Definitions containing the research ոյն : 10000 Results

Նաժիշտ, ժշտաց

See full entry →

s.

maid-servant, female domestic, waiting-maid, or waiting-woman.

NBHL (1)

Փրկիչն ընդ իւր ելս արարեալ հոգւոյն եւ ազատեալ, նաժիշտս անուանելով զոգիս հայրապետացն եւ մարգարէիցն սրբոց. ինքն հոգին (յիսուսի) ելանէր, եւ նաժիշտքն ընդ նմա ելեալ գային. (Պիտառ.։)


Նախաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Յառաջաբանեմ.

NBHL (1)

Եւ արդ առեալ նախաբանեսցուք։ Որպէս եւ նախաբանեալ յառաջագոյն ասացաք. (Կորիւն.։ Նար. յովէդ.։)


Նախաբժիշկ

See full entry →

s.

chief-physician.

NBHL (1)

Գաղիանոսի նախաբժիշկն։ Ի ճարտարութենէ նախաբժշկացն՝ գալիանոսի եւ հիբոկրատեայ։ Ուսաւ զամենայն փիլիսոփայութիւնս, նոյնպէս եւ զնախաբժշկացն. (Ճ. ՟Բ.։ Հ. հոկտ. ՟Ժ՟Ը.։ Հ. փետր. ՟Զ.։ Ճ. ՟Գ.։)


Նախաբոյս

See full entry →

cf. Նախաբուղխ.

NBHL (1)

Յառաջագոյն բուսեալ. առաջին բուսակ.


Նախագահ

See full entry →

adj. s.

"cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."

NBHL (1)

Ոչ գիտէր, թէ ո՛վ իցէ յայնժամ եկեղեցւոյն հռոմայ նախագահ. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախագահութիւն, ութեան

See full entry →

s.

presidency;
precedency, primacy, primateship.

NBHL (2)

Վերաժամանեալ յաստիճան ի բարձր, եւ ի ծայրագոյն նախագահութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)

Վերաժամանեալ յաստիճան ի բարձր, եւ ի ծայրագոյն նախագահութիւն. (Փոտ. առ զքր. կթ.։)


Նախագիծ, գծի

See full entry →

adj. s.

traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.

NBHL (1)

Թէ այր ոք առնէ իսօն (բառ յն. հաւասար), այսինքն նախագիծ կտակի, եւ ոչ գրի նոյնն հաստատութեամբ, ոչ է ընդունելի կտակն. (Մխ. դտ.։)


Նախագծեմ, եցի

See full entry →

va.

to sketch, to delineate, to outline.

NBHL (1)

Որպէս նաւակառոյց ոմն զնաւ կառուցանելոյն սկիզբն արկանելով՝ զեղանակսն նախագծէ, եւ զձեւսն նաւուցն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Նախագոլ, ոյ

See full entry →

s.

pre-existence.

NBHL (1)

Զնախագոլն յառաջագոյն ունելով, եւ գերագոյն ունելով զգոլն. (Դիոն. ածայ.։)


Նախագոյակ, աց

See full entry →

adj.

pre-existent;
— էն, the First Being.

NBHL (2)

Սա (կիւրակէ օրն) է նախագոյակ լուսոյն ծնօղ, եւ սկիզբն զէակսն գոյացուցանողացն աւուրց. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ասի մահկանացու մարմինն ըստ նախագոյնկ իւրոյ բնութեան. (Խոսրովիկ.։)


Նախագործ

See full entry →

adj.

first acting or operating;
made before.

NBHL (1)

Նախագործիւք լուսափայլութեամբք՝ աստուածպետութեան անընդմիջաբար հպագոյն։ Նախագործ զօրութեամբ։ Նախագործ լինել։ Նախագործ քահանայապետ։ (Դիոն. երկն.։)


Նախագուշակ

See full entry →

cf. Կանխագուշակ.

NBHL (2)

Կարապետ գոլով, եւ նախագուշակ գալստեան որդւոյն աստուծոյ։ Նախագուշակ հոգւով քո ասացեր ի ձեռն մարագրէին։ Ըստ նախագուշակ տեսողին։ Սաղմոսքս մի ըստ միոջէ խորհրդոյս զօրութեան են նախագուշակ. (Շար.։ Մաշտ.։ Յհ. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։)

Ըստ նախագուշակ խորհրդոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)


Նախագտակ

See full entry →

cf. Նախագիւտ.

NBHL (1)

Սքանչելի հանճարոյս յառաջագոյն նախագտակք այլք լինելով ոմանք։ Սքանչանան ընդ նախագտակս արուեստի. (Պիտ.։)


Նախագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.

