Definitions containing the research հայր : 1084 Results

Չաստուած, ոց

See full entry →

s.

false god, idol.

NBHL (1)

Ո՞ եղեւ նմա խորհրդակից. այս ոչ ընդ հայր եւ ընդ որդի անջրպետ է, այլ՝ ընդ աստուած եւ ընդ չաստուածս։ Աստուած հզօր, ընդ չաստուածսն է անջրպետութիւն, որ ոչինչ զօրեն առնել, եւ ոչ ոտն յոտանէ փոխել. (Գէ. ես.։)


Չարագաւառեայ

See full entry →

adj.

born in a humble village.

NBHL (1)

κακόπατρις mala patria ortus. Աննշան գաւառի կամ հայրենեաց ծնունդ.


Չարախորհուրդ

See full entry →

adj.

ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.

NBHL (1)

Չարախորհուրդն հայր մարդպետ՝ որդին սատանայի. (Արծր. ՟Ա. 14։)


Չարակնեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.

NBHL (1)

Ոչ հայրն ընդ տալն չարակնեաց։ Շնորհք առանց չարակնելոյ. (Կոչ. ՟Ժ։ Սեբեր. ՟Թ։)


Չարաչար

See full entry →

adj. adv.

very ill, very bad, detestable, execrable;
excessive, extreme, great, enormous;
cruel, atrocious, unmerciful, insufferable;
very bad, worse, wickedly, cruelly, unmercifully;
very, much, enormously, extremely, greatly;
basely, miserably, detestably, abominably, execrably, devilishly;
— վարել, ի կիր ածել, to misuse, to make a bad use of.


Չարասէր

See full entry →

adj.

inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.

NBHL (1)

Զի որ ոչն հաւատայ, ի չարասէր մտաց լինի։ Գրգռեալ սիրտ նորա ի չարասէր սատանայէ։ Դեւք չարասէր գոն (այսինքն կան), որպէս եւ հայրն իւրեանց սատանայ։ Ապրեցուցանել զանձինս ի չարասէր ապիրատութենէ զրպարտողացն (այս ինքն զրկողաց). (Ղեւոնդ.։)


Չարափառ, աց

See full entry →

s. adj.

heterodox;
heretical, erroneous.

NBHL (1)

Յակոբ հաղորդէր յեկեղեցի ուղղափառաց. եւ հայրն նորա հաղորդէր յեկեղեցին չարափառաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Չարիմաստ

See full entry →

cf. Չարամիտ.

NBHL (1)

Չարիմացն՝ հայր կոչեցեալ մարդպետ. (Արծր. ՟Ա. 10։)


Չարիմաց

See full entry →

cf. Չարամիտ.

NBHL (1)

Չարիմացն՝ հայր կոչեցեալ մարդպետ. (Արծր. ՟Ա. 10։)


Չարիք, րեաց

See full entry →

s. adv.

ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.

NBHL (2)

Գուցէ հասանիցեն ինձ չարիքն։ Զի մի՛ տեսից զչարիսն՝ որ գտանիցեն զհայրն իմ։ Հրեշտակն որ փրկեաց զիս յամենայն չարեաց։ Զիա՞րդ կարիցեմ տեսանել զչարիս ժողովրդեան իմոյ։ Փրկելով ոչ փրկեսցեն զնոսա ի ժամանակի չարեաց իւրեանց.եւ այլն։

Ո՞րպէս կեաս հայր. (ասէ ցնա ծերն. չարեօք՝ ո՛րդեակ. Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Չարչարեմ, եցի

See full entry →

va.

to torment, to harass, to molest, to pain, to ill-treat, to ill-use.

NBHL (1)

Չարչարեցայ, եւ խոնարհ եղէ մինչեւ յոյժ։ Չարչարեցար ամենայն ուրեք, ուր չարչարեցաւ հայր իմ։ Ռամիկն թագաւորաւն հանդերձ չարչարեալ, եւ այլն։


Չորեքամսեան

See full entry →

cf. Չորսամսեան.

NBHL (1)

Ի հայրապետութեան սամուէլի , որ չորեքամսեան էր նստեալ. (Մամիկ.։)


Սանամայր, մօր

See full entry →

s.

godmother.

