lamp;
torch, flambeau;
ՂԱՄԲԱՐ կամ ՂԱՄՊԱՐ. λαμπάς lampas, fax splendor. որ եւ ԼԱՄԲԱՐ, ԼԱՄՊԱՐ. յն. լա՛մբաս. վր. լա՛մպարի եբր. լաֆիտ. Ջահ. լոյս մեծ կամ բոց. գունդ լուսոյ կամ հրոյ. ճառագայթ. որպէս եւ յն. լամբդի՛ր է լապտեր. կանթեղ. ճրագ.
Լուցմունք ղամբարաց, բուրմունք խնկոց։ Զերկինս ղամբարօք նոցին։ Ընդ երկնայնոցն ղամբարաց. (Նար.։)
steersman, helmsman;
director, governor, chief.
κυβερνήτης gubernator, dux. Վարիչ ղեկի նաւուն. ուղղիչ. եւ Նաւապետ. առաջնորդ.
cf. Լողակ.
Որ ի ջուրս են ղողակք (կամ ղուղակք) եւ ձկունք։ Կոչեն ի գովեստ օրհնութեան զծով եւ զցամաք՝ ղողակօք եւ զեռնօք. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ի՟Բ։)
cf. Լողակ.
Ղուղակք եւ գազանք ծովայինք. որոց եւ կերակուց նոյն ղուղակք եւ զեռունք. (Արծր. ՟Գ։ 7։)
Նաւ՝ խաղալիկ հողմոյ, ղուղակ գերեզման, թռչուն փայտեղէն. (Պիտառ.։)
to swim;
to hide.
Ի ծովուն դեռ ղուղին. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
Որ առանց աստուծոյ յաղագս աստուծոյ ի բազոմւ խորս ղուղելով նաւաբեկութիւնս ընդունի. (Եփր. համաբ.։)
swimmer;
aquatic animal, fish;
hidden.
Բազմանային ձկունքն (ի նաւն պատրոսի). քանզի փութանային ղօղակքն՝ թէ ո՞վ յառաջագոյն սպասաւորեսցէ տէրունական հրամանին. (Ոսկ. ղկ.։)
Զթռչունս եւ զղօղակս։ Ղօղակս (կամ լողականս) հանեալ. (Լմբ. սղ.։ Գանձ.։)
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
Որպէս շուն ղօղանջելով։ Ղօղանջէին (շունք) ընդդէմ նորա։ Հրէայն ղօղանջէ։ Ազգն հրէից խստութեամբ ղօղանջեն. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)
cf. Ղօղանջութիւն.
Զբանիցն ղօղանջումն, զկաքաւս ոտիցն։ Թողցուք զղօղանջուն առասպելական բանից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 20։)
Դարձուցանեն զմիտս իւրանց եւ զփոյթ ի տունս (եռմոսաց) եւ ի ղօղանջմունսն յայնոսիկ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Ղօղանջութիւն.
Զբանիցն ղօղանջումն, զկաքաւս ոտիցն։ Թողցուք զղօղանջուն առասպելական բանից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 20։)
Դարձուցանեն զմիտս իւրանց եւ զփոյթ ի տունս (եռմոսաց) եւ ի ղօղանջմունսն յայնոսիկ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to hide;
to smooth or level with a roller.
Որ ղօղեալ ունէր զարիոսի աղանդն. (Սոկր.։)
Ղօղեցին, եւ մտին ի տուն. (՟Բ. Թագ. ՟Դ. 6։)
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Ղօղեալ (այսինքն թաքուն) խորհուրդ երրորդութեան ի յերկրայնոցս անքննական։ Ղօղեցան ըստուերք մահու, լքեալ լուծան իշխանութիւնք. (Շ. տաղ.։)
Մինչդեռ ղօղէր մարգարէն, ձգեաց յինքն իբրեւ զշունչ կետոսն. (Փիլ. յովն.։)
Ամենայն ինչ՝ որ ի մէջ ջուրցն ղօղեսցի, զեռուն բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Է։)
to hide oneself.
Թողացո՛ (կամ թուղացո՛) ինձ ղօղկել ուրեք վայրկեան մի ժամանակի, մինչեւ ոգի առեալ՝ կարացից անցանել յերկիրն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 34. (մի ձ. ղօղել)։)
furnished with pulleys;
cf. Ճախարակագործ.
turned, formed or fashioned on a turner's wheel, in a lathe;
very well turned or made, well-finished, well formed.
