death;
երթալ ի —, to go in search of death;
to rush on death;
դիմագրաւ լինել, խիզախել ի —, to face, to dare death;
խնդրել — անձին, to desire, to wish for death;
երկնչել ի —ուանէ, to dread, to fear death;
—ու հասանել, to meet death;
խոցիլ առ ի —, to be mortally wounded;
զ—ու գան հարկանել, to beat to death;
—ու վախճանիլ, ճաշակել զ—, to die, to depart from this life;
ածել —ունս, to carry or bring death.

· Calfa

NBHL (2)

Դու եւ զաղախինս շուշան կրկին ապրեցուցեր՝ յերկուց մահուց (հոգւոյ եւ մարմնոյ) փրկեալ։ Պէսպէս վտանգից մահուց. (Ագաթ.։ Յճխ.։)

Մահ ոչ իմացեալ՝ մահ է. մահ իմացեալ՝ անմահութիւն է։ Կեանք իւրեանց՝ ի մահ համարեալ էին, եւ մահք իւրեանց՝ անշուշտ կեանք. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)


Մահագոյժ

cf. Մահագուշակ.

· Calfa


Մահազեկոյց

cf. Մահագոյժ.

· Calfa

NBHL (1)

Զեկուցիչ մահու, մահագուշակ.


Մահարձան, աց

s.

monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.

· Calfa

NBHL (1)

Զգուշացեալք մահարձանացն՝ պահապանք պարսպացն են. եւ մահարձանք (լս. արպահ) են, որ ի գլուխ պարսպաց արձանքն, զոր մարտկոց, եւ ոմանք նետակալ կոչեն։ Բայց գտի ի գիրս ուրեմն՝ առեալ ի դէմս գերեզմանին քրիստոսի ... պահեցէ՛ք զմահարձանն, զգերեզմանն՝ որ էր փորեալ ի վիմէ. (Գէ. ես. ի Սարգսէ.։)


Մաղձախառն

adj.

choleric.

· Calfa

NBHL (1)

Եռացեալ շուրջ զսրտիւն արեանն՝ մաղձախառն բերմամբ՝ յապուշ զմիտսն կրթեալ։ Սկսաւ ի վեր մզել (կամ մղել) զժահահոտ եւ զյիմարեցուցիչ մաղձախառն թոյնսն. (Արծր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 2։)


Մաճկացուցանեմ, ուցի

va.

to clot, to congeal.

· Calfa

NBHL (1)

Թո՛ղ թէ զմիս կամ զգինի ճաշակել, որ զմախճամէջ պարն յուշացուցեալ մաճկացուցանէ. (Բուզ. ՟Դ. 5։)


Մանանայ, ի, ից

s.

manna.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սուրբ ոսկերացն երանելւոյն նիկողայոսի միշտ մղխէ մանանայ անուշահոտ. (Մարթին.։)


Մանեմ, եցի

va.

to spin;
to twist, to twine;
to complicate;
to weave.

· Calfa

NBHL (1)

Մանէր կտաւ (կամ վուշ). (Վրք. հց. ձ։)


Մանիշակագոյն

adj. s.

violet-coloured, violet-hued;
violet, — colour.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Մանուշակագոյն.


Մանրագոր, աց

s.

mandrake, mandragorous.

· Calfa

NBHL (2)

Երփն երփն ծաղկանցն. որպէս մանրագորն, եւ վարդն, եւ շուշանն. (Ագաթ.։)

յն. մանրաղօ՛րաս, եբր. տուտայիմ. μανδραγόρας mandragoras, -ra. իտ. mandragola. Բոյս կամ թուփ, որ բերէ պտուղ իբր մանր խնձոր ի չափ սիսռան, կամ ողկուզակս՝ որոց հատքն են իբրեւ արքայկաղնոյ, եւ ծաղիկն անուշահոտ. զորմէ բազում են կարծիք առ զանազանս. այլ առաւել կարծի բանջար ինչ, որոյ արմատն իցէ որպէս բողկ՝ ուրուական նմանութեամբ մարմնոյ մարդոյ, եւ լինիցի դեղ թմբրեցուցիչ եւ քնաբեր. վասն որոյ ասացեալ ի լտ. նաեւ Circaeum, իբր գործի կիրկեայ դեղատու վհկի. եւ Semihomo, կիսամարդ. եւ Vesanum gramen, բոյս՝ որ յայլոյ խելս առնէ զմարդ ի սիրոյ. մանրագոր, մարմնատակ.


