Definitions containing the research ամ : 10000 Results

Առոգումն, ման

See full entry →

s.

watering, sprinkling.

NBHL (1)

Զոր օրինակ աղբիւրն՝ որ ոռոգանէ զդրախտ, այսպէս եւ հոգին սուրբ ներգործէ իմանալի առոգմամբն ի զանազան հասակս մարդկան։ Զառոգումն ջուրցն ունելով։ Որպէս եւ մարմինս յառոգմանէ ջրրոյս. (Լմբ.։)


Առողջ, աց, ից

See full entry →

adj.

healthy;
alive, vivacious;
salubrious, wholesome;
valid, entire, complete, perfect.

NBHL (7)

Առողջոցն հրամայէր. (Սարկ. քհ.։)

Առողջքն անդամօք անկարօտք են բժշկութեան. (Նար. ՟Ծ՟Թ։ Առողջ աչք, կամ տեսարան. Փարպ.։ Սահմ. ՟Ը։)

Առողջիւք տեսանելեացն զօրութեամբք. (Շ. հրեշտ.։)

Նմանութեամբ ասի.

Առողջ միտք, կամ խորհուրդ, վարդապետութիւն, երախտիք. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Պիտ.։ Ժմ.։ Խոր. ՟Գ. 68։ Յճխ. ՟Բ։)

իբր Ամբողջ. անթերի. անվթար. անվտանգ. եւ Ողջամիտ.

Առողջութեամբ մարմնոյ իւրեանց զառողջ հաւատսն սողոմոնի հիւանդացուցին. (Եփր. համաբ.։)


Առողջագոյն

See full entry →

adj.

very or more wholesome.

NBHL (1)

ὐγιειότερος, ὐγιεινότατος. sanior, valentior, sanissimus. Առաւել կամ ամենեւին առողջ.


Առողջութիւն, ութեան

See full entry →

s.

health, life;
salubrity, healthfulness;
cure, recovery of health;
յ— ձեր, to your health ! հաստանիլ յառողջութեան, to be convalescent, to return in health;
քնքուչ, ակար, յեզյեղուկ —, a delicat, feeble, wavering health;
պահպանել զ—, to keep one's health;
խանգարել —, to destroy, to ruin the health;
զօրանալ սակաւ յ—, to be convalescent.

NBHL (6)

ὐγίεια. sanitas, ὀλοκληρία, integritas. Առողջն գոլ, եւ առողջանալն. ունելն կամ ընդունելն զբարեխառն վիճակ անախտութեան եւ ամբողջութեան մարմնոյ.

Ձգտի (կամ ձգի) ի ծագաց մինչեւ ի ծագս օգտակար առողջութեամբ. (Իմ. ՟Ը 1.) յն. մի բառ, քաջառողջաբար, կամ հզօրեղապէս։

Առողջութիւն ընձեռել, կամ բաշխել. (Փարպ.։) (Ագաթ.։)

Ոչ ունիմ ինչ առողջութիւն ստամոքսի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)

Որ կամաւոր կուրութիւն յինքն բերէ, ոչ երբէք եկեսցէ յառողջութիւն. (Յհ. կթ.։)

Առողջութեամբ գնալ ի ճանապարհս նորա։ Առողջութեամբ արդարութեան. (Ագաթ.։)


Առոյգաբարձ

See full entry →

adj.

whose haunches are young, that has firm hips.

NBHL (1)

Առոյգաբարձն (կամ առոգաբարձն), եւ գեղեցկոտն. (Խոր. ՟Ա 23։)


Առոյգացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make young, to make look younger.

NBHL (1)

Եթէ ոչ կարէ ոք ամենայն մարմնովն առոյգ լինել, գոնեա զայն՝ զոր կարէ, առոյգացուցանել կրթեսցի, (Փիլ. լին. ՟Բ 63։)


Առոյգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

youth, bloom, growing young again;
prime of life, vigour.