Երկուս քրովբէս ոսկիս ճախարակեայս։ Ճախարակեայ գործեաց զաշտանակն, զբունն, եւ զստեղունս նորա։ Արծաթ ճախարակեայ։ Ձեռք նորա ոսկի ճախարակեայք։ Պորտ քո թակոյկ ճախարակեայ.եւ այլն։
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
Բոլորատեսակ զսա ճախարակեաց, ամենեցուն կատարելագոյն սորա ձեւ յօրինեալ. (Պղատ. տիմ.։)
Վարելով շուրջ զսկաւառակաւն նորա ոսկր՝ գունդ ճախարակէ. (անդ։)
Զիա՞րդ ճախարակեցաք շրթունքն։ Բոլորակութիւն աչաց ճախարակեալ։ Ըստ շրջագայութեան ճախարակեալ փայտի։ Ճախարակեալ անօթք, կամ բանք. (Ոսկ. յադամ.։ Պրպմ. ձ։ Մագ. ՟Ը։ Նար. երգ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
cf. Ճախրիմ.
ἑκπέταμαι, ὐπερεκπετάομαι volo, supervolo ἑμπαίζω ludo. Ճախր կամ շրջան առնուլ իբրեւ ի թռիչս. թեւապարել ի բարձունս, եւ խոյանալ. խաղալ, ի վեր դիմել խայտալով. ման գալ, թռչտիլ ճխալով.
Իբրեւ զարծուիս երկնից ճախրէին։ Որք ընդ թռչունս երկնից ճախրէին. (Ողբ. ՟Դ. 19։ Բար. ՟Գ. 17։)
destiny, predestination, fate, fatality;
doom, star, fortune;
դառն, վեհ —, fatal, high destiny.
Ի կախարդասար աղանդիցն հեթանոսաց պատրեալ, որք զճակատագիրն ասէին նմա ունել զաղեքսանդրու. (Ճ. ՟Ա.։)
fatalism.
Եւթէ այդպէս իցէ (ըստ մոլար մտաց), հաստատուն է ճակատագրութիւնն. (Մխ. երեմ.։)
troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.
Թէ յարիցէ ի վերայ իմ ճակատամարտ։ Ուսոյց զձեռս իմ ի պատերազմ, եւ զմատունս իմ ի ճակատամարտ։ Զաղեղն եւ զսուսեր եւ զճակատամարտ խորտակեցից։ Սաստկացուցանէր զճակատամարտն ի վերայ նոցա. (Սղ. ՟Ի՟Զ. 3։ ՟Ճ՟Խ՟Գ. 1։ Ովս. ՟Բ. 18։ եւ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 50։)
Ճակատամարտ պատերազմունք ի հեռաւորաց եւ ի մերձաւորաց. (Ոսկ. ես.։)
rushing on the enemy.
Գործոյ ռազմիկ ճակատամուղ նիզակին ... նահատակք քաջանունք. (Բուզ. ՟Դ. 2։)
to be drawn up in battle array, to be marshalled for fight;
to front the enemy;
to join battle.
Գունդ առ գունդ ճակատել ոչ առնոյր յանձն։ Ճակատէր ոչ հեռի յիւրմէ բանակէն։ Ի վերայ բռնութեան դիւաց միշտ ճակատելոց. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 43։ Նար. կ.։)
beet, beet-root;
cf. Բազուկ.
σευτλίον, -τλον, τευτλίον, -λον beta rubra . վր. ճակունտէլի. Բոյս, որոյ արմատն է գնդակ կարմիր՝ անոյշ. իսկ որոյ արմատն է տկար, տերեւքն են պարարտագոյն. առաջինն կոչի եւ Բանջար. բանճար .... իսկ երկրորդն՝ Բազուկ. պազուկ .... Ըստ առաջնոցն առաւել ասի.
fit, proper, decorous, suitable, becoming, seemly, decent, befitting, convenient;
fitness;
ի —, properly, fitty, suitably, opportunely, conveniently, to the purpose;
ի — է, it is fit, expedient, suitable, becoming;
ի — լինել, գալ, պատահել, to suit, to be proper and suitable, to become, to be beseeming or seemly, right, proper, advisable;
ի — առնուլ, to avail oneself of, to profit by;
to improve, to turn to account, to the best account;
չիցէ՞ի —, is it not suitable ?