NBHL (1)

ՍԱՆԱՀԱՅՐ ՍԱՆԱՄԱՅՐ. ռմկ. սանահար, սանամար. Հայր եւ մայր զաւակին, որ լեալ է սան այլոց՝ որք կոչին կնքահայր.


Սաստեմ, եցի

See full entry →

va.

to reprimand angrily, to rebuke, to scold, to speak authoritatively, in a threatening tone, to threaten, to apostrophize, to bid or order imperiously;
to hush, to still, to quiet.

NBHL (1)

սաստեաց նմա հայրն իւր։ Սաստեցէր ի հեթանոսս։ Սաստեսցէ ի քեզ տէր։ Սաստեա ի գազան եղեդան։ Սաստեաց նոցա յիսուս, եւ ասէ. զգոյշ կացէք, մի ոք դիտասցէ։ Յարուցեալ սաստեաց հողմոյն եւ ծովուն, եւ եղեւ խաղաղութիւն մեծ. այլն։


Սեբաստէ

See full entry →

cf. Սեւաստէ.

NBHL (1)

Աւգոստոս՝ սեբաստոս անուանեցաւ։ Դոմետիանոսի կինն սեբաստէ անուանեցաւ։ Ինքնակալն հայր աշխարհի անուանեցաւ, եւ նորին կինն սեբաստէ. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Սեբաստոս

See full entry →

cf. Սեւաստոս.

NBHL (1)

Աւգոստոս՝ սեբաստոս անուանեցաւ։ Դոմետիանոսի կինն սեբաստէ անուանեցաւ։ Ինքնակալն հայր աշխարհի անուանեցաւ, եւ նորին կինն սեբաստէ. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Սելէս

See full entry →

cf. Սելին.

NBHL (1)

Հրամայեաց նստուցանել զտէր պետրոս յոսկի սելին։ Զոսկի սելին յինքն էառ, եւ ասէ, թէ հայրապետական աթոռ է եւ չէ պարտ այլ ումեք ի վերայ նստել. (Ուռհ.։ Հ. օգոստ. ՟Թ.։)


Սելին

See full entry →

s.

chair, throne.

NBHL (1)

Հրամայեաց նստուցանել զտէր պետրոս յոսկի սելին։ Զոսկի սելին յինքն էառ, եւ ասէ, թէ հայրապետական աթոռ է եւ չէ պարտ այլ ումեք ի վերայ նստել. (Ուռհ.։ Հ. օգոստ. ՟Թ.։)


Սեպհական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.

NBHL (1)

ՍԵՊՀԱԿԱՆ կամ ՍԵՓԱԿԱՆ, կամ ՍԵՓՀԱԿԱՆ. (որպէս թէ սեպուհական, ազատական). περιούσιος peculiaris, eximius περιποίησις acquisitio ἑξαίρετος exemptus a numero, selectus եւ ἵδιος proprius, suus. Առանձնական. իւրական. յատուկ. իրաւամբք ժառանգեալ կամ ստացեալ. ազատ. որոշեալ. բուն. հայրենի, բնիկ. ընտիր. իսկագոյն.


Սեռ, ից

See full entry →

s. gr.

kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.

NBHL (1)

Մի՞ օրհնութիւն է քեզ հայր. եւ մի օրհնութիւն է, եւ բազում. մի սեռիւ, եւ բազում տեսակօք, ըստ պատահողացն զանազանութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 231։)


Սեռական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

generic;
general, universal;
genitive.

NBHL (1)

Հոլովք անուանց են վեց, ուղղական, սեռական եւ այլն։ Սեռականն՝ ստացական եւ հայրենի։ Ուղղական, ես, դու, նա. սեռական, իմ, քո. նորա. (Թր. քեր.։)


Սեր, ից

See full entry →

s. gr.

kind, race, species;
sex;
cream;
— գինեմրրոյ, cream of tartar;
gender;
գեղեցիկ —, the fair sex, womankind;
գալ ի ծնունդեւ ի —, to increase and multiply.

NBHL (1)

Ո՛վ մականունդ ամիրայական սերի աբրահամ յազգէ աբրահամու։ Ըստ հայրենական սերի։ Մերոյին սերի եւ համազանց. (Մագ. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)


Սերմանարկու

See full entry →

s.

sower;
begetter, procreator.

