woven in one piece, without seam.
· Calfa
Միապաղաղ ոստայնանկեալ. միաթել ցանցատեսակ հիւսեալ.
Եւ իբր զմիոստայնի վերարկու՝ գեղեցկատիպ յանգուածով՝ զբովանդակն սկսեալ յարմարեաց (հին տպ. միաստանի). (Նար. խչ.։)
one-footed, unipes.
· Calfa
Զվիմովն ասաց շուրջ գալ միոտանի։ Միոտանի (կամ միոտնի) վազելն վասն ոտնահետին է. (Վրդն. պտմ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
ՄԻՈՏԱՆԻ μονόπους unipes. որ գրի եւ ՄԻՈՏՆԻ. Զմի ոտն եւեթ ունօղ կամ ունելով. միով ոտամբ.
having but one testicle.
· Calfa
Այր ձեռնբեկ, կամ ոտնբեկ ... կամ միորձի. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 20։)
μόνορχις unum testiculum habens. Պակասեալ ի միոյ ի ձուոց արութեան.
one, unit;
unity, union, reunion;
concord, accord.
· Calfa
μονάς, ἐνότης unitas. Մի գոլն. թիւն մի. եւ Միանալն. միաւորութիւն (ըստ ամենայն առման). անշփոթ խառնումն. զօդ. յօդաւորութիւն. եւ Միաբանութիւն. ἔνωσις unio, conunctio եւ այլն. մէկ ըլլալը՝ ո՛ր եւ է կերպով
Երրեակ միութիւն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շար. եւ այլն։)
Միաբանեաց ընդ աստուածութեանն միութիւն, եւ ոչ երկուութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անբաժանելի եւ անշփոթ միութիւն մարմնացելոյ բանին աստուծոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Անշփոթ միութեամբ մարմնացեալ. (Պտրգ.։)
Երկուց միութեան անայլայլականի կապ պատկանակիր. (Նար. կուս.։)
Թէպէտեւ միութիւն եղեւ բնութեանցն ճշմարտապէս, այլ շփոթումն եւ խառնակութիւն ոչ, այլ մնացին բնութիւնքն՝ շփոթումն ոչ կրեալք. (Սարկ. հանգ.։)
Ընդ քեզ միութեան։ Ընդ հոգւոյդ սրբոյ միութեան։ Միութեամբ հոգւոյս իմ ընդ քեզ. (Նար. ՟Խ՟Գ. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Ը. եւ այլն։)
divination or guessing the contents of.
· Calfa
Գուշակութիւն կամ հմայք գիտելոյ զոր կայ ի մէջ փակեալ ամանոց, որպէս եւ ի փորի.
Ի դիւթութիւնս, ի քուահարցութիւնս, ի միջագիտութիւնս, եւ ի գրարարութիւնս. (Մանդ. ՟Ի՟Ը։)
to sail on the high seas, to go on the open sea.
· Calfa
ՄԻՋԱԾՈՎԵԼ. Միաջմուխ լինել ի ծով. խաղալ ի խորս. նաւել.
Ընդ միջածովելն նոցա՝ իմացեալ սրբոյն, ասէ ցայնոսիկ՝ որ ընդ նմա ի նաւին էին։ Ի միջածովելն նաւին՝ ետես, զի, եւ այլն. (Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Զ.։)
middle ribs.
· Calfa
Ի միջակողսն ի ներքուստ կուսէ մկունք եւ ախոնդանքն եւ թոքք. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Դ։)
μεσοπλεύρα media latera. Միջին կողք. եւ Որ ինչ է ի մէջ կողից.
mediocrity.
· Calfa
ՄԻՋԱԿՈՒԹԵԱՆ կամ ՄԻՋԱԿԱՒՈՐ մակբայ ասի որակականն, որ եւ ՔԵՐԹՈՒԹԵԱՆ. որպէս յն. μεσότητος , կամ ποιότητος qualitatis.
Չափակիրն լինելոյ, որք զմիջակութիւնսն պատմեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 177։)
Սահման արդարութեան է միջակութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զծայրագունիցն զդաժանութիւն միջակութեամբն ցածուցանեն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ի տիս հասեալ միջակութեան՝ քաջահասակ էր նա. (Յհ. կթ.։)
Սուր (կամ շեշտ), բութ. յերկոցունց պարոյկ, որ ունի զմիջակութեան խորհուրդն. (Քեր. քերթ.։)
μεσότης mediocritas, modus, medium, medietas. Միջակն գոլ. միջին վիճակ. միջասահմանութիւն. չափաւորութիւն. եղանակ.
