fond of fire-side or chimney-corner, idle, lazy.
Որպէս զօրաւոր ոք ոչ կամեսցի զայն որ զկահ զինուցն բերէ, ունել հանապազ հեշտ եւ կրակասէր. (Ոսկ. գծ.։)
fire-place, hearth, heart-stone;
brazier, chafing-dish or chafing-pan;
stove, furnace;
chimney;
fire-temple.
πυρεία, πυρία igniarium, receptaculum ignis, acerva, focus. Անօթ ընդունարան կրակի. վառարան, եւ կասկարայ նորա. կրակի աման. մանղալ.
մտի ի կրակատունն ձեր, եւ կրակարանն լի հրով բորբոքեալ այրէր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եւ որպէս Կրակատուն. πυρεῖον
fire-place, brazier;
burning or live coals;
wood fire.
Միոյ ճրագի, եւ կրակետեղ, եւ ամենեցուն այսպիսեացս յամենեսին բաւել կարացեալ. (Բրս. հց. ՟Լ՟Ա. (գրեալ էր, կրակատեղ։))
lime-flavoured.
Որ ինչ ունի զհամ կրոյ, քիրէճի համ ունեցօղ.
caw, croak.
Ագռաւքն կրա՛ս կրաս ասեն. իսկ կրաս յաւառնաց լեզուն զայս ասէ, թէ վաղիւն տեսցես զփառս աստուծոյ. եւ ի վաղիւ օրն պատմեցաւ մահն յուլիանոսի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
passive;
— բայ, — verb;
— քուեայ, — voice.
Կրօղ կամ ունօղ յինքեան զիմն. որպէս φόρων gerens, gestans, habens.
wearable;
portable;
bearer, carrier;
litter;
mother.
αἵρων levans, portans, gestans, gerens. Կրօղ. բաղձօղ. ունօղ ի վերայ իւր.
gymnasium.
Քաջացան ի մրցմունս կրթարանի ընդդէմ անօրինաց. (Շ. բարձր.։)
to exercise, to train up, to inure, to form;
to instruct, to discipline, to accustom, to civilize;
to educate, to polish;
— զմիտս, to inform the mind;
ի զարմանս or յապուշ —, to astonish, to surprize.
γυμνάζω exerceo, polio, erudio ἁσκέω colo, studeo μελετάω curo. Կիրթ առնել. վարժել. մարզել. հրահանգել. յորդօրել. վարել. կր. Ճգնիլ. գուն գործել. ուսանել. կիրթ լինել կամ զհետ լինել.
exercise, practice discipline, instruction;
հոգեւոր —, spiritual exercises;
— մարմնոյ, gymnastics.
Բազում կրթութեամբքն յաղթեսցէ թշնամւոյն սատանայի։ Վասն բազում կրթութեանն որոգինեսի յուսումն յունաց. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։ ՟Զ. 19։)
pectoral, breast-plate;
— քահանայապետին, —, — of the high-priest;
— կանանց, stays.
Եւ որ առ լանջօքն, զոր կրծանոց անուանեաց։ Վերագոյն՝ յորում տեղւոջ ակունքն, որ կոչի կրծանոց, արկնի նմանութիւն ունի. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. քհ.։)
hierarchy;
supreme or highest order;
generalship.
Այս օրէն սահմանի առ ի յամենեցունց դերագունէն էութեամբ կարգապետութենէ։ Այս իսկ է բոլորովիմբ աստուածայնոցն կարգապետութեանց աստուածավայելչաբար օրինադրեալն. (Դիոն. երկն.։)
well ordered, regular, methodical;
ecclesiastic, clergyman.
Հաստատուն եւ կարգաւոր շարժութեամբք վարելով. (Արիստ. առաք.։)
Ի տեղիս տեղիս աւազանս կարգաւոր ոչ ունին. (Կանոն.։)
Որ չվայելէ քրիստոնէի, թո՛ղ թէ գիտուն կարգաւորի. (Ոսկիփոր.։)
orderly, regularly, suitably, methodically.
