to bleat;
to stutter, to stammer.
Հանգոյն կապկաց զսովորականն միշտ ի բերան առեալ պապաջելով (ա՛յլ ձ. պաղաջելով). (Խոսր.։)
Իբրեւ զազգ կապկաց՝ զմի ինչ ծանուցեալ՝ սովորաբար զնոյն պապաջել. (Ի գիրս խոսր.։)
cf. Պառակտեցուցանեմ.
σχίζω, ἁποσχίζω, διΐστημι scindo, discindo, divido, dirimo, separo. Որպէս թէ Հատանել յիրերաց զպառակս հօտից. պատառել. ճեղքել. խզել. հերձուլ. բաժանել. որոշել. ուստի եւ ՊԱՌԱԿՏԻԼ՝ նոյն է ընդ ԵՐԿՊԱՌԱԿԻԼ.
anile, senile;
— առասպելք, idle story, tale, fable;
— կրօնք, ridiculous superstition.
Քան զեպիկուրեանցն զյիմարութիւնն (հիւլէս՝) անբանագոյն, եւ պառաւական եղիցի. (Առ որս. ՟Է։)
to grow old, aged, to advance in age;
to become old, ancient.
Որ ի սկըզբան ցաւոյն դէպ իցէ (դեղ), եւ որ ի պառաւել ցաւոյն. (Եզնիկ.։)
excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.
Զպասքումն եւ զիղձս ջրոյն, եւ զարբումն. (Խոր. ՟Ա. 17։)
cf. Պասքութիւն.
Զպասքումն եւ զիղձս ջրոյն, եւ զարբումն. (Խոր. ՟Ա. 17։)
cf. Պատահ ;
sad adventure, grievous accident, serious case, misfortune, mischance, catastrophe;
ըստ —աց, by chance, fortuitously;
ի —է, unfortunately.
Պատահար մի պատահելոց է ամենեցունց նոցա ... Որպէս պատահարն անզգամին՝ եւ ինձ պատահեսցէ նոյն։ Պատահար է որդւոց մարդկան, եւ պատահար է անասնոց, եւ պատահար յամենեսին ի նոսա։ Պատահար է յարդարն եւ յամբարիշտն. պատահար է յամենայնի։ Պատահար պատահէ ամենեցունց. (Ժղ. ՟Բ. ՟Գ. ՟Թ։)
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
Դառնայ դարձեալ գրէ. մինչ զի եկն եւ պատահեցաւ այնմիկ, յորոյ աւուրս գրեցաւ սոյն պատմութիւնս. (Եփր. մն.։)
tendril;
convolvulus;
bindweed.
(Յորթ այգւոյն են) ողկոյզ, գնդակ, պատաղիճ. (Վեցօր. ՟Բ։)
occupation, application.
Երկայնագոյնս ըզպա տաղմունսն ի ճանապարհին արարեալ. (Արծր. ՟Ա. 5։ 1)
band, bandage, wrapper;
truss;
— մեռելոյ, shroud, winding-sheet, grave-clothes.
Յառաջագոյն խնկեաց զմարմին իմ՝ ի նշան պատանաց։ Յօրն պատանաց իմոց պահեսցէ զայդ. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 8։ Յհ. ՟Ժ՟Բ. 7։)
cf. Պատանի.
Եւ թագաւորն առաքեաց ի պատանեակ մետաքսէից՝ սփռեալ ի վերայ տապանի սըրբոյն. (Հ. յուլ. ՟Զ.։)
child, boy.
Ընդ եղեգան փող՝ բոց ելանէր, եւ ի բոցոյն պատանեկիկ վազէր. (Խոր. ՟Ա. 30։ 2)
used, torn, old, worn out, threadbare, shabby, ragged, tattered;
— հանդերձ, torn, ragged or tattered coat, rags, tatters;
—ս զգենուլ, to be reduced to tatters.