NBHL (5)

ԱՌՈՅԳՈՒԹԻՒՆ որ եւ գրի ԱՌՈԳՈՒԹԻՒՆ, ԱՌՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. εὑεξία , ἁκμή, πάχος vigor, flos aetatis, optima conditio Առոյգն գոլ. ծաղկեայ հասակ եւ զուարթութիւն. արբունք. ուռճացումն. դալարութիւն. եւ Զօրաւոր եւ լաւագոյն վիճակ ամենայն իրաց.

Առողջութիւն եւ առոգութիւն լաւ է, քան զամենայն ոսկի. (Սիր. լ. 15։)

Առոյգութիւն ծառոց, որթոց, կամ առաքինութեանց. (Պիտ.։ Փիլ.։ Նիւս.։ Լմբ.։ ՃՃ.։)

Առոյգութիւն մարմնոյ, կամ մարդոյ։ (Փիլ.։ Մագ.։ Լմբ.։)

Առոյգութիւն լուսոյ, կամ շարժման. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. կարկտ.։ Լաստ. ՟Ժ։)


Առոշոգի

See full entry →

adv.

privately, apart, separately.

NBHL (1)

Տեղի առաշոգ, հովանոց, ամրանոց. ամարանոց. զուարճալի եւ հով վայրք.


Առումն, ման

See full entry →

s.

taking, reception, capture, possession;
acceptation, sense, signification;
assumption (in logic);
lemma;
receipt.

NBHL (6)

Առնուլն, եւ առեալ լինելն, ըստ ամենայն նշ. տե՛ս եւ ԱՌ. λῆμμα.

Առմամբ քո շնորհիդ. (Նար ՟Ղ՟Գ։)

Առումն ընչից, կամ քաղաքաց, կամ տապանակին. (Սարգ.։ Խոր.։) (Արշ.։)

Քաղաքաց առմամբք. (Շ. թղթ.։)

Առումն, կամ ՎԵՐՍՏԻՆ ԱՌՈՒՄՆ, իբր Շարունակութիւն, եւ կրկնութիւն բանի.

ըստ տրամաբանից՝ Առաջարկութիւն կամ նախադասութիւն՝ առեալ ի պէտս ցուցման եզրակացութեան։ (Նիւս. բն. ՟Բ։)


Առունկնճառ

See full entry →

adj.

whisperer;
informer, accuser, denunciator.

NBHL (1)

Որ շոգմոգն է եւ առունկնճառ։ Որ տրտնջող է, կամ առունկնճառ, եւ չարախօս. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ղ։)


Առտնին

See full entry →

adv.

at home, at one's house;
domestic, belonging to the house;
familiar;
— ուսուցանել, to teach at home;
— անկարգութիւնք, family discords;
— պատերազմ, civil war;
— ճաշել, to dine at home;
— իրք, domestic affairs;
— հանդերձ, house dress;
morning-gown.

NBHL (4)

ԱՌՏՆԻՆ կամ ԱՌ ՏՆԻՆ. κατ’εἵκον, εἵκους. in domo, circa domum, domi. Առ տանն. ի տան. առանձինն. տանը մէջ, տունը.

Առ տնին բեկանել զհացն, կամ ուսուցանել. (ԳԾ. ՟Բ 46։ ՟Ե 42։ ՟Ի 20։)

Կցորդս ասելով ի փողոցս, եւ առտնին։ Առտնին կատարել զպաշտօն կարգեալ ժամուցն. (Փարպ.։)

Ի ժամ առտնին սաղմոսացն. (Բրս. հց.։)


Առօրեայ, էի, ից

See full entry →

adj.

diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.

NBHL (7)

αὑθημερινός, ὀ αὐθημερόν. uniusdiei, diurnus Որ ինչ իցէ կամ լինիցի առօրին, յօրն յայն, ի միջոցի աւուր միոյ. աւուրն. օրական. նոր. օրուան, նոյն օրուան, մէկ օրուան.

Առօրեայ բարութեանբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապեան՝ դոյզն գնոյ զանանց գանձն. (Համամ առակ.։)

Միայն առօրէից ցանկացաք։ Թեթեւ համարելով զառօրեայ աշխատութիւնս. (Խոսր.։)

Այսոքիկ առօրեայ պատմութիւնք կեսարուն, որ թագաւորեաց ամիսս վեց. (Լաստ. ՟Թ։)

իբր Օրըստօրեայ. հանապազօրեայ իւրաքանցիւր աւուր. ամմէն օրուան. quotidianus.

