advancement, progress;
effort, study, diligence.
Նկրտիլն. ձկտումն. բերումն. փոյթ. յառաջադիմութիւն.
to conform to, to become like, to resemble.
composed of similar or equal parts.
Զնմանամասունս ... ըստ նմանամասանց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
likewise, in like manner, in the same manner, conformably, equally, analogically.
Նմանապէս ստորոգիլ, կամ ասել, գրել, նշանակել, բացատրել, լինել. (Պորփ.։ Աթ. ՟Ա։ Արիստ. ստորոգ. եւ Արիստ. պերիարմ.։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
ՆՄԱՆԵՄ, եցի, եա՛. չ. ՆՄԱՆԻՄ, եցայ, եա՛ց. ձ. ὀμοιόομαι, -ουμαι, ἁφομοίουμαι, ἑξομοίουμαι assimior, comparor, conformor μιμέομαι imitor, sequor. Նման լինել. համեմատ գտանիլ. բերել յինքեան զնմանութիւն ուրուք կամ իրիք. եւ Զհետ երթալ, հետեւել. նմանիլ, կըլմանի, հետեւիլ.
Զբնութիւն՝ բազմաց զանյայտագոյնսն նմանեցաւ երեւեցուցանել. (Փիլ. իմաստն. եւ այլուր ստէպ։)
to render like, to assimilate, to conform, to equalize, to liken;
to imitate, to counterfeit.
Անմօրն միակի նմանեցուցանեն (զեօթն՝ զկոյս թիւն). (Փիլ. այլաբ.։)
(Ի շարժիլ ամպոց) զլերինս բարձունս ի հեռաստանէ՝ շարժունս նմանեցուցանեմք. (Շիր.։)
similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.
ὀμοίωσις, ὀμοίωμα, ὀμοιότης , μίμημα similitudo, assimilatio, imitatio եւ այլն. Նման գոլն կամ գտանիլն. նմանելն. հետեւողութիւն. եւ Նմանեալն իւիք՝ պատկեր, կերպարան, ձեւ, երեւոյթ. առակ. օրինակ. սարաս. տարազ.
cf. Նմանօրէն.
Յերանգաներկութենէ, եւ յիւղեփեցութենէ, եւ ի նմանցօրէն հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ոչ եւս ստուգել ճշմարտապէսն նմանօրէն, եւ այլն. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Նմանօրէն.
Յերանգաներկութենէ, եւ յիւղեփեցութենէ, եւ ի նմանցօրէն հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ոչ եւս ստուգել ճշմարտապէսն նմանօրէն, եւ այլն. (Փիլ. իմաստն.։)
likewise, equally;
like, same, conformable.
Յերանգաներկութենէ, եւ յիւղեփեցութենէ, եւ ի նմանցօրէն հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ոչ եւս ստուգել ճշմարտապէսն նմանօրէն, եւ այլն. (Փիլ. իմաստն.։)
to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.
κοιμάομαι (լծ. քնիլ, քունել), κοιτάζομαι (լծ. խշտիք). cubo καθεύδω, ὐπνόω, νυστάζω dormio, dormito. Նինջ առնուլ. ի քուն լինել կամ մտանել. քունել. պառկիլ, քուն ըլլալ, քնանալ.
ՆՆՋԵԼ. κοιμάομαι obdormio, defungor, obeo, morior. Վախճանիլ. մեռանիլ յուսով յարութեան. փոխիլ յաստեացս.
sleep, repose, dormancy;
decease, death, exit, transit;
coition, copulation;
ի — խոնարհիլ, cf. Նիրհեմ.
signification.
Փիլիքսիանոսի եպիսկոպոսի ցուցմունք եւ նշանաբանութիւնք հոգեւոր սիրոյ. (Ոսկիփոր.։)
to characterize;
to write, to compose;
to note, to mark;
to delineate.
Սապէս եւ զսրոց եւ զգլխաւոր առաքելոցն նշանագրեաց զպատկերսն. (Հ. կիլիկ.։)
symbolically, allegorically, mystically.
