cf. Նաւագնացիկ.
Զնաւագնացն (տանջէ) նաւական մեծութիւն ի բաց գնացեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
navigation;
voyaging;
sea-faring.
Զնաւագնացութիւն ունէին իւրեանց հակառակաշուրջ. (Փիլ. յովն.։)
boat, bark, barge;
— գետոյ, wherry, sculler;
— վենետկեան, gondola;
տաճիկ —, caic;
անգղիական —, outrigger;
— նաւու, yawl, skiff, shaloop;
— տափարակ, ferry-boat, lighter;
վարձ, սակ —ի, tariff, rate.
Ափսէք, եւ տաշտք, եւ ըմպիկք, եւ պատժականք, եւ բազմաձեւ արուեստականագոյն նաւակք, եւ ճախարակեայք. (Փիլ. տեսական.։)
naval;
nautical;
— զօրութիւն, sea-forces, marine, navy;
— գիտութիւն, navigation, art of sailing.
Նաւական զօրութիւն կամ զօրութիւնք, կամ մեծութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)
cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.
Սակաւ թերեւս (նիւթ) գտցէ ոք, որով վարիլ նաւակառուցացն հարկաւոր է. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
cf. Նաւագործ.
Նաւ արուեստաւ հանճարով կազմեալ տեսեալք՝ զնաւակառուն գովեմք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
inauguration, dedication, consecration;
feast, festival, rejoicing;
cf. Խթումն;
առնել զ—իս շինուածոյ, to inaugurate a building;
—իս առնել սեղանոյն, to dedicate or consecrate an altar.
ἑγκαίνια encaenia, dedicatio, festus dies novi operis memoriae dicatus. (որպէս Նորակերտիք. նոր կերտել. ըստ պ. նէվ քէրտէն. նէվկեան, նիւկեան. զի եւ ըստ յն. ասի էնգէնիա, ներնորութիւն. եէնիլիք ). այն է Տօն եւ հանդէս ուրախութեան վասն կատարման նոր կերտուածոյ, կամ նորոգութեան նորա. եւ Նորոգումն յիշատակի այնր շինութեան՝ ամ ըստ ամէ. որպէս եւ պսակադրութեան եւ թագաւորութեան թագաւորաց եւ քահանայապետաց.
voyaging together;
fellow-voyager.
Նաւակից մեղ եղեւ փիլաքր՝ սարկաւագօք հայրապետին կոստանդինուպօլսի. (Շիր. զանձնէ։)
Ոչ նաւակից լինել եւ ճանապարհորդ, եւ ոչ քաղաքակից ասի իսկապէս իմաստուն ընդ անզգամին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 74։)
shipwrecked.
ՆԱՒԱԿՈԾ ԼԻՆԻՄ, եղէ. ՆԱՒԱԿՈԾԻՄ, եցայ. ձ. ναυαγέω naufragor. Կրել ալէկոծութիւն. եւ Բախիլ նաւու զքարի. նաւաբեկիլ.
to suffer shipwreck, to be lost, to perish by shipwreck.
ՆԱՒԱԿՈԾ ԼԻՆԻՄ, ՆԱՒԱԿՈԾԻՄ. ναυαγέω naufragor. Կրել ալէկոծութիւն. եւ Բախիլ նաւու զքարի. նաւաբեկիլ.
shipwreck.
Նաւակոծիլն. նաւաբեկութիւն. որպէս յն. ναυαγία, -ιον naufragium.
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
λιμήν portus. Հանգիստ նաւուց. ծոց կամ խորշ ծովու ի հանգիստ նաւաց, (իրօք կամ նմանութեամբ). իլման, լիման (ի յն. լիմին) իսքէլէ, (ի լտ. սքա՛լա ). պէնտէր, պէտէրկեահ.
Ի նաւահանգստէն ի բաց գնացեալք։ Իբր ի նաւահանգստաց համբարձեալք. (Փիլ.։)
sea-faring;
navigator, voyager.
πλωτῶν navigans. որ եւ ՆԱՒԱԼՈՒՂԱԿ, ՆԱՒԱԼԻՒՂ. Որ լուղի նաւաւ, այսինքն նաւէ. (զի ըստ յն. նաւելն նշանակէ եւ լուղիլ). նաւօղ. նաւորդ.
yawl, pinnace.
