cf. Սքանչումն.
Զմանանայն դնել ի պահեստի ի յիշատակ սքանչիցն, եւ ի խորհուրդ կուսին։ Ով սքանչիցս. թերահաւատից ի նշանացն սքանչից։ Զանճառելի զսքանչս։ Զչքնազ եւ զանծանօթ սքանչից ունէր պատմել։ Այնչափ սքանչիցն հրաշագործօղ։ Ի ձեռն սքանչից ի միտս եկեալ։ Այսօր ի լբման՝ սքանչիցն հրաշական. (Նխ. Ել։ Նանայ։ Ճ. Գ. Ոսկ. Գծ։ Երզն. մտթ. գնձ։)
cf. Սքօղարկեմ.
Անօրէնքն հրամայեցին հոլանի առնել զնա. քանզի սքողեալ էր։ Զի եթէ ոչ սքողեսցի կին, փոքրեսցէ զհերս իւր. ապա թէ անպատեհ է կնոջ փոքրել կամ գերծուլ, սքողեսցի. (Դան. ԺԳ. 32։ Ա. կոր. ԺԱ. 6։)
cf. Սքօղարկեմ.
Անօրէնքն հրամայեցին հոլանի առնել զնա. քանզի սքողեալ էր։ Զի եթէ ոչ սքողեսցի կին, փոքրեսցէ զհերս իւր. ապա թէ անպատեհ է կնոջ փոքրել կամ գերծուլ, սքողեսցի. (Դան. ԺԳ. 32։ Ա. կոր. ԺԱ. 6։)
to veil, to muffle up, to cover with a veil.
Ցանգ սքօղարկեալ՝ զգլուխն ծածկեալ։ Եղիա սքօղարկեալ մաշկեկաւն պարածածկէր զգլուխ իւր. (Ոսկ. Եբր. ԺԵ։ Զքր. կթ։)
cf. Սօսափիւն.
Յաւուրս պենտակոտէից զղրգիւն եւ սօսափիւն նախ զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր. Բ։)
noise, murmur, sough, breath;
trembling, agitation;
— սաղարթուց, rustling of the leaves;
— հողմոց, hollow or rumbling noise of the winds.
Յաւուրս պենտակոտէից զղրգիւն եւ սօսափիւն նախ զքահանայիւքն պատէր. (Եւս. քր. Բ։)
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
Վ. գրով գրին ի մեզ լատին անուանքս վա՛լէնս, վալէրիանուս. որ են ըստ յն. ուա՛լիս, ուալէրիանօս. եւ ըստ հյ. վաղէս, վաղերիանոս.
tiger;
մատակ —, tigress;
կորիւն վագեր, tiger cub.
Զվագր նախատէր որսորդ, զի ձգելով զնստած իւր՝ եկէզ զնա. (Մխ. առակ. ղէ. (նոյն գործ ընծայի եւ բոնոսոսի)։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
Զսահմանօքն ի բաց վազիցէ։ Զանյուսութեան խաւարաւ ի բաց վազէր։ Վազեաց զեփրատաւ։ Վազեաց անց զամենայն չարեօք. (Դիոն. եկեղ.։ Սարկ. աղ.։ Խոր. ՟Գ. 40։ Վեցօր. ՟Ե։)
to skip or frisk about, to run here and there.
Գնայր եւ վազ վազէր։ Վազվազէր եւ գնայր. (Գծ. ՟Գ. 8։ ՟Ժ՟Դ. 9։)
containing the number sixty.
Տայր պտուղ, էր որ հարիւրաւոր, եւ էր որ վաթսնաւոր, եւ էր որ երեսնաւոր. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 8. (յն. վաթսուն. լտ. վաթսներորդ կամ վաթսնեակ)։)
three score.
