fallibility.
Զի վերայ բուսեալ առաքինութեան զօրութիւն որ յոգւոջն էր՝ քակեաց հնութեան սխալականութիւննն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 7։)
to stagger, to reel, to be a staunch toper, to be tipsy.
ἑκπαροινέω temulenter aliquid facio, ebrietate insolesco ἁκροθώραξ γίνομαι inebrior, leviter ebrius sum. Սխալակ լինել՝ որպէս զարբեալ. գինեհարիլ. գանգաչել. գթել. գինովի պէս ըլլա.
Արբենալով եւ սխալակելով եւ զանցանելով զգինովն։ Յորժամ սխալակեալք եղիցին, ի միւս եւս գինարբուս հրաւիրեն. (Փիլ. տեսական.։)
Յորժամ արբեցաւ, սխալակեցաւ, սկսաւ խօսիլ բանս հպարտս. (Բուզ. ՟Դ. 14։)
cf. Սխալիմ.
ՍԽԱԼԵՄ ՍԽԱԼԻՄ. σφάλλω . (յորմէ fallor ). διαπίπτω , παραπίπτω erro, labor, oberro, cado, incido, offendo, pecco παραλλάττομαι, παροράω praetereo. Գրի եւ ՍՂԱԼԵԼ. Սխալ ինչ գործել. վրիպիլ. մոլորիլ. խոտորիլ. յանցանել. պակասել. կասիլ. գայթել. գթել. ի դերեւ ելանել. Խալտենալ, մլրիլ, սահիլ .... իսկ Սխալել ի ծննդենէ է վիժել. ὡμοτοκέω foetum crudum pario, abortum facio.
to cause to commit faults, to lead into error;
to cause to sin.
Սխալեցուցանեն եւ յանցուցանեն պատրօղ զգայութիւնք, ախտք, եւ այլն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Սխրալի.
Կաթողիկէն սխրատեսիլ՝ զոր հիմնադրեաց սմբատ յիւրում քաղաքին յանի. (Սամ. երէց.։)
to become extenuated, to grow thin or lean.
cf. Սղարիլ.
to open in chinks, to split, to gape, to crack.
ՍԿԱԼԻԼ. Որպէս սիկ լինել. հերձոտիլ որպէս զկաւ ի չորանալոյ.
Եղջուրք եղջերուաց՝ մինչդեռ փափուկքն են, սկալեալ լինի իբր ճայրոտութեամբ յարեգակնային տապոյն, որպէս կաւ բրտի ի հրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
scalene, having the sides and angles all unequal.
Զպիւռամիդն ... ի սկալինեացն եռանկիւնեաց հաստատիլ։ Որքան ինչ ի սկալինեանցն եռանկիւնից հաստատեցաւ. (Նիւս. բն. ՟Է։)
to change into slime, to form a deposit, to settle;
գինիդ սկանայ, your wine is torbid.
Սկիլ. որպէս սիկ կամ սկախառն լինել.
Որպէս ի ջեռեալ ջրոյ եւ ի շիջեալ հրոյ օդն լինի, նոյնպէս եւ ջուրն սկանայ, եւ լինի հող. (Լծ. փիլ.։)
plate;
disk;
— գլխոյ, scull, cranium.
Սկաւառակքն՝ խորտկացն նշանակք էին, եւ ճաշակքն՝ խրախճանութեան. (Փիլ.։)
cf. Հսկեմ.
ՍԿԵՄ կամ ՀՍԿԵՄ. (որպէս ըսկել. լծ. ընդ Զգալ անձին). Տխնիլ. արթուն կալ. եւ Ուշ ունել. (յն. ղրիղօրէօ. ուստի գրիգոր՝ հսկօղ).
Եթէ հող ձգես ի կանթեղն, ի յատակն սկի. (Հ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։) (Իսկ ռմկ. սըկիլ՝ է անմարս մնալ, կամ նստել կերակրոյ ի վերայ սրտին, եւ նեղել)։
cf. Սկզբնաբանեմ.