Միջակութեան. ո՛րգան, բարւոք, յատկապէս (յն. իմաստնաբար). (Թր. քեր.։)
Միջակութեան (կամ միջակաւոր) է, որ ի նոյն ժամանակացն միջոցսն իրս իմն առնեն. (Երզն. քեր.։)
the middle or internal part of the thorax.
· Calfa
Լինի ազդումն նոցա ի ներքոյ ըստ միջակրծիցն՝ սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս. բն. ՟Ի։)
μέσα στέρνα medium pectus. Միջին վայր կամ ներքին կողմն կրծոց՝ լանջաց.
division by halves;
interruption.
· Calfa
Ժամանակն այն (գարնան) միջահատ միջասահման է երկոցունց ժամանակաց. (Նիւս. երգ.։)
to plunge into the crowd;
to crowd in.
· Calfa
ՄԻՋԱՄԲՈԽ ԼԻՆԵԼ. Մտանել կամ մխիլ ի մէջ ամբոխին.
Հանդերձ զօրօքն գայր հասանէր միջամբոխ լինէր յերկիրն հայոց. (Բուզ. ՟Դ. 42. ա՛յլ ձ. միջամբոխ լինէր։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
· Calfa
προσβάλλων, -ουσα, πεγενηθείς aggrediens, permixtus μεμυήμενος initiatus. Մխեալն ի մէջ կամ ի խորս. խելամուտ. զգածեալ. մասնակից. խորհրդազգած. եւ Համարձակ. ձեռնամուխ.
ՄԻՋԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. πρόσβαλλω, ἴημι, εἵω, ἄπτομαι me ingero, adorior, invado, aggredior, adeo եւ այլն. Մխիլ ի մէջ, մտանել ի խորս. յարիլ. յառիլ. խելամուտ լինել. եւ Ձեռնամուխ կամ ձեռներէց լինել.
Լուիցեն միջամուխք խորհրդոյն, եթէ յո՛րպիսի սեղան մատչելոց իցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Գիտէք իսկ խորհրդոյն միջամուխքդ. (Ոսկ. ես.։)
Ամենայն ինչ ընդ ամենայնի խառն եւ միջամուխ գտանի. (Վեցօր. ՟Ա։)
Զերանելին ղուկաս, որ իրագէտ եւ միջամուխ էր քրիստոսագործ իրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)
Թեւամուխ միջամուխ յաստուածատուր հրամանաց հանգամանս։ Որ եւ սկսան իսկ սիւնք եկեղեցւոյ միջամուխ ձեռամբ զգործս աւետարանչացն քրիստոսի գործել. (Կորիւն.։)
Միջամուխ հաւատով ընդդէմ նոցա վառեալ. (Յհ. կթ.։)
Հասակ երիտասարդութեան միջամուխ է եւ ի բարւոյ եւ ի չարի գիտութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Գ։)
Եսայիաս միջամուխ խորհրդազգած է տնօրէնութեանն խորհրդոյ. (Վրդն. յանթառամ.։)
Միջամուխ առնէ զհովիւսն, եւ ապա ասէ առաջի գնալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Միջամուխ լեալ յասորեստան։ Միջամուխ լինէին ի հեթանոսս։ Համագունդ միջամուխ լինէին ի բանս սպանութեան արքայի. (Խոր. ՟Բ. 68։ Իգն.։ Յհ. կթ.։)
Ի քրտունս առաքինութեանն միջամո՛ւխ լիցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
Միտքն միջամուխ լինել ձեռնարկիցեն յազգակիցս եւ յաներեւոյթսն։ Յիմանալիսն միջամուխ լինել հանդերձ զգայութեամբքս. (Առ որս. ՟Է։)
Գութ ամենայն ժողովրդեանն ի քրիստոս փոխեսցի, եւ նմա միջամուխ լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
interruption.
· Calfa
Ընդհատութիւն. անջրպետութիւն. միջահատութիւն.
Աստուածային կտակարանին ընթերցումն ... լինի առանց անջատման եւ միջատութեան. (Փիլ. ել. ՟Բ. 34։)
cf. Թիկնամէջ.
· Calfa
Տարածեաց զթեւս իւր, եւ ընկալաւ զնոսա, եւ համբարձ զնոսա ի վերայ միջնաթիկանց իւրոց. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
full moon.
· Calfa
διχομηνία plenilunium. Լուսին լրացեալ. միջին ժամանակ միոյ շրջանի լուսնի.
