Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Կնձաձայն

See full entry →

adj.

affected, prim;
flattering, wheedling.


Կնճթեղ

See full entry →

adj.

having a large snout.


Կնճիթն, ճթան

See full entry →

s.

sesame, sesamum.

NBHL (1)

ԿՆՃԻԹՆ կամ կնճիթ, կնջիթ, կնջիւթ, կնճութ, ի. σήσαμον, -ος sesamum. Շուշմայ. ունդ իբրեւ զկորեակ, եւ իւղ նորա ձիթանման՝ ծանրահոտ. եւ բոյս նորա. կունճի, կնջութ, կնջիթք. սուսամ, յորմէ սուսամ եաղը ... (իսկ յն. սիսա՛մի. լտ. սէ՛սամա. σησάμη sesama, կարծի յոմանց ցորեան ինչ ի հնդիկս)


Կնտակ, աց

See full entry →

adj.

bald, bald-headed or bald-pated.

NBHL (1)

ԿՆՏԱԿ φαλακρός calvus. որ եւ ԿՆԴԱԿ. Կունդ. կունտ. հերաթափ գլխով. ճաղատ.


Կնտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become bald.

NBHL (1)

ԿՆՏԱՆԱԼ կամ ԿՆԴԱՆԱԼ. φαλακρόομαι calvesco. Կունա կամ կունդ լինել. թափիլ հերաց գլխոցն. ճաղատ գտանիլ.


Կնտնտոց, աց

See full entry →

s.

plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.

NBHL (1)

Որ յաղիսն կտնդոցին շարժումն որոշեալ երգեսցէ։ Որպես երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտնտոցն (կամ զկտնգոցն)։ Որք զկտնդոց ածեն։ Գործարանք ձայնի բազումք, իսկ խօսիցն բերան, լեզուիցն եւ կոկորդիցն զկնանտւցի (կամ զկտնդոցի) օրինակ ունելով, եւ վերնատանն՝ հնչման. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)


Կնտութիւն, ութեան

See full entry →

s. chem.

baldness, depilation;
chondrine.

NBHL (3)

ԿՆՏՈՒԹԻՒՆ կամ ԿՆԴՈՒԹԻՒՆ. φαλάκρωμα calvities. Կունտ կամ կունդ գոլն. ճաղատութիւն. ճեղութիւն. եւ Կեղ գլխոյ՝ որ թափէ զհերս.

ի կնտութեան (կամ ի կնդութեան) նորա կամ ի ճեղութեան։ Մի՛ գերծուցուն զգլուխս իւրեանց ի վերայ մեռելոյ ի կնտութիւն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։ ՟Ի՟Ա. 5։)

Տարտամն մտօք, (եւ) որ զկնութիւնն ունիցի յանձն. է այլաբանութեամբ. որպէս երկչոտութիւն ըստ յն. δειλία.


Կնքադրամ

See full entry →

s.

oblation at baptism.

NBHL (2)

Դրամ տուեալ կամ առեալ յանդէպս՝ վասն կնիք տալոյ, այսինքն մկրտութեան. կնունքի ստակ.

Առնուն կնքադրամ, եւ գին այլ խորհրդոցն. (Մխ. ապար.։)


Կնքահայր, հօր

See full entry →

s.

godfather, sponsor;
— լինել, to stand godfather.

NBHL (2)

հայր կնքոյ մկրտութեան. ընդունօղ զոք յաւազանէ, որ կոչի նորա սան. կնքահար. ինքեապապ.

Մեծն ի ծնունդս ականց՝ կնքահայրն յովաննէս. (Կանոն. եւ Եփր. խոստով.։)


Կնքատու, աց

See full entry →

adj. s.

baptizing, confer-ing baptism;
the Institutor of the Sacrament, of Baptism.

NBHL (2)

Վկայեսցէ կնքատուն, եթէ ահաւասիկ գառն աստուծոյ։ Ո՞ տացէ քեզ յայնժամ մկրտութիւն. կնքատուն ոչ պատահիցէ, եւ մահ հասեալ է. (Սեբեր. ՟Թ. ՟Ժ։ եւ Կանոն.։)

Եկեալ կնքատուն առ յովհաննէս մկրտիլ ի նմանէ. (Ագաթ.։)


Կնքաւոր, աց

See full entry →

adj.

baptized.

NBHL (1)

Զիւր անունն, որպէս եւ քրիստոս, ի վերայ կնքաւորացն կոչէ. (Սարկ. հանգ.։)


Կնքաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

baptism;
spiritual affinity.

NBHL (2)

σφράγισμα baptismus, et confirmatio. Մկրտութիւն, հանդերձ դրոշմաւ. կնունք տալը կամ առնելը.