Սկզբնաբան լինել սովորութիւն ունէին, եւ զհին լուրն յիշատակաւ արծարծէին։ Յիշատակարան գոլ կենաց վարուց հնոցն, սկզբնաբանեզով զգործս եւ զբան՝ սրովք վարեցանն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to describe or treat of antiquities, or of ancient times.
Սկզբնաբան լինել սովորութիւն ունէին, եւ զհին լուրն յիշատակաւ արծարծէին։ Յիշատակարան գոլ կենաց վարուց հնոցն, սկզբնաբանեզով զգործս եւ զբան՝ սրովք վարեցանն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
Եղիցի զերծեալ ի չար կապանաց արկածից՝ սկզբնականաց, վերջնոց, եւ միջոց։ Զնորայն (զադամայ) քաւեսցէ զսկզբնական օրինազանցութիւն։ վասն սկզբնական մեղաց. վասն ներգործական մեղաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։ Հ. կիլիկ.։ Ոսկիփոր.։)
Մովսէս՝ զսկզբնականն ամենայնի կամէր առնուլ եւ եւ ընդունել (աստուածատեսութեամբ). (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)
to begin, to commence.
ՍԿԶԲՆԱՆԱԼ. Սկզբնաւորիլ. սկսանիլ.
Ի՞բր ոչ առ ծնունդ ամենայն աշխարհ եկն, որ դէպ լինելոյ եւ սկզբնացելոյ մասանց բաղկացեալ է. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Նախատիպ.
Սկզբնատիպք սոցա թիւք են։ Սկզբնատիպ քաջ կենաց։ Որովք սկզբնատպօք վարելով. (Փիլ.։)
commenced, created, primitive, first.
Յերկուց յայսցանէ երիցութեամբ պատուեալ է սկզբնաւորն եւ առաջինն. եւ երկրորդիւք՝ որ զհետն գայ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 56։)
cf. Սկսանիմ.
Անսկիզբ բանն յանսկզբնական ի հօրէ, եւ սկզբնաւորեալ ի կուսէն մարմնոյ զգեցմամբ։ Անսկզբանն սկզբնաւորել, անժամանակին սկսանիլ. (Շար.։ Սկեւռ. ես.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Ամենայնին (աշխարհի) սկզբունքն՝ ծայրքն են, երկիր եւ երկին։ Հանճարոյ սկզբմունս աստուած շնորհեաց. (Փիլ. լին. ՟Բ. 18. եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Սկտեղսկտեղ.
Զայն որ կիզուն բնութիւն՝ ի ներքս ի սկտեղն արգել, սակայն ճառագայթքն արուեստագիտին աստուծոյ անբոլորելի սկուտեղն լցեալ բոլորեն շուրջ զաշխարհաւ. (Փիլ. յովն.։)
cf. Սկսնում.
ՍԿՍԱՆԻՄ ἅρχομαι incipio, coepi, inchoo, initium facio, duco. որ եւ ՍԿՍՆՈՒԼ, ՍԿԶԲՆԵԼ, ՍԿԶԲՆԱՒՈՐԵԼ, իլ. Ձեռն ի գործ առնիլ. առաջին լինել ի գործել կամ ասել. սկսիլ,
Սկսաւ մարդիկն բազմանալ։ Յայնմհետէ սկսաւ քարոզել յիսուս։ Եւարդ սկսի՛ր օրհնել զտուն ծառայի քո։ Տու՛ր նոցա վարձս՝ սկսեալ ի յետնոցն մինչեւ ցառաջինսն։ Ուսուցանէ ընդ ամենայն հրէաստան՝ սկսեալ ի գալիլէէ մինչեւ ցայսր.եւ այլն։
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
Անդէն ի սկսման ծննդեանն։ Յաղագս սկսմանցն տարւոյն հակառակաձայնեն՝ սկսմունս հակառակ դնելով. (Փիլ. ել.։)
to become briefer or shorter, to shorten;
to become or get dearer, to rise in price.