Նաշնակաբար ցօղն բանն է աստուածային։ Եգիպտոսի թագաւորն, որ է նշանակաբար միտք մարմնական։ Զտեսակն մտաց՝ զոր նշանակաբար երկին կոչեաց, եւ զտեսակն զգայութեան՝ զոր նշանակաբար երկիր անուանեաց. (Փիլ. ստէպ։)
Նշանակաբար՝ այլակերպիլն տեառն զօրինացն փոխումն ցուցանէր։ Նշանակաբար էր այրն օրինակ քահանայիցն. (Երզն. մտթ.։)
significative, expressive;
symbolic;
characteristic.
Հարկաւոր կերակրոց՝ առանց որոց չիք կենդանութիւն՝ նշանականք են հացքն. (Փիլ. ել.։)
cf. Նշանակաբար.
Նշանակապէս՝ այսինքն այլաբանաբար զտեսիլ մարգարէիս առնու ի խրատ միայնակեցաց. (Լծ. եւագր.։)
Դրախտն՝ նշանակաւ է իմացութիւն։ Այր է նշանակաւ միտք, եւ սորա կող մի՝ զօրութիւն զգայական. (Փիլ. ստէպ։)
significative;
symbolic;
remarkable, worthy of note, notable.
Առ ճառդ ... իսկ նշանակաւորն, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։)
Անուանի եւ նշանակաւոր հռչակեալ միաբանութեան գինարբուքն. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Նշդարի.
Պատատի՝ որպէս զձիթենեօքդ բաղեղն, եւ կամ զնշդարեօք որթք. (Փիլ. լիւս.։)
to rise, to rise against, to revolt, to rebel, to mutiny, to rise in insurrection;
to reject, to despise;
— զոք, — ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to shake off the yoke, to free or rid oneself from another's domination.
ἁθετέω rejicio, sperno, despcio, praevaricor, rebellor. եւս եւ ὐπερφονέω insolesco ἁτιμάζω dedignor ἑπιβουλέω insidias struo եւ այլն. Շկահել իբր շառաչմամբ՝ սիգալով՝ խրոխտալով. մերժել. անարգել. արհամարհել. անգոսնել. թօթափել զլուծ. ընդվզիլ. վտարանջել. ապստամբիլ. չսեպել. սայպել, թօթվել, գլուխ վերցընել.
Մի զՔրիստոսի շնորհսն մերով թերահաւատութեամբ նշկահեսցուք։ Մոռանսն զաստուծոյ դատաստանն, նշկահեն եւ զերկիւղ իշխանաց ... Մանուկն զքաղցրութեամբ խրատիլն նշկահէ, իսկ գաւազանին ցաւ երկեցուցանէ։ Նշկահեաց զայս սէր եւ զողորմութիւն, եւ գնաց յարեցաւ ի կուռս օտարոտիս. (Լմբ. սղ. Լմբ. առակ. Լմբ. ովս.։)
cf. Նողկտամ.
ՆՈՂԿԱՄ ՆՈՂԿՆՈՒՄ ՆՈՂԿՏԱՄ. (լծ. յն. նաւսիա՛օ, լտ. նաւսէ՛օ ). ναυτιάω nauseo. Խառնիլ սրտի որպէս ի նաւու. շարժիլ ի փոխումն յերեսաց զինչ եւ է իրաց. յետս կալ, խորշիլ, գարշիլ. պժդալ. տաղտկալ. զզուիլ. քստմնել. յափրանալ. ձանձրանալ. պղերգանալ.
cf. Նողկտամ.
ՆՈՂԿԱՄ ՆՈՂԿՆՈՒՄ ՆՈՂԿՏԱՄ. (լծ. յն. նաւսիա՛օ, լտ. նաւսէ՛օ ). ναυτιάω nauseo. ) Խառնիլ սրտի որպէս ի նաւու. շարժիլ ի փոխումն յերեսաց զինչ եւ է իրաց. յետս կալ, խորշիլ, գարշիլ. պժդալ. տաղտկալ. զզուիլ. քստմնել. յափրանալ. ձանձրանալ. պղերգանալ.
to be disgusted, to loathe, to feel sick or inclined to vomit;
to abhor, to detest, to turn from with disgust.
ՆՈՂԿԱՄ ՆՈՂԿՆՈՒՄ ՆՈՂԿՏԱՄ. (լծ. յն. նաւսիա՛օ, լտ. նաւսէ՛օ ). ναυτιάω nauseo. Խառնիլ սրտի որպէս ի նաւու. շարժիլ ի փոխումն յերեսաց զինչ եւ է իրաց. յետս կալ, խորշիլ, գարշիլ. պժդալ. տաղտկալ. զզուիլ. քստմնել. յափրանալ. ձանձրանալ. պղերգանալ.
of the same family, consanguineous.
