cf. Բազմապատիկ.
Յոքնապատիկ յաւէտ քան զսոյն՝ չարիքն իմ յաճախեալ։ Ե՛ւս յոգնապատիկ պատրաստէր նմա պարգեւս եւ պատիւս. (Նար. ՟Ժ։ Յհ. կթ.։)
cf. Բազմատեսիլ.
Բազմատեսիլ. բազմադիմի. յոգնատեսակ.
abounding in gold.
Բազմարծաթ եւ յոքնոսկի ի մէջ շատից էր (Աբրահամ). (Փիլ. իմաստն.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
Ուսուցանէր մանկանց՝ սակաւ խօսել, եւ յոլով իմանալ։ Է ոմն մարդ, որ ուտէ յոլով, եւ դեռեւս քաղցեալ է. (Ճ. ՟Բ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
Եւ այլ յոլովագոյն բանս գրեաց առ նոսա։ Յոլովագունիւք հրապարակել բանիւք։ Թերեւս յոլովագունից պէտք էր բանից. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Փոտ. առ աշոտ.։)
Յոլովագոյն ընդ միմեանս խօսեցան. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի.։)
Որպէս թէ բազում անգամ օրհնութեամբքն յոլովագոյնս ի ներքս յիւղն կոչել զշնորհն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to increase, to augment, to grow, to multiply.
Յորժամ արիւն ոչ ի կերակրոց եւ յըմպելեաց յոլովասցի ըստ բնութեան. (Պղատ. տիմ.։)
Արիստոտելէս մանաւանդ յաղագս բնաբանական մասինն իմաստութեան յոլովացեալ. (Նոննոս.։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
great number or quantity, multitude, abundance;
plurality, multiplicity.
Ի բազմութեան իմաստութեան՝ յոլովութիւն (կամ բազմութիւն) գիտութեան։ Եւ մնաց եւս յոլովութիւնդ այդ ... հանդերձ ամենայն յոլովութեամբ. (Ժղ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Ա. 10. 18։)
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
Զորովք ամենեքումբք (զգայարանօք) յողալով իմաստունն, յանկարծօրէն սպաս արարեալ՝ անկաւ ի վերայ։ Ո՛չ, որպէս ոմանք, զյաջողական բարեօքն յողայր։ Այն՝ որ առ դրօքն յողայ՝ մահ։ Յողայցէ մինդ (ի զգայութեանց) միւսոյն. փոխանակ արբանեակք եղեալք միմեանց։ (Փիլ.։)
Լկտի խեղկատակութեամբ յողացաւ գերել զմիտս կնոջն։ Անագորոյն բարուք յապականութիւն համատոհմիցս յողացաւ։ Աղաւնիք հանդերձ ծննդովք յանդիման ստացողին յողան։ Դարանակալ քինու ինձ սպասելով յողայր աւերել (կամ յողանայր աւարել) զգեղեցկայարմար յօրինուածս. (Պիտ.։)
Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
Զի կարօղ լինիցիմ մեկնել ի ձեռն յոյն լեզուին՝ յունացն. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
to become wicked or contemptible, to grow or get worse and worse, to be deteriorated;
to debase, demean, degrade or disgrace oneself, to degenerate, to fall away.
Մարմնապարար յափրութեամբք յոռացեալք. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, զօրացեալք։
rather wicked or bad.
Յոռի իմն. արհամարհ. չնչին. անշուք. թեթեւագին.
cf. Յոտնաւոր.
Պահօք եւ աղօթիւք՝ յոտանաւոր տքնութեամբ. (Յհ. իմ. ատ.։ Պիտառ.։)
upright, on foot, standing;
— կալ, to stand up.
Պահօք եւ աղօթիւք՝ յոտանաւոր տքնութեամբ. (Յհ. իմ. ատ.։ Պիտառ.։)
the standing upright.
Հանդերձ յոտանաւորութեամբ առանց ծունր կրկնելոյ կատարել. (Յհ. իմ. ատ.։)
abundant, copious;
plentiful, overflowing, superabundant.
πολύς, γόνιμος (լծ. թ. պօլ, ղանիմ, կիւռ ). multus, copiosus, affluens, abundans եւ այլն. Առատ. լիաբուղխ. բազմահոսան.
flowing abundantly, copious, abundant.
Չոռոգանիմք ի նորա յորդաբուղխ վտակացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
cf. Յորդաբուղխ.
Որ յորդագոյն դիմէ. յորդախաղաց.
cf. Յորդագնաց.
Անձրեւք յորդախաղաց ուղխից բռնութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
superabundant, very copious;
abundantly, in large quantities, much, in torrents.
Յորդառատ բանիւք գիտէր զելս իրացն իմացուցանել նոցա։ Յորդառատ գոհութիւն. (Եղիշ.։)
Խոստովանիմք յորդառատ ողորմութեանցդ։ Տե՛ս զյորդառատ ողորմութիւնս. (Մծբ.։)
to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.