Իբրեւ զմիջնալուսին լցայ. (Սիր. ՟Լ՟Թ. 16։)
cf. Միջնայարկ.
· Calfa
Միջին տուն. միջնայարկ. (ըստ ոմանց՝ կրկնայարկ)
Ներքնատունս, եւ միջնատունս, եւ վերնատունս գործեսցես ի նմա. (Ծն. ՟Զ. 16։)
Ի ներքնատանն գազանքն էին եւ անասունքն, եւ ի միջնատան նոյ իւրայովքն, եւ ի վերնատանն թռչունքն. (Տօնակ.։)
back-bone, back.
· Calfa
μετάφρενον dorsi pars, quae retro septum sita est, sive cui renes adjacent. Միջին վայր ողանց կամ քամակի. թիկնամէջ. միջնաթիկունք. կռնըկին մէջ տեղը.
Բարձեալ բերէր զնա ի վերայ միջնողանց իւրոց. (Օր. ՟Լ՟Բ. 11։)
Որպէս թեւոցն խառնումն ընդ միջնողունսն։ Միջնողունք՝ աստուածութեանն եւ մարդկութեանն խառնումն. թեւք քրիստոսի հայր եւ հոգի։ Այս է խառնուած միջնողանն։ Գոյք ամենայն ի վերայ միջնողանն քրիստոսի. (Քեր. քերթ.։)
mediator;
intermedium, agent, go-between;
negotiator;
medium;
— վաճառաց, broker;
— հաշտութեան, reconciler, conciliator, intermediator, intercessor.
· Calfa
Կարգեալ հրեշտակօք ի ձեռն միջնորդի. իսկ միջնորդ միոյ ուրուք ոչ է։ Մի է աստուած, եւ մի միջնորդ աստուծոյ եւ մարդկան՝ մարդ յիսուս քրիստոս։ Լաւագոյն եւս ուխտի, կամ նորոյ ուխտիս է միջնորդ։ Ի նորոց կտակարանաց միջնորդն յիսուս. եւ այլն։
Ի ձեռն միջնորդի ուրումն մարդիկ հաշտեցուցանեն զաստուած. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
Զմիջնորդն ամենայն աշխարհի զսրբուհի կոյսն տիրածին. (Գանձ.։)
Յիշեա՛ զտօնողքս քո՝ ո՛վ համարձակ միջնորդ (յհ. մկ). (Տաղ.։)
Միջնորդ օրինաց եւ շնորհաց։ Միջնորդք մահու եւ յարութեան. (Շար.։)
Առանց իրիք մարմնական միջնորդի առ զմարմին յանփորձ կուսէն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Առ զգայարանս միաւորի ի ձեռն շնչոյ՝ միջնորդի անձին (այս ինքն ո՛չ ի միոյ, այլ) ի հօրէ եւ ի մօրէ. (Սեբեր. ՟Ա։)
ՄԻՋՆՈՐԴԱՒ կամ իւ. իբր Միջնորդութեամբ. ի ձեռն.
Միջնորդաւ մտօք միաւորեցաւ ընդ մարմին. (Առ որս. ՟Գ։)
Միջնորդաւ անձինն (կամ հոգւոյ) ընդ հողոյ միաւորեցաւ։ Ընկալցի այսու միջնորդիւ (ի ձեռն աղօթից) ձեռն քո զնա. (Նար. կուս. եւ ՟Գ։)
Միջնորդաւ օդոյն։ Միջնորդովք առաքելովքն. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Խնդրեմ յաստուծոյ միջնորդիւ կենսակիր սրբոցս. (Կիր. պտմ.։)
ՄԻՋՆՈՐԴ Է. որ եւ ՄԻՋՆՈՐԴԷ. Ընդ մէջ անկանի որպէս սահմանագլուխ.
Քանզի երուսաղէմ միջնորդ է (կամ միջնորմ է) սահմանաց. (Եփր. օրին.։)
μεσίτης mediator, medians μέσον medium μέσος medius եւ այլն. Որ մտանէ ի մէջ երկուց կողմանց. հաշտարար. բարեխօս. միջին գործադիր. գործի.
va. vn. cf. Միջնորդիմ.
· Calfa
ՄԻՋՆՈՐԴԵՄ ՄԻՋՆՈՐԴԻՄ. μεσιτεύω medio, intercedo πραξεύω procuro. Ի մէջ արկանել կամ անկանիլ. ընդ մէջ մտանել՝ առթել. լինել որպէս միջնորդ, պայման, սատար. եւ այլն.
