caused, occasioned;
created, done, made;
guilty, culpable.
Զամենայն պատճառաւորս ինչ (համարեալս) չարչարէր դառնագոյն. (Վրք. հց. ձ։)
to take for motive.
(Ադամ) ի ծառոյն պատճառաւորեալ յանկումն անյարիր. (Նար. ՟Ղ՟Գ։ 1)
to cause, to do, to occasion, to make, to produce;
to pretend, to seek pretexts, to take as an excuse, to allege;
to dissemble, to feint;
— զանգիտութիւն, to play the simpleton.
Այլակերպեաց առաջի նորա զերեսս իւր, եւ պատճառեցաւ յաւուր յայնմիկ (որպէս թէ զայսահարութիւն)։ Եւ նա պատճառէր հեռագոյն եւս ուրեք երթալ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։ Ղկ. ՟Ի՟Դ. 28։)
Գոյնն պատճառեալ ի նմանէ. (Ի գիրս առաքին.։ 1)
cf. Պատճեան.
Աբիդենոս զպատճիկ քաղդէացւոց թագաւորութեանն հանգոյն բազմավիպին առընթեր եդեալ։ Պաճիկ հրովարտակին մինչեւ ցայժմ շրջի. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)
cf. Պատմեմ.
Ընդ ծով եւ ընդ ցամաք մինչեւ ի ծագս աշխարհի պատմաբանի՜ ամենայաղթ զօրութիւն խաչեցելոյն. (Գէ. ես.։)
historiographer, historian;
— մատեան, book of history.
Յոյնք էին պատմագիրքն։ Փերեկիդէս պատմագիր։ Հեղանիկոս պատմագիր. (եւ այլն։ Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ. ստէպ։)
Զյունացն միայն յիշեցաք պատմագիրս։ Նմանագոյնք արդեօք եբրայեցւոյն պատմագրաց. (եւ այլն. Խոր. ՟Ա. ստէպ։)
to write history.
Նաւեաց (Պղատոն ի Սիկիլիա), զի պատմագրեսցէ զհուրն որ ի յետնէ ելանէ. իմա՛, զի տեսցէ. որպէս դնի ի լտ. քանզի նոյն բայ յն. նշանակէ եւ տեսանել. (որպէս թարգմանի եւ ի Գաղ. ՟Ա. 18)։
relating or writing the same history or annals.
Զնոյն պատմօղ. ձայնակից. կուսակից.
history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.
Գրեալ է ի գիրս պատմութեանց թագաւորաց Իսրայէլի։ Լուաւ Գեդէոն զպատմութիւն երազոյն, եւ զմեկնութիւն նորա։ Տաց զսա յառակ եւ ի պատմութիւն յամենայն ազգս։ Որդի՜ մարդոյ, պատմեա՜ պատմութիւն, եւ խօսեա՜ց առակ առ տունդ Իսրայէլի։ Վերստին կարգել զպատմութիւնն վասն իրացն հաստատելոց ի մեզ.եւ այլն։
stole, long vest, garment, tunic, cassock;
գեղեցիկ —ք, fine clothes;
թխատեսակ —, dress coat;
— հանդարձից or փոխանակաւ, a suit of new clothes.
Արար նմա պատմուճան ծաղկեայ։ Որդւոցն ահարոնի արասցե՜ս պատմուճանս, եւ կամարս։ Զգեցոյց նոցա զպատմուճանսն, եւ ած ընդ մէջ նոցա զկամարսն։ Պատառեալ զպատմուճան իւր։ Ի վերայ պատմուճանի իմոյ վիճակս արկանէին։ Իսկ զպատմուճանն՝ քանզի էր առանց կարանի, ասեն ցմիմեանս, մի՜ պատառեսցուք զայդ։ Երկիւղիւդ՝ ատել եւ զպատմուճանն՝ որ ի մարմնոյն իցէ աղտեղեալ։ Պատմուճանն ազնիւ որդւոյ իւրոյ երիցու։ Սրբեցարո՜ւք եւ փոխեցէ՜ք զպատմուճանս ձեր։ Ամենեցուն ետ կրկին պատմուճանս։ Հինգ պատմուճանս փոխանակաւ.եւ այլն։
cf. Պատշաճ.
