an ancient Egyptian land-measure.
Կռիւք եւ սպանմունք լինէին եգիպտացւոցն ի վերայ իւրաքանչիւր սահմանի (զկնի յորդելոյ նեղոսի). մինչեւ իմացան չափ մի, որում անուն էր սպանակ. զայն դնելով՝ գտանէին զսահմանս իւրաքանչիւր արտավարաց. ուստի ապա եւ երկրաչափութիւն գտաւ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է.) ուր ի յն. ձ. գրի εὑακαινᾶν διὰ τὸ μὴ καίνειν, ὀ ἑστι φονεύειν. 21
murder, butchery, slaughter, massacre, carnage;
immolation, sacrifice;
իբրեւ զոչխար ի —, like sheep for the slaughter.
Իբրեւ զշունս գարշասէրս ի սպանդ խորհրդոցն ժամանեն. (Կլիմաք.։)
ruta muraria, wall-rue, harmala.
Իբրեւ զշունս գարշասէրս ի սպանդ խորհրդոցն ժամանեն. (Կլիմաք.։)
slaughter-house.
Սպանդանոց կոչի, ուր զանուշահամ կերակուրս առնեն. (Լծ. կլիմաք.։)
cf. Սպանումն.
φόνος caedes, homicidium. Մարդասպանութիւն. սպանողութիւն. հեղումն արեան. եւ Կոտորումն սրոյ. մարդ սպաննելը, արունտէր ըլլալը ...։ Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Թ. 2։ Առակ. ՟Ա. 18։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 25։ Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 7. եւ այլն։) Իսկ ἁλληλοφονία mutuae caedes. նիւթական թարգմանութեամբ ասի՝ Զմիմեանս սպանութիւն.
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ծն.։)
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ի ծն.։ 1)
to arm, to arm at all points, totally;
to equip, to fit out.
complete armour, arms, accoutrements, harness, fitting out;
—ք մարտի, preparatives for war.
to exhaust, to consume, to dissipate, to absorb, to swallow up, to eat, to devour;
to complete, to finish, to destroy, to ruin, to reduce to nothing.
Սպառեսցէ սովն զերկիր։ Սպառեաց զամենայն (ինչս իւր)։ Ամենայն անօրէն սպառեսցի։ Սպառեցաւ ի ճանապարհաց նոցա ճշմարտութիւն։ Սպառեաց տէր զարօտս նոցա։ Արձակեցից զսուր իմ զկնի նոցա, մինչեւ սպառեսցէ զնոսա։ Սպառեցեր զազգս բազումս.եւ այլն։
threat, menace;
insult, bravado.
Սպառնալիք թագաւորի նման են մռնչելոյ առիւծու։ Սպառնալեօք իմովք շարժել զլերինս։ Սպառնալեօք նուազեցուցեր զեցկիր։ Գնասցէ շարժմամբ սպառնալեաց իւրոց.եւ այլն։
threat, threatening tone.
Սպառնումն իմն եւ սաստ։ Ծառայելով անողոք տերանց, յորոց սպառնմունսն կրէ զօրէն պաճարաց։ Այդչափ սպառնմունս սպառնացան աղջկանն։ Վասն սպառնման այլազգեացն առ կինն։ Յամենայն գազանաց սպառնմանց ի վերոյ եղէ. (Փիլ.։)
end, term, extremity;
summit, top.
Ի վերջին տիեզերս ի բուն սպառուածի ամենայնի անմոլարն է գունդ։ Ոչ եթէ աստեղքն յարին ի միմեանս՝ որք առ սպառուածին են. (ի սպառուած ելոյ) (կամ սպառուածելոյ) ժամանակին. եւ այլն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
total, entire, complete, extreme;
extremely, to the last extremity, utterly, entirely, totally.