Միջնորդեաց երդմամբ. (Եբր. ՟Զ. 17.) այսինքն ի մէջ արկ զհաստատութիւն երդմամբ։
Յեղելոցս ոչ ինչ է, զոր կամելն աստուծոյ ոչ միջնորդեաց. (Կիւրղ. գանձ.։)
Պիտոյ է ժամանակօք միջնորդել. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենայն ուղղութեամբ միջնորդեսցեն (քահանայք ընդ աստուած եւ ընդ մարդիկ). (Խոսր.։)
Զնոր ժողովուրդս ուխտիւ միջնորդեալ. (Նար. գանձ խչ.։)
Համբարձմամբ ձեռաց առ քեզ միջնորդել (կամ միջնորդիլ). այսինքն միջնորդ լինել, կամ ընծայիլ. (Շար.։)
Ուր ոչ յաւիտեան, եւ ոչ ժամանակ միջնորդեաց. (Բրս. ծն. քրիստոսի. յն. ի մէջ եմուտ։)
Շինութիւն միջնորդի յիրսդ (այսինքն ի մէջ ընդ մէջ մտանէ). (Կանոն.։)
Տեսանե՞ս կերակուր, որ զմահ միջնորդեաց։ Զքիրտն երեսաց (դո՛ւ եւայ) միջնորդեցեր ինձ յանմտութենէ. (Ոսկ. ծն. յն. առթել։)
Եւ նա միջնորդեցաւ, եւ եկաց դատաւոր երկոցունց կողմանցն. (Եղիշ. խաչել.։)
Միջնորդին պարտ է առ երկոսինն միջնորդիլ, եւ ածել ի խաղաղութիւն. (Սանահն.։)
ՄԻՋՆՈՐԴԵԼ որպէս Բարեխօսել ըստ ոճոյ յետին դարուց.
Զի միջնորդես ընդ մեր աղօթով՝ առ բանն աստուած ծնեալըն մարմնով ... առ միածինն քո միջնորդեալ. (Գանձ.։)
Կամ որպէս Միջնորդ եւ բարեխօս ունել.
Առ նա չիմէ, յուսով հայցէ, զխոտաճարակսն միջնորդէ. (Գանձ.։)
to mediate, to procure, to intercede, to interpose, to go between, to negotiate;
to intervene;
—եաց երդմամբ, he confirmed it by an oath.
· Calfa
intercession, mediation, interposition, intermeddling, intervention;
negotiation, medium;
— վաճառաց, brokerage, brokage, agent's commission;
միջնորդութեամբ, mediately, through the medium of.
· Calfa
μεσότης, μεσιτεία medietas, intercessio կամ διά mediante, opera, per. Միջնորդ կամ միջին գոլն, ո՛ր եւ է օրինակաւ. միջոց. սատար. ձեռնտուութիւն.
Առանց ի՛րիք պատճառաց եւ միջնորդութեան (որդին աստուծոյ է ծնունդ հօր). (Եզնիկ.։)
Խաղաղութիւն արար յիսուս իւրով միջնորդութեամբն. (Իգն.։)
Որում զհրեշտակութիւն միջնորդութեան հաւատայ. (Խոսր.։)
Զդեռեւս տկարագոյնսն՝ իւրեանց միջնորդութեամբն յառաջ ածել պարտին ի քրիստոսի նմանութիւնն. (Բրս. հց.։)
Հե՛զ դու ակնարկեա՛ ի մեզ գթութեամբ (սուրբ կոյս), կարօտ եմք յաւէտ քում միջնորդութեան. (Սարկ. աղ. կուս.։)
Բնաւորեցան հարթքն ի միոջէ ի միջնորդութենէ շարակայիլ, այսինքն ի համեմատութենէ. իսկ հաստատութիւնքն յերկուց միջնորդութեանց. (Նիւս. բն. ՟Ե։)
party wall, partition.
· Calfa
Զմիջնորմ (կամ զմիջնորմն) ցանկոյն քակեաց. (Եփես. ՟Բ. 14։)
Մերձեալ է վախճան քո. եւ զի դեռեւս միջնորմն կայ քո եւ աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Կամ իբր ա. Եղեալն որպէս միջնորմ.
Սակս ծառայական միջնորմ օրինին. (Նար. մծբ.։)
μεσήτειχος, -ον paries medius, vel intermedius, intergerinus. Միջին որմ. միջնապարիսպ. խտրոց.