Պատառոտուն տերե՜ւովն ծածկելով զմերկութիւն իւրեանց։ Ի ձեռն մկրտութեան զպատառատուն պատմուճան տերեւոյն մերկացուսցեն. (Ճաշոց։ Երզն. մտթ.։)
to tear, to tear to bits or pieces, to lacerate, to rend;
to cleave, to cut, to divide, to slash;
to break, to crack, to split, to burst;
յօշ յօշ —, to cut to pieces, to dilaniate, to rend;
զմիմեանս —, to tear each other;
— զթագաւորութիւնն, to break up the kingdom;
— զեզինս, to slaughter oxen;
— զոք, to kill;
ակօս —, to furrow, to plough;
— զբանտն, to break out of prison;
— զօրէնս, to transgress, to violate.
Տեսանօղ զկուրացեալս ասիցէ, եւ ո՜չ սրագոյն բբօք պատառօղ զօդ. (Շ. թղթ.։)
rent, tear;
rupture, crack, crevice, fissure, opening;
chap, chink, slash, slit.
Ի պատառուածս նոյն ամբարտակի գետոյն փախստեամբ ամրանան. (Խոր. ՟Ա. 15։ 1)
answering, answer;
defence, apology, excuse;
responsibility.
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. գրի ստէպ եւ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁπόκρισις responsio λύσις solutio. Տալն պատասխանի առ հարցումն ուրուք. լուծումն խնդրոյն. ճէվապ, ճուղապ.
to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.
ἁποκρίνομαι respondeo. Տալ պատասխանի. լուծանել զխնդիր հարցուածոյն. ճէվապ վէրմէք.
Ոչ կարացեալ ըստ արժանւոյն պատասխանատրել. (Երզն. քեր.։)
to envelop, to wrap up;
to twine, to twist, to wind round, to entwine or interweave, to entangle;
to implicate, to involve;
— բեռինս, to pack up.
Թէեւ մարմնով հեռի են, ի ձեռն գրոց զմիմեամբք պատատին յաղագս գթոյն. զի բարք սիրելեաց այս են, զմիմեամբք գրկախառնին պատատին ձեռամբք. սոյնպէս եւ հոգւոյն ընդ միմեանս պատատել. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Փիլ. լիւս.։ Ոսկ. հռ.։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։ Եւագր. ՟Ժ։)
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
Զպատարագամատուցացն սարսափելի խորհըրդոյն պատշաճող սպասահարկութիւնս. (Կանոն.։)
Սուրբն Բասիլիոս գրեալ է յիւրում պատարագամատուցին։ Նոյնպէս եւ Յովհան յիւրում պատարագամատուցին զնոյնս է գրել. (Նչ. խնդ.։)
to fill abundantly, to fill up to the brim, to fill to overflowing, to heap up.
Լնլով եւ պատարելով զբոլոր ոգիսն։ Լնուն եւ պատարին Աստուծոյն երեւմամբ՝ միտք մաքրագոյն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 4. 8։)
writing oracles;
prophet;
sentence.
Բանսարկուն նախանձեցաւ ընդ մարդոյն պատգամագիրն. (Լմբ. իմ.։)
sheath, scabbard;
case;
cover, envelope;
scale, shell;
hull, pod, cod, husk;
rind, peel, bark;
armour, cuirass;
breast;
արկանել զսուրն ի —ս, to sheathe, to put up;
cf. Մերկանամ.
ՊԱՏԵԱՆ. θήκη, φλοιός, λέμμα cortex, cutis ὅστρακον testa. Արտաքին պնդագոյն կեղեւ պտղոց. փեճեկ. եւ Խեցի գաղտակրայից. եւ Որպիսի եւ իցէ աման. գապուգ, գապ.
convenient, proper, fit, suitable, decent;
well-timed, timely, opportune, seasonable, propitious, favourable;
opportunity, occasion, propitious moment;
ի —, ըստ —ի, conveniently, suitably;
— է, it is fit, it is becoming;
it is due;
ի — լինել, to befit, to become;
— համարել, to think proper, to deem it expedient;
— ժամանակ գտանել, to find a favourable opportunity;
— առնուլ, to seize the occasion, to strike the iron while it is hot;
յօգուտ արկանել զ—, to avail oneself of, to profit by the opportunity;
cf. Կորուսանեմ.