Կարգաւորաբար անդադար շարժութիւն ունի։ Շփոթեալ եւ ոչ կարգաւորաբար։ Ոչ կարգաւորաբար յարդարէր զկարգ աշխարհիս. (Արծր. ՟Ա. 3. 15։)
Կամարաձեւ էած զերկինս կարգաւորաբար հանդերձ զարդուն իւրով։ Կարգաւորաբար կայցէ ի բանս բարեձեւ. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
Հոգիդ քաջողջութեամբ առ ի յիւրն մեծութիւն բարձրացեալ, կարգաւորաբար մարմնոյս ունակութիւնք թառամին. (Բրս. հայեաց. յն. այնուհետեւ մնայ, կամ հետեւաբար։)
cf. Կարգաւորաբար.
Կարգաւորաբար անդադար շարժութիւն ունի։ Շփոթեալ եւ ոչ կարգաւորաբար։ Ոչ կարգաւորաբար յարդարէր զկարգ աշխարհիս. (Արծր. ՟Ա. 3. 15։)
Կամարաձեւ էած զերկինս կարգաւորաբար հանդերձ զարդուն իւրով։ Կարգաւորաբար կայցէ ի բանս բարեձեւ. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
Հոգիդ քաջողջութեամբ առ ի յիւրն մեծութիւն բարձրացեալ, կարգաւորաբար մարմնոյս ունակութիւնք թառամին. (Բրս. հայեաց. յն. այնուհետեւ մնայ, կամ հետեւաբար։)
regularity, order, method;
arrangement regulation;
— հասարակաց աղօթից, office, divine service.
Կարգաւորութիւն հասարակաց աղոթից։ Զբուանդակ կարգաւորութիւնս պաշտաման ժամուց։ Կարգաւորութիւն եւ հրահանգ տէրունական տօնից։ Այս ամենայն կարգաւորութիւն արտաքոյ եկեղեցւոյն կատարի։ Զողորմեայն փառս տալով չաւարտեն, որպէս կարգաւորութիւն է. (Ժմ.։ Յհ. կթ.։ Տօնացույց։ Մաշտ.։ Խոսր.։)
Տեսանեմք բացեալ մեզ զդրունսն, այլ մտցուք ամենայն կարգաւորութեամբ. յն. բարեկարգութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.
Կարգեցին եդին բանս գեղեցկայարմարս։ Բանիբուն համառօտութեամբ կարգեցին առաջի բռնաւորին բանս յաստուածաշունչ գրոց. (Արծր. ՟Գ. 5։)
lecture.
երկարէր զկարդացմունսն։ Կարդացմունք գրոց. (Փարպ.։ որպէս եւ Ճ. ՟Բ.։ Վրք. հց. ՟Է։ Խոսր.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)
possible;
— է, it is -;
չէ —, it is impossible, it cannot be.
Է՞ կարելի առնն եւ այլն .. . Թէ ցուցանէ հաստատուն, կարողելի՛ է. (Մխ. դտ.։)
Զյաւէտ կարելին։ Վեհ անմահիցդ քաջ կարելի է։ Զանկարելիսն կարելիս կացուցանէ ամենեցուն. (Պիտ.։)
to sew, to join or unite with thread;
— հարեւանցի, to tack, to baste.
Եթէ կարիցէ ոք թուալ զաւազ երկրի։ Կարասցես տոկալ։ Թեր եւս կարասցուք հարկանել։ Ոչ կարեմք հակ առակ ինչ չար ասել բարւոյ։ Ոչ կարեմ ես միայն կրել զժողովուրդս զայս։ Ոչ կարացից անցանել զբանիւ տեառն։ Ոչ ոք կարէ երկուց տերանց ծառայել։ Կարօղ է աստուած յարուցանել։ Որ կարօղն է տանել, տարցի։ Կարօղ ես զիս բժշկել։ Սեղանն պղնձի ոչ կարեր ընդունել զօղջակէզսն. եւ այլն։
Ոչ կարէր ունել յանձին, քանզի տկար էր. (Ագաթ.։)
self-interested, selfish.