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
· Calfa
Սրբեաց զմիջոց սրահին։ Զերկիր, զառ ի ներքոյս երկնից, եւ զամենայն որ ի միջոցի։ Եդ զջահսն ի մէջ երկուց ձետոցն, եւ կապեաց ի միջոցին զջահսն.եւ այլն։
Աստուած իսկ զսկիզբն եւ զվախճան եւ զմիջոց էակացն ամենեցուն ունելով՝ ուղղապէս կատարէ զամենայն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ի միջոցի եկեղեցւոյ։ Ի միջոցի երկրի. այսինքն ի մէջ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 28։ Արշ. ՟Ի՟Ը։)
Ցրուեցի ընդ ամենայն միջոցս աշխարհիս. (Եղիշ. ՟Գ.)
Ի հայոց՝ որ ի միջոցի աշխարհիս։ Հասանէ ի միջոց աշխարհիս։ Մօտեալք ի միմեանս ձիգ ասպարիզօք միջոցացն. (Խոր. ՟Բ. 5։)
Զմիջոցաւ ճանապարհին երեւեալ՝ շրտոյց զնա յաչաց. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
Ի բացեայ գոլով միջոցաւ մեծաւ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
ՄԻՋՈՑ. Մէջն ժամանակաց եւ գործոց. պարապ. ռմկ. եւս միջոց.
Բազում միջոցաւ (ժամանակի). (Պիտ.։)
Աստ ի միջոցի է այն, զոր մատթէոս գրեաց. (Իգն.։)
Ոչինչ զմտաւ ասէ որ ի միջոցին գերութիւնք. (Մխ. երեմ.։)
Գտանին եւ միջոցք լեալ պատերազմացն. (Խոր. ՟Ա. 1. 10։)
Գայ պատահէ արքայ զմիջոցաւ ռազմին. (Արծր. ՟Ե. 9։)
Եթէ դիպեսցի ժամանակ լուսնի կամ ի լրմունս, կամ ի միջոցի, կամ մերձ ի հինսն. (Շիր.։)
ՄԻՋՈՑ. Մէջն բարոյապէս. եւ Միջին ինչ. միջասահմանութիւն.
Առնէ զմարդն միջոց մեծութեան եւ խոնարհութեան. (Ածաբ. ծն.։)
Ամենայն առաքինութիւն ի միջոցի տեսեալ լինի։ Զմիջոցն երկոցունց կողմանց՝ առաքինութիւն բանս դիտէ. (Նիւս. կուս.։)
Դառնակսկիծ բոցով հառաչիցես ի միջոցէ սրտիդ. (Մաշկ.։)
Մի՛ նուազեսցէ հառաչումն սրտին միջոցի առաքեալ. (Բրս. յուդիտ.։)
ՄԻՋՈՑ. որպէս Խտիր. տարբերութիւն.
Այնչափ միջոց է ըստ իս եւ ընդ յովհաննէս, որպէս ընդ ջուրն եւ ընդ հոգին. (Ոսկ. գծ.։)
ՄԻՋՈՑ. որպէս ռմկ. միջուկ.
Փշրանօք միջոցի հացի, եկ ջուրբ լուանայ զձեռն. (Մաշտ. ջահկ.։)
ՄԻՋՈՑ. ա. որպէս Մեկուսի.
Եթէ յանկարծ միջոց եւ փարատ գտանեմք զնա ի բազմութենէ. (Զքր. կթ. ա՛յլ ձ. մեկուսի։)
ՄԻՋՈՑ. Ներքին կողմն. խորք. βάθος imum.
marrow, core, heart;
— հացի, crum of bread;
— ձուոյ, yolk of an egg;
— ընկուզոյ, kernel of a walnut;
— տնկոց, pith;
— պտղոյ, core;
— գիսաւորաց, nucleus of comets.
· Calfa
որ եւ ՄԻՋՈՑ (ըստ վերջընթեր նշ). Որ ինչ կայ ի բուն մէջն կամ ի ներքս անդ՝ իբրու ծուծ եւ սերմն.
Ձուկ միջուկ։ Միջուկ սերկեւլի. (եւ այլն. Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Ոսկիփոր.։ Վստկ.։)
readily, willingly.
· Calfa
ἑπιρρεπέστερος pronior σφόδρα nimis, ultro. Առաւել կամ յոյժ միտեալ. դիւրամէտ. եւ Մտադիւր.
Միտագոյն ի չարիս եմք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Զորս եւ եսայեաւ մարգարէիւ միտագոյնս ընկալեալ աստուծոյ՝ ասէր, յո՞ հանգեայց, այլ ի խոնարհն. (եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
cf. Միտումն.