Առօրեայ եւ շաբաթօրեայ լուացմանցն։ Առօրեայլուացմամբք եւ պատարագօք. (Մամբը։ Մեկն. ընթերց.։)

Ընդ անաչխատ կենաց վայրին ... ուտեմ քրտամբք զառօրէին. (Յիսուսի Որդի։)


Առօրէական

See full entry →

cf. Առօրեայ.

NBHL (1)

cf. ԱՌՕՐԵԱՅ. իբր Օրըստօրեայ. ամմէն օրուան.


Ասացուած, ոց

See full entry →

cf. Ասացած.

NBHL (1)

φάσις, λέξις, ῤῆμα. dictio, dictum, λόγος sermo, verbum. որ եւ ԱՍԱՑԱԾ, ԱՍԱԾ, ԱՍՔ, ԱՍՈՒԹԻՒՆ, ԱՍԱՑՈՒՄՆ. Բան (ասացեալ կամ գրեալ). խօսք, եւ փառ.


Ասեղն, ասղան, ղունք, ղանց

See full entry →

s.

needle;
ծակ ասղան, eye of a -;
մագնիսեալ —, magnetic;
անցուցանել դերձան ընդ ծակ ասղան, to thread a -.

NBHL (1)

Եթէ ոք ասղամբ սպանանէ զոք, այնպէս դատապարտեալ լինի, որպէս ոք աշտէիւ սպանանէ. (Եփր. աւետար.։)


Ասիական, ի, աց

See full entry →

adj.

asiatic.

NBHL (1)

Ասիական կողմանն պետութիւն զինքնակալական առեալ բան. (Համամ առակ.։)


Ասղանի, անւոյ, անեաց

See full entry →

s.

needleful, thread, string;
անցուցանել զ— ընդ ծակ ասղան, to thread a needle.

NBHL (1)

κλῶσμα, νῆμα, ὔφασμα, σπαρτίον. filum, vitta, textura. Շաղմաթ. թել մանեալ՝ զոր ընդ ասեղն անցուցանեն ի պէտս կարելոյ կամ կիտուածոց. լար. ոստայն. նարօտ. եւ անկուած ասողանեօք. կիտուած. դերձան.


Ասղնագործ, աց

See full entry →

s. adj.

embroiderer;
embroidered;
—ք, embroidery;
lace;
vellum lace.

NBHL (1)

ῤαφιδευτός. acu pictus, consutilis. Գրի եւ ԱՍԸՂՆԱԳՈՐԾ, ԱՍՂՆԵԳՈՐԾ, ԱՍԵՂՆԱԳՈՐԾ. Գործեալն կամ կիտեալն ասղամբ.


Ասղնագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

embroidery.

NBHL (1)

Եործելն ասղամբ. գործ ասղնագործ. τὸ ῤαφιδευτόν.


Ասղնանի, նեաց

See full entry →

s.

amulet.

NBHL (1)

περίαμμα. amuletum. Բժժանք, յուռութք յասղանւոյ կամ ի թելոյ.


Ասուի, ուոյ, ուեաց

See full entry →

adj. s.

woollen;
blanket;
cloth, stuff;
flannel;
drapery.

NBHL (3)

Եթէ ի կտաւիս, եւ եթէ յասուիս։ Թեզան յասուեաց, կամ ի կտաւեաց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 48. 51. 52։)

ԱՍՈՒԻ, կամ ԱՍՈՒՈՑ, վարի եւ իբր Ասու, այս ինքն որպէս սեռական բառիս ԱՍՐ.