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւեցուցանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Նաւամարտիկ.
Ի պատերազմունս, ի ձիամարտս, հետեւակամարտս, նաւամարտս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 100։)
naval engagement;
mock sea-fight, naumachy.
Երկիր եւ ծով լնու նաւամարտութեամբք եւ հետեւակ զօրօք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
captain, commander.
Նաւորդքն ընդ նաւավարս, ընդ նաւապետսն ղեկավարք։ Որպէս նաւի զօրագլխականի. զի թէպէտեւ ոչ իցէ անդ նաւապետն (առաջին), պէտք լինին մի ըստմիոջէ նաւապետացն. (Փիլ.։)
command, steering, working, piloting a vessel.
Նաւապետութիւնք, մշակութիւնք, վաճառականութիւնք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 16։)
sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.
Միումն հաւանեալք հրամանի առաջիկայի տեառնն՝ իբրեւ նաւաստւոյ վարչի։ Իբրեւ նաւաստի ի նաւի, եւ իշխան ի քաղաքի, զօրավար ի պատերազմի։ Նաւաստւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն, եւ ուղիղ վարել։ Թողեալ նաւաստւոյն զքեղիսն, եւ նաւազքն զայլ եւս զգործիս, զձեռսն յաղօթսն պարզեալ տարածանէին. (Փիլ.։)
to steer a ship.
Զիմանալի զիշխանն եւ զառաջնորդն եւ զնախկինն, յորմէ այլքն տիրին եւ վարին եւ նաւաստին։ Ընդ նաւաստողին՝ միայն ընդ գեղեցկութիւն հրաշացեալ է (անմիտն), ոչ ընդ գործն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)
navigator;
cf. Նաւուղիղ;
seaman, boatman, gondolier, rower.
Նաւորդքն ընդ նաւավարս, հեծեալք ընդ հազարապետսն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
Ո՞ զայս՝ որ ի ծովու, եւ յանչափ լայնութիւնս ջուրց զճանապարհս եհատ, եւ եցոյց նաւավարաց. (Փիլ. քհ. ՟Ե։)
navigation, voyage at sea, passage.
Աներդումն (լինել՝ է նախկին գովելին). եւ երկրորդ ասեն նաւարկութիւն, արդարն երդնուլ։ Բայց երկրորդ, որպէս ասիցէ ոք, նաւարկութիւն՝ ա՛յս է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
navigator;
passenger;
cf. Նաւաստ;
—ք արգեայ, the Argonauts.
Նաւորդքն ընդ նաւավարս. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.
(Ի դէպ գայ որպէս լծորդ՝ զանազան բառից հյ. եւ յն. տե՛ս եւ ՆԱՄՓՈՐՏ). Աղաբողոն. մեկնոց. թիկնոց. վերարկու. փիլոն. շուրջառ.
to grow mouldy, to get spoiled.
ՆԳՈՏԻԼ. εὕρωτάω cariosus sum, situ obsitus sum, marceo. (ռմկ. մգլոտիլ ). Բորբոսիլ. նեխիլ. եբր եւ ապականութիւն կրել. փտիլ.
fibre, string;
ligament;
tendon, sinew.
Միսքն եւ ջիլքն եւ աճառքն եւ նէարդքն. (Ագաթ.։)
Ըստ բնութեան միսք եւ ջիլք յարենէ լինին. ջիլն իսկ ի ներդիցն. վասն բաղազանութեան. եւ միսքն ի մածեալ յարենէն յայնմանէ, որ մածի՝ անջատելով ի ներդիցն. (Պղատ. տիմ.։)
Անօրէնութիւն կտրէ զնեարդս, եւ խզէ զջիլս նորա։ Զիա՞րդ յիւրաքանչիւր կարգս բաժանին երակքն, եւ նեարդքն. եւ կամ ո՞վ է՝ որ խոնաւ ջղօքն եւ նեարդիւքն արար (կամ յարեաց) վայելչապէս. (Կոչ. ՟Բ. ՟Դ։)
fascination, evil-eye, charm.
որպէս թէ Աչօք աղելն՝ աղարտելն՝ այլայլութիւն. չարակնութիւն. եւ Ախտն յառաջ եկեալ յակնահարութենէ. աչքիլելը, աչքիլած ըլլալը. նազար.
envy, rancour;
ill-will.