· Calfa
ՄԻՏՈՒԹԻՒՆ ՄԻՏՈՒՄՆ. ῤοπή propensio, inclinatio եւ libramentum τὸ ἑπιρρεπές pronitas. Միտելն. հակումն. հակամիտութիւն. խոտորումն ի միջին կշռութենէ. յօժարութիւն. բերումն.
Ունիմք բնութեամբ միտութիւն ինչ յողորմութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Ետես ի ստեղծուածին իւրում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)
Որ զկարծրացեալ ոգիս շարժէ ի միտումն վատթարաց. (Սոկր.։)
Միտումն յաղթութեան ի վերին խնամոցն լինի։ Դիպուած բախտի, որ ոչ կայ հաստատուն՝ անցեալ ի վերայ միոյ միտման. (Պտմ. աղեքս.։)
inclination, tendency, propensity, disposition;
proneness;
inclination;
—ումն ի չարն կամ ի բարին, good or evil propensities.
· Calfa
ՄԻՏՈՒԹԻՒՆ ՄԻՏՈՒՄՆ. ῤοπή propensio, inclinatio եւ libramentum τὸ ἑπιρρεπές pronitas. Միտելն. հակումն. հակամիտութիւն. խոտորումն ի միջին կշռութենէ. յօժարութիւն. բերումն.
Ունիմք բնութեամբ միտութիւն ինչ յողորմութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Ետես ի ստեղծուածին իւրում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)
Որ զկարծրացեալ ոգիս շարժէ ի միտումն վատթարաց. (Սոկր.։)
Միտումն յաղթութեան ի վերին խնամոցն լինի։ Դիպուած բախտի, որ ոչ կայ հաստատուն՝ անցեալ ի վերայ միոյ միտման. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Մեռոն.
· Calfa
, որ և միռոն, մեռոն, ի, ի-ա հլ. «օծման սուրբ իւղ» Յհ. իմ. Դիոն. «որ և իցէ անուշահոտ իւղ» Վրք. հց. որից մեռոնակիր Լաստ. միւռոնել կամ մեռոնել Բրս. մրկ. Լմբ. մատ. էջ 26. միւռոնատուփ Մաշտ. 65. արդի ռրականի ընդունած ձևն է միւռոն։
= Յն. μύρον բառից, որ նշանակում է «հե-ղուկ անուշահոտութիւն, հոտաւէտ իւղ», յետ-նաբար «իւղ օծութեան, միւռոն». ծագում է ո՛չ թէ μόρω «ծորիլ, կաթիլ կաթիլ հոսիլ» բայից, այլ հնխ. smer «քսել, օծել» արմա-տից, որի ժառանգներն են նաև յն. σμυρίζω. μυρίζω «անուշահոտ իւղեր քսուիլ», գոթ. smairϑr, անգսք. smeoru, հհիւս. smior, հբգ. smēro, հոլլ. smeer, անգլ. smear, լիթ. smarsas «ճարպ», հհիւս. smyria, հբգ. smir-wen, գերմ. schmieren «քսել, զօծել, ապա-կանել» ևն (Boisacq 652, 886, Kluge 429, Pokorny 2, 690)։ Նոր կտակարանում յն. բառը թարգմանուած է միշտ իւղ և հյ. միւ-ռոն ձևը ուշ է երևում։ Յոյնից են փոխառեայ նաև ասոր. mīrun, վրաց. მირონი միրոնի, դուս. мvрo, քրդ. mirún հոմանիշները։-Հիւբշ. 364։
Հներից Նար. ղգ. էջ 261-2 տալիս է այլ ընդ այլոյ մեկնութիւններ. «Միռոնս այս օրհնաբանեալ... ըստ քերթութեանն բառի որ ըստ խտրութեանն Հոմերոնի, թարգմանեալ իմանի «ինձ մայր»... Իսկ մառնամուտ՝ որ և այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է «մը-թին», որ և խաւարչուտ գոլ և ծածկե-ռեալ կամ անտեսական... Մեռայ՝ որ է «ռառնութիւն»... որ և միւռոն ստուգա-բանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ «մեռելու-թեան ազգականութիւն»։ (Սրանց մեկ-նութեան փորձերը տե՛ս