ՍՂԱՆԱՄ որ եւ ՍՂԻԼ. Սուղ լինել. նրբանալ. կարճիլ. բարակ կամ նուազ գտանիլ.
sawing, cutting;
saw-yard, saw-mill.
Սղոցելն, իլն.
"cf. Սմբակակոխ առնեմ."
to trample down with cavalry.
to become empty, to be emptied.
κενόομαι evacuor, exhaurior, evanesco, consumor. Սին լինել. դատարկիլ. պարպիլ.
to be nourished, fed, maintained;
to be brought up, reared, educated, instructed.
(ի բառէս Սան). τρέφομαι, ἁνατρέφομαι nutrior, educor, alor. Բուծանիլ. կերակրիլ. դարմանիլ. աճել. դաստիրակիլ. վարժիլ.
Ի մանկութենէ ընդ այս խրատս սնեալ. (Փիլ. լիւս.։)
vanity, vaunting, boasting, rodomontade, ostentation, conceit, ambition.
Մի ինչ ըստ գրգռութեան, եւ մի ինչ ըստ սնապարծութեան. (Փիլիպ. ՟Բ. 3։)
working uselessly, loosing one's labour.
κενόσπουδος rebus inanibus studens եւ բայիւ κενοδοκέω laborem inutilem suscipio. Որ ի սնոտիս վաստակի. ի դերեւ ելեալ ի վաստացոց. եւ Յոր ինչ լինի ի զուր աշխատիլ. ընդունայնավաստակ. փուճ աշխատօղ կամ աշխատած.
cf. Սնափառիմ.
ՍՆԱՓԱՌԵՄ ՍՆԱՓԱՌԻՄ. Սնապարծիլ. ամբարհաւաճել. բարձրամտիլ. սիրել զսնոտի փառս.
Կամեցեալ սնափառիլ, եթէ սրբազանեալ յերկինս վերացաւ։ Այլ եւ սոքա կեմեցեալ սնափառիլ, եւ ցուցանել՝ եթէ համբարձան. (Նոննոս.։)
to paint.
ՍՆԳՈՒՐԵՄ ՍՆԳՈՒՐԻՄ. Սնգուրաւ օծանել՝ ներկել, իլ.
sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.
Զայս սնաւ եւ զկտաւ քթանեայ ... սնտուք եւ վարշամակք. (Մաշտ. կիլիկ.։)
to be costive, constipated, bound.
յորմէ եւ Սնկութիւն. Բառ ռմկ. որպէս Պնդանալ որովայնի. եւ նմանութեամբ նեղլիլ. նեղութիւն. անձկութիւն. չքաւորութիւն.
cf. Սնձենի.
Զփիլիմոն կախեցին զծառոյ սնձնւոյ (կամ սնձնոյ, կամ սնձնիոյ, կամ ի սնձենի ծառ մի), եւ նետաձիգ լինէին ի նա. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. եւ Հ. դեկտ. ՟Ժ՟Զ.։)
nutritive, nutritious, alimentary.
Երեք մասունք են որդւոյ. է որ սննդական է, եւ է որ զգայական, եւ է որ բանական։ Տունկք ամենայն զսննդականն եւ շարժողականն ունին կենդանութիւն ի բարւոյն։ Զանկոյ սննդականս եւ աճողոկանս զօրութիւն ի վեր շարժէ։ Զմարմինս դարմանէ սննդականաւն. (Փիլ. լին.։ Դիոն. ածայ.։ Շիր.։)
nutrition, nourishment, alimentation;
nutriment, aliment, food, maintenance, subsistence;
feeding;
nurture, instruction, education;
տեղի սննդեան որբոց, orphan-house.
τροφή, ἁνατροφή nutritio, educatio, alimonia. Սնանիլն, եւ սնուցանելն. տածումն. բուծումն. եւ Նիւթ սննդարար.
cf. Սնուցող.
Ասացաւ ի գիրս՝ իւղով եւ մեղու ի սնուցողացն սնանիլ ձեռաց զփրկիչն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Սնուցող.
