hexagonal;
hexagon.
Ի չորից հինգանկիւնեաց, եւ ի վեցանկիւնեաց չորից։ Վեցանկիւնք չորք. ա, զ, ժե, իը, լինին ՟Ծ։ Ի չորրորդէ վեցանկիւնոյ ի քառասուն եւ ի հնգէ. (Փիլ.։)
of six spans.
Որոյ չափն է վեց քիլ.
Քիլ՝ վեցերորդ մասն է կանգնի. քանզի կանգուն վեցաքլեան է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 111։)
cf. Վեցերեակ.
Զմահկանացուսն յարաչափելով վեցեկին, իսկ զերջանիկսն՝ եօթներեկին առաջնում։ Վեցեակն վեցակաւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
six;
sixth.
Սպառեալ լինի վեցերեակն եւ մահականցուքն։ Ի վեցերեկին ապականութիւն, եւ ի միակին փրկութիւն եղեւ։ Վեցերեակն համարեալ լնի թիւ ընդ միակին։ Ընդ վեցերեկին ընդ ընտանւոյն, եւ այլն. (Փիլ.։)
six times as much, sextuple, sixfold.
Վեցկին գործիական մարմինն բնաւորեցաւ շարժիլ. յառաջ եւ ի վերջ, ի վեր եւ ի վայր, յաջ եւ յահեակ. (Փիլ. այլաբ.։)
of six days;
hexameron.
Վասն վեցօրեայ աւուրց արարչութեան։ Վասն վեցօրեայ արարչութեան։ Լինելութիւն ի վեցօրէին. (Վեցօր. ՟Ա. Ոսկիփոր.։ Փիլ. լին. ՟Ա. 19։)
Գրեաց եւ զվեցօրեայ գիրսն։ Թերւոյն (ճառի) վեցօրէին։ Զայս եւ մեծն բասիլիոս ի վեցօրէին իւրում հաւաստաբար ասէ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։ Նիւս. կազմ. ՟Ա։ Մաքս. ի դիոն.։)
to become proud, imperious.
Բարձրավզիլ. յողալ. Յոյժ բարձրապարանոցութեամբ վզանիս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 237։)
haughtiness, stiff-neckedness.
Ոչ ամենեցուն օգուտ է արձակն եւ ազատն լինել. քանզի վարին նովաւ բազումք առ ի վզանութիւն՝ խայտացեալքն աքացելով եւ ընդ ոտն հարկանելով զիրաւն եւ զօգտակարն։ Այս մեծ բարի է անզգամին՝ ոչ բառնալ թողուլ զնա ազատ. քանզի վզանութիւն այսպիսումն մեծ վնաս է։ Զյարձակմունսն եւ զըմբհկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն. (Փիլ. լին.։)
to make amends, to pay damages, to make compensation.
եւ հ. Տուգանիլ. տուժիլ. կրել զվզենակ՝ զծախս կամ զվնասն.
to suffer damage, to get spoiled;
to get out of repair.
ἠττάομαι, ἠσσάομαι superor, deficio. որ եւ ՎԹԱՐԱՆԱԼ. Վատթարիլ. կթոտիլ. յաղթահարիլ. աւերիլ. եղծանիլ. վնասիլ.
Ո՛չ առ բարեօքն՝ արտաքնոցն ծաղր (ազդեսցէ), իբր զի ի զեղխութենէ նոցա վթարիլ. (Առ որս.։)
abortive;
abortion.
Վիժածք եւ թերածինք եւ անցք գտանին. (Փիլ. այլաբ.։)
fluid, running, flowing.
Ձկամբքն, այսինքն ասեմ, որք զխոնաւ եւ զվիժանուտ կեանս ախորժելով ընդունին կամօք, այլ ոչ զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող. (Փիլ. լին. ՟Բ. 56։)
course, current, flux, flow, stream;
abortion, miscarriage.
Յոյժ գիջութեամբք հոսանուտ վիժանք։ Գետոց վիժանք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
to drudge, to toil and moil, to be in a profuse perspiration, to sweat blood.