Որպէս տերեւն յիւրում ժամանակի անկանի, նոյնպէս եւ նոքա յիւրեանց պատեհ ժամանակին. (Գէ. ես.։)
convenience, fitness, decency;
opportunity, seasonableness, fitness of time, of circumstances;
chance;
չկորուսանել զ—, not to lose the opportunity;
յօգուտ ի կիր արկանել զ—, to profit by the occasion, to avail oneself of the opportunity;
կորուսանել զ—, not to seize the opportunity, to let the occasion pass, to let slip the opportunity.
Նուիրագործութեանց առ ի յընդունելութիւն պատեհութիւն ... զօրէն հրոյ նմա զմիաւորեալսն՝ ըստ իւրեանց առ աստուածանալն պատեհութեան։ ... Ըստ իւրաքանչիւր պատեհութիւն։ Ըստ աստուածընկալ պատեհութեան հուպ գոլոյն. (Դիոն.։)
to surround, to environ, to encompass, to enclose, to fence, to gird;
to besiege, to invest, to beset;
to surround, to beset, to hem in;
to envelop, to pack up;
to spread abroad, to circulate, to take or lead about;
to veneer, to plate, to cover, to overlay;
պատեալ պաշարել զոք, to make a ring round, to hem round;
to beset;
— զվէրս, to dress a wound;
անդ խոր լռութիուն պատէ զամենայն, great silence prevails there;
ահ պատեաց զնա, he was struck by fear;
cf. Շուրջ.
Գիրկս արկեալ պատեցարուք զմիմեանց պարանոցաւ. (Պտմ. աղեքս։) Սոյնպէս եւ յամենայն գիրս բազմապատիկ առմամբ։
small zoophyte-shell.
Ի ծագել արեգականն ի ջուրս ծովուն՝ բանայ զպատենկունսն, եւ հարելոյ շողոյն՝ ամփոփի. (Անյաղթ պորփ.։ 20)
fond of war, delighting in war, warrior, belligerent, warlike.
Զպատերազմասէր թշնամւոյն խորտակելով զզէնս. (Շ. թղթ.։)
Զո՞վ ոք ի մէնջ գիտացեր պատերազմասէր կամ խռովակամ։ Մեծաւ քրտամբք նահատակէր ընդդէմ պատերազմասէր թշնամւոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
Յանդգնելոց եւ պատերազմասիրաց ընդ հոգւոյն սրբոյ. (Մխ. դտ.։)
warrior, fighting-man, combatant, belligerent;
enemy, adversary;
warlike, fit for war.
Այժմ մարդոյն՝ վասն որ կայ ի նմա չարն, թշնամի եւ պատերազմիչ լինել ցամաքայնոցն (կենդանեաց) եւ թռչնոցն. (Փիլ. լին.։)
punitive, penal, repressive;
— օրէնք, penal law.
Ոչ զպատժականսն ասէր զնորայսն՝ զտապարն, եւ զայլսն, այլ զքաղցրագոյնսն միայն. (Շ. մտթ.։)
companion in chastisement;
subject to the same pain.
Պատժակիցս կործանեցելոյն Սոդոմայ. (Նար. ՟Բ։)
atrocious, delighting to torment.
Դիոնեսիոս (բռնաւորն՝) խստագոյն գոլով եւ պատժասէր. (Նոննոս.։)
pain, punishment, chastisement, correction, penitence;
— մահու, condemnation, sentence;
առանց պատժոց or պատժի, with impunity;
անկանել ընդ պատժով, to incur, to deserve punishment;
— տալ, to order punishment or penance;
դնել — ի վերայ, to inflict punishment or chastisement;
զանիրաւութեան —ս արկանել զնովաւ, to punish his injustice.
Մեծ է պատիժ իմ քան զթողուլդ զիս։ Պատժեաց Աստուած զփարաւովն պատժօք մեծամեծօք։ Պատրաստին անխրատից տանջանք, նոյնպէս եւ պատիժք անզգամաց։ Պատժի (յն. պատժիլ) ոչ ունին ակն։ Պատիժք ի վերայ մեղաւորաց հասին։ Զանիրաւութեան պատիժս զնոքօք արկանէին։ Ի նմին պատժի կաս։ Ո՞րչափ սաստիկ պատժոց արժանի համարիցիք զայն՝ որ զորդին Աստուծոյ առ ոտն եհար. եւ այլն։
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
Փեղքն կանգնեալք՝ զպատիճսն ի վեր հանդերձեալ շարժէին. առակելով՝ եթէ ժողովրդեանն ողջոյն տան. եւ յետ այսորիկ տեսօղքն իբր գովեցին, սոքա իբր եթէ զոյգ փոխարէն ողջունին ընկալեալք՝ դարձեալ զպատիճսն իբր զաջս ի վայր թողին. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Պատնջան.
