want, failure, diminution, decrease;
deficiency;
fault, imperfection;
blemish, defect;
dearth, penury;
— լուսնի, wane;
eclipse.
Ունակութիւն եւ պակասութիւն (ասի) առ նոյն ինքն։ Պակասութիւն իմն է կուրութիւն. իսկ կոյրն գոլ՝ է պակասիլ, ոչ է պակասութիւն. (Արիստ. հակակ.։)
to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.
καταπλήσσομαι, καταπλαγῆναι percellor, perculsum esse, stupeo, obstupesco, terreor. Պախիլ. վրդովիլ յահէ. զարհուրիլ հիացմամբ. ապշիլ. յիմարիլ. վախէն ու արմննալէն պաղիլ մնալ.
to bewilder, to dazzle.
Սոցա գեղն զքեզ պակշեցուցանէ ի պշնուլ. (Լմբ. իմ.։)
libidinous.
Պակշոտական յիմարութեամբ մաշէր ի միտս իւր։ Ասէր պակշոտական ցանկութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
fright, start.
Մի կերակուր ոմանց բաղձանս բերէ եւ յօժարութիւն, եւ նոյն այլոյ ումեմն հեղձումն եւ պակումն. (Կլիմաք.։)
to scare, to affright, to terrify, to strike with terror, amazement or stupor, to astound, to dismay;
to chill, to make one's blood run cold, to dispirit, to damp the courage;
— ահիւ, to chill with horror.
Ահս պակուցանողս տարազուք յարձակմանցն զմիմեամբք արկանէին. (Խոր. ՟Բ. 10։)
Ահս իմն պակուցանողս զմիմեամբք՝ շահատակելովն՝ արկանէին ... Ահս պակուցանողս ի վերայ նոցա հեղուին. (Յհ. կթ.։)
Դժոխըմբերագոյն իմն եւ պակուցանող յոյժ տեսողաց ամենեցուն՝ միայն յերեւութենէն իսկ ճանաչի (լեառն). (Պիտ.։)
guard, guardianship;
guard, sentry, mounting guard;
watch;
watching;
hour, moment, time;
guard, guard-house, post, vedette;
prison;
occupancy;
siege;
— դուռն, cf. Պահակ;
— ընդ —, from time to time;
յայնմ —ու, then, at that time;
ի —ուն յորում, at the time when;
յառաւօտուն —ուն, it was already the morning watch;
ի չորրորդում —ու գիշերոյն, about the fourth watch at night;
ի — աշխարհին, to keep the country;
ի — անձին, to save his life;
— ունել, to guard, to defend;
to mount guard;
ի — արկանել, ունել, ի —ու առնուլ զոք, to arrest, to put in prison;
— արկանել, ի — առնուլ, to besiege, to occupy;
դնել ի — to keep or place in reserve.
Յառաւօտու պահուն։ Ի սկզբան միջնոյ պահուն։ Ել նմա վիճակն (շաբաթաւոր) պահ առ պահ ընդ արեւելս։ Զցայգ պահ արկցուք զմեօք շուրջ։ Որ պահէ զպահս գիշերականս։ Ժամանեցին պահուց աչք իմ։ Որպէս պահ մի գիշերոյ։ Ի պահէ առաւօտու։ Ի պահու իմում կացից։ Ի գլուխ պահուց քոց։ Ի չորրորդում պահու գիշերոյն։ Յորում պահու գող գայ.եւ այլն։
Դու պահից պատանդ՝ երաշխաւոր տիպ դիմառից։
Պահ գիշերային քերովբն հնչէր՝ փողս հարկանէր. իմա՛ ձայն տուեալ ըստ պահապանաց ի պահէ ի պահ։
keeper, guardian, warden;
guard, garrison;
guard, sentry;
— դուռն, Gates, straits;
pass, defile;
fortress, fortified place;
— մեղաց, մահու, կորստեան, the Genius of death, Satan;
— ունել, վարել, to compel, to constrain, to task, to force to villein service.
ՊԱՀԱԿ. Որ պահէ զոք՝ հոգալով զպէտս նորա. առընթերակայ ոք մտերիմ. օգնական. ձեռնտու, յանձանձիչ. հոգաբարձու. պէտ ընօղ, հիւանդապահ, հոգացօղ քովը կեցօղ մարդ.
Ոչ գոյ իմ պահակ, զի յորժամ ջուրքն յուզին, արկցէ զիս յաւազանն։ Չգուցէ՞ պահակ (յն. մարդ), այլ ունիս զԱստուած. չիցէ՞ ոք՝ որ յաւազան իջուցանէ, այլ կայ այն՝ որ չառնէ կարօտ յաւազան իջուցանելոյ. (Եփր. համաբ.։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Զնա կալան պահակ, զի բարձցէ զխաչն նորա։ Ունէին պահակ զՍիմովն Կիւրենացի՝ որ ընդ այն անցանէր. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 32։ Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 21։)
to apply oneself to, to avail oneself of.