Ոչ ոք տաժանեալ յերկս՝ արիւն վիժաքրտնի (ասեն). ռմկ. արուն քրտնիլ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
(լծ. վազել). ῤέω fluo, mano ἁμβλόω abortior διακρίνω secerno βάλλω mitto, injicio φέρω, φέρομαι fero, feror, ruo περιρέω difluo. Հոսել ի վայր՝ վազիւք, կամ վտակօք ցնդել. գահավիժել. վայրաբերիլ. ձգել. որպէս յարգանդէ զսաղմն, ի բարձանց զվէմ, յանձնէ զքրտունս, եւ զկղկղանս. յաչաց զարտասուս. կր. իբր ձ. հոսիլ. գահավէժ լինել. վտականալ. բղխել.
Ի գահիցն վիժել (իլ). եւ ի վիհս անկանել։ Յոքունց քան թէ սակաւուց արար վիժել յանդունդս. (Փիլ. այլաբ.։ Արծր. ՟Դ. 4։)
Արգելուլ զանիրաւութեանցն աղբիւր ցանկութեան, յորմէ վիժին անիրաւագոյն գործքն ի մարմինս եւ յոգիս։ Յորմէ իբրու յաղբերէ վիժին ցանկութեանցն եւ այլոցն ախտից առանձնաւորութիւնք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
to cause to flow.
Անարժանս գործելով՝ վասն սերմանելոյ անկատարս, եւ սերմանս բթելով եւ վիժեցուցանելով. (Փիլ. իմաստն. (յն. մի բառ, որ է բթել, եւ վիժել)։)
cf. Վիժեմ;
cf. Վիժեցուցանեմ.
cf. ՎԻԺԵԼ, իլ.
cf. Վիժանք.
Վիժելն, իլն (ըստ ամենայն առման).
contentiously.
Որք ոչ վիճաբան ինչ ունին յաղագս այնր, թէ աստուած մարդկային իրացն հոգ տանի։ Ապա եթէ վիճաբարոք ի ներս գայցէ, զայս ասեմ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Անյաղթ պորփ.։)
to be chosen by lot, destined by fortune, to inherit.
ἁποκλήρομαι sortior λαγχάνω sorte accipio, obtineo. Վիճակաւ ստանալ, ունել, ընդունել, ժառանգել. կր. բաշխիլ. բաժանիլ.
cf. Վիճակեցուցանեմ.
κληρόω, κληροδοτέω sorte distribuo, sorte lego, in sortem voco. կր. κληρόομαι, προσκληρόομαι sortior, sortes duco, sors contingit alicui. Վիճակեցուցանել. վիճակաւ տալ. վիճակ կամ ընդ վիճակաւ արկանել. բաշխել. բաժանել. ժառանգեցուցանել. սեպհականել. կոչել ի վիճակ ինչ. արժանի առնել. կր. իբր վիճակաւ անկանիլ ումեք, եւ հասանել վիճակի. գտանիլ յիմիք վիճակի, որպէս եւ ի կղերիկոսութեան.
ՎԻՃԱԿԵՄ, կիմ. ն.հ. ըստ յն. ոճոյ. cf. ՎԻՃԱԿԱՒՈՐԻՄ. ἁποκλήρομαι, κλήρομαι, διακλήρομαι, λαγχάνω sortior, possideo. բանի մը հասնիլ իբր վիճակով, ժառանգել, ձեռք բերել, գտնել.
to give or distribute by lot, to allot, to assign in lots, to appoint;
to indicate as heir, to put in possession of an inheritance, or of a benefice;
to give a title to orders.
Ոչ վայրապար վիճակեցաք, քանզի աստուած է՝ որ վիճակեցոյց։ Զոր սուրբ գտեալ աստուծոյ՝ ի լսել զխորհուրդս իւր վիճակեցոյց։ Զլաւն՝ իւրեանց վիճակեցուցանէին։ Պա՛րտ է ձեզ զգրիգոր վիճակեցուցանել առանց յապաղելոյ ի քահանայապետութիւն։ Զեպիսկոպոսունս վիճակեցուցանէր ի գլխաւորութիւն ժողովրդոցն տեառն. (Ոսկ. եփես.։ Իսիւք.։ Փիլ. լիւս.։ Ագաթ.։)
cf. Վիճիմ.
(դուն ուրեք). որպէս Վիճիլ, պնդել.
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
διαλέγομαι dissero, discepto, disputo συζητέω (պ. սիդիզիտէն ). mutuo quaero, altercor, litigo προβάλλω propono, repono, oppono διακρίνω dijudico φιλονεικέω rixor, contendo. Վէճ եւ խնդիր յարուցանել. ի վէգ գալ. ի պայքար մտանել. հակառակիլ բանիւ. դիմախօսել. պնդել. հակաճառիլ.
to become stone, to change into stone, to be petrified;
to grow hard.