Երիս վաթսնեակս՝ հաց կշռելով ուտէր, եւ զջուրն չափով ըմպէր. (Տօնակ.։)
steep place, precipice;
— ի —է, steep, cragged;
ի —ից արկանել, ընկենուլ, մղել or հոսել, to precipitate, to throw headlong down;
անկանիլ or մղիլ ի —ից, to be cast down a precipice.
Օրէնք կային զմեհենազերծն կամ ի վախէ արկանել, կամ ընկղմել, կամ այրել։ Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Անձամբ զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Կախեաց զինքն ի վախէ վիմին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. 6։ Վրք. հց. ձ։)
cf. Երկիւղ.
Օրէնք կային զմեհենազերծն կամ ի վախէ արկանել, կամ ընկղմել, կամ այրել։ Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Անձամբ զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Կախեաց զինքն ի վախէ վիմին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. 6։ Վրք. հց. ձ։)
cf. Երկնչիմ.
Ընդէ՞ր այդչափ վախեցեր (կամ վախեցար) յօտար աղանդաւորէն. (Ճ. ՟Բ.։ Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Զ.։)
to finish, to put an end to, to terminate, to end, to conclude, to accomplish, to achieve, to consummate;
to execute, to kill;
— զաւուրսն, զկեանս, —նեալ զաւուրս իւր մեռանել, to end one's days, one's life, to make one's exit, to depart this life, to die.
Վախճանեաց զխօսելն ընդ նմա։ Վախճանեաց ամենայն ժողովուրդն անցանել ընդ յորդանան։ Մինչեւ վախճանեաց յեսու զամենայն՝ զոր պատուիրեաց տէր. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 22։ Յես. ՟Գ. 27։ ՟Դ. 10։)
Մոխրահեղձոյց մահու զկատարած իւր վախճանէր։ Ի նմին վայրի եւ ես զբանս վախճանեցից. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Ժ՟Ե. 38։)
to take away life, to slay, to put to death, to kill.
Ելից զվէրն թունաւոր դեղօք, եւ վախճանեցոյց. (Խոր. ՟Բ. 18։)
to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.
Հայր քո երդմնեցոյց զմեզ, մինչչեւ վախճանեալ էր նորա։ Հասեալ յերուսաղէմ՝ վախճանեցաւ։ Վախճանեցաւ Յովսէփ, եւ ամենայն եղբարք նորա։ Վախճանեցաւ արքայն եգիպտացւոց։ Եւ եղեւ ի վախճանելն հերովդի։ Ասա՛ բան ինչ ի տէր. եւ վախճանեա՛ց (կամ վախճանեցի՛ր. ըստ Իսիւք)։ Սրով վախճանեսցին։ Սովով եւ մահուամբ վախճանեսցին. եւ այլն։
superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.
ἑπωμίς superhumerale, amiculum hmerale, cinctum. (լծ. ռմկ. եագա ... որպէս եւ յն. էբօմի՛ս . իբր ռմկ. օմուզլուգ... ) Ուսանաց եկեղեցական, լանջանոց, թիկնոց. ըստ եբր. եփուտ. որ էր ի հնումն իբր եմիփորոն քահանայապետի. վերարկու յուսոց եւ ի լանջաց եւ ի վայր մինչեւ ցմէջս. իսկ ի նորումս է լոկ ծածկոյթ պարանոցի քահանայից՝ որ միացուցանէ զսաղաւարտն կամ զթագն ընդ շուրջառի.
cf. Վակասաւոր.
Հայր իմ եւ տէր, սնուցիչ եւ վարդապետ, այլ ոչ քահանայ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
armed with a shield.
Սրիկայս պատրաստէր աղեղնաւորս, վահանակավառս կորովիս. (Յհ. կթ.։)
provident.
Վաղ ընդ փոյթ վաղահոգակ խորհրդով զաշխարհ տէրութեան իւրոյ ամբառնայր ի գլուխ ամուր լերանց աշխարհին. (Յհ. կթ.։)
cf. Վաղամահուկ.