Իբր ասուի իջելոյ, կամ իջանելով։ Եդիր զիս ի քրձին ասուի. (ՃՃ.։)


Ասպականասպաս

See full entry →

s.

hound

NBHL (1)

Սովեցելոյս ասպականասպաս կաղկանձողական ամենաթշուառ վտանգաւորիս ապրուստ կերակրոյ փշրանաց հացի մասնաւորեսցես. (Նար ՟Շ՟Ե։ Իսկ Լծ. նար. առեալ որպէս գոյական՝ դնէ.)


Ասպատանգ, աց

See full entry →

cf. Ասպանդակ.

NBHL (3)

ԱՍՊԱՏԱՆ կամ ԱՍՊԱՏԱՆԳ. cf. ԱՍՊԱՆԴԱԿ.

ԱՍՊԱՆԴԱԿ կամ ԱՍՊԱՆՏԱԿ. ԱՍՊԱՏԱՆ, եւ ԱՍՊԱՏԱՆԳ (ի ձայնէս Ասպ, եւ ոտն կամ էօզէնկ). Ոտնատեղի հեծելոյն յերկուս կողմանս թամբի ձիոյն. լտ. ստա՛բէս. իտ. ստա՛ֆֆա.

Խնդրեաց գրաստ (կամ ոստս ինչ սակաւ) յերիցոէ անտի, եւ ասպատանգ (կամ ասպատանս՞ տպ՞ ասպանդակ) արարեալ ոտիցն՝ նստաւ ի վերայ նորա։ Մերձեցան ոտք նորա յասպատանն (տպ. յասպանտակն), ուր եդեալ էին ոտք սրբոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ասպատակեմ, եցի

See full entry →

va.

to go marauding, to go plundering, to plunder, to infest.

NBHL (3)

ἰππεῖς ποιέω equites facio, ἑπιτίθημι, ἑκάλλομαι , ἑκκλίνω impetum facio, exilio, declino Երիվարօք ի վերայ յարձակիլ, արշաւել. ձիարշաւ լինել, ի վեր կամ ի վերայ վազել .... որ եւ ասի ԱՍՊԱՏԱԿ ԴՆԵԼ, ՏԱԼ, ԱՌՆԱԼ.

Ասպատակաւորք ասպատակեցին ի մեզ։ Դարձան արք Իսրայէլի ասպատակեալքն զհետ այլազգեացն։ Ասպատակէին ի վերայ գեսերացւոյն։ Եւ ամաղէկ ասպատակեաց ի հարաւակողմն եւ ի սիկելակ. ( Յոբ. ՟Ա 7։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է 53։ ՟Ի՟Է 8։ Լ. 1։)

Նմանութեամբ ասի.


Ասպարակիր, կրաց

See full entry →

s.

bearing a shield.

NBHL (1)

θυρεσφόρος scutifer, scutatus pedes (կամ δορυφόρος hastatus, satelles, spiculator). Վահանակիր. սպասաւոր ատենի, որ միանգամայն լինէր եւ նիզակաւոր, կամ բրաւոր հանդերձ ոսկեզօծ վահանաւ.


Ասպարապետ

See full entry →

cf. Սպարապետ.

NBHL (1)

Որ ի ժամուն ասպարապետ էր անտիոքայ։ Մուշեղ ասպարապետն հայոց. (Փարպ.։ ՃՃ.։)


Ասպարափակ

See full entry →

adj.

surrounded, protected by shields or bucklers.

NBHL (1)

Յասպարափակ բազմութենէ պահապանացն։ Ասպարափակ ռամ. (Փրապ։ Յհ. կթ.։)


Ասպարեմ, եցի

See full entry →

vn.

to use a buckler.

NBHL (1)

Զդիպողաբար շարժմամբ ասպարելն. (Պիտ.։)


Ասպարէզ, իզի, իզաց, իզից

See full entry →

s.

career, course, horse-race;
furlong;
field, place, area, arena;
— ըմբշամարտութիւն, wrestling place;
դիմել, իջանել, խոյանալ, ելանել յ—, to throw self, to brave, to descend, to fling, to rush, to hurl in the arena.


Ասպարընկէց

See full entry →

adj.

who throws away, who abandons his shield or buckler.