Յանդիմանութիւնս պատշաճականս, ձաղանս պատեհագոյնս։ Պատշաճական մասունս չափոց ազդողականաց՝ հինգ զգայութեանց։ Պատշաճականաւ թուով պանծանաց պայծառացուցեալ. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Խ՟Զ. եւ Նար. առաք.։)
Լուսաւորեա՛ երուսաղէմ. յառաջագոյն խրատէ պատշաճական գտանել առ լոյսն. (Ոսկ. ես.) այսինքն յարմար եւ պատրաստ գտանիլ։
cf. Պատշաճ.
Եթէ քո ծառայ սրտմտութեամբ զտէր իւր սպանցէ, պատշաճաւորացն սպանելոյն ըստ կամաց իւրեանց ըմբռնեալ զսպանողն՝ արտասցեն զի՞նչ եւ կամեսցին. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Ի վերայ հասցեն պատշաճաւորքն մեռելոյն ... հրամայիցէ այն իսկ՝ որ պատշաճաւորն է. (անդ։ 1)
to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.
Զգալուստ որդւոյն իւրոյ յայնմ ժամանակի պատշաճեաց, յորում գիտէր՝ թէ օգուտ լինելոց է. (Եզնիկ.։)
Ի մի վայր եկեալս ի հասարակութիւնն աղի եւ պատարագաց, որ զսէր յարմարեցուցանէ եւ պատշաճեցուցանէ հաստատագոյն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
cf. Պատշաճեմ.
Զգալուստ որդւոյն իւրոյ յայնմ ժամանակի պատշաճեաց, յորում գիտէր՝ թէ օգուտ լինելոց է. (Եզնիկ.։)
Ի մի վայր եկեալս ի հասարակութիւնն աղի եւ պատարագաց, որ զսէր յարմարեցուցանէ եւ պատշաճեցուցանէ հաստատագոյն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
to be suitable or conformable, to suit, to agree;
to belong, to pertain, to coincide, to match;
to concern, to regard.
Շրջելն չպատշաճի հոգւոյն սրբոյ. (Կիւրղ. ծն.։)
suitableness, congruity, conformity;
decorum, decency;
relation, analogy, proportion, symmetry.
Բազմութիւն պատրեալ վասն պատշաճողութեան գործոյն. (Իմ. ՟Ծ՟Դ. 20։)
terraced.
Շինեաց եւ ի վերայ ամրական քարանձաւին յելս եւ ի մուտս կոյս՝ տունս խրախիցս ոսկեզօծս պատըշգամեալ, յաւելլով ի յառաջագոյն ի հօրէ նորա դերանկէն շինեալ. (Արծր. ՟Դ։)
turn, winding, sinuosity, twisting;
—ք բանից, circuitous expression.
Կացեալ ի մէջ պատուածովքս կնճափողացն զոյդ ըմպակցացն բաժանէ զգինին նորագոյն. (Բրս. արբեց.) (այն են ըմպանակք կրկին՝ գալարածոյ պարանոցօք)։
eager for honours, greedy of glory, ambitious, desirous of praise or distinction;
vain-glorious, vain;
generous, bounteous, obliging, officious.
Միոյն փառաց տենչացեալ եմք՝ երկնից արքայութեան. պատուասէր եմք առ վերին պատիւ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
immoderate desire of honour or glory, ambition, vain-glory, point of honour;
generosity, liberality;
obligingness.
Գերագոյն էր (մովսէս) քան զամենայն պատուասիրութեան եւ իշխանսիրութիւն. (Դիոն. թղթ.։)
graft, graff;
inoculation, vaccination, cow-pox;
insertion, addition;
conjunction, union;
թարախ —ի, pus, vaccine matter;
—իւ որդի, adoptive son;
—իւ հայր, putative, adoptive father.