Եւ որպէս Առնչակցութիւն սանից կնքելոց ընդ տան կնքահօր, առ ի չխնամենալ մինչեւ ի թոռունս.


Կնքեմ, եցի

See full entry →

va.

to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.

NBHL (1)

Կնքեա՛ կեցուցիչ զկորուսչին ընթացմունս. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)


Կշռակի

See full entry →

adj. adv.

cf. Կշիռ.

NBHL (1)

Դնէր ի պարսատիկն, եւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր։ Զարեգական գնացս ճանապարհացն գիտէ կշռակի։ Յարմարալից եւ կշռակի չափովք ընձեռեաց։ Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)


Կշռեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.

NBHL (3)

Կշռել զհեր գլխոյ։ Կշռել կշռով, կամ ի կշիռս արդարութեան։ Առցես կշիռս, եւ կշռեսցես զնոսա։ Կշռեցաք եւ տուաք զնոսա զարծաթ եւ զոսկին։ Կշռեալ տուաք։ Տաղանդ մի արծաթոյ կշռեսցես (այսինքն վճարեսցես)։ Կշռեցին նմա երեսուն արծաթի.եւ այլն։

Կշռես զիրաւունս, եւ քննես զսիրտս. (Երեմ. ՟Ի. 12։)

Յորժամ կշռեսցես դու ի գիրս աւետարանի խելամուտ լինիս։ Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի։ Կշռիցէ զհռոմայեցւոց ժամանակսն ընդ յունաց։ Առ նինեաւ կշռի եգիպտացւոց ՟Ժ՟Զ հարստութիւնն. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)


Կշռորդ, աց

See full entry →

s.

steel-yard;
cf. Նժար.

NBHL (2)

Կոնք մի արծաթի ի հարիւր եւ յերեսուն կշռորդէ. (Թուոց. ՟Է. ստէպ։)

Վեց դահեկանի կշռորդ զունկին ասացին. եւ զունկին երկու սատեր. (Նչ. եզեկ.։)


Կշռութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig. ast.

weight, heaviness, weighing;
examination, judgment, consideration;
proportion, equality;
comparison;
Libration;
մէտ կշռութեան, equilibrium.

NBHL (1)

Կշիռ բեռանցն՝ միոյ միոյ կշռութիւն յիսուն սիկղ ոսկւոյ. (՟Բ. Մնաց. ՟Գ. 9։)


Կշտամբեմ, եցի

See full entry →

va.

to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.

NBHL (1)

Չէ՛ պարտ կշտամբել կամ երդմնեցուցանել՝ որ ոչ յեպիսկոպոսաց համարձակութին ունին կամ աստիճան ինչ։ Ոչ յեկեղեցւոջ եւ ո՛չ ի տուն չեն իշխան կշտամբել. (Կանոն.։)


Կոգի, գւոյ

See full entry →

s.

butter;
cf. Կարագ.

NBHL (1)

Որպէս աբրահամ որթուն եւ կոգւովն նշանակէր. (Արշ.։)


Կոթող, աց

See full entry →

s.

obelisk.

NBHL (1)

Մի՛ կանգնիցէք ձեզ արձան, եւ մի՛ քար՝ կոթող դնիցէք յերկրի ձերում. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 1. (այսպէս է յն. այլ ոմանք ընթեռնուն ի հյ. քարկոթող։))


Կոխած

See full entry →

s.

husks of grapes, refuse from the wine-press.

NBHL (1)

Կրօնաւոր՝ որ փախիցէ ի մարդկանէ, նման է հասուն խաղողոյ. Իսկ. որ ընդ մարդիկ խառնեալ իցէ, է նա իբրեւ զկոխածն վայթեալ ի յաղբիս. (Վրք. հց. ՟Գ։)


Կոխումն, ման

See full entry →

s.

cf. Կոխան;
լինել ի —, to be trodden under foot;
տալ ի —, to give to be trampled on.

NBHL (1)

Ի կոխումն գռեհաց տուեալ զհրամանն արքունի։ Յարագել ի կոխումն եւ ի կործանումն եւ յընկճումն եւ ի կորուստ ժողովրդեան տեառն. (Յհ. կթ.։)


Կոկանենի

See full entry →

s.

sloe-bush;
bullace-tree.

NBHL (1)

ռմկ. կոկանի ծառ. Փշուտ տունկ՝ վայրենի մանր եւ բոլորշի սալորոյ. լտ. սբի՛նուս. թ. քիւքէմ աղաճի.


Հինգկանգնեայ

See full entry →

cf. Հինգկանգնեան.