NBHL (1)

Ինքն հայր իցէ, եւ ինքն մայր. եւ նոյն սերմանարկու, եւ նոյն սերմնընկալ. (Եզնիկ.։)


Ստրկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be or become a slave, a servant.

NBHL (1)

Ի հայրենեաց տարամերժեալ, օտար սեռից ըստրկացեալ։ Կործանեալք ստրկացան ի բաբելովն։ Կին՝ որ պոռնկի ընդ օտար ծառայ, ստրկանայ եւ նա ի նորին ծառայութիւն. (Շ. վիպ.։ Լմբ. ամովս.։ Մխ. դտ.։)


Ստրկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

slavery, bondage, yoke, servitude, subjection.

NBHL (1)

Եկն գնեաց զմեզ արեամբն իւրով ի ստրկութենէ ծառայութեան։ Զչարաչարն մեղաց զստրկութիւնն թօթափեալ՝ արժանի լիցի երանելի ծառայութեան տեառն մերոյ։ Ելանել ի հայրենի երկրէն, եւ անկեալ ի ստրկութիւն օտարութեան. (Ագաթ.։ Կոչ. ՟Ա։ Եղիշ. ՟Ե։)


Սրբազնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

holiness;
— ձեր, Your Holiness.

NBHL (1)

ἰερωσύνη sacerdotium, sanctitas ἰερολογία sacra eloquia. իսկ πανιέρως sacrosancte. Սրբազանութիւն. սրբութիւն. քահանայութիւն. հայրապետութիւն. գերագոյն պատիւ, կարգ, եւ Սուրբ գիրք. եւ Պատուականութիւն հոգեւոր.


Սրբատուն, տան

See full entry →

s.

vestry-room, sacristy.

NBHL (1)

Սուրբ բնակարան, վանք. հայրապետանոց. եւ մանաւանդ՝ Ուր պահին գրիք եւ սպասք եւ աւանդք եկեղեցւոյ. սարկաւագանոց. պահարան, աւանդատուն, տաճար.


Սրտառուչ

See full entry →

adj.

touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.

NBHL (1)

Մի՛ մերժեսցուք զնա ի մէնջ, զի մի՛ սրտառուչ զհայրն մեր կացուսցուք զաստուած. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)


Սփոփեմ, եցի

See full entry →

va.

to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.

NBHL (1)

Իբրեւ հայր զորդիս՝ մխիթարէաք եւ սփոփէաք. (՟Ա. Թես. ՟Բ. 11։)


Սքանչելագործ

See full entry →

s. adj.

thaumaturgus, wonder-worker;
miraculous, prodigious, wonderful.

NBHL (1)

Ե՞ն յաշխարհի արք սուրբք եւ սքանչելագործք։ Սրբոյն գրիգորի սքանչելագործի։ Սրբոյն նիկողայոսի սքանչելագործ հայրապետի. (եւ այլն. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։ Հ։ Տօնաց.։)


Վախճանիմ, եցայ

See full entry →

vn. adj.

to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.


Վակասակիր

See full entry →

cf. Վակասաւոր.


Վաղամեռ

See full entry →

cf. Վաղամեռուկ.

NBHL (1)

Տարաժամ սգով թախծեալ հայր՝ վաղամեռիկ լինելոյ որդւոյ իւրոյ արար պատկեր. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 15. յն. արագ ի բաց բարձելոյ։)


Վաղամեռիկ

See full entry →

cf. Վաղամեռուկ.

NBHL (1)

Տարաժամ սգով թախծեալ հայր՝ վաղամեռիկ լինելոյ որդւոյ իւրոյ արար պատկեր. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 15. յն. արագ ի բաց բարձելոյ։)


Պռուգած

See full entry →

adj.

portioned, endowed.

NBHL (1)

Այսպէս եւ քորքն ժառանգեն զիւրեանց հայրն՝ թէ ոչ են պռուգած. (Մխ. դտ.։)


Պսակաւոր

See full entry →

adj. s.

crowned;
laureate;
prince, king.

NBHL (2)

Եւ զհայրապետաց.

ըստ նմին օրինակի եւ իմ պսակաւորն եւ հայրապետն սուրբն գրիգոր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Պտղածնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Պտղաբերութիւն.