Բաժանելով զառ աստուած սէրն ի բնականն, ի հարկաւորականն, ի կարեցականն (կամ կարեկցականն). բնական զորդիականն ասացին, կարեցական զվարձկանականն, իսկ հարկաւորական զծառայականն։ Կարեցական՝ սէր կարեւոր, զոր առ բժիշկսն ունին հիւանդքն. (Տօնակ.։)
necessary;
urgent, pressing, important, serious;
grave, considerable;
essential, expedient;
devoted, attached;
intimate;
much;
—ք, the needful or essential, necessaries, what is necessary;
—ք or — անգամք, the private parts;
— հարկ, great, absolute necessity, urgency;
— սիրելի, a very amiable person;
— բարեկամ, intimate friend;
— եւ —, of great importance, very necessary;
— պէտք, the real wants;
—ք բնութեան, կենաց, the wants of nature;
the necessities of life;
զրկիլ ի —աց, to want the needful;
— համարել, դատել, to deem necessary;
— զանձն ընծայեցուցանեմ, to make oneself necessary;
— լինել, to be necessary, wanting, needfuul;
— է զի, it is important that;
— է մեզ յոյժ զի, it is of the highest importance to us all that;
առցուք սուղ ինչ —, let us take a little food, let us eat a little.
ἁναγκαῖος, ἑπάναγκης necessarius. Կարի պիտանի. որում կարիս ունիմք. հարկաւոր. հարկեցուցիչ. եւ որոյ կարն է զօրաւոր. բուռն. սաստիկ. ծայրագոյն. չարաչար. սերտ. որպէս թէ անխտիր ածանցեալ ի բառիցս՝ կարիք կարի, կար. (լծ. եւ թ. կէրէքլի, կէրէք ).
Իբաց ընկեսցուք զհպարտութիւն զամենայն, եւ զմեղս կարեւորս. յն. εὑπερίστατος իբր յարակից, յամառ. ռմկ. կպած, կպչուն. որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։
Կարեւոր պարէնք, կամ յորդորմունք, վտանգք։ Առաջին ի կարեւորացն. (Պիտ.։)
Զձմերունս կարեւորս. (Եզնիկ.։)
cf. Կարթակոտոր՞՞՞առնեմ.
Կարթակոտոր արասցեն զերինջն. Երնջուն կարթահարելոյ. (Օր. ՟Ի՟Ա. 4. եւ 6։)
cancer.
πέρνα, πετασών perna, petaso. Անուն խեցեմորթի յաստեղատան.
to fish with a hook or line, to angle;
to allure, to entice;
to decoy, to inveigle;
to change one's direction, to turn out of one's way, to deviate, to swerve.
Իբրեւ անասուն ի թակարթ կարթի՛. (Լմբ. ժղ.։)
—իմն, յոյժ, քաջ, enough, sufficient;
a great deal, too much, to excess, to distraction, to the utmost, beyond all measure, excessively, unboundedly, supremely;
եւ — քաջ, եւ — իսկ քաջ, certainly, surely, to be sure, assuredly, undoubtedly;
— յոյժ ձանձբացուցիչ, excessively annoying, tiresome beyond description;
— քաջ սիրել, to love to distraction.
Եթէ կարի յանարգաց ոք իցէ։ ոչ միայն ի կարի չարսն։ Կարի իմն նմանագոյնս։ Կարի իմն նմանագոյնս։ Կարի հմտագոյն գրոց։ Ի կարի կարեւորացն։ Իկարի մեծագունից. (Ագաթ.։ Փիլ.։ Խոր. ՟Ա. 30։ Ճ. ՟Ա.։ Խոսր.։)
Կարի քաջ գիտէր։ Զազգս կարի քաջ սիրեմ։ Կարի քաջ լնուցուն։ Կարի քաջ իմաստնանայր. (Փարպ.։ Լմբ.։ Մծբ. ՟Է։ Եզնիկ.։)
Զկարի վէրսն ընդունել. Մաշկ. իմա՛ սաստիկ. ուստի Կարեւէր. որ եւ գտանի գրեալ Կարիվէր. (Ճ. ՟Ա.։)
passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.
πάθος, πάθη, πάθημα passio, adfectio, adflictio, morbus corporis vel animi. Կիրք մարմնոյ եւ հոգւոյ. ախտ. զգածմունք. չարիք. չարչարանք. աղէտք. վիշտ. ցաւ. մարդկային տկարութիւն.
to believe, to think, to imagine, to judge, to reckon, to estimate, to repute, to hold as such;
to presume, to conjecture;
to suspect, to have a suspicion of;
— յանձն իւր, to believe or think oneself, to look upon oneself as, to think that one is;
կարծէ թէ, he believes that.