NBHL (2)

ՀԻՆԳԿԱՆԳՆԵԱՅ ՀԻՆԳԿԱՆԳՆԵԱՆ. πεντάπηχυς quinque cubitorum. Որոյ չափն է հինգ կանգնոց. հինկ կանգուն.

Աղուէսք յաւազուն ի վեր վազէին հինգկանգնեայք. (Պտմ. աղեքս.։)


Հինգկանգնեան

See full entry →

adj.

of five cubits.

NBHL (2)

ՀԻՆԳԿԱՆԳՆԵԱՅ ՀԻՆԳԿԱՆԳՆԵԱՆ. πεντάπηχυς quinque cubitorum. Որոյ չափն է հինգ կանգնոց. հինկ կանգուն.

Աղուէսք յաւազուն ի վեր վազէին հինգկանգնեայք. (Պտմ. աղեքս.։)


Հինգհարիւր, ոց

See full entry →

adj.

five hundred.

NBHL (1)

Նոյ էր ամաց հինգհարիւրից։ Ոգի մի ի հինգհարիւրոց։ Հինգհարիւր սիկղ։ Արք կամ էշք հինգհարիւր։ Զուարակս հինգհարիւր։ Հինգ հարիւր առ հինգհարիւր։ Հինգհարիւր հազար արանց մարտկաց։ Ամս հինգհարիւր եւ վաթսուն եւ հինգ.եւ այլն։


Հինգհարիւրամեայ

See full entry →

adj.

of five hundred years.

NBHL (1)

ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՅ կամ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՆ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵՆԻ. Որ ունի ամս հինգհարիւր.


Հինգհարիւրամենի

See full entry →

adj.

five hundred years old.

NBHL (1)

ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՅ կամ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՆ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵՆԻ. Որ ունի ամս հինգհարիւր.


Հինգհեգեան

See full entry →

adj.

pentasyllabic.

NBHL (1)

Չորեքհեգեան, կամ հինգհեգեան լիցի անուն։ Թէեւ չորեքհեգեան կամ հինգհեգեան լիցին անուանքն. որպէս յովսեպոս (ի-օ-սիբ-բօս), կղաւդիոս (գլա-իւ-տի-ա-նօս). (Թր. քեր.։)


Հինգշաբաթի, թւոյ

See full entry →

s.

thursday;
աւագ, մեծ —, holy -;
գէր —, shrove -.

NBHL (1)

Յաւուր մեծի հինգշաբաթուն. (Լաստ. ՟Ը։)


Հինգտերեւեան

See full entry →

adj. bot. s.

pentapetalous;
cinque-foil, potentilla.

NBHL (1)

πεντάφυλλον . Բոյս՝ որոյ են հինգ տերեւք, նման անանխոյ՝ թզաչափ եկայն. լինի ի խոնաւ տեղիս, եւ ունի ծաղիկ շիկագոյն. հինգտերեւ, (Բժշկարան.։)


Հինգքաղաք

See full entry →

s.

Pentapolis.

NBHL (1)

πεντάπολις quinque urbes. Անուն հնգից քաղաքաց ի սահմանս սոդոմայ. որ եւ ասի ըստ յն. ՊԵՆՏԱՊՕԼԻՍ.


Հինինամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to pant.

NBHL (1)

ἁναπνέω respiro. Շունչ առնուլ՝ ստէպ ստէպ. կամ ոգի հազիւ առնուլ. հեծել. հեւալ. յն. վերաշնչել.


Հինինումն, ման

See full entry →

s.

panting, shortness of breath.

NBHL (1)

Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)


Հիւանդանոց, աց

See full entry →

cf. Հիւանդարան.

NBHL (1)

Փոխանակ հիւանդանոցացն յունաց. (Խոր. ՟Գ. 20։)


Հիւանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.

NBHL (1)

Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)


Հիւթական, ի, աց

See full entry →

adj.

material, corporeal.

NBHL (1)

Որով ամենայն հիւթականն պատկերմունք առ ի յանձնէն արտահալածին. (Մաքս. եկեղ.։)


Հիւպատ, ից

See full entry →

cf. Հիւպատոս.

NBHL (2)

Ի ՀԻՒՊԱՏՈՋՆ, կամ Ի ՀԻՊԱՏՒՈՋՆ. իբր Ի Հիւպատոսութեան. յամի իշխանութեան այս անուն կամ այն անուն հիւպատոսաց, եւ կայսերաց հիւպատեամբ ճոխացելոց. յն. իբադի՛ա. ὐπατεία consulatus, Cos. Coss. իբր consule, consulibus. այսինքն առ հիւպատոսաւ, առ հիւպատոսօք.

ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.


Հիւսածոյ, ից

See full entry →

adj.

woven, plaited.


Հիւսակ, աց

See full entry →

s.

tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.