Որ սպառսպուռ տեղեակ էր օրինաց հոռոմոց։ Ապականեցաւ տաճարն ի սպառսպուռ հրձիգ լինելով։ Եհատ զյոյս կենաց սպառ ի սպուռ (կամ սպառսպուռ)։ Յանդիմանեաց նա սպառսպուռ զաղանդն զայն։ Սպառսպուռ ուրացան յօրինաց եւ ի մարգարէից։ Փախուցանէ սպառսպուռ զհոգին սուրբ. (Եւս. պտմ.։)
waiting, attending.
ՍՊԱՍԱԿԱԼ. Որ սպաս ունի ումեք կամ իմիք. սպասարար.
to serve.
cf. Սարկաւագանոց;
cupboard for gold and silver plate.
Յետ սրբոյ պատարագին ի սպասատունն տեսցուք զմիմեանս. (Հ. յնվր. ՟Ա.։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
Որ ոչն քակտի՝ զբանս միայն պինդ ունիմ՝ իբրեւ բանի սպասաւոր. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Պաշտօնակից.
Քեւ զուարճանան դասք իմանալի՝ հոգեղինացն զինուորութիւնքն, սպասաւորակից մարմնաւոր ընծայեալ զքեզ տեսանել։ Նաեւ զօրութիւնք երկնայինք սքանչանային ընդ սպասաւորակցին առաքինութիւն. (Բրս. ի ստեփ.։)
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
Ի բազմամարդ սպասաւորութենէ ծառայիցն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ալիւրն եւ խմորն խառնմամբ ջրոյ, եւ սպասաւորութեամբ հրոյ հաց կատարեն. (Կլիմաք.։)
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
եւ ն. προσδέχομαι, προσνοέω, ἑμμένω , τηρέω, παρατηρέω, διαπαρατηρέω expecto, exspecto, observo, adverto, maneo եւ այլն.(ծ. լտ. էքսբէքդօ. պ. բաիսդէն ). Ակն ունել յուսով. կալ մնալ ումեք կամ իմիք. դադարել ուրէք առ ժամանակ մի՝ դէտակն ունելով ելից իրաց. դիտել. համբերել. պահել.
Ունիմ զբազումս, զի սպասեսցեն ինձ։ Սպասեցէ՛ք եւ դարմանեցէ՛ք զդա։ Սպասէին նմա ինքն եւ կին իւր։ Սպասել եղբօրն որպէս անձին իւրոյ։ Ոչ կարեմ սպասել սմա վասն դժնէհոտութեան նորա։ Թուէր թէ եւ օդք սպասէին թաղման նորա. (Վրք. հց. ստէպ։)
servant.
Բազումք անդէն շուրջ զնովաւ սպասիկք։ Կացուցանէ դարձեալ սպասիկս եւ գահաւորս։ Խակ եւ ամեհի է մանկութիւն, եւ բազում վարդապետաց կարօտ. դաստիարակաց, սպասկաց, դայեկաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Թ։)
waiting, expectation, expectance, hope.
Արբանեկութիւն ասէ եւ սպասման անապատին պատրաստութեան զցանկութիւն. (Լմբ. իմ.։)
to plaster, to poultice, to put on or apply a plaster, to cure, to dress a wound, to bind up.
Իմաստուն բժիշկ սպեղանէ քաղցր դեղով, եւ ապաքինէ զցաւն։ Իմաստութեամբ սպեղանեա՛ զվէրքն։ Սպեղանեա՛ զամենայն զվէրք հոգւոյս իմոյ. (Մարաթ.։)
cicatrix, scar, seam, mark;
stain, spot, stigma;
— կեղեքածի, scratch;
ածել զ—ս ի բժշկութիւն, to heal up, to cicatrize, to close.
Եւ մեք աւասիկ յիւրաքանչիւր մարմինս ունիմք վէր եւ սպիս բազումս. (Եղիշ. ՟Է։)
Զի մի ունիցիմք սպի. (Ոսկ. եբր.։)
white;
white, white lead, ceruse;
silver coin;
— մարգարտեայ, pearl-powder;
— զինկի, zinc-white, oxide of zinc;
ի —ս, dressed in white;
— առնել, to whiten.