Աւետիքեան, Մեկն. Նար. Վենետիկ 1859, էջ 531)։-Սարգիս Շնորհալի, Մեկն. թղթուն Յա-կոբայ, Գլ. ժա (էջ 166) մեկնում է մե-ռանել արմատով. «Զոր միւռոնն սուրբ անուանեմք, այսինքն մեռուցիչ բոլոր ախտից. որով և մարդիկ մեռեալք ի մեղաց՝ ի մեծ պատիւն ի վեր ելանեն և որդիք Աստուծոյ անուանին»։ -Ուղիղ մեկնեցին նորերից նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։-ՀԲուս. § 2065 միւռոնածառ բառի տակ յիշելով Դիոսկորիտէսի աւանդածը՝ թէ հայերը mуuron են կոչում Հռովմայե-ցոց majorana կոչած բոյսը, ենթադրում է որ «ի Հայոց բառէն առած ըլլան արև-մըտեայք majorana անունը»։
ԳՒՌ (dialectal) Ջղ. մեռոն, Ալշ. Մշ. մէռոն, Ախց. Գոր. Երև. կր. Ննխ. Պլ. Ռ. Սչ. մէռօն, Զթ. մէռօն, մէռոն, Սեբ. մէռէօն, Ոզմ. մեռուն, Հմշ. Շմ. Տիգ. մէռուն, Հճ. մէրոն, Ղրբ. մրէ՛-ռուն, Մրղ. մըէրուն, Խրբ. մmռօն, Տփ. մի՛-րօն, Սմեռ. միռռօն, Մկ. մռուն, Ասլ. մէռան, մէռտ, Ագլ. մm՛ռիւն, Սլմ. մեռլոն! Նոր բա-ռեր են մեռոնաղբիւր, մեռոնուիլ, մեռոնա-ջուր։ Առանձնապէս հետաքրքրական մի ձև է Ջղ. քոմռոն, քոմբռոն «չարաճճի, ստահակ», որ ծագում է քո մեռոն>քոմռոն ձևից, ակ-նարկութեամբ «քո մեռոն երեսից գնացեր ա» ևն ասացուածների։-Թրքախօս հայոց մէջ ունինք էնկ. մէռօնսուզ «անմեռոն, մահ-մեդական» (տճկ. səz, suz բացասական մասնիկով) Բիւր. 1898, 865։
mosaic.
· Calfa
«մանրախիճ քարերով զարդա-րանք, մոզայիկա» Ոսկ. յհ. բ. 36. «Ոսկեղէն միւսիոնս ժողովելով արկանէ շուրջ զորմով-քըն» (էջ 884)։
= Յն. μουσῖον, μουσεῖον, μουσαῖον «մո-զայիկ, լտ. musivum» (Sophocles, էջ 770բ)։ -Աճ.
ՆՀԲ լտ. musivum բառից. անծանօթ է յոյն ձևին, որ իրօք էլ չկայ հին յու-նարէնում։ Հայերէն ձևը թերևս ուղղելի է *մուսիոն։
ՄԻՒՍԻՈՆ. Բառ լտ. musivum. իտ. musaico, -ca ψῆφος lapillus որ եւ ՄԱՆՐԱՄԱՍՆ ասի. Մանրախիճ քար կամ ապակի ոսկէզօծ՝ յեռեալ ի զարդ որմոց եւ այլն. ... (ա՛յլ է եւ յն. լտ. մուսի՛օն, մուզէ՛ում. իբրու ճեմարան մուսայից եւ այլն)
Ոսկեղէն միւսիոնս ժողովելով՝ արկանէ շուրջ զորմովքն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
oblique, diagonal;
crosswise, indirect.
· Calfa
ԿՈՂՄՆԱԿԱՆ πλάγιος obliquus, lateralis. որ ասի եւ ԿՈՂՄԱՆԱԿԱՆ. Շեղեալ ի մի կողմն. Խոտորնական. Մեկդի պառկած.
Հաւասար վեցակուսի են զատական, զառ ի վեր եւ ի նրքուստ եւ կողմնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
laterally, obliquely, sideways, indirectly.
· Calfa
πλαγίως obliquo. Կողմանակի. եւ Անուղղակի. ըստ տմիք.
զայս բան կողմնակի իմն յիշեաց աւետարանիչն։ Եւ զայն որ ղուկասն կողմնակի ասէր։ Մարգարէիցն կողմնակի իմն բարբառեալ. (Կոչ. ՟Ե. ՟Է. ՟Ժ։)
Կողմնակիքն մեր (լուսանցոյցք), որ են աջեայք եւ ահեկեայք, լուսաւորք են առաքինութեամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Կողմնակալ.
· Calfa
στρατηγός dux, praepositus. Իշխան եւ ոստիկան գաւառի՝ իբրու զօրավար եւ պահապան արքունի յերեսաց թշնամեաց. կողմնապետ. կողմնակալ.