NBHL (1)

Որ զնախագրեալսն յառաջագոյն։ Որ զնախագրեալսն ի քէն մարգարէիւք. (Շար.։)


Նախադաս

See full entry →

adj.

set over, put above, promoted, preferred, superior;
— առնել, համարել, to prefer.

NBHL (1)

Նախադա՛ս է, եւ պատուական ամենայնիւ անձն բանական քան զմարմինն։ Զնախադասսն ինքեան՝ սիրոյն ջերմութեամբ առաւել զօրացուցանէ ի բնաւորսն ունականութիւնս. (Գր. հր.։)


Նախադասեմ, եցի

See full entry →

va.

to set over, to put above, to promote;
to prefer, to give the preference to, to esteem more.

NBHL (2)

Հոգւոյն բանից զիւրեանց կամաց նախադասեն շարժումն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Զտարբերութիւն նախադասեաց տեսակի (իբր պատուականագոյն. իսկ զտեսակն նախադասեաց յատկի եւ պատահման. (Անյաղթ պորփ.։)


Նախադասութիւն, ութեան

See full entry →

s.

first order or rank, preference, precedence, pre-eminence;
proposition, premises.

NBHL (2)

πρόταξις, πρότασις praepositio, praelatio եւ πρόθεσις propositio. Վերագոյնն գոլ ըստ տեղւոյ կամ ըստ պատուոյ.

Բանականն որպէս գլուխ զվեհն եւ զառաջինն ընկալեալ նախադասութիւն յանդամս մարմնոյն՝ է իբրեւ զթագաւոր. (Գր. հր.։)


Նախադատ

See full entry →

adj.

discerning.

NBHL (1)

ՆԱԽԱԴԱՏ ՆԱԽԱԴԱՏԱԿԱՆ. προκρίνων praejudicans πρόκριτος praejudicatus, praelatus. Ընտրող, եւ ընտրողական՝ իբր լաւագոյն դատելով. նախընթաց դատմամբ ընտրեալ.


Նախադատեմ, եցի

See full entry →

va.

to prefer, to put before.

NBHL (2)

προκρίνω praejudico, praepono, praefero, deligo. Լաւագոյն դատել. ընտրել առաւել.

Ոչ ոք նախադատէ ինչ, եթէ ոչ խորհեսցի. եւ ոչ յօժարի, եթէ ոչ դատեսցի։ Խորհուրդ ի վերայ տակաւին խնդրելեացն է, իսկ յօժարութիւն՝ ի վերայ նախադատելոցն։ Նախադատելոցն ի խորհրդոյն՝ փափագեմք յոյժ յօժարեալք. (Նիւս. բն.։)


Նախադուռն, դրան

See full entry →

s. fig.

entrance-door, portal;
vestibule;
commencement.

NBHL (1)

Կա՛ց առ նախադրունս եկեղեցւոյն։ Ելանէ ի տեղի նախադրացն. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախադրութիւն, ութեան

See full entry →

s. gr.

preface, preliminary dissertation;
design, project;
preposition.

NBHL (1)

ՆԱԽԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հին կամ յոյն քերականաց՝ է Մասնիկ եղեալ ի սկիզբն այլոց մասանց բանի, որպէս բաղադրիչ, կամ խնդրառու, եւ որպէս նախդիր հոլովակերտ. իսկ առ մեօք՝ միայն խնդրառուքն կոչին նախադրութիւն։


Նախազեկոյց

See full entry →

cf. Կանխազեկոյց.

NBHL (1)

Նախազեկոյց աւետամատոյց փառաց գալստեան՝ ի դշխոյն պահեալ սուրբ թագաւորիդ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)


Նախաթոռ

See full entry →

cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.

NBHL (1)

προκαθηγοῦμενος praesedens, antistes. praesul. Նախագահ. գահերէց. առաջնորդ. գլխաւոր. վերագոյն բարձիւ եւ աւանդութեամբ։


Նախաթուեմ, եցի

See full entry →

va.

to antedate.

NBHL (2)

Ոչ նախաթուելովն յերրորդութեան ոք մեծ ինչ քան զմիւսն, եւ կամ զկնի անուանիլն նուաստագոյն առ նման. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Նոյնք եւ նախաթուին, եւ զկնի թուեալք լինին ի գրոց. (Առ որս. ՟Զ։)


Նախաժաման

See full entry →

adj.

arriving before.

NBHL (1)

Նախաժաման էր հոգին ի կոյսն քան զյղացումն մարմնոյն. (Պիտառ.։)


Նախաժամանեմ, եցի

See full entry →

va.

to come, arrive or get before, to get the start of;
to outstrip, to out-walk.