βασκανία fascinatio. որ եւ ՅԱՉԱՂ. ՅԱՉԱՂՈՒՄՆ. Չարակնութիւն. մախանք. զչարիլն առ նախանձու. ռմկ. աչքիլելն. նազար. իբրեւ գործ չարակնութեան. նախանձ.
Յաչաղանք նախանձու։ Յաչաղանք ոչ թողացուցանեն տեսանել զարժանն։ Ծանեան եւ կոյրքն, զի յաչաղանք էին. (Փիլ. բագն.։ Վրք. սեղբ.։ Իգն.։)
Կամ Յաչաղ. իբր ակնահարութիւն. աչքիլելը. նազար.
cf. Յաչաղիմ.
ՅԱՉԱՂԵՄ ՅԱՉԱՂԻՄ. βασκαίνω fascino եւ invideo, odio habeo, criminor, obtrecto. Չարակնել. մախալ. նախանձիլ. եւ առ նախանձու զչարիլ՝ ընդ վայր հարկանել՝ զրպարտել, եւ կամիլ վնասել իբր ակնահարելով.
Եթէ յաչաղես զփրկութիւն ողորմելոցն, անմարդի ես. (Փիլ. յովն.։)
envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.
Յաչաղկոտ եւ նախանձոտ իմաստակաց ազդ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Եւ Որ ակնահարէ կամ նախանձ առնէ. աչքիլօղ. նազար վէրիճի.
cf. Յաչաղանք.
Նախանձ յաչաղման. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Եւ Յաչաղ. ակնահարելն. աչքիլելն. նազար.
sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.
Յապահով հանդարտութեամբ. (Փիլ. տեսական.։)
Որ ի հոգոց յապահով իցէ։ Որ զգաստանայն, յամենայն չարեաց յապահով է։ Նախ զնոսա յապահովս առնէ յերկիւղէն, եւ ապա ճառէ զյարութենէն։ Բարւոք ասաց ի Գալիլեա. զի յապահովս առնիցէ ի տագնապէս. (Ոսկ. մտթ.։)
to be sure, certain, assured, tranquillized.
որ եւ ԱՊԱՀՈՎԱՆԱԼ, ԱՊԱՀՈՎԻԼ. Յապահով եւ անքոյթ լինել. ազատ եւ անհոգ մնալ, եւ դադարել. հանդարտիլ. կասիլ. ի բաց փարատիլ.
Դադարեալ յապահովասցի։ Որով ամենայն յապահովանայ։ Յետ յապահովանալոյ չարին (այսինքն ի բաց փարատելոյ ջրհեղեղին). (Փիլ.։)
to assure, to reassure, to tranquillize, to remove a person's fears;
to guarantee, to give security for.
Տեսանել, եթէ յապահովեա՞ց ջուրն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 38։)
security, safety, surety, certitude;
quiet, tranquillity.
Ոչ անպատուհաս թողու զչարութիւն, եւ ոչ արձակութիւն եւ յապահովութիւն տայ նմա. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54։)
Աստուածային իմն յապահովումն եղեւ յանկարծօրէն առաքինւոյն։ Հանդարտութիւն յապահովման. (Փիլ. լին. ՟Գ. 9։ ՟Դ. 47։)
to defer, to put off, to procrastinate, to prorogue;
to retard, to hinder, to stop, to protract, to delay;
to prolong, to lengthen;
to temporize;
cf. Յապաղիմ.
Յապաղել ինչ ի հրամայեալ արժանաւորացն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
ՅԱՊԱՂԵՄ, եցի. չ. χρονίζω, μένω, ἁναμένω, ὁκνέω, βραδύνω, μέλλω moror, maneo, tardo, cunctor. որ եւ ՅԱՊԱՂԻՄ. Յամենալ. յամել. դանդաղիլ. յուլանալ. յետնիլ. տնտնալ, ուշանալ, ետ մնալ.
Յապաղող եղիցի, եւ հեղգ եւ յամր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to delay, to tarry, to remain;
to linger, to loiter, to be late.
Զի՞ յապաղիս, եւ ոչ շարժիս եւ ընդոստչիս. (Փիլ. լին.։)
retrenchment, cutting off, suppression, diminution;
mutilation.