Առ զհոդւոյն հո՛ղմըն պատուաստ, ղեկա՛ խրատիւըս՝ լե՛ր պատրաստ. (Կրպտ. ոտ.։)
to engraft, to graft;
to inoculate, to vaccinate;
to insert, to interpolate;
to annex, to join, to reunite, to attack.
Եթէ յուսոյն ձգարան՝ սուսերբն յանցանաց հատեալ կարեսցի, կցեսցի՛ դարձեալ միւսանդամ կամօք ամենակալիդ՝ բարւոք պատուաստեալ։ Ամենառատ քաղցրութեամբ պատուաստեալ ի քեզ, վերստին գտեալ պնդեցայց քաւեալ. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Է։)
to honour, to render honour and respect, to respect, to esteem, to venerate, to revere, to glorify, to favour;
— զախտն, to caress, to cherish, to flatter, to humour the passions;
յառաջ —, to esteem most, to prefer.
Որ պատուէ զխաչն քրիստոսի, զնոյն ինքն պատուեալ լինի զքրիստոս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
commandment, precept, law, command, order;
անցանել զ—օք, to transgress, to violate, to break, to infringe;
—աւ հրամայել, to order expressly.
Մինչեւ յե՞րբ ոչ կամիք լսել պատուիրանաց իմոց եւ օրինակաց։ Մի անցանիցէ զպատուիրանօքս։ Հասից ի պատուիրանս նորա։ Զպատուիրանօք նորա ոչ անցից։ դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Պատուիրան նոր տամ ձեզ։ Ըստ պատուիրանաց եւ վարդապետութեան մարդկան, եւ այլն։ Առաջին պատուիրան՝ եւ պատուիրանացն տէրունագոյն՝ պատուել զաստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.
Ի պատուիրանազանցութեան գտեալ առաջինն ի մարդկանէ։ Զնախաստեղծին պատուիրանազանցութիւն՝ պտղոյն ճաշակման։ Յորմէ վրիպեցաւ բնութիւնս պատուիրանազանցութեամբն։ Կթեաց զփայտն մահու, եւ զպտուղ պատուիրանազանցութեանն. (Խոր. ՟Ա. 3։ Ժմ.։ Խոսր.։ Իսիւք.։)
cf. Պատուիրանազանցութիւն.
որ գողանայ ոք զոսկի, նոյն գողութիւն է եւ պատուիրանահատութիւն՝ եւ որ զկապարն գողանայ։ Զվրէժ պատուիրանահատութեան պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ. եւ ցանկ։)
observance, fulfillment of a commandment or order.
Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւն՝ լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Ի լռելն պատուիրանապահութեանն՝ լռէր եւ աստուածագործ հրաշքն. (Մամբր.։)
cf. Պատուհասագոյն.
cf. Պատուհասագոյն.
to be chastised together.
ՊԱՏՈՒՀԱՍԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Կրել զնոյն պատուհաս. պատժակից լինել.
to punish, to chastise, to correct;
to avenge;
to scold, to chide, to reproach, to reprimand;
to threaten.
Ոչ ուժգնագոյնս զնոսա պատուհասեաց։ Պատուհասելով զնոսա ասէր՝ թէ յիւրսն եկն, եւ իւրքն զնա ոչ ընկալան։ Չպատուհասել զյանցաւորն՝ մեծ վնաս է վարդապետին եւ աշակերտին. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
winding, wrapping up;
shrouding.
Ոչ ինչ առնեն փոյթ առ պատումն մարմնոյն. այլ դիապատուի համարին զվարս հրաշալիս եւ առաքինիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)
asylum, refuge, retreat, shelter, cover;
protection, patronage, defence, prop, support;
resources;
— լինել, to be the refuge of to protect, to defend, to take under one's protection.