NBHL (1)

Հիւսակ ինչ յօդոյ եւ ի հրոյ իբրու զտեսակ ինչ մաղի շարամանելով, կրկնակ հիւսակ առ մուտն ունելով. (Պղատ. տիմ.։)


Հիւսեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.

NBHL (1)

Զանճառ պսակն, զոր հիւսեցին մատունք հզօրիդ. (Բենիկ.։)


Հիւսիս, ոյ, ի

See full entry →

s.

the north, septentrion;
north-wind, aquilon, Boreas;
գոռ, ամեհի —, the bleak north-wind, the lowering boreal winds.

NBHL (2)

ՀԻՒՍԻՍ ՀԻՒՍԻՍԻ. βορρᾶς, βορέας, βορέης eptentrio, aquilo, boreas. գրի եւ ՀԻՒՍԻՒՍ. ՀԻՒՍԻՒՍԻ. ՀՒՍՒՍ. ՀԻՍԻՍԻ. այսինքն հիւսիւս. հիւսիւսի. Կողմն աշխարհի ընդ մէջ արեւելից եւ արեւմտից՝ դէմ ընդդէմ հարաւոյ, հեռի միշտ յարեգականէ, եւ ցրտագին։ Եւ Հողմն ցրտաշունչ յայնմ կողմանէ. հուսիս։

Հիւսիսի եւ հարաւ (բեւեռային կողմանք) ոչ ունին բնակիչս. (Վրդն. ծն.։)


Հիւսիսական, ի, աց

See full entry →

cf. Հիւսիսային.

NBHL (1)

Կողմանց հիւսիսականաց։ Հիւսիսականաց կողմանց։ Հիւսիսական ազանց, կամ գրոհիս։ Հիւսիսականաց ոլորտից ծագման։ Հիւսիսական ծովուն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 56։ Շար.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)


Հիւսկէն

See full entry →

adj. s.

woven, plaited;
twisted, knit;
open, in open-work;
lace, bone-lace;
գուրպայք —, open-worked stockings.

NBHL (2)

( ἕργον) πλοκῆς (opus) complicatinis συμπεπλεμένος complicatus, connexus. Հիւսուածոյ. հիւսածոյ. հիւսեալ. (իբրու՝ որկէն կամ որգունակ հիւս)

Մանուածոյս ծաղկեալս, գործ հիւսկէն։ Արասցես տախտակ մի՝ հիւսկէն վերջիւք։ Խառնեալ յերկոցունց կողմանց ընդ միմեանս հիւսկէն։ Օձնիք՝ հիւսկէն դրապանաւ. (Ել. ՟Ի՟Ը. եւ ՟Լ՟Թ։)


Հիւսնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

carpentry.

NBHL (1)

Ամենայն մարդ ընդունակ է հիւսնութեան. (Անյաղթ պորփ.։)


Հիւսում, սի

See full entry →

va.

cf. Հիւսեմ.

NBHL (1)

Զգլխոյն հերս հիւսուն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Հիւր, ոց, ից

See full entry →

s. fig.

guest, visitor, stranger;
— անդնդոց, Jonah.

NBHL (3)

ξένος peregrinus, hospes Հեռաւոր ոք հրաւիրեալ. օտար եւ պանդուխտ ընկալեալ ի տուն ուրուք ասպնջականութեամբ.

Օտար եղէ ես յեղբարց իմոց, եւ հիւր որդւոյ մօր իմոյ։ Հիւրոյն անցաւորի։ Զերախտաւոր հիւրս։ Հիւր ընդունել. եւ այլն։ Եւ նմանութեամբ, ասի յովնան ի փոր կիտին՝ Հիւր անդնդոց. յն. անդնդասուն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 7։)

Տեսուչք հիւրոցն։ Զհիւրին դարմանսն։ Ընդունիցին հիւրք երեկօթիւք։ Ի սպասաւորութիւն հիւրոց։ Առանց հիւրի ոչ ճաշակել. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Խոր. ՟Բ. 63։ Խոսր.։)


Հիւրամեծար

See full entry →

adj.

most hospitable, practising hospitality or liberality towards strangers.

NBHL (1)

Ծովն ասպնջական է հիւրամեծար՝ գետոց բազմաց. այսինքն յինքն ընդունօղ. (Վեցօր. ՟Դ։)


Հիւրամերժ

See full entry →

adj.

very inhospitable.

NBHL (1)

Մերժօղ կամ չընդունօղ հիւրից.


Հիւրանոց, աց

See full entry →

s.

hospice;
guest's apartment.

NBHL (1)

ξενοδοχεῖον hospitium, diversorium. Տուն եւ տեղի ընդունելութեան հիւրից. հիւրատուն. օտարանոց.