ի — թուէր նմա, ի — համարէր, he thought fit to;
առաւել ի — գայ, it would be better, it would be more suitable, expedient, convenient;
ոչ ի — թուեցաւ, it did not seem fitting or becoming;
ոչ ի — պատահէին ակնկալութեան նորա ելք գործոյն, his success did not answer his expectations, he was disappointed in his hopes.
Ի ճահ եւ ի դէպ յառաջիկայն ունելով։ Իբրու անօթ իմն՝ թագաւորական գործոյ ի ճահ եւ ի դէպ զբնութիւնս մեր արար. (Նիւս. կազմ. ՟Դ. եւ ՟Ե։)
Որ եւ ամենայն շնչոյ կենդանւոյ ի ճահ եւ ի դէպ կոչէր զանունն. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Ճահ.
Զնիւթն ճահաւոր ունել (ի) շինել (ինչ). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
Եւ զի՞նչ յոքունցն ... բերել ի նորոց այժմ՝ ճահաւորել տարացոյց. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Ճահեցուցիցի քեզ ճայթմունս առասութեան։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Դիմացն ուղղակի ճահեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Ա. ՟Կ՟Ա։)
radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.
Ունօղ զճաճանչս. լուսափայլ. պայծառ. նշուլագեղ. շողշողուն. փալփլուն, պլպլացօղ.
Ճաճանչաւոր եւ մարգարտական զրահիւն արքունի. (Կաղանկտ. յորմէ եւ Ուռպ.։)
cf. Ճաճանչաւուխտ.
ՃԱՃԱՆՉԱՆԱՒՈՒԽՏ կամ ՃԱՃԱՆԱՒՈՒԽՏ. ποικίλος, -λα versicolor, -ria. (գրի եւ Ճաճանչաւուխտ) Դիպակ կամ կերպաս կամ քեմուխտ բազմագունի երեւեալ. (որպէս թէ ճաճանչիւք վխտալով) գունագոյն. պէսպիսակ. գունզգուն, խատուտիկ.
embellished, decorated, adorned;
embroidered.
decoration, ornament;
embroidery.
(յն. պէսպէս բառիւք) Յօրինուած եւ զարչ ազնիւ զգեստուց. ոսկեթել ժապաւէնք. պաճուճանք եւ նկարք. նկարէն հանդերձ, եւ գունագեղ պատկեր, եւ կենդանատեսակ պաճուճապատանք. (լծ. պրս. ճամէ, ճամէկի, ճամֆէս եւն).
jackdaw, rook;
— կռնչէ, the — kaws.
Թռչունք՝ զոր ճայեկ կոչեն, ուտէին զանդաստանս նորա. (Միխ. աս.։)
to shiver, to splinter, to split;
to crackle, to crack, to crash;
to burst, to blow up, to chap.
Յորժամ որոտմունք ճայթիցեն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Ճայթումն.
Ջրոցն հոսմունք, եւ որոտմանց ճայթմունք. յն. անկմունք. (Պղատ. տիմ.։)
Ճայթմանց հնչմունս. (Նանայ.։)
Ճայթմունս առասութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ճայթումն.
Ջրոցն հոսմունք, եւ որոտմանց ճայթմունք. յն. անկմունք. (Պղատ. տիմ.։)
Ճայթմանց հնչմունս. (Նանայ.։)
Ճայթմունս առասութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
great noise, crash, cracking, crackling, crick-crack;
bursting, blowing up, explosion.
Ջրոցն հոսմունք, եւ որոտմանց ճայթմունք. յն. անկմունք. (Պղատ. տիմ.։)
Ճայթմանց հնչմունս. (Նանայ.։)
Ճայթմունս առասութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
bezel or bezil.
Բառ ռմկ. որպէս Ընդունարան ական պատուականի, կամ ակնակապիճ մատանւոյ.
capable of discerning, intellectual;
known.
Յամենայն ուրեք զանուն կենացն շրջեցուցանէ, որ էր նոցա ճանաչական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
knowledge;
recognition.
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչութեան ստուգահմուտ բժշկացն։ Եւ զձեր ճանաչութիւնդ կամիմ գիտել։ Գիտել ճանաչութեամբ որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
cf. Ճանաչողութիւն.