χρηματίζομαι operam do. Պահակ՝ այսինքն պաշտպան եւ ջատագով լինել իմիք. փոյթ տանել.
overseer, surveyor;
tutor;
cf. Պահայոյզ.
Բառ երկդիմի՝ ի դէպ եկեալ պէսպիսութեան յն. ընթերցուածոյ. τρεφόμενος , որ է Սնուցիչ. դայեակ. դաստիարակ. կամ συστρεφόμενος , որ է Համախմբօղ. գնդապետ.
guard, guardian, inspector, superintendent, overseer;
sentry, sentinel;
—ք, guard, guards, garrison;
cf. Հմայեակ;
— այգեստանի, vineyard-keeper;
cf. Հրեշտակ.
Մի թէ պահապա՞ն իցեմ եղբօրն իմոյ։ Պահապան դրախտին արքունի։ Պահապան կանանց, կամ այգեստանի, քաղաքի, զօրաց։ Մի՛ ննջեսցէ պահապան քո։ Պահապան Իսրայէլի։ Թողեալ անդ պահապանս զօրս.եւ այլն։
Եդի պահապան բերանոյ իմոյ։ Դի՛ր տէր պահապան բերանոյ իմոյ. (Սղ. ՟Լ՟Ը. 2։ եւ ՟Ճ՟Խ. 3։)
φύλαξ, προφύλαξ custos, excubitor φυλάσσων qui custodit φυλάκισσα custos foemina. Որ պահէ զոք կամ զիմն՝ զգուշաւոր ոստիկանութեամբ. պահպանիչ. պէքճի. եբր. շմէր. (յորմէ շամրտացի, սամարացի)
object serving to contain another or others, trunk, box, case, scrutoire, sheath, scabbard, cover;
*vestry-room;
— նամակի, envelope, cover;
— թղթոյ, pocket-book, portfolio.
Ետու կազմել զմեծածախ պահարանն Սուրբ Նշանի։ Ետու զիմ հայրենի սուրբ նշանս՝ մեծածախ պահարանով. (Յիշատ.։)
to guard, to mount guard, to garrison, to mount sentry.
Պահարկելով զմոլար օրէնսդիրն։ Ոչ ընդհատ կամ պահարկելի թուիցի կոչել զնա (այսինքն զմաշտոց երկրորդ) նովիմբ անուամբ (նման գոլոյ Յովհաննու Կարապետին). (Արծր. ՟Գ. 5։ ՟Դ. 8։)
cf. Պահայոյզ.
Պահացոյցն՝ միայն զզանգակսն գանգաչեցուցանէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
reserve;
keeping;
deposit, consignment;
maintenance, keep;
sequestration;
placed or kept in reserve;
— հօտք խաշանց, fattened sheep;
դնել ի —ի, to put in reserve, to reserve;
դնել ի —, to deposit, to consign;
to put in prison;
կալ or լինել ի — or ի —ի, to be in custody, in arrest, in prison.
Դիցես զնա (այսինքն զսափոր մանանային) առաջի Աստուծոյ ի պահեստ։ Դի՛ր զգաւազանդ Ահարոնի առաջի վկայութեանցն ի պահեստ։ Ետու ձեզ զպահեստ պտղոց իմոց։ Եղիցի ժողովրդեան իմոյ ի պահեստ ջուր սրսկման. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 33։ Թուոց. ՟Ժ՟Է. 10։ ՟Ժ՟Ը. 8։ ՟Ժ՟Թ. 9։)
Զխաշինս պահեստի իմոյ. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 11. յն. պահեալս ինձ։)
cf. Պահապան.
Վասն պահպանաց (կամ պահապանաց). երդմունս իմն եւ պահպանութիւնս գրեն. (Կանոն.։)
preservative, defensive;
phylactery.
(Ի դրախտին) օրէն աւանդէր պահպանական։ Ընկալայ զպատուէր հրամանի իբր օրինաւոր ամրութեանն պահպանական աւանդ. (Մամբր. պիտ.) իմա՛, պահելի, կամ պահպանիչ ի չարեաց։
conservatory;
post, post-house;
shelter, refuge, asylum.
Որպէս թէ ի մասանցդ քոց կեցուցչաց՝ ի պահպանարան հոգւոյս ծածկութիւն լիով ունիցիմ։ Պահպանարան հանգստեան, հնարք նիրհման, յարմարիչ քնոյ. (Նար. ՟Ձ՟Գ. ՟Ձ՟Դ։)
to guard, to preserve, to keep;
to protect, to guarantee, to sustain, to defend;
to shield, to screen, to secure or shelter from;
to maintain, to entertain;
— զանձն, to guard, to preserve oneself from;
— ի ցրտոյ, to screen from the cold.