NBHL (1)

թէ ի բաց հանցես յաստուծոյ զգոլն հայր, ի բաց բառնաս յաստուծայնոյն բնութէան զպտղածնութիւնն ... Արդ ճանաչումն կատարելութեան նորա է պտղածնութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Պրկոց, աց

See full entry →

s.

instrument of torture, rack.

NBHL (1)

Ի յակոբ նախահայրն իջեալ (աստուած) եւ գիրկս արկեալ, հակառակէր ընդ նմա՝ որպէս պրկոց անցանելով. (Նար. երգ.։)


Ջամբակեր

See full entry →

adj.

at nurse, sucking.

NBHL (1)

Կաթնածուծք եւ ջամբակերք՝ թաթաւեալ եւ թաթաղեալ պտղովք. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Ջոկադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to separate, to set a-part.

NBHL (1)

Ուղղադաւան ջոկադրեալ դասին՝ հայրապետական հրազինեալ գնդին. (Գանձ.։)


Յետոյ

See full entry →

prep. adv.

back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.

NBHL (1)

Որք զյետոյսն մոռացեալ են, եւ ի հայրենի տանէն ի բաց գնացեալ ըստ աստուածային սիրոյն ցանկութեան. (Լմբ. յայտն.։)


Յետս

See full entry →

adv. adj.

behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.

NBHL (1)

Ի հայրենի օրինացն յետս կալ. (Եղիշ. ՟Գ։)


Յերիւրեմ, եցի

See full entry →

va.

to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.

NBHL (1)

Եւ այսպէս դիպեալ գիւտի նշանագրացն՝ ձեռն ի գործ արկանէր երանելին Մաշթոց, յերիւրելով զնա Սուրբ հայրապետին հայոց Սահակայ. (Փարպ.։)


Յերկուանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.

NBHL (1)

Զյերկուանալն հայրապետութեանն (յԱբրահամ եւ ի Յովհան) խոտեցին տեարքն Սիւնեաց, եւ ոչ հաւանեցան ընդ մի ոք յերկուցն. (Սանահն.։)


Յիշումն, ման

See full entry →

s.

mention, commemoration, memory, remembrance.

NBHL (1)

Որ սուրբ են սրտիւք. եւ մաքուր մտօք, եւ զյիշմանցն Աստուծոյ միշտ կախեալկան։ Ո՞ր որդի է՝ որ ոչ պատուէր զհայրն իւր, եւ ոչ ցանկ կախի զյիշմանց նորա, որպէս տղայքն զմարցն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ. ՟Ե։)


Յոլովածին

See full entry →

adj.

fecund, fertile, fruitful;
հայր — ազգատոհմի, father of a numerous family;
— աւագ արամբք, fruitful in great men.


Յոպոպ, ոյ

See full entry →

s.

hoopoo, pewet, lapwing, plover.

NBHL (1)

Յոպոպ արդարախոհութեամբ զծերացեալ հայր կերակրէ. (Մխ. առակ. (որ ըստ այլոց է յատկութիւն ճայի կամ արագլի)։)


Յորջորջանք, նաց

See full entry →

s. adv.

appellation, name, denomination, title;
անուն —անաց, surname;
—անօք, by name only, nominally.

NBHL (1)

Մարդկան, որպէս ասացաք, յորջորջանօք հայր կոչեցաւ. (իսկ Քրիստոսի միայն՝ իսկութեամբ բնութեամբ, եւ ո՛չ յորջորջանօք է Աստուած հայր. Կոչ. ՟Է։)


Յորջորջումն, ման

See full entry →

s.

cf. Յորջորջանք;
փոփոխական, փոփոխեալ or այլաշրջիկ —, metaphor.

NBHL (1)

Նա հայր կոչէր, եւ սա որդեակ յորջորջէր. յորջորջմունք՝ (յն. անուանքն) ազգականութեան են, եւ օգնականութիւն ոչ ուստեք. (Ոսկ. ղկ.։)


Յունալեզու

See full entry →

adj.

speaking Greek;
Ionic;
— հրէայ, Hebrew born in Greece, i.e. in captivity.

NBHL (1)

Յունալեզու հրէայքն դարձեալք ի գերութենէ, մոռացեալ զհայրենի լեզուն. (Տօնակ.։)