hail.
to be able, capable, to be in a state or a way to.
Կարողասցն ի միտ առնուլ զայս խորհուրդ. (Իգն.։)
cf. Կարողութիւն.
Կարութիւն՝ է՛ որ բանաւոր, եւ է՛ որ անբան։ Խնդրէ ի վերայ անբանիցն, որ ըստ միում կարութեան ներգործեն. որպէս հուր անբան ելով՝ կարողութիւն ունի ջեռուցանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)
solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
Կացուրդ յովհանու կարապետի։ Կացուրդ սրոց քառասնիցն։ Կացուրդ ղազարու յարութեան, կամ գալստեան տեառն, կամ համբարձման։ Աստանօր ի դէպ երգաբանի մեզ՝ որ դաւթեան կացուրդ, կացուրդ հոգեւոր գեղեցկապանծ առած, (անցաք մեզ ընդ հուր եւ ընդ ջուր, եւ այլն). (Գանձ.։ Տաղ.։ (ա՛յլ է եւ կցուրդ։))
argil mixed with silver.
Ծնանի հուր յերկաթոյ եւ ի քարէ. Լինի ի կաւարծաթոյ հուր, յորժամ ընդդէմ արեգական ոք շողացուցեալ դիցէ. (Փարպ.։)
to cause to dance;
to dance with.
Տե՛ս, զի մի՛ արտաքս կաքաւցուսցես զսրբութիւն սրբութեանցն, այլ երկիւղիւ զթաքնութեանն աստուծոյ (զխորհուրդս) իմանալեօք եւ աներեւութիւք գիտութեամբք պատուեսցես. (Դիոն. եկեղ.։)
ulcer;
sore, wound.
Գտանել տանջանաց աստ չարաչար կեղօք՝ ընդ հուր եւ ընդ ջուր անցին. (Տաղ.։)
cf. Կեղակարծ.
Զի ընդունիցի զկեղակարծելի խորհուրդս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.
Կեղծաւոր խորամանկութիւն, խարդախութիւն, կամ խորհուրդ, սէր, զղջումն. (Վեցօր.։ արծր։ Յճխ.։ Խոր. ՟Բ. 71։ Մխ. երեմ.։)
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
Իբրեւ զնորք իմն առ աչս մարդկան, եւի կեղծաւորութիւն կարծեաց զմեծ խորհուրդն երեւեցուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
burning another alive;
burnt alive.
to burn alive.
Մարմինն կենդանախարուկեալ ի հուր աստուածութեանն լուսոյ. (Խոր. հռիփս.։)
vivifying.
ոչ ետուն հանգիստ կենդանարարիդ։ Կենդանարար մեռելոց, կամ բնաւից։ Կենդանարար աւազան, կամ խորհուրդ, կամք, գարշապարք կամ ոտք տեառն. (Նար.)
vivifying, salutary;
alive, lively.
Եղիցի գնալ ձեզ ի խորհուրդս կենսակիրս եւ աստուածամերձս. (Յհ. կթ.։)
nourishment, food;
prey;
bait, decoy, allurement, lure;
— առնուլ, to take nourishment;
— արկանել, to bait, to lure, to allure, to decoy;
— լինել, to be food for, the prey of;
to allow, to let itself to be decoyed or allured;
— լինել սուսերի, to be put to the sword.
silly, simple;
stupid foolish.
Այնագ խնդութիւն ողջախորհուրդ մտաց լուահայեցայց, եւ սուգ եւ տրտմութիւն խօթամտացն եւ խարդախաց. (Փարպ.։ Խօթամիտքն եւ հակառակասէրքն. Նանայ.։)
to go mad;
to become unhappy
Խօլացեալք իբրեւ զանխորհուրդս. (Փարպ.։)
cf. Խօլանամ.
Խօլացեալք իբրեւ զանխորհուրդս. (Փարպ.։)
word;
speech, language, tongue;
discourse, sermon;
saying;
diction;
talk, conversation, chat;
word, promise;
report, news;
— ընդ Աստուծոյ, prayer;
— հաւու, cock-crowing;
խօսս արկանել՝ առնել, to speak, to talk;
խօսս առնել՝ դնել, to compose, to write;
ի խօսս գալ՝ մատչել, to begin to speak in one's turn;
to converse, to talk;
ի խօսս առնել, to cause to speak;
ի խօսս լինել՝ — կանաց or լեզուաց լինել, to be the public scorn, to become a bye-word;
կարճել զխօսս ուրուք, to interrupt a person, to break in upon;
—քո յայտ առնեն զգեզ, thy speech bewrayeth thee;
cf. Բան.