որ եւ ՊԱՏԸՆՋԱՆ, ՊԱՏԸՆՃԱՆ. melongena. իտ. melenzana. Պտուղ յայտնի բուսոյ, որ եւ թ. պատլիճան, պատինճան. որոյ լաւն ազգի ազգի լինի ի բերիա։ Նոյնպէս կոչի եւ պտուղ ինչ ծառոյ ի հնդիկս, որ ըստ այլոց Անպ, անապ, ամպաճ.
cf. Պատշաճ.
Ոչ ապա պատկան (իցէ) սգոյն տարածումն. (Սկեւռ. լմբ.։)
fit vessel;
quiver, case for arrows.
Ընդ պատկան մտեալ դարանաւ իմաստնոյն ի գազանս, ընդ նմա խօսէր (այսինքն սատանայ ի բերանոյ օձին ընդ Եւայի)։
cf. Պատշաճեմ.
Ամենեցուն պատճառ ելով, եւ գերագոյն քան զամենայն՝ գոյութեամբ, եւ զանանունութիւն պատկանէ (Աստուած՝ ինքեան), եւ զամենայն էիցս անուանս. (Դիոն. ածայ.։)
Ի վերայ հիման հաւատոյն զոսկի եւ զարծաթ եւ զականս պատուականս պատկանէ։ Զհոգի եւ զմարմին ի միասին պատկանեաց. (Երզն. մտթ.։)
respectful, modest, bashful;
cf. Պատկառանք;
— կալ, լինել, to pay attention, to attend to, to watch, to give oneself up to, to apply oneself or one's thoughts or mind to, to tend to, to subject oneself to;
— կալ օրինաց, to observe the law;
— կալ արդարութեան, to be just, right, upright;
— կալ յիրաց ինչ, to avoid, to shun.
Անփոյթ առնէին զաւելորդացն, եւ կարեւորացն եւեթ պատկառ կային։ Միշտ հոգեւորացն պատկառ կալ։ Եւ մեք նմին պատկառ կացցուք։ Հոգեւորացն եւեթ կային պատկառ։ Որ մարմնոյն սրբութեան պատկառ կայցեն։ Զգո՜յշ լեր անձին, այսինքն անձին պատկա՜ռ կաց։ Յորո՜ց իրաց զցաւսն ածին ի վերայ, յայնմանէ պատկառ կայցէ անձին։ Սգոյն միայն կան պատկառ։ Պատկառ կալ ահիւ ի հնազանդութիւնն Քրիստոսի. (Ոսկ. ստէպ։)
venerable, august;
respectful, bashful;
shameful;
— զանձն ցուցանել, to make oneself respected;
— գործել, ընծայեցուցանել, to render respectable, to cause to be respected.
Ալեօքն պատկառելի է, եւ շքեղագոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
to fill with respect, to put to shame, to abash, to confound, to cover with shame, to make blush, to put to the blush.
Ի մի՜տ առ զբազմաչար հնարս թշնամւոյն, եւ պատկառեա՜ ի նետից նորա. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
portrait-painter;
effigy;
iconographist.
Եւ Նկարագիր. տեսիլ. գոյն.
Ասիցէք, եթէ եւ աչաց օգնէ պատկերագիր ոսկւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. յն. դրոշմ ոսկի երեւեալ։)
painter;
sculptor.
Զպատկերագործդ ո՞չ տեսանես. զի պղինձ ոչ առնելով՝ պատկերս կազմէ։ Պարտ էր արդեօք զնոյն ինքն զկենդանագիրսն եւ պատկերագործսն առաւելութեամբ պատուոց աստուածացուցանել։ Ասեմք ի պատկերագործէ ծախել (այսինքն ծախիլ) զպղինձն ի պատկերն. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսիլ աբր.։)
of the same figure, conformable, resembling, like;
— լինել, to conform, to take the form of, to resemble.