Որոց որդիք չեն լեալ ամենեւին, եւ կամ վաղամահք եղեն՝ զորս ծնանն։ Պարտ էր վաղամահ լինել այնոցիկ, որք ընդ ուտելն՝ միանգամայն եւ քաղցնուն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
disposition to marry early.
Ո՞վ ոք ոչ նոցա վաղամուսնիք բարուցն լինէր նմանօղ նախանձաւոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
early-riser;
— լինել, to be up very early.
ՎԱՂԱՅԱՐՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. ὁρθρίζω, ἁνίσταμαι mane sive diluculo surgo. Կանուխ՝ վաղ քաջ ընդ առաւօտն՝ գիշերախառն յառնել. կանխել ընդ առաւօտս կամ ի վաղիւ անդր. էրքէն գալգմագ.
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
ՎԱՂԻՒ. ՎԱՂԻՒՆ. Ի ՎԱՂԻՒՆ. ԱՌ ՎԱՂԻՒ. Ի ՎԱՂԻՒ ԱՆԴՐ. αὕριον, εἱς αὕριον, ἑπὶ τὴν αὕριον, ἑπὶ τῇ αὕριον cras, crastino die μετὰ τὴν αὕριον postridie. Ի վաղուի. ի յաջորդ աւուր. այգուց. վաղը, էգուց. եարըն, էրթէսի կիւն.
Զկնի մեր էր վաղիւն, եւ զօրն եամենայն։ Վաղիւն զկնի ձեր եկեալ ժամանեաց. (Ոսկիփոր.։)
ancient, old;
ի — or ի հետէ, anciently, formerly, long since;
ի — ժամանակաց, of yore, time out of mind, from time immemorial.
παλαιός antiquus, vetustus τὸ πάλαι jam olim facta. Վաղեմի. կանուխ. հին. վաղուցու, շատոնցւան. էսկի, ախէր.
steel.
Հարկանէր զնա պողովատովն ի վերայ սաղաւարտին. (Ուռհ.։)
steely;
steel, sword.
Զվաղակաւորն պողովատիկ ի գործ առեալ՝ զպահապանս դիաթաւալ կացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Պոյտն.
Քաղէր զբանջար անտառին, եւ ի փոքր պոյտ արկեալ եփէր. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Pontius;
Pontus, the Euxine or Black sea.
Պոնտիոս պիղատոս էր դատաւոր աշխարհին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
St. John's wort, hypericum.
ὐπέρικον hypericum. իտ. ipirico, perforata, erba di S. Giovanni. Խոտ ռետնահոտ՝ կարմրահոյղ իբր արիւնակաթ. հիբէրիքուն ... (Գաղիան.)
pander, pimp;
procuress, go-between, bawd.
Կոչեաց իշխանն զկին մի (կամ զոմն մի) պոռնկնխառնիչ, որ է կաւատ։ Եմուտ պոռնկնխառնիչն ի տուն, եւ տեսանէ զերիտասարդն մեռեալ. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Թ.։)
cf. Պոռնկիմ.
Ի կորնթոս՝ զոմն պոռնկացեալ պօղոս ուղղէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37. տպ. պոռնկեցեալ։)
house of ill-fame, brothel;
high-place, heathen temple, idol-house.
Տեղիս այս չէ պոռնկանոց։ Անամօթ էր յաշխարալուր պոռնկանոցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. եւ Ոսկ. ղկ.։)
like a harlot or prostitute.
Ծախէր զամենայն դոյս տան իւրոյ պոռնկապէս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
whore-son, bastard.
Ոչ ՟Ը վայր խոտեցին հեթանոսք զպոռնկորդին չմտանել ի քրմութիւն։ Եփթայի պոռնկորդի էր. (Եղիշ. դտ.։)
Եւ ոչ ժողովուրդն իսկ ունէր յանձին թագաւորել զպոռնկորդին ի վերայ իւրեանց։ Չէր պարտ եւ պատշաճ պոռնկորդւոյն շինել զտաճարն սուրբ աստուծոյ. (Եփր. թագ.։)
cf. Պոռնկանոց.