δοκέω, δοκεῖ, οἵομαι, οἷμαι, ὐπολαμβάνω, ὐπονοέω եւ այլն. Հ puto, existimo, censeo, conjicio եւ այլն. ամարել. վարկանել. դատել. թուիլ ինքեան. եւ Ակնունել. կրահել, միտքը դնել, սեպել, յուսալ.
Զոր կարծէն՝ թէ ունիցի, բարձցի ի նմանէ։ Յորում ժամու ոչ կարծեցէք, գայ որդի մարդոյ։ Կարծեմ թէ եւ ոչ աշխարհս բավական էր տանել։ Զոր կարծէին, եթէ ի տաճար անդր եմոյծ պօղոս։ Կարծէին զնմանէ, թէ ընդ ուղեկիցսն իցէ։ Որպէս կարծեր, (այս ինքն կարծիւր՝) որդի յոսեփայ։ Մի կարծէք յանձինս ձեր։ Զօր է ճշմարտիւ կարծել յեղելոցն տեսլենէ.եւ այլն։
to cause to believe, to persuade.
Կարծեցուցանէր, թէ պատկերս շարժունս առնիցէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to harden, to be or become hard, to grow hard or tough, to toughen, to indurate.
σκληρύνομαι obduresco, rigesco στερέομαι solidor, եւ ի սուրբ գիրս ՝ κατισχύμαι invalesco, fortificor. Խստսնալ. պնդանալ. սերտ եւ հաստատուն լինել. կարծրնալ, պինտնալ, ամրնալ.
to harden, to make or render hard, to temper, to make dense, firm, solid.
Հաստատեաց զնոսա աստուածային ողջունիւն, եւ կարծրացոյց իբրեւ զվէմս անդամանդեայս։ Զլուծութիւն մտացն պնդեալ կարծրացոյց. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
hardness, firmness, solidity;
asperity, roughness, inflexibility.
Ընդ յօժարութիւնեւ ընդ կարծրութիւն համբերութեամբն է զարմանալ։ Ոչ կարացին խախտել զկարծրութիւն հաստատուն հաւատոյ նորա։ Չարաբարոյ եւ ապառում կարծրութեամբ գոլով. (ՃՃ.։)
to bend, to curve, to bow, to twist, to contract.
Ծունկք կթուցեալք, զորս կարկամեաց բանսարկուն. (Զքր. կթ.։)
cf. Կարկամեմ.
Ծունկք կթուցեալք, զորս կարկամեաց բանսարկուն. (Զքր. կթ.։)
to be bent, folded, stunted;
to bend, to bow, to contract, to shrink, to stiffen, to wrinkle, to shrivel up, to be anchy-losed.
Կարկամեալ թիկունք, կամբազուկք, կամ անձն. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Թ։ Ժմ.։)
bending, curvature;
retraction, retiring, contraction, shrivelling;
tenacity, sordid avarice, niggardliness;
— երեսաց, wrinkle.
Մի ունիցիմք սպի, եւ մի խորշ ինչ եւ կարկամութիւն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
Պարարտ ծերութեամբ, ոչ ունելով կարկամութիւնս ի դէմսն. (Պիտ.։)
noise;
prate, chitchat, babble, chatter, tattle;
— ջուրց, murmur, gurgling, purling, babbling;
— թռչնոց, warbling, twittering, chirping;
— հաւուց, clucking, cackling;
— աքաղաղի, crowing;
— հնդկահաւու, gobbling;
— ագռաւուց, cawing;
— գորտոց, croaking, croak.
Կարկաչք աստեղաց, որոց զբիբ ական եւ զքթթել ետուն օրինակ. (Տօմար.։)
to hold out, to stretch forth, to tender, to offer, to present;
to heap up, to accumulate;
— զձեռն, to stretch forth the hand;
ձեռն, ձեռն օգնականութեան — ումեք, to offer a helping hand, to lend assistance, to help, to succour;
— զմիտս, զխօրհուրդսի, to fix one's mind on, to contemplate intently.