ԽՕՍՔ. Զրոյց մտաւոր. խօսք ընդ անձին. մտածութիւն. խորհուրդ. որոշումն ի սրտի. ներտրամադրեալ բան. յղացումն կամ ծնունդ մտաց.
devouring;
consuming, wasting;
corrosive.
տէր աստուած քո հուր ծախիչ է. (Օր. ՟դ. 24. եւ այլն։)
Աստուած մեր հուր ծախիչ է զչարութիւ. (Սանահն.։)
in secret, by stealth, secretly, stealthily.
Տե՛ս եւ ծածկաբար խորհուրդն, զոր գուշակէր աստանօր. (Նանայ.։)
close, dissembling, incomprehensible.
Ոյր ծածուկ են միտք, կամ խորհուրդքն. թաքուն.
Այր ծածկամիտ եւ խորհախորհուրդ, որ հարցն իւր ոչ յայտնեաց, պոռնիկին յայտնեաց. (Եփր. դտ.։)
cf. Ծածկաբար.
Յայտնեցին զծածկապէս խորհուրդ։ Որ զանճառելի ծածկապէս խորհուրդ եւ այլն. (Շար.։)
to cover;
to hide, to conceal;
to dissimulate, to mask, to cloak, to veil.
Ծածկել ընդ աւազով, յագարակի, ի ներքոյ բեւեկնոյն։ Զպատուիրանս իմ ծածկեա՛ յանձին քում։ Ծածկել զբան, զխորհուրդ։ Ծածկելով ծածկեալ իցէ յառնէն։ Ոչ աչաց իմոց։ Հեծութիւն իմ ի քէն ոչ ծածկեցաւ.եւ այլն։
veil, muffler;
roof, cover, refuge, shelter.
Ծխեսցի հուր բազում ի տանն, եւ ելանիցէ հասանիցէ ծուխն մինչեւ ի նա ի ծածկոց առաստաղացն. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։) (կամ ըստ այլ ձ. ի ծակուց։)
to adom with flowers.
Խաղանշան խորհուրդ ծաղկազարդեալ գաւազանին. (Անան. եկեղ։)
flower-gathering;
— առնել, to gather flowers, to cull.
Ի նմա ճարակելով, եւ մաքուր խորհուրդս ի նմանէ ծաղկաժողով առնելով՝ պարարին. (Նիւս. երգ.։)
servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.
Բարեխորհուրդ ծառայական խոստմամբ հաւատարիմ ծառայութեան. (Յհ. կթ.։)
mastication.
Քեւ զանմատոյց հուրն կիզանօղ՝ անպական ծասքմամբ ծախեցաք. (Նար. կուս.։)
cf. Ծաւալեմ.
Զտկարագոյնն՝ երկաքանչիւր՝ հուրէ ջուր ծաւալեցուցանեն. (Պղատ. տիմ.։)
dilatation, expansion, diffusion;
propagation;
— ծովու, գետոց, overflowing, inundation;
— Աւետարանին, propagation of the Gospel;
— հրոյ, erysipelas;
— մարմնոց, dilatation;
— ջերմութեան, լուսոյ, propagation.
ԾԱՒԱԼՈՒՄՆ ՀՐՈՅ. Ի բառս Գաղիան. դնի, որպէս յն. էռիսի՛բելաս. ἑρυσίπελας . Ուռոյց տապագին ի մարմնի. ... Ըստ լտ. սրբազան հուր. եւ իտ. հուր սրբոյն անտոնի։
cf. — զգեաց;
emperor;
cardinal;
cardinal (bird).
Ունի ծառայս զխորհուրդսն, որ թագաւորաց տիրեն, որ ծիրանաւորին հրաման տան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
mixed with smoke.
Ծխախառն բոց, հուր, շունչ. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։)
sulphurous, mixed with sulphur.
ԾԾՄԱԲԵՐ ԾԾՄԲԱԲԵՐ ԾԾՄԱԽԱՌՆ ԾԾՄԲԱԽԱՌՆ. որ բերէ յինքեան կամ ունի զծծումբ, եւ խորհուրդ ծծմբոյ.
Սոդովմացւոց հուր ծծմբաբեր, իջցէ ի գլուխդ արիւնակեր. (Շ. եդես.։)
cf. Ծծմաբեր.