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչութեան ստուգահմուտ բժշկացն։ Եւ զձեր ճանաչութիւնդ կամիմ գիտել։ Գիտել ճանաչութեամբ որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
travelling.
Երկուց աւուրց ունել ճանապարհագնացութիւն. (Նանայ.։)
travelling company.
Մի ճանապարհակցութիւն ունին ի բնութիւնս։ Յիրերաց ճանապարհակցութենէ խելագարեալ զարհուրիմք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Լմբ. ատ.։)
flies.
Նման են չար խորհուրդք ճանճենոյ, որ մտանեն ի տուն. (Վրք. հց. ձ։)
gnat, midge, small fly;
աստուածն ակկարոնի, Baalzebub the god of Ekron.
μυϊώδης, μυῖα myiodes, musca. Ճանճ փոքրիկ եւ չնչին։ Առանձին անուն ձուլածոյ անճի մեծի, զոր պաշտէին յակկարոն եւ յայլ տեղիս որպէս չաստուած ճանճից. զոր յիշէ եւ պլինոս.
cf. Ճանճաճերմակ.
Եւ էր ձին գունով ճարտուկ ճանճկէն ... զնոյն կերպարան ճարտուկ ճանճկէն. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
Եթէ զգործս առ գործն տարեալ հաւասարեսցես, հաւասարեալ լինին եւ երեւմունքն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Արդարադատ իրաւամբքն չափել եւ հաւասարել ամենեցուն. (Իգն.) այսինքն հաւասար մատուցանել։
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
Հաւասարութիւն զսիրելութիւն գործէ։ Երկուց հաւասարութեանց գոլով՝ հոմանունք իսկ են. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Դրոշմ ձեզ տուաւ ի հաւասարութիւն հոգւոյն սրբոյ։ Ոչինչ հաւասարութիւն ունէր ո՛չ ընդ հրէութիւն եւ ո՛չ ընդ քրիստոնէութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Զ։)
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
σαφής certus, manifestus, perspicuus ἁκριβής accuratus, diligens, exploratus, requisitus. (ի ձայնիցս Աստի, հաստատ. յստակ. եւ հա՛. այո. հաւանելի. հաւատալի, եւ այլն) Ճշգրիտ. ստոյգ. հաստատուն. քաջայայտ. աներկբայ. արժանահաւատ. անվրէպ. ճիշդ. անաչառ.
Հաւաստի ի յունական ոմանս կամ պատմութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Հաւաստիք օրինացն վասն շաբաթուն։ Կարգէ զբանն հաւաստեօք։ Ընտրեն ի մարգարէից անտի զհաւաստիսն. (Իգն.։)
Ի քրտան եղեւ, զի զհաւաստիս մարդանալոյն ցուցցէ։ Բազում հաւաստեօք տայր ընդունել զայն։ Դիտեա՛ ինձ զմարգարէութեանցն հաւաստիս։ Պահին բազում հաւաստեօք։ Տե՛ս ո՛րչափ հաւաստեաց պէտք են մեզ, զգուշասցո՛ւք եւ այլն։ Մեծամեծ հաւաստեօք լեալ ամբաստան զնոցանէն։ Նշանա՞ցն հանդէսք, եթէ առաքինութեանցն հաւաստիք. (Ոսկ. ստէպ։)
certitude, assurance, good authority, best source;
demonstration, token, testimony, proof;
— բարձր ակնածութեան, assurance of the highest regard;
ընդունել զ—իս մեծարանաց, to be assured of his highest esteem.
to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.
πιστεύω credo ἑμπιστεύω, πείθομαι fido, confido, persuasus sum. Հաւատս ընծայել. հաւանել մտօք՝ մանաւանդ բանիցն աստուծոյ. դաւանել. խոստովանել. հաստատութեամբ ընդունել որպէս ստոյգ եւ հաւատարիմ. աներկբայ համարել վստահութեամբ. վստահիլ. հաւտալ.