NBHL (2)

προφθάνω, προλαμβάνω praevenio, festino, prior attingo. Կանխաւ ժամանել. վաղագոյն հասանել. զառաջս առնուլ. կանխաւ. յառաջել.

Երկիցս անգամ զնոյն բարբառի յաղագս վերջացելոցն ի նախաժամանողացն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Նախախնամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Providence;
foresight, prevision, care.

NBHL (2)

πρόνοια, προμήθεια providentia, praevidentia, provisio, cura եւ այլն. Յառաջատեսութիւն աստուծոյ՝ հանդերձ բարեխնամ տեսչութեամբ. յառաջագիտութիւն, եւ նախահայեաց տնտեսութիւն. տե՛ս ճոխագոյն՝ (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)

Զի ոչ եթէ՝ քան զադամայ զարմանալի արարչութիւն կրտսերագոյն ինչ իցէ ի վերայ մեր իւրաքանչիւր արարչութեանս որ եղեն նախախնամութիւնքս. (Իսիւք.։)


Նախածանօթ

See full entry →

adj.

known before;
prescient, knowing beforehand.

NBHL (1)

Սիւնհոդոսական հրամանաւ առաքելոցն՝ նախածանօթս հատուցելոցն հեթանոսաց զթեթեւագոյնսն աւանդել. (իբր նորա հաւատից. Ագաթ.։)


Նախածանօթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prenotion;
prescience.

NBHL (1)

Իբրու մոռացական եւ ապախտարար այսպիսւոյն նախածանօթութեան։ Ետ նոցա նախածանօթութիւն եւ գրաւական։ Դպիրքն եւ փարիսեցիք առաջինք էին վասն նախածանօթութեանն. (Մագ. ՟Խ՟Է։ Լմբ. իմ.։ Երզն. մտթ.։)


Նախածին

See full entry →

adj. s.

created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.

NBHL (2)

Զնախածին ծառոյն զճաշակն. (Գանձ.։)

Նար ծառոյն կենաց աստուածատունկ դրախտին՝ ծաղիկ նախածին փթթեալ բուրմամբ անուշից՝ պտղաբերելով զսուրբըն ստեփանոս. (Շ. տաղ.։)


Նախածնող

See full entry →

s.

first father or mother;
—ք, forefathers, ancestors.

NBHL (1)

Դնել զազգն, եւ զնոյն բաժանել ի գաւառս, եւ ի նախածնողս եւ ի հարս։ Նախածնող սորին լինելութեան։ Բարւոք նախածնողին (այսինքն արարչին). (Պիտ.։)


Նախակազմեմ

See full entry →

va.

to prepare.

NBHL (1)

ՆԱԽԱԿԱԶՄԵԼ. Յառաջագոյն կազմել՝ հանդերձել՝ պատրաստել.


Նախակատար

See full entry →

adj.

perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.

NBHL (1)

Գերագոյն լոյս, նախակատար ինքնակատար պետութիւն։ Նորին քան զամենայն բան եւ միտս ինքնակատար եւ նախակատար իմաստութեան։ Անկարօտն եւ նախակատարն։ Ի նախակատար կատարողագործութենէն համեմատաբար լցեալ կատարելագործի։ Իւրաքանչիւր ոք հաղորդ լինի՝ նախակատարին կատարմամբ. (Դիոն. երկն.։)


Նախակարգ

See full entry →

adj.

predestined, pre-established, predisposed;
— բան, preliminary, preamble.

NBHL (1)

Յետ նախակարգ յօրինուածոյն՝ առաջնաստեղծ լինելութեաննն։ Նախակարգ յառաջադրութեամբ՝ կանխահանդէս խմբիւ տօնեցին. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)


Նախակարգեմ, եցի

See full entry →

va.

to preordain, to pre-establish, to predispose;
to predestine.

NBHL (2)

προτάσσω, -ττω praestituo, praeordino, prepono, constituo. Յառաջագոյն կարգել, սահմանել. վերակարգել. նախ կամ ի վեր անդր կարգել.

Տօն սրբոյն յովհաննու մկրտչին եւ վկային, զոր նախակարգեաց առաքեալն եւ խոստովանողն քրիստոսի գրիգորիս. (Կանոն.։)


Նախակարծ

See full entry →

adj.

prejudiced.

NBHL (1)

Կանխագոյն քան զամենայն կարծիս մտաց. նախայաւիտեան.


Նախակրթեմ, եցի

See full entry →

va.

to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.

NBHL (1)

προγυμνάζω exerceo, praeparo. Կանխաւ կրթել. նախավարժել. յառաջագոյն փորձել, եւ հրահանգել.