Ընտրելագոյն կատարելութեացն շտեմարան, եւ պատկառելի ծերատածութեանն խնամոյ պատսպարան. (Պիտ.։)
ողնափայտին պատսպարան իսկոյն բեկաւ։ պատսպարանդ սահեցելոց. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
cf. Պատսպարեմ.
Ընդ իշխանութեամբ արկեալ է մարմինն, եւ պատսպարանեալ յարտաքնոցն՝ ի գինւոյն եւ ի խորտկաց. (Փիլ. լին. ՟Ղ՟Դ. 82 ։ 1)
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
Պատսպարեսցէ զնոսա անդրէն յերկիրն. իւրեանց։ Պատսպարեցից զնոսա ի սոյն երկիր. (Երեմ. ՟Ծ՟Զ. 15։ ՟Ի՟Դ. 6։)
Զմնացեալ նշխարսն՝ ի հրոյն ժողովեալ հաւատացելոցն՝ ի ծածուկ տեղւոջ պատսպարեցին. (Ճ. ՟Գ.։)
Բնակեաց ինքն եւ իւրքն առանց կասկածանաց, մանաւանդ յառաջագոյն պատսպարեաց թղթովք եւ պատարագօք առ թագաւորն. (Արծր. ՟Գ. 8։)
Փոխանակ տերեւոյ տնկոյ թզենւոյն՝ որով նախահայրն պատսպարեցաւ. (Նար. խչ.։)
cf. Պատսպարեմ.
ἁποκαθίστημι restituo. Նոյն ընդ Պատսպարել՝ ըստ որում վերստին ի նոյն տեղի անքոյթ կամ ի բնիկ յարկս դարձուցանել.
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
Չի վաղագոյն պատսպարեցայց ձեզ. (Եբր. ՟Ծ՟Գ. 19։)
deceit, cheat, fraud, imposition, seduction, trick, imposture;
mistake, error;
illusion, deception;
աստղ —նաց, erratic star, planet;
ի —նս արկանել, —նս մատուցանել, to deceive, to cheat, to seduce, to induce or lead into error;
cf. Ըմբռնիմ.
Պատրանք բանսարկուին, կամ թշնամւոյն, չարին, դիւին, ՟Եւն. (Շար.։ Ժմ.։ Մաշտ. որ են ներգործաբար։)
Պատրանօք նախաստեղծին մերկացաք ի լուսոյն։ Մերկացաք մեղօք ըստ նախահօրն պատրանաց. (Շար.։)
to prepare oneself, to get ready, to put oneself in a condition to, to make preparations, to take one's dispositions;
to beware of, to take care or heed, to mind.
Յառաջագոյն պատրաստեցի՛ր. (որ հայի ի կրկին նշ) (Կլիմաք.։)
to deceive, to cheat, to seduce, to dupe, to defraud, to circumvent, to surprise;
to abuse.
Պատրեա՛զայր քո, եւ պատմեսցէ քեզ զառասպելն։ Ես պատրեցից զնա ... եղէց ոգի սուտ։ Մի՛ պատրեսցէ զձեզ եղեկիա բանւք։ Զի մի՛ նենգութիւն պատրիցէ զանձն նորա։ Պատրեն զսիրտս անմեղաց։ Յիւրոցն ցանկութեանց ձգեալ եւ պատրեալ։ իսկ բազմութիւնն պատրեալ վասն պատշաճողութեան գործոյն. (Եւն։)
cf. Պատրիարք.
Արգք, կամ արգունք, գաց. s. ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս. πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
patriciate.
Յանճառ եւ երանաւէտ կեանս տարեալ ի խոնարհագոյն աշտիճանէ անթիպատ պատրկութեան՝ թագաւորեցոյց. (Մագ. ՟Կ՟Ե։)
cf. Պատրող;
seductive, flattering, fawning.
Յիմարութեամբ պատրողականաւ գինեաւս յիարեալ։ Ճաշակեաց ի պատրողական պտղոյն. (Նար. ՟Ե։ Զքր. կթ.։)
veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.