զի պահպանիցիմք հրեշտակաւ Աստուծոյ ի նետից սատանայի։ (Խոսր.։)
cf. Պահպանեմ.
զի պահպանիցիմք հրեշտակաւ Աստուծոյ ի նետից սատանայի։ (Խոսր.։)
prison.
Արտաքս ա՛ծ ի պահպանոցէ զանձն իմ. (Բրս. յուդիտ.։ 1)
preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
Երդմունս իմն եւ պահպանութիւնս գրեն, եւ անուանս ազգի ազգիս՝ զոր մեք ոչ գիտեմք. (Կանոն.։)
abstinence;
fast;
մեծ, քառասնորդական —, Lent;
օր պահոց, fish-day, fast-day;
պահս պահել, to abstain from meat;
to fast.
Կարգեցին պահս։ Քարոզեաց պահս։ Խոնարհ առնէի պահօք զանձն իմ։ Ծունկք իմ տկարացան ի պահոց։ Պահեաց Դաւիթ պահս։ Մի թէ՛ պա՞հս պահիցէք ինձ.եւ այլն։
supplication, imploration, instance, entreaty, prayer, invocation, request, solicitation;
rogation.
Լուայ ձայնի աղօթից քոց եւ պաղատանաց։ Ձայն ի շրթանց գուժեաց լալոյ եւ պաղատանաց որդւոցն Իսրայէլի։ Սրբեցէ՛ք պահս, քարոզեցէ՛ք պաղատանս (յն. պաշտամունս)։ Առնել աղօթս, խնդրուածս, պաղատանս։ Աղօթս եւ պաղատանս ... ուժգին գոչմամբ եւ արտասուօք մատուցանէր. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 3։ Յովէլ. ՟Ա. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 1։ Եբր. ՟Ե. 7։)
shining, sparkling, brilliant.
Որոյ հիմունք իւր են պաղպաջունք, լուսաձեւք (կամ լուսաւորք) իբրեւ զականս բիւրեղս. (Եպիփ. սղ.։)
the gaining or procuring one's livelihood;
subsistence, maintenance;
food, victuals;
means, way, remedy, expedient.
Այլոց այլ ուրեմն սփռեցելոց ի պաճարանս հարկաւորաց։ Պաճարանք եւ հանգամանք՝ յանհնարից, արդարոց, եւ մարդասիրաց գործոց բաղձասցի ոք գտանել։ Համեստ պարկեշտիցն՝ շատ եւ մեծ ի պաճարանս կենաց՝ պատճառք են պարկեշտութիւնն։ Մահաբեր դեղոց պաճարանս գտին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
bestially, brutally.
Մտաւորն, որ պաճարապէս անփորձաբար նմանեաց, մարդ ի պատուի էր, եւ ոչ իմացաւ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Յօժարիմ գրել զդատապարտութեանս կռուփ, քան պաճարապէս լռել. (Լմբ. պտրգ.։)
pasture-land.
Անաքսագորաս եւ Դիմոկռիտոս՝ իմաստասիրութեանն բաղձանօք բախեալք՝ պաճարարօտ թողին լինել զժառանգութիւնսն. (Փիլ. տեսական.։)
to provide, to get, to come by;
to try, to endeavour, to remedy, to find means;
— զկեանս, to earn one's livelihood, to provide where with to live.
Ոչ ունիմ ուրեք ապաստանել յանապատիս, եւ օգնական զոք իմումս պաճարել վտանգի. (Պիտ.։)
doll, puppet, baby.
κενοτάφιον, -ια cenotaphium, simulacrum vanum. ըստ եբր. թերափ, թերափիմ. Պաճոյճ պատանօք պատեալն՝ հանգոյն մեռելոյ կամ արձանի եւ խրտուիլակի.
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
Պաճուճեցէ՛ք զորդւոյ իմոյ սիրեցեալ անդամս։ Պաճուճիս պէսպէս հանդերձիւք եւ մատանեօք։ Այնպիսին պաճուճեսցի՝ որ ի բոզանոցսն ջերանին. (Ոսկ. ղկ. յհ. եբր։)
Զդիակն Բէլայ պաճուճեալ իմն ասէ դեղովք՝ հրամայէ Հայկ տանել ի հարք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ամենավայելուչ գեղեցկութեամբ գարնանայինս իմն զարդարեալ պաճուճի ժամանակ. (Պիտ.։)
Պաճուճիս պարծանօք սեւեռիանէ, եւ զանիմաստս ընդ քեզ յափշտակես. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Պայթուցանեմ;
to burst, to crack, to split, to shiver, to break, to cleave;
to be transported by pride, to be puffed up.