Նախահայր, հօր

See full entry →

s. fig.

the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.

NBHL (1)

Աղօթիւք մերոյ սուրբ քահանայապետի եւ լուսաւորչի եւ նախահօր։ Աղօթիւք նախահօրն եւ հաւուն իմ սրբոյն գրիգորի. (Մագ. ՟Ա. ՟Բ։)


Նախաղի

See full entry →

s.

colon, the great gut;
rectum.

NBHL (1)

Կոչեցեալն ի բժշկաց նախաղի՝ ուղղակի նոյն ժամայն անկանէր ընդ տեղի նստոյն. (Սոկր.։)


Նախաճաշակ

See full entry →

s.

foretaste.

NBHL (3)

Սուրբ մեք լիցուք ի ձեռն դորին, այս է մարմնոյն քրիստոսի՝ նախաճաշակ մատուցողին. (Լմբ. պտրգ.։)

Կասկածանօք ահի յերկարեալ զպահանջումն վարկին, լաւ համարելով թողուլ ի յուսոյն նախաճաշակ բարիս՝ քան թէ ունայն ձեռօք ցուցանիլ ի ժամու հատուցման. (Վրդն. քրզ.։)

Ի խիղճ մտացն այրելով, որ նախաճաշակ է հանդերձեալ հրոյն։ Նախաճաշակ նշանօքս այսոսոքիւք ակնուանել մեծի հրոյն հանդերձելոյ. (Ոսկ. գծ.։)


Նախաճառեմ, եցի

See full entry →

va.

to predict, to foretell, to prophesy.

NBHL (1)

հոգեկիրքս զհանդերձեալ աստուածորդւոյն զսքանչելագործութիւնս նախաճառեալ աստուածաբանեցին. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Նախամարգարէ

See full entry →

s.

the first prophet, Moses.

NBHL (1)

Հանգոյն նախամարգարէին մեծի. (Խոր. ՟Գ. 30։ Շար.։)


Նախամեծար

See full entry →

adj.

preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.

NBHL (3)

πρότιμος praelatus. բայիւ προτιμάω, προκρίνω , προτάσσω praefero, praehonoro, antepono եւ այլն. Մեծարեալ կամ մեծարելի յառաջ քան զայլս. նախապատիւ. պատուականագոյն. յարգի. յարգոյ. նախադաս. լաւագոյն.

Հաւատոյն եւ սիրոյն, որ քան զայն միութիւնն չիք նախամեծար. (Ածազգ. ՟Դ։)

Նախամեծար առնելով զբանս վրիպական թշնամւոյն պատրողի՝ քան զքո աստուածադիր օրինադրութիւնդ. (Ճշ.։ Մաշտ.։)


Նախայայտ

See full entry →

cf. Նախայայտնի.

NBHL (1)

Յայտնագոյն, որպէս նախատուր, եւ նախայայտ. (Դիոն. երկն.։)


Նախայայտեմ, եցի

See full entry →

va.

to manifest previously.

NBHL (1)

Զխորհրդոյն զօրութիւն նախայայտեալ որպէս առակաւ. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)


Նախայօժար

See full entry →

adj.

predisposed, willing.

NBHL (1)

Հանգոյն մեծի արքայիդ եւ համեմատ նախայօժար սրտի նորին եւ զհօրդ հասարակաց ծանեաք զկամակցութիւն. (Շ. թղթ.։)


Նախանկար

See full entry →

adj. s.

delineated or designed beforehand;
prototype, original.

NBHL (2)

Նախանկար օրինակաւ փութալ յառաջագոյն ի գուշակեալ հանդիսան. (Նախ. եբր.։)

Նախանկար հրաւիրանօք ըստ յառաջ գուշակելոյ հոգւոյն քրիստոսի. (Նար. խչ.։)


Նախանձիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.

NBHL (1)

Նախանձել ընդ բարիսն՝ եւ լինել բարի, բարի է. եւ ըստ չարս՝ չար է. եւ նախանձն նոյն է. (Յճխ. ՟Ե։)


Նախանձարկու

See full entry →

adj.

inspiring, raising or provoking envy.

NBHL (1)

Նախանձարկու բարերարին, եւ ամենակալ թագաւորին։ Նախանձարկու (աստուծոյ՝ ընդդէմ) պատկերի աւերածոյն անապատի. (Նար. ՟Ի՟Գ։)


Նախանձաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

zeal, emulation, rivalry;
enviousness, jealousy;
վատ —, paltry jealousy.

NBHL (1)

Յառաջագոյն հայեցեալ ի նախանձաւորութիւն յովսիայ արքայի (ընդդէմ կռապաշտութեան). (Եզնիկ.։)