Որպէս քերթողքն ասեն, մերձազաւակք եւ մօտասերք են եւ նոյնասերմանք աստուածոց՝ իշխանք. (Փիլ. ել. 6. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 65։)
conform;
likewise.
(Ներքին բանին)՝ ազդմամբ յանձն բանական՝ նոյնատիպ ի նախատպէն տպաւորիլ անանջատապէս ըստ ներքին մարդոյն. (Տօնակ.։)
even, equal, same;
cf. Նոյնպէս.
Նա նոյնպէս առաքինի մնայ ... նոյնգունակ առաքինի. (Ոսկ. փիլիպ.։)
identity, sameness.
Նմանութեամբ (ըստ ինքեան) զնոյնութիւն ամբողջ պահէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
after the same manner, in like manner, equally, as much as, as well as, also, idem;
նոյնպիսի —սւոյ սեաց, even, like, equal, alike, the same.
Անսուրբն ի քեզ եւ սուրբն նոյնպէս կերիցեն։ Կաթիլ հանէ զմարդ ի տանէ, նոյնպէս եւ կին անզգամ ի տանէ իւրմէ զայր.եւ այլն։
like, the same;
—, զ—, cf. Նոյնպէս.
Անէիցն եւ առասպելեցելոցն անեղ բնութիւնքն՝ ձիացլուցն եւ քիմեռացն, եւ նոյնօրինակացն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զնոյն օրինակ ծառայք հանդերձ տերամբք տանջեալ։ Զբացական տեսիլն՝ զնոյնօրինակ քանդակեցին եւ դրօշեցին. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 11. եւ ՟Ժ՟Դ. 17։)
to renovate, to renew;
to restore;
to do something new, extraordinary, miraculous.
Արտատեղի տարակոյսք աղետից եւ նորագործեալքն վասն մեծին ջրհեղեղի։ Զնզովեցին զնորագործեալսն այլափոխեաց յառ ընդ. դէմսն շարժումն (հուր տեղալով). (Փիլ.։)
renewing;
a miracle, an extraordinary or marvelous thing, deed or act.
καινούργησις, καινουργία, καινούργημα innovatio. Նորագործելն, իլն. նոր գործ անակնկալ.
ripening grape.
Ծաղիկք մարդկութեանս այգւոյ, կամ նորախայծ վկայական խաղողոյ (մանկունք Բեթղեհեմի). (Հ. կիլիկ.։)
new-born;
regenerate;
springing up afresh, budding anew;
—ծնեալ յաւազանէ, just christened;
կին —ծին, recently delivered woman.
Պարտ էր մեզ ժողովիլ, եւ ի վերայ նորածնաց (կամ նորածնից) ողբալ. քանզի ի չարսն ընթանան. (Ոսկիփոր.։)
Ամլացեալ լինի իւր առաջին բոյսքն, եւ եղեալ բողբոջքն դեռ եւս կան մնան նորածինք. (Փիլ. լիւս.։)
Մշտաբուղխ աղբերց եւ գետոց նորածնաց եւ ուղխից. (Փիլ. իմաստն.։)
to be regenerated.
ՆՈՐԱԾՆԱՆԻԼ. ՆՈՐԱԾՆԻԼ կամ ՆՈՐԱԾՆԱՆԻԼ. Նոր ծնանիլ, վերածնիլ ի սուրբ աւազանէ՝ որդեգրիլ աստուծոյ հաւատովք.
regeneration.
Նորոգ ծնանիլն, վերածնութիւն.
prodigious, portentous, monstrous.
Նոր եւ զարմացուցիչ կամ ահաւոր կերպարանօք. նորատեսիլ. այլանդակ. այլատարազ.
the fir st day of a month.
νουμηνία, ἰερομηνία novilunium calendae, supplicationes menstruae. Նոր ամիս. նորիլն լուսնի. ամսագլուխ. տօն ի գլուխս ամսոց. կաղանդ.