Ի հայեցուածոցն դժնէութենէ ասեն պայթել որձաքար վիմացն. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Կսկծիմ պայթիմ, թէ ոչ յարիցես գնասցես ի տանէս. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
Պայթէ (տպ. պայթի) ասէ սիրտս, եւ այրիմ ընդ թշնամանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
cf. Պայթիւն.
Թմբիւնք պայթմունք եւ ճայթմունք որոտմանց։ Յորժամ բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ, եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. իմաստն.։)
to burst, to cause to break, to shiver, to cleave, to break or burst open.
very white, candid, very fair.
Պայծառ էին երեւելիքն, այլ պայծառագոյն ե՛ւս իմանալիքն Յոբայ յայտնիքն՝ պայծառք են. եւ գաղտնիքն՝ առաւել եւս պայծառագոյնք. (Իսիւք.։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious.
Որ պայծառազգեաց վայելչութեամբ պսակեաց զսուրբն Հռիփսիմէ եւ զԳայիանէ. (Շար.։)
Ի ներքս մտէք յանարատ հարսնարանն, պայծառազգեաց լեալք մաքուր եւ անաղտ իմաստիւք. (Նիւս. երգ.։)
well-matched, very resembling.
Գեղատախտակն՝ պայծառակշիռ՝ հասակաչափ՝ զգեղ երեսաց յանդիման ցուցանէին. (Ագաթ. յորմէ եւ Սանահն.։)
to brighten, to become clear;
to shine, to glitter, to sparkle, to be resplendent;
to shine, to render oneself illustrious, to flourish, to signalize or distinguish oneself, to be remarked, to become a person of note.
Սուրբ հարքն երկոքումբքս այսոքիւք բարեփառութեան ղամպարօք փայլեալք պայծառանային. (Յհ. իմ. երեւ.։)
shining, sparkling, glittering.
Պսակ պայծառափայլ՝ վարուց իմաստութեան. (Նար. կուս.։)
Զիմացուածս պայծառափայլ բանականաց. (Վրդն. ծն.։)
of a bright countenance, gay, cheerful, sprightly.
Պայծառ դիմօք. ըստ յն. ոճոյ՝ եւ աչօք.
Հրաչեայ սա կոչի վասն առաւել պայծառերես եւ բոցակնագոյն իմն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 21։ 1)
clearness, light, brightness, splendour;
lustre, brilliancy, magnificence, glory, celebrity, renown;
magnitude;
vivacity, serenity;
limpidness, purity.
Անհաստատ են պայծառութիւնքս, եւ աշխատութիւնքս վշտագինք։ Զիմաստութիւն նորա առանց ամենայն երկբայութեան ցուցանեն պայծառութիւնք արարածոցս. (Իսիւք.։)
sect of the Paulicians.
Նախկին մծղնէութեան պայղակենութեան խեշերանք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to create strife, contests or law-suits, to litigate, to question, to dispute;
to struggle hard, to fight, to battle.
Համագունդ ընդ միմեանս հարեալ ի հակառակութիւն եւ ի կռիւ պայքարէին. (Յհ. կթ.։)
cf. Պատանդ.
Ունիմք պանդանդ զքո մարդասիրութիւնդ. (Ոսկ. ղկ.։)
popular.
ՊԱՆԴԵՄԻ կամ ՊԱՆԴԵՄԻՆ. Բառ յն. բա՛նտիմօս, բանտիմի՛. այսինքն ամենախումբ, համաշխարհական. Տօն հանդիսի առ հեթանոսս.
hotel, inn, hostelry, tavern.
Նստցի ի պանդոկոջ։ Ի պանդոկւոջ նստիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
hare-brained, stupid, silly, foolish.
Ո՛վ պանդոյրդ եւ յիմար, զիա՞րդ ի կարեւոր չարեացն ոչ երկեար. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Պանդոյր. (մտակոյր. կամ յիմար. Հին բռ.։)
ἁνόητος stultus. Անմիտ. յիմար. մորոս. անխելք.
excellently, sublimely, eminently.
Օդոյ պանծագոյնն՝ եթեր. (Պղատ. տիմ.։)
glorious, praise-worthy, laudable;
magnificent, pompous, excellent, sumptuous;
sublime, illustrious, renowned, distinguished.
Այս է քո պանծալի աստուածաբանութիւնդ, մանաւանդ թէ յիմարութեանդ ցոյցք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to praise, to vaunt, to glorify, to sing the praises of, to extol, to cry or preach up, to exalt, to flatter, to laud, to commend.
Զորս հռչակեցուցեալ պանծացոյց (սուրբ գիրն) Փիլ. (իմաստն.։)
Յոյժ չքնաղ իմն զՅովնան պանծացուցանէ քան զայլ մարգարէս։ Ոչ միայն զաղաղակն բարձրացուցին, այլ եւ բանիւ պանծացուցին. (Երզն. մտթ.։)