NBHL (1)

Առն՝ որ ասպարընկէց իցէ։ Ո՛չ որ ի բաց ելեալ լինի վայելչական բռնութեամբ, անուանեսցի թերեւս ասպարընկէց. (՟Ժ՟Բ։)


Ասպնջական, ի, ից, աց

See full entry →

s. adj.

receptacle, dwelling, inn, shelter;
hospitable, who willingly shelters strangers.

NBHL (4)

Զքրիստոսամեծար ասպանջականիցն իւրոց բազում գովութիւնս փոխանակ մեծարանացն կարգէ. (Կորիւն.։)

Ասպնջական լինել. յն. ընդունել ի տուն իւր, կամ ընդ առաջ ելանել. (Նիւս. ի սքանչ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ 14։ Մանդ. ՟Ը։ Կորիւն.։)

Ասպնջական հոգւոյ աստուածութեանն, կամ էին սիրոյ, կամ չարեաց. (Ագաթ.։ Շ. ոտ. առ ապիրատ.։ Եզնիկ.։)

(Ծով) ասպնջական է հիւրամեծար գետոց բազմաց. (Վեցօր. ՟Դ։)


Ասպնջականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

reception;
hospitality;
lodging.

NBHL (2)

Անդ ժամանակաւ արար ասպնջականութիւն, եւ աստ յաւիտենական բնակութիւն. (Սեբեր. ՟Գ։)

Ոչ կամէին ծանրանալ եկեղեցւոյն, այլոյ ումեմն գոլով նոցա հիւրընկալ ասպնջականութեամբ. (Ոսկ. գծ.։)


Աստ

See full entry →

adv.

here, in this place;
— է, he or it is here;
— եւ անդ, here and there, this way, that way.

NBHL (8)

յայտարար կալոյ ի տեղւոջ ուրեք. (լծչ ընդ յն. պ. սդօ՛, իստամէ, իստադէն. եւ հյ. ստոր, ըստ, նիստ, հաստատ եւն) Որպէս ἑνθάδε, ἑνθαῦτα, αὑτοῦ, ὦ hic, istic. Յայսմ ետեղ. ի տեղւոջս յայսմիկ. հոս, հոստեղը.

Է՞ ոք քո աստ՝ փեսայ, կամ որդիք։ Նի՛ստ նստ առ իս։ Չէ՛ աստ։ Ունի՞ք ինչ կերակուր աստ։ Ամենեքին աստ եմք։ Յերուսաղէմ, եւ աստ։ Մատիցու՛ք աստ առ աստուած։ Զի՞ դու աստ ե՛ղիա։ Նի՛ստ դու աստ։ Ագարու՛ք աստ զայս գիշեր։ Դու աստ կա՛ց առ իս. եւ այլն։ Որպէս եւ զոյգ ընդ բացայայտիչ անուան.

Աստ է համբերութիւն եւ հաւատ սրբոց։ Աստ է իմաստութիւն. եւ այլն։

ԱՍՏ. որպէս Յայսմ աշխարհի՝ կամ վիճակի. յաստի կեանս.

Իբրեւ ելի ես աստ։ Նախ քան զգալն իմ աստ։ Եթէ բերես զամենայն ինչս քո աստ. (Վրփ հց։)

ԱՍՏ. ա. իբր նոյն ընդ դերանուանս՝ Յայսմ, յայսմիկ. կամ որպէս յօդ՝ ս.

Ի դրախտի աստ։ Ի տօնի աստ։ Ի ժամանակի աստ յայսմիկ. եւ այլն։

Հանդիպեսցուք ամենեքեան եւ ա՛ստ քաղցրութեանցս, եւ ա՛նդ թողութեանցն. (Առ որս.։ ՟Ժ՟Ա։)


Աստակոս

See full entry →

s.

lobster.

NBHL (2)

ԱՍՏԱԽՈՏՈՍ եւ ԱՍՏԱԿՈՍ Բառ յն. ասդագօ՛ս. ἁστακός cancer. ռմկ. ըսդախօզ. Խեցգետին կամ խեցեմորթ ծովային.