Որ ունի զնոյն պատկեր նմանութեան. կերպարանակից.
Տպաւորագոյն են նմանութիւնք իբր պատկերակիցք միատեսակք. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.
Ի մէջ կենդանւոյն Աստուծոյ, եւ մարդկան պատկերացելոց աստուծոյ. (Լծ. ածաբ.։)
Սիրոյն պատուիրանի լրումն, որով պատկերանայ աշակերտութիւն (Քրիստոսի). (Գէ. ես.։)
Ի սուրբ յարութենէն (քրիստոսի) մինչեւ ցմեծագոյն փողոյն հնչումն, յեօթներեակ դար շաբաթուն պատկերանայ. (Տօնակ. այսինքն օրինակ լինի նմանութեամբ։)
Սովորիս եւ մեղկիս, եւ խորհուրդքն պատկերանան եւ տեղի առնեն եւ բոյն դնեն ի սիրտդ. (Եփր. մաքր. այսինքն տպաւորին իբր պատկեր։)
iconolatria;
idolatry.
(Հայկ) խրախուսեալ յԱստուած՝ սատակեաց զնոյն ինքն զկենդանին զառաջնորդն պատկերապաշտութեան (զբէղ). (Վրդն. լուս.։)
cf. Պատկերանամ.
Հրեշտակք այնքան գեղեցկութեամբ պատկերեալք եւ տպաւորեալք, մինչեւ այլք լինել լոյսք, եւ զայլս լուսաւորել կարացեալք՝ առաջին լուսոյն հոսմամբ եւ բաշխմամբ. (Առ որս. ՟Է։)
Հաւատամք եւ զադամ պատկերեալ բարւոյն (այսինքն հաստեալ ի պատկեր Աստուծոյ). (Կիր. պտմ.։)
to graft;
cf. Պատուաստեմ.
Տունկ տնկելոց ես այսու հետեւ (ի) հոգեւոր դրախտի անդ ի վայրի ձիթենւոյ անտի յընտանի ձիթենի անդր պատկինեալ. (այլ ձ. պատկի՜ն կեալ. հին տպ. ի պատկին կեալ)։ Եթէ յառաջ մինչդեռ պատկինսդ՝ պիտոյ է արբուցանելդ եւ գործելդ, յետ տնկելոյն ո՞չ եւս առաւել գեղեցիկ է. (Կոչ. ՟Ա։)
cause, author;
occasion, matter;
principle, origin;
reason, subject, motive;
fault, offence, misdeed, crime;
pretext, excuse, subterfuge;
—աւ, ի —ս, on account of, for the sake of, for, because of, out of regard for;
under pretence of;
ի —ս քո, for your sake, for you;
— տալ, to give occasion to;
—ս առնուլ, to take as a pretext, to pretend, to allege;
— լինել, to be the cause or author of;
to dissemble;
—ս ի մէջ ածել, to allege, plead, urge or adduce reasons;
բառնալ զ—ս, to take away the motive or grounds;
պատճառել —ս մեղաց, to seek excuses for sins;
առանց իրաւա ցի —ի, without a real motive, causelessly, groundlessly, unreasonably.
Զի պատճառս տացէ թշնամւոյն մերձենալ ի մարտ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Ի պատճառս սովոյն. (Նախ. ծն.։)
Յերկիրն եգիպտացւոց իջուցեալ զնոսա առ հաց ի բերան՝ սովոյն պատճառաւ, որ լինին եւ այլն. (Ագաթ.) (ուր հին տպ. վրիպակաւ ունի, պատճառաւոր լինին)։
cause, motive;
pretext, excuse, cloak, colour;
—նօք, under pretence of;
վասն որո՞յ, վասն որո՞ց or յի՞նչ —նաց, why ? for what cause ?
ամբարտաւանութեան —նօք, on account of pride;
զբօսանաց —նաւ, for walking;
պէսպէս —նօք, under different pretexts;
բառնալ զ—նս, to take away the pretext.
Որ կատարեալն են սիրով նորա, բարձրագոյն են նոքա ի պատճառանաց օրինաց (իբր ի խտրանաց, կամ յերկիւղէ) Եփր. (ղեւտ.։)