Հաւատացէ՛ք յաստուած, եւ յիս հաւատացէք։ Հաւատաց աբրամ աստուծոյ, կամ աբրահամ յաստուած, եւ համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Ոչ հաւատացին ի տէր աստուած (յն. տեառն աստուծոյ) իւրեանց։ Հաւատացին արք նինուէացիք յաստուած (յն. աստուծոյ)։ Հաւատացի տեսանել զբարութիւն տեառն։ Բազումք հաւատացին յանուն նորա։ Բայր ինքն յիսուս ոչ հաւատայր զանձն նոցա։ Չնչին փայտի հաւատան մարդիկ զանձինս իւրեանց։ Հաւատաց անքուս դաւթի յոյժ. (յն. հաւատացեալ եղեւ դաւիթ անքուսայ յոյժ։) Հաւատացէ՛ք տեառն աստուծոյ մերում, եւ հաւատասցէ ձեզ։ Մի՛ հաւատայր սիրելեաց, եւ մի՛ յուսայք յիշխանս. Եթէ աղաչիցէ զքեզ թշնամին քո, մի՛ հաւատար նմա (կամ մի՛ հաւանի), եւ այլն։
ՀԱՒԱՏԱՄ, ացի կամ ացայ. ն.կ. եւ հ. Յանձն առնել վստահութեամբ. վստահանալ. աւանդել. եւ Ընդունել որպէս հաւատարիմ ոք. մէկին բան մը հաւտալ՝ յանձնել. եւ մէկէն բան մը յանձնուիլ, առնուլ.
Որ զհասարակաց զհոգսն հաւատացեալն է. այսինքն յանձնեալ ունի ինքեան. (Բրս. հց.։ եւ Մաշտ.։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
πιστός fidelis, fidus. Մտերիմ ի հաւատս առաջի աստուծոյ, կամ մարդկան. արժանահաւատ. իրաւամբք եւ յապահովի հաւատալի. հաւաստի. վստահելի. ընդունելի. եբր. էմուն, նէէման. թ. էմին.
Ծառայն իմ մովսէս, որ յամենայն տան իմում հաւատարիմ է։ Զայր հաւատարիմ գո՛րծ է գտանել։ Արս հաւատարիմս։ Քահանայ հաւատարիմ։ Իշխան մեծ հաւատարիմ յարքայութեան իւրում։ Աստուած հաւատարիմ։ Վկայութիւն տեառն հաւատարիմ է։ Հաւատարիմ են յամենայնի պատուիրանք նորա։ Շրթունք հաւատարիմք։ Զշրըունս հաւատարմաց։ Խօսիցի եւ ոչինչ հաւատարիմս.եւ այլն։
Հաւատարիմ կոչէ զնա ... զի ոչ խորեաց ինչ, եւ ոչ ընդվայր զտէրունիսն ծախեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Կիսոց՝ թէպէտեւ երդնուն, չհաւատամք, եւ զայլս՝ թէպէտեւ չերդնուն, հաւատարիմ համարիմք։ Որ չերդնուն, նոքա առաւել հաւատարիմ են. (Ոսկ. մտթ.։)
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ. իբր Աներկեւան. անքոյթ. հաստատուն. անպակաս.
Ճշմարիտ է երազն, եւ հաւատարիմ մեկնութիւն նորա։ Դաշինս հաւատարիմս կռէր ընդ նմա։ Տուն, կամ քաղաք, կամ տեղի, կամ ջուր հաւատարիմ։ Զսրբութիւնսն դաւթի զհաւատարիմս.եւ այլն։
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԼԻՆԵԼ. πιστόομαι, πιστεύομαι fide dignus reddor, fides mihi habetur, creditus sum, confirmor. Հաւատարմանալ. հաւատալի եւ վստահելի գտանիլ. ստուգիլ. հաստատիլ. ընդունելի լինել. եւ Աւանդիլ իբրեւ ի ձեռս հաւատարիմ անձին.
Հաւատարիմ լիցի անուն նորա եւ արքայութիւն նորա առաջի իմ։ Եւ արդ տէր աստուած իսրայէլի, հաւատարիմ լիցի բանն քո։ Հաւատարիմ եղեն պատգամքն աստուծոյ։ Ընտրեցաք յաստուծոյ հաւատարիմ լինել աւետարանին։ Հաւատարիմ եղեւ վկայութիւնն մեր ի վերայ ձեր յաւուր յայնմիկ։ Քարոզեցաւ ի հեթանոսս, հաւատարիմ եղեւ յաշխարհի (այսինքն հաւատացաւ)։ Որում եղէ ես հաւատարիմ. ((յն. զոր ես հաւատացայ. այսինքն որ ինձ հաւատացաւ). եւ այլն։)