Յապաւելն, իլն. յապաւումն.
to retrench, to curtail, to diminish, to cut;
to mutilate, to castrate;
to cut off, to abridge;
to suppress;
— զաւելորդ ուղէշս, to prune, to lop, to trim, to cut;
— զծառս, to detruncate;
— զթեւս, to clip a bird's wings;
— զհերս, to shear, to clip;
to shave;
— զականջս, to crop ears.
Յապաւեն զծառս մշակք դարմանօք։ Զաւելորդ բոյս ի սերմանց եւ ի ծառոց յապաւել եւ խլել ... զաւելորդ ուղէշս յապաւել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Պիտ.։)
to prosper, to be prosperous, successful or fortunate, to have great success, to thrive, to succeed in, to contrive to, to get on prosperously, to reach or attain one's aim, to come to a good issue, to terminate propitiously;
— ի վեր քան զակնկալութիւն or զկարծիս, to succeed against all probability;
ոչ-, չ-, to be unsuccessful, to fail, to miss one's aim, to be baffled, to miscarry, to be greatly disappointed;
յաջողեսցին, յաջողեսցի քեզ, you will fully succeed;
all will be well with you.
cf. ՅԱՋՈՂԵՄ. եւ դիմազ. Յաջողութիւն գտանել ուրուք կամ իրիք. յառաջ խաղալ. ուղղիլ. ի դէպ գալ. յարմարիլ.
cf. Յաջողութիւն;
— տալ, to ensure the success of.
Բազմաց ըստ առակիս պատահեաց պատրիլ՝ միով յաջողմամբն թագաւորել. (Մխ. առակ.։)
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
Զորոյ իշխաննութիւնն յաջորդեաց նորին որդի։ Յաջորդեաց զպետութիւնն Փիլիպպոս. (եւ այլն։ Եւս. քր. ՟Ա։)
to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.
Յաջորդ լինել. հետեւել. յաջորդաբար ընդունել. եւ յաջողիլ, հանդերձիլ.
privilege, prerogative, special grant or endowment.
Զասացեալ քաղաքս (ապաստանի) արձան արար, սակս բնակչաց աշխարհի յառաջաբաժնի եւ պատուոյ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.
πρόλογος, προλεγόμενα, προοίμιον praefatio, prologus, prolegomena, prooemium. որ եւ ՅԱՌԱՋԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. ՆԱԽԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ, ՆԱԽԵՐԳԱՆՔ, ՆԱԽԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. այն է Կանխաբանութիւն յառաջ քան զմատեանն կամ զճառն. սկիզբն բանի. տիպաճէ. (կարծի գրիլ եւ Առաջաբան, ուր զօրութեամբ կայ յ, կամ ի)
to speak first;
to open the proceedings;
to make a preface or introduction;
to give as a specimen.
Եւ προοιμιάζομαι praefationem dico, prooemium edo. Յառաջաբանութիւն առնել. կանխաբանել. սկսանիլ խօսել. նմանութեամբ՝ Տալ զնախկին նշանակս.
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Զառ ի յետոյսն մոռացեալ է, եւ ի յառաջադէմսն նկրտեալ եմ. (Փիլիպ. ՟Գ. 13։)
advancement, progress, improvement, amelioration.
Զի քո յառաջադիմութիւնդ ամենեցուն յայտնի լիցի։ Որ ինչ վասն իմ էր՝ եւս քան զեւս ի յառաջադիմութիւն աւետարանին եկն. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 15։ Փիլիպ. ՟Ա. 12։)
premeditating, deliberating beforehand;
premeditated;
— լինել, to premeditate;
to provide.
Յառաջախոհ լինի մարդ՝ որդւոյ, եւ հօտի՝ հովիւն։ Մեղու՝ իմաստուն, եւ մրջիւն՝ յառաջախոհ։ Զինուորքն ընդ դասապետսն, եւ ընդ յառաջախոհս՝ խորհօղքն. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
predisposition, spontaneity.
Զի՞նչ է յառաջակամութիւն օրէնադրութեանն։ Պա՛րտ է ոչ ի ձեռն վիճող բանից բժշկել զսոցա յառաջակամութիւնն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)