Լինել իբրեւ զվէմ. սալանալ. քարանալ. պինդ եւ հաստատուն գտանիլ.
to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.
(ի հյ. ձայնէս՝ պար. եւ յն. փէրի, շուրջ. ) περιπλέκομαι, συνέχω amplector, complector, complicor, contineo. Պարապատիլ. պատատիլ. գրկախառնիլ. գիրկս արրանել. ոգեխառնիլ. փաթթուիլ.
Կամ Շուրջ պատել եւ պատիլ իւիք իրօք. գրգալ, եւ Յարիլ սիրողապէս.
embrace, hug, clasp, fond pressure.
Փարիլն. գրգալն. շուրջ պատումն.
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
ՓԱՓԱԳԵՄ ՓԱՓԱՔԵՄ. ποθέω, ἑπιποθέω, ἑφίεμαι desidero, cupio, opto եւ այլն. Փափագ ունել. իղձ լինել. պապակիլ. եւ պասքիլ ւգւով. անձկալ, ըղձալ, տենչալ. ցանկալ. բաղձալ. յօժարել. ախորժել.
to excite the wish for, to render desirous, to inspire desire.
Ցանկացեալ փափագեցուցանէ զնոսա կեղծաւոր տեսիլ զոհիցն ուտել զզոհեալն։ Սոյն իսկ այս յամելս մեր ի ձէնջ եւ հեռանալ՝ տեսանել զերեսս ձեր մեծաւ ցանկութեամբ. (Եփր. ՟ա. կոր. եւ Եփր. ՟ա. թես.։)
cf. Փափաք;
կատարել, լցուցանել զ—, to content, to satisfy;
որով ի — ածէ զնոսա, with which he excited desire in their hearts.
Բարեպաշտութեանն, կամ ազգականաց փափագումն. (Փիլ.։)
tender, delicate, living delicately, leading a dainty life, foppish, effeminate, voluptuous;
— լինել, cf. Փափկանամ.
Գինի ոչ տանին ի ներքս, այլ ջուր ականակիտ. բայց ջերմ՝ ծերունեացն փափկակեցացն. (Փիլ. ոտ. տեսական.։)
to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.
τρυφάω, εὑτρυφάω, κατατρυφάω delicior, delector, oblecto me, luxurio σπαταλάω, κατασπαταλάω deliciis affluo, diffluo. Ի փափկութեան կեալ. զեխիլ. վայելել, զուարճանալ.
Տեսանէր զնա այր իմաստուն, եւ փափկանայր ի բանս նորա. (Հ. կիլիկ.։)
ՓԱՓԿԱՆԱԼ. Ախորժելի եւ հեշտալի կամ փափաքելի գտանիլ.
wanting delicate care.
Գոն ի նոսա ծերք փափկավարք։ Համեմով ամոքեալ լինէր վասն փափկավարացն. (Եղիշ. միանձն.։ Փիլ. տեսական.։)
to bark, to peel, to pare;
— զընկոյզ, to shell nuts.
Զի՞նչ անաքսարքոս. զոր նիկսկրիսն կիպրացւոց. գոռոզն իբր հատս ցորենոյ եւ կամ գարւոյ փեճոկել հրամայեաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
Յերկոտին կողմանս փեռեկեալ զբերանն առիւծու.. . Զայս պեռեքեալ. (Փիլ. սամփս.։)
Զղջացեալզփեռեկիլն ի միաբանութենէ. (Յհ. կթ.։)
opening, cleft, aperture, chasm.
κεχηνώς hinicus. Փեռեկելն, իլն. բացուած. պատառուած.
tearing out of the hair.
ՓԵՏԻՒՆ ՓԵՏՈՒՄՆ. Փետելն, իլն.
cf. Փերեւերտեմ.