Զայն՝ որ բաղդատական է աչաց՝ սպիտակ, եւ զներհակ նորին սեաւ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Սպիտակազգեստ.
Հրեշտակն սպիտակազգեստ նստէր ի վերայ վիմին. (Մեկն. ղկ.։)
dressed in white;
— քորք, Nuns consecrated to the Holy Virgin.
Հրեշտակն սպիտակազգեստ նստէր ի վերայ վիմին. (Մեկն. ղկ.։)
white-coloured.
Ի կերպ պատկերի դիմաց քարտենի սպիտակերանգ ըղձալին դաշտի (կամ դաշտաց). (Նար. խչ.։)
to put off, to delay, to defer, to neglect, not to care for.
(Ստեփ. լեհ.) իմանայ իսպառ բժշկել, ընթերցեալ եւ այլուր վրիպակաւ.
sponge;
սուտ —, bastard —, alcyonium;
— լսնոսկւոյ, spongy platina;
սրբել, ջնջել սպնգաւ, to sponge, to clean or wipe off with a sponge;
ընդ սպնգով ծածկել զերկաթ, զնետ, to admonish kindly, to warn gently.
Ընդ սպունկաւն ծածկեալ ունէր զերկաթն (նաթան ի յանդիմանելն զգաւիթ ոճով). (Ոսկ. ապաշխ.։)
cf. Սպրդիմ.
to insinuate, to introduce gently, to bring in privily, to foist, to thrust on.
Հերքեալ ի վեհիցն՝ սոսկականացն սպրդիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։ 1)
axle-tree, axle.
Երկու հարկաւորապէս հանդէպ միմեանց անշարժ են կէտք, որպէս ի ճախարակի շրջաբերեալ բոլոր. որում իմանամք համանման, զոր ոմանք սռնակ կոչեն. (Արիստ. աշխ.։)
Զսռնակ լիգոնդ ոմանք զայն ասացին, թէ թեւօք լցեալ էր կառքն. բայց ոչ է այնպէս. այլ՝ սռնակ զայն ասէ, որ զերկու թաթս անուոցն բեւեռէ ընդ միմեանս. զոր մեք սովորաբար սռնակ ասեմք. զոր օրինակ սռնակն զերկուս թաթս անուոցն առ միմեանս պնդէ, սոյնպէս միտքն բարի զհոգի եւ զմարմին սեւեռէ առ միմեանս. (Լծ. եւագր. նոր։)
cf. Ստախօս.
Կեղծաւորութեամբ՝ ստաբանք. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 2։)
cf. Ստախօս.
Որք ուտեն զհաց յիմարի, ստալեզու են. (Ի գիրս առաքին.։)
speaking lies, lying, mendacious;
liar, impostor, fibber, story-teller.
Բերան ստախօս սպանանէ զանձն իմ. (Իմ. ՟Ա. 11։)
lying tale, fictitious story, falsehood, untruth, imposture.
Ստախօսութեամբն պատրեալ, աստուածք լինիջիք ասէ։ Ծիծաղելով եւ ստախօսութեամբ։ Կեղծաւորութիւն զստախօսութեանցն ասէ. (Ճշ.։ Բրսղ. մրկ.։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Ստակարծող.
Կամի զայնոսիկ՝ որ երջանիկ համարին զայս միայն զհանդերձ մարմնովս կեանք, յանդիմանել ստակարծս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 76։)
thinking falsely or erroneously.
Կամի զայնոսիկ՝ որ երջանիկ համարին զայս միայն զհանդերձ մարմնովս կեանք, յանդիմանել ստակարծս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 76։)
waywardness, insolence, petulance, insubordination, mutiny;
ստահակութեամբ գնալ, to behave in a disorderly manner.
Զստահակութիւնս զամենայն յոգւոց ի բաց վարեալ հալածէր. (Փիլ. իմաստն.։)
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
Խեռեն եւ ստամբակեն, ոչ եւս արժանիս համարին զնոյն հարկս հարկանել. (Փիլ. իմաստն.։)
indocility, disobedience, insolence, rebellion;
rudeness, severity, rigour.