Այնպէս եւ ամենայն խեցեմորթքն, որպէս կարկինոսքն, եւ աստակոսքն. (Նիւս. բն.։)


Աստանդեմ, եցի

See full entry →

va.

to lead about, to lead np and down, to walk about.

NBHL (2)

Որք ըստ իւրեանց չարութեան կամաց աստանդնեն զբանն ճշմարտութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)

Ոչ գտանեն ի նմա պատգամս խժդուժս, կամ աստանդեալս, կամ տգէտս. իմա՛ խոտորնակս, կամ շաղփաղփս. որպէս յն. σολοικισμός soloecismus.


Աստանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

absence (of mind), evagation, dissipation.

NBHL (2)

Տատանումն. եւ յեղափոխութիւն բանից կամ մտաց.

Ոչ միայն տկարութիւն, այլ եւս աստանդութիւն խորհրդոց բամբասես. (Սեբեր. ՟Թ։)


Աստանօր

See full entry →

adv.

here, in this place.

NBHL (6)

(որպէս թէ՝ Աստէն ուր). ἑνθάδε, ἑνθαῦτα. hic, istic. Աստ՝ (ըստ ամենայն առման) յայսմ տեղւոջ, վայրի, միջոցի, բան, եւ այլն.

Աստանօր ենանոս ընկեցաւ ի պատուոյն։ Աստանօր ամենայն հայք հարկեցան հռովմայեցւոց. (Յհ. կթ.։)

Աստանօր տեսեալ մտացս իմաստիւ զապագայիցն դիպուածս։ Աստանօր ի սոյն ամանակի. (Նար.։)

Ոչ իմ կամքս եղիցին, այլ քոյդ. երկուս կամս աստանօր ցուցանէ. (Աթ. ՟Ա։)

Որ ինչ աստ կամ յաստի կեանս է. արդի. աս տեղի, հիմակուան.

Յաստանօր մեծութիւնս եդեալ զյոյս իւր։ Յաստանօր կենացս, որ լի է դառնութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Է։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)


Աստեղաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

astronomy;
astrology.

NBHL (1)

Աստեղաբանութեամբ հզօր եղե՛ալ՝ յօժարեցաւ ուսանել զկատարեալ չարութիւն. (Խոր. ՟Ա 31։) (Շիր.։)


Աստեղաբաշխ, ի, ից

See full entry →

s.

astronomer.

NBHL (1)

Խաղան նովաւ աստեղաբաշխքն, խոստանալ կամին գտակք գոլ եւ այլն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Աստեղաբաշխական, ի, աց

See full entry →

adj.

astronomical.

NBHL (1)

ἁστρονομικός. astronomicus. Որ ինչ անկ է աստեղաբաշխից կամ աստեղաբաշխութեան.


Աստեղագիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աստեղաբանութիւն.

NBHL (1)

Չափէր աստեղագիտութեամբն զաստեղսն. (Կեչառ.։)


Աստեղազարդ

See full entry →

va.

full of stars, starry, studded with stars.

NBHL (2)

Իբր աստղ կամ աստեղբք զարդարեալ.

Աստեղայերկրի թշնամւոյն խոնարհեցո՛, եւ թագիւ աստեղազարդ աստուած զգլուխ քո զարդարէ յերկինս. (Նար. խրատ.։)


Աստեղալիր

See full entry →

cf. Աստեղազարդ.

NBHL (1)

Եդին ի գլուխ նորա պսակ աստեղալից (կամ աստեղալիր). (ՃՃ.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Զ.։)


Աստեղանիշ

See full entry →

adj. s.

starlike, that has the shape of a star;
asterisk.

NBHL (1)

Շարք աստեղանշք։ Աստեղանշ լուսաւորութեամբ բոցաճաճանչ շքով պաճուճեալ. (Նար. առափ. եւ Գանձ եկեղ։)


Աստեղատուն, տանց

See full entry →

s.

constellation.

NBHL (5)

τὸ ζώδιον, σημεῖον constellatio, signum Տուն աստեղաց. խումբ խումբ աստեղաց յիւրաքանչիւր կողմանս երկնից, մանաւանդ ի կամարն կենդանակերպից. համաստեղութիւն.