Նշանակն ամբարձաւ յորդեալ. իմա՛ առաւելապէս։
Որչափ մեծացան շնորհք քո, յորդեցին յանցանք իմ. (Սարկ. աղ.։)
Մերթ՝ Դիմել. հորդան տալ. ընթանալ որպէս զջուր խաղացեալ. վազել.
cf. Յորդեռանդն.
Յորդեռանդն առ միմեանս սեռն սիրոյն առաւելութիւնք։ Զյորդեռանդն գութ սիրոյն, զողորմութիւնն առ աղքատս. (Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Գ.։)
very ardent, boiling, burning, fervent.
Յորդեռանդն առ միմեանս սեռն սիրոյն առաւելութիւնք։ Զյորդեռանդն գութ սիրոյն, զողորմութիւնն առ աղքատս. (Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Յորդորիչ.
Յորդորական հրաման տէրութեանդ քո միշտ մտրակեաց զիրաւացի հեղգ երկչոտութիւն մտաց իմոց. (Արշ.։)
ԶՍիմէոն եւ զԱննա՝ յորդորականս ծերոց եւ այրեաց. (Բրս. ղկ.։)
to exhort, to persuade, to excite, to incite, to induce, to stimulate, to spur or urge on;
to encourage, to animate, to inflame, to comfort;
to multiply, to augment, to increase.
Վասն այսորիկ խօսել հարկաւորիմ, եւ յորդորիմ ի հեծել. (Իսիւք.։)
cf. Յորդորումն;
cf. Յորդութիւն.
Կամ Յորդումն. յորդութիւն. բուռն դիմեցումն.
Գետոցն յորդորութիւն (է իմանալ) զզօրսն ասորւոց. (Ոսկ. ես.։)
exhortation, persuasion, incitement, stimulus, spur, incentive, encouragement.
Զգուշասցո՛ւք միմեանց յորդորմամբք սիրոյ գործոց բարեաց. (Եփր. ՟Ժ. 24։)
Ոչ այնպէս մարդիկ դիւրաւ յորդորմանէ բանիցն, որպէս յառաքինի դիմաց քարոզին՝ զօգտութիւն ընդունել սովորին. (Սարկ. քհ.։)
abundance, affluence, superabundance, exuberance;
outflow, overflowing, discharge, torrent, inundation;
յորդութիւն արեան, rivers of blood;
յորդութիւնք պատուհասից, plagues upon plagues;
յորդութեամբ, in torrents, abundantly, copiously.
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Յորձանս (ի յորձանս) անօրէնութեան տարաբերեալ ծփիմ. (Եփր. աղ.։)
cf. Յորջորջանք.
Արտաքին իմաստութիւն, սուտ յորջորջանք. (Իսիւք.։)
Բազում անգամ զգենու յորջորջանս, որ հակառակ իմն թուի բանիս. (Սեբեր. ՟Բ։)
appellation, name, denomination, title;
անուն —անաց, surname;
—անօք, by name only, nominally.
Արտաքին իմաստութիւն, սուտ յորջորջանք. (Իսիւք.։)
Բազում անգամ զգենու յորջորջանս, որ հակառակ իմն թուի բանիս. (Սեբեր. ՟Բ։)
supinely, with one's face upward, lying on one's back;
backwards;
— զարկուցանել, to hurl or throw backwards, to overthrow, to upset, to throw down on the back, to stretch on the earth;
— կալ, խաղալ, to lie down prone, flat on the face, to stretch at one's whole length;
to fall backwards;
— կալ, լինել, to be idle, negligent, neglectful, to stand with folded arms;
պրկել ի —, to throw down and hind strongly;
— անկանիլ, to fall on one's back, backwards;
— կացի ի դալարւոջ, I stretched myself on the grass;
յինքն —եալ անկանիլ, to recede, to flow back;
մինչեւ յե՞րբ —եալ կաս ոʼվ վատ, how long wilt thou sleep, o sluggard ?
Եւ զդաշտն արեւելից իմն գոգցես իբր որսայսեալ ձիգ յարեգակն կոյս զերկայնութիւն պարզեալ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
jewish, judaical.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
as Judas, like a traitor, treacherously, traitorously.
Մարմնապէս, զի մի՛ ասացից յուդայապէս, եւ ոչ հոգեպէս աղօթէին. (Կլիմաք.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Խուզարկու;
inventor, author;
inciter, agitator, instigator;
seditious;
— ալիք, agitated sea, heavy billows.
Յանդիմանեալ ամենայն ուստեք, յուզակք չարեաց լինին. (Աթ. ՟Ե։)
to seek, search or inquire after, to make search for, to ferret out, to hunt after;
to examine, to discuss;
to agitate, to move, to trouble;
to excite, to incite, to provoke, to stir up, to move sedition;
— զծով եւ զցամաք, to seek everywhere for, to ransack;
— խնդիրս, to breed disputes, to excite quarrels.