Ասացաւ ի գիրս՝ իւղով եւ մեղու ի սնուցողացն սնանիլ ձեռաց զփրկիչն. (Խոսրովիկ.։)
nutritious, nutritive;
nurse, fosterer.
Ասացաւ ի գիրս՝ իւղով եւ մեղու ի սնուցողացն սնանիլ ձեռաց զփրկիչն. (Խոսրովիկ.։)
to cause to creep or crawl.
Տալ սողիլ. զեռացուցանել.
to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.
ἔρπω, διέρπω repo, repo, repto ἁπολισθαίνω delabor, defluor σύρομαι trahor. Սողոլ. զեռալ. սահիլ՝ քարշիլ՝ խաղալ ընդ երկիր կամ մօտ ի գետին ըստ օրինակի անոտն կամ կարճոտն զեռնոց. եւ Լուղիչ թռչնոց յօդս, կայառիլ լողակաց ի ջուրս, եւ այլն. եւ Սպրդիլ, սողոսկիլ ի բարձրութենէ ի վայր.
to glide, to creep into, to slip, to steal, to penetrate into, to find its way in.
Սողիլ. սողոսկիլ. սպրդիլ.
Որ դեռ առժամայն սողմեալ մտեալ արծածէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12. յն. մի բայ՝ իբր յարամրի ի ներքս մտանել, կամ դարանել. ռմկ. տակեն բանիլ։)
crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.
ἐρπινώδης repens, serpens. Սողուն. ա. որ ինչ կարէ սողիլ որպէս զզեռունս եւ զճճիս.
Զօր օրինակ սողնական ախտիցդ եթէ ոչ յառաջագոյն հատցին արմատքն հերձլով եւ կամ խարելով, ի վերայ ճարակելով առ հասարակ զամենայն շուրջանակի դրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
Սպրդեցուցանել. տալ լպրծիլ. հնարիւք մուծանել, եւ սայթաքեցուցանել.
to crawl often, to creep, to meander, to wind, to go trailing along;
to be introduced or brought in;
cf. Սողմիմ.
ὁλισθέω, ἁπολισθέω, ὁλισθαίνω , ἁπολισθαίνω labor, delabor, defluor, lapso, labefio, cado. Չարաչար սողիլ. սողոպիլ. լպրծիլ. սայթաքել. գայթել. անկանել. եւ Սպրդիլ, միջամուխ լինել. սըլխտիլ, սկրտիլ, սահիլ, խօթուիլ.
Գայթագղիլ զմտօք սողոսկելն ասէ, եւ զմարմնով քայքայիլն. (Երզն. մտթ.։)
insinuation, introduction;
cf. Սողոպումն.
Սողոսկիլն. սողոսկանք, լպրծումն.
Ընդէ՞ր ստէ օձն. լպրծ եւ սողոսկումն որդւոցն առաջի եդ զերբայութիւն իրացն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 34։)
drowned;
— առմել, to drown;
— լինել (ակամայ), to be drowned;
(կամաւոր) to drown oneself.
ՋՐԱՀԵՂՁ ՋՐԱՀԵՂՁԻԿ ՋՐԱՀԵՂՁՈՅՑ. Ջրով կամ ի ջուր հեղձեալ , հեղձուցեալ, եւ հեղձուցիչ. որպէս եւ բայիւ՝ է ջրով հեղձուցանել կամ հեղձնուլ. ջրի մեջ խղդել՝ խղդուիլ.
cf. Ջրահեղձ.
ՋՐԱՀԵՂՁ ՋՐԱՀԵՂՁԻԿ ՋՐԱՀԵՂՁՈՅՑ. Ջրով կամ ի ջուր հեղձեալ , հեղձուցեալ, եւ հեղձուցիչ. որպէս եւ բայիւ՝ է ջրով հեղձուցանել կամ հեղձնուլ. ջրի մեջ խղդել՝ խղդուիլ.
full of water.
ցամաք (նախ քան զերեւիլն) ջրայեղց եւ ջրալից էր յանդունդս ուեմն երկրի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 66։)