Իբրեւ չար ծառայք՝ տերանցն ի վերայ յարձակին խեռութեամբ, ստամբակութեան հաւատացեալ քան զօրութեան։ Յաղագս չարութեան եւ ստամբակութեան. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
suppositious, false, feigned, fictitious, artificial, invented, fabulous, imaginary, chimerical, romantic, story-telling.
Ստայօդ իմաստութիւն ստոցն։ Ստայօդ ճառք։ Պատճառ ստայօդիցն (առասպելաց). (Վեցօր.։)
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
Տէ՛ր աստուած մեր ստացի՛ր զմեզ. ստացար արարչութեամբ, հնացաք մեղօք. ստացի՛ր ողորմութեամբ, զի նորոգիցիմք յարդարութիւն. (Գէ. ես.։)
Տէր ստացաւ զիս ի սկիզբն ճանապարհաց իւրոց. իմա՛ հաստատեաց, որպէս դնի յայլ ձեռ. այսինքն մարդկութիւն քրիստոսի՝ որ ծնաւ ի ժամանակի, նախասահմանեցաւ յառաջ քան զամենայն եղականս. զոր արիանոսք խեղաթիւրէին ի վերայ աստուածութեան քրիստոսի՝ զի արարած կամ եղական համարէին զբանն։
Ամենայն ինչ՝ որ միանգամ մեծանալոյ նիւթ է. յորոց ստացանի (այսինքն լինի) հաստատապէսն ունել եւ իշխել. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Ըստանձնեմ.
Ըստանձնեալ (կամ ստանձնեալ) ունէր զխաչափայտն։ Անիմաստքն առին զամանս, եւ ձէթ ոչ ստանձնեցին. (Զքր. կթ.։)
cf. Սուտանուն.
Ստանուն հօրն իմացաք մանկունս. (Նիւս. երգ.։)
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
Ուստի Ստացական անուն կամ դերանուն ըստ քերականաց՝ է յայտնօղ զայն ինչ, որ սեպհական է ումեք կամ իմիք.
Ի վերայ ստացականացս իմանալ, մանաւանդ զգայականացս։ Ոչ իբրեւ ստացականաց հողեղինաց դասակցութիւն, այլ որպէս բանակաց հոգեղինաց. (Մաքս. ի դիոն.։ Ճ. ՟Գ.։)
Ստացական մարմնովն արար սկիզբն փրկութեան մերոյ իմաստութիւնն։ Էնն անեղ յանեղագունէն իջեալ հօրէ՝ մարմին ստացական յարգանդէ կուսին զգեցաւ. (Նախ. առակ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Ստացող.
Արբուցեր որպէս մայր՝ ստացողին զքեզ՝ զկուսական քո սուրբ զկաթն։ Ի ձեռն ձեռին ստացողին իմոյ յանէից։ Իմաստութեանն շնորհ ի բոլորեցունցն իջեալ ստացողէ. (Շար.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։)
possessor, occupier;
purchaser, buyer;
creator.
Արբուցեր որպէս մայր՝ ստացողին զքեզ՝ զկուսական քո սուրբ զկաթն։ Ի ձեռն ձեռին ստացողին իմոյ յանէից։ Իմաստութեանն շնորհ ի բոլորեցունցն իջեալ ստացողէ. (Շար.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։)
cf. Ընչասէր.
Ստացուածասէրքն, եւ փառասէրքն. (Փիլ. իմաստն.։)
to cause to possess or acquire;
cf. Սըտացուցանեմ.
Ստացուցեալ նմա զիմասթեանն զհանճար։ Զի ի նմա ստացուսցէ զանախտութիւն։ Երկայն ժամանակօք ստացուցանէ։ խորհուրդ ստացուցանել (այսինքն խորհրդազգած առնել). (Փիլ.։)
Զի՞նչ է յարութիւն. նորոգումն անմահ՝ զերջանիկն ստացուցանօղ զկեանսն. (Անյաղթ հց. իմ.։)