Յուզեաց, եւ եգիտ զսկիհն յամանի Բենիամենի։ Յուզեաց լաբան զամենայն տունն, եւ ոչ եգիտ զկուռսն։ Յուզեցեր զամենայն զինչս իմ։ Ո՞ արար զիրս զայս. եւ յուզէին եւ քննէին. եւ այլն։
Յուզէի ի յարկս իմ նամակս ինչ. եւ գտի զգիրս զայս ի յոյզ նամակաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Յուզէր զջուրսն ... ջուրքն յուզիցին։ Յուզեցաւ խնամք իմ։ Աղաղակէին յուզեալք ի քահանայապետիցն։ Ծովն ի սաստիկ հողմոյ շնչելոյ յուզէր։ Յոյժ յուզեաց զսրտմտութիւն բարկութեան Անտիոքայ ի վերայ անօրէն Շիմոնի։ Յուզեն հանապազ զժողով նոցա։ Որ մանաւանդ խնդիրս յուզեն.եւ այլն։
Ստէպ ստէպ հողմքն յուզեսցին ի վերայ միմեանց։ Որովք յուզի հոտ ապականութեանց, եւ բուրէ հոտ նեխութեան. (Իսիւք.։)
idleness, laziness, slowth, negligence;
cowardice.
Իբրեւ առագաստ իմն յուղութեանն իւրեանց՝ զանցելոց ժամանակաց զգործսն առաջի արկեալ. (Եւագր. ՟Ժ։)
to accompany, to attend on, to escort;
to lead, to conduct, to guide;
to send, to expedite, to despatch, to forward;
to perform the funeral obsequies.
Զդուստրիկն իմ յուղարկեցի ի գերեզման, եւ զքեզ թե՛կղ յուղարկեմ՝ տալ գազանաց կերակուր. (Ճ. ՟Գ.։)
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Աւասիկ յուղարկիմք մեք ի ձէնջ առ Աստուած։ Ածցէ զձեզ ի գաւառն, ուր զմեզ յուղարկեցէք. (Փարպ.։)
cf. Յուղարկումն.
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Յուղարկաւորութիւն;
sending, expedition.
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Ուշ;
cf. Յուշիկ;
— ! take care ! mind !
— ածել, առնել, to recall to one's memory, to cause to remember, to remind;
— լիցի քեզ, ձեզ, recollect, remember;
— եղեւ նմա, he has remembered.
Պարանոցս իմ երկա՛յն է, եւ յոգիս յուշ ելանէ. (Ոսկիփոր.։)
causing to remember, recalling to a person's recollection, mind or remembrance, commemorative;
suggesting, warning;
prompter.
Փորձն ընտրօղ՝ զոր ունիմք ի գիտութեան մերում, յուշարար է վնասակարացն։ Ի սմին յուշարար յիշատակէ ի միտ առեալ իմասցուք. (Վեցօր. ՟Ե։)
to make amulets or charms, to enchant, to cast a spell over, to bewitch, to charm, to fascinate.
Դիւաբնակն բագնաց, յորս յուռթեալք հեթանոսական յիմարութեամբքն (զոհէին զզաւակս). (Անան. եկեղ։)
Յանդիմանել հրապարակաւ զյուռթողսն, եւ զհատընկէցն. (Կանոն.։)
enchantment.
Մոգութիւն է մակակոչութիւն բարեգործ (անուանեալ) դիւաց առ ի բարւոյ իմիք հաստատութիւն. (որպէս Ապողոնի տիւանացւոյ յուռթութիւնքն վասն բարւոյ եղեւ. Նոննոս.։)
cf. Յուռթուլունք.
Ոչ գոյր նմա յաջողակ յուռութ կախարդանացն, յոր յուսայրն։ Ի բամբասելն զկուսութիւն իմ՝ յուռթի բժժանօք. (Բուզ. ՟Ե. 48։ Լմբ. համբ.։)
giving hope;
comforting;
hoping.
Իբրեւ զվէմն յուսադրութեան ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Ըստ քոյինաշունչ գրոյն յուսադրութեան։ Յուսադրութիւն բարերարութեան ամէնողորմ քաղցրութեան։ Նովաւ ունի զապագայիցն յուսադրութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
cf. Յուսահատ.
Յուսակտուր օդով ցամաքիմ, եւ դառնաշունչ հողմով զիջանիմ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Զիա՞րդ մխիթարեաց յուսակտուր կործանեալս ի կամաց իմոց։ Յուսակտուր կայր ի յերերման. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. վերափոխ.։)
in despair, without hope, comfortless, brokenhearted, disconsolate, discouraged, despondent;
— առնել, to despair, to take away all hope, to drive to despair, to throw into despair;
— լինել, to be in despair, to lose all hope, to be desperate, hopeless, to give oneself up despair, to despond, to be disheartened, to get discouraged;
— զումեքէ, to despair of a person's life, to give over, to deem past recovery.
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
Կամ Ապաստան առնել. ապսպարել. յանձնել. վստահանալ զիմն ումեք.
Զպատերազմին խումբ գրգռեցի, զդիմադրութիւն դիմեցմանն բանիդ Աստուծոյ յուսացայ. (Նար. ՟Կ՟Ե։)