Ոմանք ի քաղաքաց (հեթանոսաց) տօնս առնեն միանգամ յամսեան յըստ աստուածն նորամսութեան թուելով։ Ի միում (այսինքն յառաջին աւուր) ամսեանն պակասեաց ջուր յերկրէ. նորամսութիւն՝ պակասութիւն լինի ջրոյն։ Զտօնսն թուէ, զնորամսութիւն, զոր փողովք նշանակեն. (Փիլ.։)
to become new, to be renewed;
—նայ լուսին, it is new moon.
καινόομαι, ἁνανεόομαι innovor, renovor. Նոր լինել. նորոգիլ.
Դառնալն յուղղութիւն է նոր մկրտիլ, եւ նորանալ. (Միխ. ասոր.։)
ՆՈՐԱՆԱԼ ԼՈՒՍՆԻ. Նոր ծնանիլ լուսին. նորիլ.
fond of novelty or news, modish, fashionable;
fashionist.
Սիրօղ նորանոր իրաց. նորոգ սկսեալ սիրել կամ սիրիլ. նոր սիրելի եղեալ.
cf. Նորանշան.
Ցուցեալ իբրու նոր ինչ. նորատեսիլ. նորանշան. անլուր. այլանդակ.
cf. Նորոգեմ.
cf. Նոր.
Նորոգ աղետիցն։ Նորոգ իմն եգիտ զօրավիգն օգնականութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Նորագործ.
Սատակեալ նորոգագործ տանջանօք (երկնատեղաց հրոյ)։ Ձեռնարկել ի նորոգագործ իրս. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Նորոգումն.
ՆՈՐՈԳՈՒԹԻՒՆ ՆՈՐՈԳՈՒՄՆ. ἁνανέωσις, ἑγκαίνησις renovatio ἁλλοίωσις mutatio καινότης novitas. Նորոգելն, իլն, ըստ ամենայն առման.
renewing, renovation, restoration, reparation, mending;
reform, reformation;
new birth, regeneration;
growing young again;
cf. Տոմար.
ՆՈՐՈԳՈՒԹԻՒՆ ՆՈՐՈԳՈՒՄՆ. ἁνανέωσις, ἑγκαίνησις renovatio ἁλλοίωσις mutatio καινότης novitas. Նորոգելն, իլն, ըստ ամենայն առման.
unexampled, strange, new, extraordinary, prodigious, unusual.
Նաեւ նշան իսկ՝ նորօրինակ պարտի երեւիլ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
their.
Կերպարանս ինչ հանդիպեցուցեալ նոցայոյն առնել զհանդիպումնն. (Փիլ. ել.։)
Ոչ իւրովք ձեռօքն միայն գործէ, այլեւ նոցայովքն։ Զնոցայսն խորհէին։ Յետ նոցայցն ազգաց սկիզբն։ Յաղագս նոցայցն յաճախ յաջողութեանց։ Ձեռնտու նոցայցն լինելով խաղաղութեան դեղին եւ քաղաքաց։ Տօնակից լինիմք նոցայնցն փոխատրելով ուրախական կրից։ Իմանալ տիրապէս զնոցայնցն (կամ զնոցայցն) իմանալի բնութեանց կարգաւորութիւնս. (Պրպմ.։ Իսիւք.։ Փիլ.։ Պիտ.։ Շ. հրեշտ.։)
daughter-in-law;
sister-in-law, brother's wife.
Մտին ի տապանն որդիք հանդերձ հարբն, եւ նուք հանդերձ սկեսրաւ. (Փիլ. լին.։)
musical, harmonious, cadencer, melodious.
Ներյարմարագոյն նուագաւոր երգոցն սեռք։ Անասուն կենդանեաց (թռչնոց) նուագաւոր ձայնք, զորս բնութիւնս երաժշտացոյց։ Նուագաւորն մատանց արարիչն (այսինքն գտակ) եղեւ քաջն Պինդարոս։ Ձայնից նուագաւորաց։ Շարժումն նուագաւոր։ Որ ի գինարբուսն հացկերութաց նուագաւոր կրօնիւք վարեսցին. (Փիլ.։)
cf. Նուազիմ.
ἑλάττομαι imminuor ἑπιλείπω deficio եւ այլն. որ եւ ՆՈՒԱԶԻ. Պակասիլ. յատնիլ. տե՛ս եւ ՆՈՒԱՂԱՆԱԼ.
Աչք ի նկատելոյ՝ տկարացեալք նուազանան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)