Ի պոռնկոցաց ի տէրունի վայրսն փոխել. (Փիլ. քհ.։)
Մարմին, ասէ, ոչ պոռնկոց է, այլ տէրն ընդունարան։ Արդ քրիստոսի մերձաւորք՝ մի լիցուք պոռնկոցք. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
gouty.
էր պոտագրոս, եւ բժշկեցաւ։ Այր պոտագրոս, զի չկարէր նա ոչ գնալ եւ ոչ կալ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 13։ ՟Ղ. 41։)
cf. Պուետիկոս.
Լայնաբար՝ որպէս իմաստասէր, կամ իմաստուն.
Զայս՝ պուետիկոս ոմն բարեշնորհ՝ արգահատէր ընդ սողոմոնի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
poet;
philosopher.
Լայնաբար՝ որպէս իմաստասէր, կամ իմաստուն.
Զայս՝ պուետիկոս ոմն բարեշնորհ՝ արգահատէր ընդ սողոմոնի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
to push, to repulse, to remove, to disperse, to scatter about.
Զբարձակիցն ի բազմականացն ի բաց պուղեաց։ Սուսերաւ զերամակս փղացն պուղէր. (Խոր. ՟Բ. 60. եւ 79։)
Անդէն եւ անդ մրրկեալ ընդ միմեանս՝ պողէր պղտորէր, եւ առհասարակ ընդ ամենայն կողմանս ի փախուստ դարձուցանէր, ա՛յլ ձ. լոկ, պողէր. ա՛յլ ձ. լոկ, պղտորէր. իսկ յն. ի փախուստ աճպարեցին՝ այլ այլուր բերեալ։
large pot or kettle, copper, boiler;
basin, laver.
Արար տասն պուտնարդս պղինձիս. եւ ունէր պուտնարդ մի՝ քառասուն սափոր, եւ այլն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 38. 43. եւ այլն։)
cf. Պրաստ.
Լինէր ընդ պռաստին եւսեբեայ կնոջ այրւոյ անցանել. (ՃՃ.։)
Doctor, Master.
Բառ յն. ի յետին դարս. πρωτοφροντίστης . որպէս թէ Առաջին խոհական խնամակալ, եւ վարժապետ, վարդապէտ, ուսումնասէր. իմաստասէր, եւ ճգնաւոր։ Զայս անուն սեպհականեաց անձին ստեփանոս ուռպելեան. Որպէս տեսանել ի գրուածս նորա. Գտանի գրեալ եւ այսպէս.
Ի ձեռն տէր ստեփանոսի, որ է պռօտաֆրադէո հայոց մեծաց. (Յիշատ.։)
to be cross, illtempered, to make a wry face, to turn up one's nose, to be disdainful;
յունօք —, cf. Յօն.
Զյօնսն պռզտեալ կոկողաբանէր. (Արծր. ՟Գ. 5։)
wearing a crown.
Մինչ ածխանալ տեսանել զքաղաքն ակնունէր, պսակակիր տեսանէր. (Փիլ. յովն.։)
crowned;
laureate;
prince, king.
Յաղագս տիգրանայ, որ իններորդ ի նախնեաց մերոյ պսակաւորաց էր. (Խոր. ՟Ա. 22։)
to crown, to wreath;
to reward, to recompense;
to give the nuptial blessing, to marry;
to crown, to achieve, to accomplish.
Տէր որպէս զինու հաճութեամբքով պսակեցեր զնտ։ Պսակէ զքեզ ողորմութեամբ եւ գթութեամբ. (Եւն։)
cf. Պտկիմ.
Զի նիսան էր, յորժամ ծառք պտկեն եւ ծաղկեն. (Բրսղ. մրկ.։)