Մանրամասն, սանց

s. adj.

small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.

· Calfa

NBHL (1)

Մանրամասն կոտորեաց զիս, եւ ելից յինէն զկուշտ իւր. (Սարկ. աղ.։)


Հոսիչ, չի, չաց

adj. s.

shedding, pouring out;
scattering, spreading;
dispersing;
winnowing-fan.

· Calfa

NBHL (1)

Յուշ առնէ զկալոյ եւ զհոսողին զընտրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)


Հովանանամ, ացայ

vn. fig.

to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տապանակի կային իբր հովանացեալ ի մէջ շուշանի. (Երզն. մտթ.։)


Հոտոտելիք, լեաց

s.

the smell, the sense of smelling, nose.

· Calfa

NBHL (1)

Զաստուած փառաւորեսցէ եւ հոտոտելիք՝ յընդունել զհոտ անուշութեան իմանալի եւ զգալի աստուածային պարգեւացն. (Խոսր.։)


Հուրբակ

s.

fire-temple.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Հուր բագնի, կամ բագին հրոյ. որպէս յատուկ անուն ատրուշանի.


Հպատակ, աց

s. adj.

subject;
vassal, serf;
dependent, inferior, subordinate, obedient, obsequious;
attentive, careful;
— լինել, to be attentive;
— կալ, to be obedient, to obey, cf. Հպատակեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՊԱՏԱԿ. προσκαρτερέων perseverans ἑπιμελής diligens. Որ հանապազորդէ սրտի մտօք, ուշադիր. փոյթ. եւ Միամիտ, հպատակական, կամ հանապազորդեան.


Հպատականք

s.

cf. Հպատակութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπιμέλεια diligentia, procuratio, cura. Հպատակելն իմիք. մտադրութիւն. խնամարկութիւն. դարման. ուշադրութիւն, պէտ ընելը.


Հպատակութիւն, ութեան

s.

subjection, dependence;
vassalage;
submission, obedience, deference, subordination;
devotedness, devotion;
care, attention;
— օրինաց, veneration, respect for the laws.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՊԱՏԱԿՈՒԹԻՒՆ. որպէս Հպատականք. εὑπρόσεδρον assiduitas, perduratio ἑπιμέλεια procuratio. Հանապազորդութիւն ի սպասու. պաշտօն. ուշադրութիւն եւ խնամարկութիւն.


Հրահան, ի

s.

steel (for striking fire).

· Calfa

NBHL (1)

Հրահանս ի միջի դնիցէ, որով հրդեհել կամիցի ... հրահանքն առանց բղխելոյ կայծականցն անհնարին է կիզել զփուշն։ Ոչ խոստովանութիւնն առանց գործոց բարեաց, որպէս եւ ոչ կայծոստս հրահանաց աբեթի վառել եւ գործել զյստակումն փշոյն. (Նար. խրատ.։)


Հրաձեւ

s. adj.

pyramid;
cf. Հրակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հրաձեւ տեսակ՝ անուշահոտ բուրմամբ լցան արարածք, եւ սրբեցան վարուք. (Տաղ.։)


Հրամանատրութիւն, ութեան

s.

command, order, ordination;
leave, license, permission.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ χρησμῳδία oraculum, vaticinium. Պատգամատրութիւն. գուշակութիւն.


Հրացանութիւն, ութեան

s.

shower of fire;
volley of musketry, discharge of fire arms;
report, detonation;
thunder-bolt.

· Calfa

NBHL (1)

Կարկուտք եւ հրացանութիւնք գուշակեն մեզ զահեղ բարկութիւնն. (Յճխ. ՟Ի։)


Հիւսակ, աց

s.

tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.

· Calfa

NBHL (1)

Ծիրանածայր մանուշակացն վարդագեղեալ հիւսակ. (Թէոդոր. կուս.։)