Որպէս թէ աստեղատունք ինչ իցեն, եւ ըստ դիպելոյ պատճառաւորաց աստեղացն յաստեղատունսն՝ նոյնպիսիք եւ ծնունդքն լինիցին։ Մինչդեռ առիւծն ասեն յաստեղատանն իցէ։ Անցեալ ընդ ամենայն աստեղատունսն. (Եզնիկ.։)

Զյեղեղմունս ժամանակաց գործէ (արեգակն), փոփխելով յաստեղատունսն. (Պիտ.։)

Ծանօթ էին մոգքն ամենայն պարուց աստեղատանց. (Զքր. կթ.։)

Զծննդոցն իմն զաստեղատանցն յայտ իմն առնել կամէին։ Ասեն, աստեղքս այս յանկակիցք են պատկերաց եւ աստեղատանց կերպարանաց. (Վեցօր. ՟Զ։)


Աստէն

See full entry →

adv.

here;
hence.

NBHL (2)

Զաստէն դսրովեալս մի՛ կշտամբեսցես կրկնակի դատել ի մեծի աւուրն։

Ե՛ւ յաստէն ամօթոյս ապրիցիմք, ե՛ւ ըզհանդերձալ կեանսն շահեսցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա 7։)


Աստիճանաւոր, աց

See full entry →

s. adj.

dignitary, graduated;
gradual.

NBHL (1)

Դնէ զյովհաննէս մկրտիչ ի դէմս ամենայն աստիճանաւորաց. (Բրսղ. մրկ.։)


Աստիճանեմ, եցի

See full entry →

va.

to graduate;
to ascend gradually, to go by degrees.

NBHL (19)

Եւ ոչ ի տուն իմ դարձայց. բայց ի նոյն (այս ինքն միանգամայն) աստի իսկ ի վանս երթայց. (Վրք. հց. Դ։)

Զի մի՛ խնղճ ինչ աստի երեւեսցի. (Ոսկ. յհ. Ա 3։ Ռամկական է ասելն.)

ԱՍՏԻ ԱՆՏԻ. Որպէս Յամենայն կողմանց. չորս դիէն.

դերանուն ԱՍՏԻ. Իբր դերանուն, Յայսմանէ. կամ որպէս յօդ. ս. ὀ, ἠ, τὸ

ὀ, ἠ, τὸ ἑντεῦθεν կամ ἑνταῦθα quod est hic vel hinc, hujus vitae, terrenus, temporalis Որ ինչ է աստի ծագեալ. կամ որ ինչ գտանի աստ, մանաւանդ եղեալն յայսմ աշխարհի. ժամանակաւոր. երկրաւոր. այս. սոյն

ԱՍՏԻՔ, աստեաց. ա. գ. Երկրաւորքս. մահկանացուք. ժամանակեայք. մարդիկ. աշխարհ. արդիքս. այսոքիկ.

Զփափկութիւն եւ զկամս աստիս քան զյաւիտենականն լաւ համարեցար. (Գրք. հց. Բ։)

Խնդրեսցուք զանտի զհանգիստն աստօք աշխատութեամբ(ք). (ԽՃԽ. ԺԶ։)

Զներքնովք եւ զվերնովքն, զաստեօքս եւ զհանդերձելովքն։ Զաստեացս հոգամք, եւ զերկնից եւ ոչ երբէք. (Ոսկ. մ. Ա 6. 22։)

Աստեացս խնամ ածէ. (Սահմ. ԺԱ։)

Տե՛ս եւ զայջորդ բառս։ ԱՍՏԻ 2 (աստւոյ, ւոջ, տիք, տեաց կամ տից.) ա. որ եւ ԱՍՏԻՆ, ԱՍՏԵՒՈՐ, ԱՍՏՈՅ, ԱԶԴՈՅ. Հաստատ. հաստատուն. անյողդողդ. պինդ. տոկուն. առաքինի. եւ Սո՛ւր. սաստիկ.