Մերկացուցանել զպատրուակ գրոյն. (Աթ. ՟Ը։)
Բարձեալ ի նմանէ հողեղէն պատրուակն՝ դարձեալ հոգւոյն երեւեսցի գեղեցկութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Զոր օրինակ պատրուակի թղթոյն այսպէս յաջորդէին. (Ոսկիփոր.) (ուր դրեալ էր պատրիսակի)։
to cover, to veil, to mask, to palliate;
to pretend.
Ամպ ինչ լուսաւոր անջրպետեաց ի մէջ ժողովրդեանն եւ մարմնոյն (մովսեսի), շուրջանակի պատրուակեալ զնովաւ՝ առ ի յոչ իմանալ զթաղումն նորա. (Շ. յուդ. ՟Թ։)
Եթէ ի հրապարակի դիպեսցի (ատելւոյն), պատրուակին աչք նորա. (Մանդ. ՟Ծ՟Գ։)
beast for sacrifice or food;
appanage, pension.
ի սուրբ գիրս ըստ յն. դնի πρόβατον ovis. ոչխար. որպէս եւ վր. րշխվարի, որ է նոյն. եբր. ծօն. որ է լծ. ըստ հյ. ձօն, եւ ղէն.
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
Աշխարհ է բաղկացութիւն յերկնէ եւ յերկրէ, եւ որ ի մէջ սոցուն պար առեալ են զմիմեանց բնութիւնք։ Եթերն զայսոսիկ աստուածայինս պար առեալ լինի մարմինս։ Ներքին ծով՝ պար առնու ի ծոց իւր զգաւառս մեծագոյնայ։ Միագունդ պարառեալ՝ զնեհակացն միաբանութիւն ընդ միմեանս խառնէ. (Արիստ.)
Զոր (զդափնի) առեալ ապողոնի՝ նուաւ առնթեր եռոտանւոյն պար եկեալ լինի։ Որպէս ի սարդենի մահակէ պար գոլով (յն. գալով) երգէին զհոմերական քերթուածսն։ Պար գալով Ապողոնի, ՟Եւն. (Նոննսո։ Մագ. ՟Ծ՟Ա։ Եւ Երզն քեր։)
Կնքեցե՛ք զգերեզմանն մատանեօք. եւ եթէ պարտ վարկանիք, շղթայիւք եւ երկաթիւք պար արկեալ ամրացուցէք։ Ըստ գլխոյն կրկնակօք ոսկերացն պար արկենալն շուրջ պատեալ յուլունս շրջանակացն. (Նիւս. թղմ.։ եւ Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
Պարաբառնայ զանհնազանդութիւն առաջին մարդոյն. (Մամբր.։)
Խաւարն առաջին բարաբարձեալ եղեւ։ Աւդոստոս սպանանէ զկղէոպատրա, եւ պարաբարձեալ յինքն նուաճէ զեգիպտացւոց իշխանութիւնն։ Հրեղեն սուրն սերովբէին պարաբարձաւ ի ծառոյն կենաց։ Ոչ պարաբառնի եւ անջատի ի քէն։ Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն պարաբառնայ (այսինքն պարաբառնի) ի միջոյ. (Զքր. կթ.։)
Ամենայն պարաբարձիցելոց այլոցն՝ որք միանգամ պատահարկ են, պարաբարձցի ի մարդոյն տէրն սմա գոլ. սապէս եւ հաւուն պարաբարձցի թեւաւորն գոլ. (Արիստ. առինչ. ՟Ղ։)
turn, revolution, period.
Դու գոլով իսկ արհեստականագոյն քան զդեդաղոս՝ շրջանակի պարագյութիւն տալով սոցա. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Ընդ հարկաւ եւ ընդ սկզբամբ պարագրեն զգերագոյնն քան զհարկ եւ զսկիզբն. (Կիւրղ. գանձ.։)