Ձեռն յաղքատն եւ ի անանկնոչ կարկառէին (առ ունելոյ). (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 49։)
Իբրեւ ձեռն նորա ունայն կարկառաւ, ապա լցան գիրկք նորա առողջութեամբ։ Կարկառ ետ հաց։ Կարկառ ա՛ռ զգինս նորա, եւ վաճառեաց զնա ի սպանումն։ Յամենայն կողմանց պտուղ օրհնեալ կարկառու քեզ (Պատգամն աստուծոյ) (Եփր. համաբ.։)
Ոչ կարկառեցին դանկ մի, ոչ առնուն դահեկան մի. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Սովն բռնադատեալ յորովայն՝ վառէ զաջ գողոյն կարկառուլ ի քո տունն. յն. կարկառիլ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
cf. Կարկատ.
Կարկատելն. եւ Կապերտ ի պէտս կարկատելոյ. եւ Զգեստ կարկատուն. եւ Կցկցումն պատճառանաց, կամ պատրուակ. կարկտանք, եւ կարկատած հագուստ.
to disconcert, to dumfound, to dumb, to impose silence on, to put to silence, to hush, to quiet, to still.
Զհեթանոսն ի նոցուն առասպելաց անտի կարեսցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Զանդուռն լեզուն կարկեցուցանել։ Կարկեցոյց զհրէայսն։ Կարկեցոյց զիշխանն մահու։ Ըմբերանալ եւ կարկեցուցանել զնոսա. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։ Նար. յովեդ։ Տաղ.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Կարկեմ.
Զհեթանոսն ի նոցուն առասպելաց անտի կարեսցուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Զանդուռն լեզուն կարկեցուցանել։ Կարկեցոյց զհրէայսն։ Կարկեցոյց զիշխանն մահու։ Ըմբերանալ եւ կարկեցուցանել զնոսա. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։ Նար. յովեդ։ Տաղ.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
to be disconcerted, put to silence, to hold one's peace, to keep silence;
— ծովու, to become appeased, to grow calm, tranquil;
կարկեաց, hold your tongue! silence! Hush!
Կարկեա՛ ափիբերան լեր։ Կարկեցարո՛ւք, զի խօսեցայց ես։ Այր անօրէն կարկեսցի։ Կարկեցաւ ամպարիշտն։ Սաստեա՛ց հողմոյն, եւ ծովուն, ասէ, դադարեա՛ կարկեա՛ց։ Դրունք ապարանից կարկեցան.եւ այլն։
spherical, circular, round.
Արար աստուած երկուս լուսաւորս մեծամեծս, երկուս գունդս կարկնաբոլորս. (Եղիշ. ծն. առ Վարդանայ. (ոմանք գրեն վրիպակաւ, կրկնաբոլորս)։)
causing, pregnant with or producing hail;
hailing, tempestuous.
Կարկտաբեր ամպք, կամ որոտմունք, ճայթիւնք, ժամանակ. (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. խչ.։ Շ. եդես.։ Եփր. պհ.։ Ուռհ.։ Արծր. ՟Գ. 11. 15։)
close, reserved, of few words.
Սակաւախօս. լեզուն կարճ, քիչ խօսօղ.
short, little, of short stature;
dwarf.
Էր սուրբն պետրոս կարճահասակ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Գ. եւ Հ=Յ. յնվր. ՟Ի. եւ այլն։)
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
Իբրեւ կարճամտի եւ անքատի անուն բամբասիցի. (Ոսկ. ես.։)
cf. Կարճամտութիւն.
Քուն ծանրութեան, այսինքն կարճամտութիւն եւ տրտմութիւն. (Եփր. համաբ.։)
short, brief, succinct, concise, laconic;
in few words, shortly, succinctly, briefly, concisely, summarily, laconically;
— հատանել, —ս կտրել, to epitomize, to condense, to state briefly.
Պատգամ կարճառօտիւ ամենեցուն բան. (Փարպ.։)
cf. Կարճառօտ.
Պատգամ կարճառօտիւ ամենեցուն բան. (Փարպ.։)