ԾԾՄԱԲԵՐ ԾԾՄԲԱԲԵՐ ԾԾՄԱԽԱՌՆ ԾԾՄԲԱԽԱՌՆ. որ բերէ յինքեան կամ ունի զծծումբ, եւ խորհուրդ ծծմբոյ.
Սոդովմացւոց հուր ծծմբաբեր, իջցէ ի գլուխդ արիւնակեր. (Շ. եդես.։)
cf. Ծծմաբեր.
ԾԾՄԱԲԵՐ ԾԾՄԲԱԲԵՐ ԾԾՄԱԽԱՌՆ ԾԾՄԲԱԽԱՌՆ. որ բերէ յինքեան կամ ունի զծծումբ, եւ խորհուրդ ծծմբոյ.
Սոդովմացւոց հուր ծծմբաբեր, իջցէ ի գլուխդ արիւնակեր. (Շ. եդես.։)
cf. Ծծմաբեր.
ԾԾՄԱԲԵՐ ԾԾՄԲԱԲԵՐ ԾԾՄԱԽԱՌՆ ԾԾՄԲԱԽԱՌՆ. որ բերէ յինքեան կամ ունի զծծումբ, եւ խորհուրդ ծծմբոյ.
Սոդովմացւոց հուր ծծմբաբեր, իջցէ ի գլուխդ արիւնակեր. (Շ. եդես.։)
born of sulphur (fire).
Զի մի՛ ի հուր ծըծըմբածին՝ տոչորիցիմ որպէս նոքին. (Յիսուս որդի.։)
to form an idea of.
Զիւրն կերպամտեալ խորհուրդս ապականագործս, խոկայր. (եւ այլն. Արծր. ՟Գ. 8։)
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
Որք զքրովբէիցն (զնմաննութիւն կամ զխորհուրդ) խորհրդաբար կերպարանիմք. (Պտրգ.։)
burning, caustic.
Կիզական հուր, կամ հրատ. (Երզն. ոտ. երկն. Գանձ.։)
cf. Կիզողութիւն.
burning, scorching;
cf. Կիզանուտ.
Աստուած հոգի կենդանի է, հուր կիզելոյ. (Ագաթ.։)
Ո արար զպաշտօնեայս իւր ի հուր կիզելոյ (կամ կիզելոյ). (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 4։)
cf. Կիզում.
Զի մի՛ հուր աստուարութեանն կիզեսցէ զերկիր. (Տօնակ.։)
combustive;
canstic;
incendiary
Զնետս մուխս չարին հրեղէնս, այսինքն զխորհուրդս կիզիչս. (Եփր. եփես.։)
Ոչ հուր կիզիչ, եւ ոչջուր ողողիչ. (Ճ. ՟Գ.։)
incentive;
caustic.
Կիզողական հուր, կամ զօրութիւն, կամ փորձութիւն. (Շ. եդես.։ Գր. հր.։ Լմբ. պտրգ.։ Զքր. կթ.։)
to burn, to set on fire, to set fire to, to fire;
— արեգական, to tan, to brown, to make swarthy.
Իջոյց եղիա հուր, եւ եկեզ զյիսուն զօրականսն. (նխ. ՟Դ. Թագ.։)
sole of the foot;
trace, track, foot-print.
Կերիցին կինք ոտից նորա. ոտն զմարմին կոչէ. եւ կինք զծունկք եւ զարմունկն ասէ։ Ելանելոց են ի խաւարն արտաքին, ուր կինք ոտից նորա, այսինքն շառաւիղ ծնկաց նորա կերիցէ հուրն։
Կերիցին կինք ոտից նորա. ոտն զմարմին կոչէ. եւ կինք զծունկք եւ զարմունկն ասէ։ Ելանելոց են ի խաւարն արտաքին, ուր կինք ոտից նորա, այսինքն շառաւիղ ծնկաց նորա կերիցէ հուրն։
baptizing, confer-ing baptism;
the Institutor of the Sacrament, of Baptism.
ԿՆՔԱՏՈՒ. Որ ետն մեզ զխորհուրդ մկրտութեան մկրտութեամբ իւրով, նա ինքն քրիստոս.
balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.
Առեալ զմասունս հրոյ՝ ի կշիռ դիցէ. եւ վերացուցեալ զլուծ սորա՝ ձգելով զհուրն յաննման օդ բռնադատել. (Պղատ. տիմ.։)