Իմաստունն եւ աստին. աստին, եւ վատթարն։ Աստի իմաստունն ողորմութեամբ վարի առ ամենեսին։ Առաքինութիւնն ազգակից է աստւոյ եւ իմաստնոյ բարուց։ Ընդ աստուածպաշտութիւն, եւ ընդ այլ եւս ընդ աստի առաքինութիւնս։ Անորդութիւն աստի իմացուածոց կարգաց։ Առաքաինութեան, զոր գաւառ ոդւոցն աստեաց եւ առաքինեաց կարծելի է. (Փիլ. ստէպ։)

Աստի՛ է զայրումն բարկութեան քան զամենայն բոց. (Ոսկ. յհ. Ա 3։ Ի Հին բռ. դրի.)

Աստի. հաստատամիտ, կամ զօրաւոր։ գ. ԱՍՏԻ. գ. Հաստատութիւն. պնդութիւն. զօրութիւն. առոյգութիւն. cf. ԱԶԴ, cf. ՅԱԶԴՈՋ։

Յաստւոջ (կամ յաստիոջ) հալածանացն էր յագարակն ուրեմն ղօղեալ. (Ճ. Ա.։)

Յորժամ յաստիս յուժի զօրացաւ կեղծաւորական բարի համբաւն. (Լաստ ԻԱ. ԻԲ։) Ուստի եւ Արբունք. հասակ առոյգ.

Աշխատութիւն յաստիս մարմնոյ, պտուղն եւ վայելք ի ծերութեան յանցեալ ժամանակի։ Յետ աստեացն մանկութեան անցանելոյ ապա առ զկինն. (Ոսկ. մ. Գ 14։ եւ եբր. ԻԴ։)

Ո՞ւր այն իմ ժամանակ, յորում ընդ ասել բանին եւ ես (երկիրս) յոքնազան վերաբերէի բուսակաս ի կենցաղաւէաս աստից։ Օդ քաղցրաշունչ ի ձեռն արեւելեան ցօղոյ, եւ բազմագութ խնամով սնուցանէին զիմ աստիցն զարմ. (Պիտ. Ժ 5։)

ԱՍՏԻՃԱՆԵՄ կամ ԱՇՏԻՃԱՆԵՄ Հանել յաշտիճան պատուոյ. տալ զաստիճան եկեղեցական.


Աստղ, տեղ, եղաց, եղօք

See full entry →

s.

star;
asterisk;
— գիշերոյ, star of night, the moon;
— տուընջեան, star of day, the sun;
— առաւօտին, morning-star, Venus, Lucifer;
— սլացեալ, թռիչ —, shooting, flying star;
բեւեռային, հաստատուն —, polar, fixed star.

NBHL (4)

ἁστήρ, ἅστρον stella, astrum, sidus (լծ. ընդ լտ. ստէ՛լլա, ա՛ստռում. սի՛տուս. յն. ասդի՛ռշ ա՛սդռօն. պ. սիդարէ, սիդէր) ար. նէճմ. Լուսաւոր, կամ լուսատու մարմին երկնաւոր, մեծ կամ փոքր, անմոլար կամ մոլորակ. մանակւանդ անմոլարքն.

Արար աստուած զերկուս լուսաւորսն զմեծամեծս, եւ զաստեղս։ Ընդ լուսնով, եւ ընդ ամենայն աստեղբ։ Այլ փառք արեգական, եւ այլ փառք լուսնի, եւ այլ փառք աստեղաց, եւ աստղ քան զաստղ առաւել է փառօք.եւ այլն։

ԱՍՏՂ ԱՌԱՒՕՅԻՆ, կամ ԱՌԱՒՕՏՈՒ. կամ ԱՍՏՂ. իբր (Արուսեակ։ Յայտ. ՟Ի ՟Բ 16։ Նար. կուս.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Իսկ որք կոչին աստղ, կարի քաջ իմաստնաբար զօրէն խահամոքի զհետ երթեալ. (Փիլ. լիւս.։)


Աստղագուշակ

See full entry →

adj.

that is announced by a star;
prognosticator.

NBHL (1)

Աստղագուշակ տեսլեամբն յայրին իջեվանի. (Շար.։)