եւ ն. իբր ձ. ՓԵՐԵՒԵԴԵՄ կամ ՓԵՐԵՒԵԹԵՄ, ՓԵՐԵՒԵՏԵՄ, ՓԵՐԵՒԵՐՏԵՄ, (ոյն ընդ պ. փէրվէտէն, փէրվերիյտէն ). ἑντρέφω, ἑνστροφάω innutrio, alo, oblecto me, luxuriose utor. Տածել. դարմանել. յարդարել զանձն. զարդարիլ. պճնիլ. սերթեւեթիլ. ճերմել սիգալով. ինքը զինքը փայփայել, հագուիլ սըգուիլ, սազէլ, տիւզէն ընել, քէսիմ իւլվան ծախել, սըլընկ պըլընկ պտըտիլ.
to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.
եւ ն. իբր ձ. ՓԵՐԵՒԵԴԵՄ կամ ՓԵՐԵՒԵԹԵՄ, ՓԵՐԵՒԵՏԵՄ, ՓԵՐԵՒԵՐՏԵՄ, (ոյն ընդ պ. փէրվէտէն, փէրվերիյտէն ). ἑντρέφω, ἑνστροφάω innutrio, alo, oblecto me, luxuriose utor. Տածել. դարմանել. յարդարել զանձն. զարդարիլ. պճնիլ. սերթեւեթիլ. ճերմել սիգալով. ինքը զինքը փայփայել, հագուիլ սըգուիլ, սազէլ, տիւզէն ընել, քէսիմ իւլվան ծախել, սըլընկ պըլընկ պտըտիլ.
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
կր. իբր ձ. ἁνοίγω aperio βλαστάνω produco, germino, pullulo. (որպէս Բանամ, բացի. եբր. ֆէ՛թ 6 որ է բացի՛ր) Բանալ զծաղիկս. ծաղկեցուցանել. արձակել տերեւս. ծաղկիլ. բողբոջել. ստեղնիլ. ընձիւղիլ բուսոց. բղխել. կոկոն կամ ծաղիկ բանալ, բացուիլ, բուսցընել, բուսնիլ.
to dry up, to fall to dust.
διαθρύπτομαι diffringor, comminuor, conteror. Լինել. որպէս զփթուր. փխրիլ. ցաւատիլ. մանրիլ. դառնալ ի փոշի.
cf. Փիղ;
fish-scale;
cf. Փիւղակէ.
Որպէս Փիղ. ֆիլ.
Եւ որպէս Փիւղակէ, փիլակէ. այսինքն բանտ.
cf. Արմաւ ;
phoenix;
Phoenician;
— աշխարհ, Phoenicia.
Կոկորդիլոս գազանն եւ փիւնիկ հաւն ոչ շարժեն զներքին կլափն, այլ զվերինն. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Փիւսկեան.
Ոմանք ի փիլիսոփայից, որք անուտնեալ կոչին փիւսիկեանք (կամ ֆիւսիկեանք )։ Եմպեդոկցէս եւ պարմենիդէս փիւսկեանք փիղիսոփայք ճանաչէին. (Վեցօր. ՟Ա։ Եւս. քր. ՟Բ։)
physical;
physician;
natural philosopher.
Ոմանք ի փիլիսոփայից, որք անուտնեալ կոչին փիւսիկեանք (կամ ֆիւսիկեանք )։ Եմպեդոկցէս եւ պարմենիդէս փիւսկեանք փիղիսոփայք ճանաչէին. (Վեցօր. ՟Ա։ Եւս. քր. ՟Բ։)
to wane, to diminish.
ՓԼԱՆԱԼ. Որպէս Ի փուլ անկանիլ լուսնի. այսինքն սկսանել նուազիլ.
to fall, to fall or sink in or down, to crumble, to fall or go to ruin.
ռմկ. փլլիլ. πίπτω, διαπίπτω cado decido, ruo. Անկանիլ, կործանիլ, տապալիլ.
cf. Փլումն.
ՓԼՈՒԶՈՒՄՆ ՓԼՈՒՄՆ. Փլուզանելն, իլն. փլանիլի. փլշիլը.
destruction, ruin, waste.
ՓԼՈՒԶՈՒՄՆ, զման. ՓԼՈՒՄՆ. Փլուզանելն, իլն. փլանիլի. փլշիլը.
to beat down, to cause to fall, to destroy, to demolish, to ruin;
to rout, to defeat, to disperse.
ՓԼՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ՓԼՈՒԶԱՆԵԼ. καταβάλλω, ἑρημόω diruo, desolo. Տալ փլանիլ. կործանել. տապալել. քակել. հոսել. աւերել. եւ Ցրուել. փլցընել, աւրել.