Դիմեցին նոքա ի վերայ գորգեայ, որ կողմնապահ կայր կողմանց եդովմայեցւոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 32։)
Կողմնապահ թողեալ երկրին՝ ինքն դարձաւ առ թագաւորն. (Զենոբ.։)
Եթող անդր զբազումս ի նախարարացն կողմնապահս. (Խոր. ՟Բ. 41։)
Կուսակալք եւ կողմնապահք. (Յհ. կթ.։)
ԿՈՂՄՆԱՊԱՀՔ. Զօրք՝ որ ենն ի կողմնական թեւս.
compass;
— ծովային, mariner's compass or sea compass;
— ծոցոյ, pocket, portable or travelling -;
chorographical-chart.
· Calfa
cf. Կողմնակի;
partial.
· Calfa
Արեգակն՝ շեղագնաց, թիւրընթաց, կողմնաւոր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ի կողմնաւոր սիրոյն կարծիք եւ նախանձ լինին։ Խափանեսցին ամենայն կողմնաւոր կամք. (Բրս. ճգն.։ եւ Մաշտ. հին.։)
Մի՛ կողմնաւոր բարուք զոմանս սիրել՝ ջոկս առնելով, եւ զոմանս անտես առնել. (Շ. ընդհ.։)
bounded, limited, circumscribed.
· Calfa
Փակեալ կողմամբք, կամ ընդ սահմանաւ.
Ոչ Փակեալ կողմամբք, կամ ընդ սահմանաւ.
Ոչ եթէ անչափակալ բարձրութիւնն աստուծոյ սահմանաթաքոյց եւ կողմնափակ իցէ. (Ագաթ.։)
dividing the abyss.
· Calfa
Որ հերձանէ զանդունդս, կամ պատառէ զխորս, եւ լնու իւրեւ.
sunk in an abyss;
very deep.
· Calfa
Անդնդական. անդնդային. խորին յոյժ. անբաւ.
Նաեւ ծով անդնդայեղց խորութեամբ բազմազան կերակրելն լուղակացն աճեցմամբ. (Պիտ.։)
very deep;
infernal, hellish.
· Calfa
Կոկորդիլոսն անդնդային. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զանդնդային խորսն պատառեցեր. (Ճշ.։)
Անդնդային մոլեգին ալեացն. (Ագաթ.։)
Որք յանդնդային գնացսն (ծովու) յուսով ընչեղութեան առաքեն. (Նիւս. երգ.։)
Ի խորս մեղաց անդնդային։ Զանկեալս ի մեղս անդնդային. (Յիսուս որդի.։)
Երբեմն էի վերնային, եւ այժմ անդնդային։ Յաղթեաց անդնդոց եւ անդնդայնոց. (Նար. ԿԵ. եւ Նար. առաք.։)
Անդնդական. որ է ի խորս ջուրց. ծովային. խորին. եւ դժոխային. βύθιος.
adj. s. belonging to the prince of hell;
prince of hell.
· Calfa
Սեպհական պետի անդնդոց կամ ծովու, որպիսի է լեւիաթան, եւ սատանայ.
Խաղայ անդնդապետականաւն ծովականաց սատանայ ընդ մերասեր ազգականութեանս. (Նար. մծբ.։)
inscription.
· Calfa
Իբր Անդրիագիր. փորագրեալ՝ քանդակեալ որպէս զանդրի. եւ արձանագրեալ.
Ձեռնաձուլեցին տապարատաշ սրագործ անդրագիր արձան պատմաբանական. (Նար. խչ.։)
adj. s. reciprocal, mutual;
inverse;
retrograde;
requital, return, exchange.
· Calfa
Անդրէն դարձ ըստ տեղւոյ. երթեւեկ. եւ փոխադարձ գործոց. եեւ պատասխանի թղթոյ.
Յորոց միջի վիհ անհնարին, եւ անդրադարձ՝ բնաւին չիք. (Շ. եդես.։)
Եւ ակն ունիմ անդրադարձին՝ ըստ աւետեաց ամովսածնին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Ըսդ լուսակազմ աստիճանին, յերկրէ յերկինս անդրադարձին. (Յիսուս որդի.։)
Եւ անդրադարձ փոխարինի՝ բազում երկանցըն պատշաճի։ Որում զերթալն ոչ յանձն առեալ, բայց անդրադարձ թղթին յղեալ. (Շ. վիպ.։)
to go beyond, to go further, to pass, to go before.
· Calfa
Կրկին եւ կրկին անդր դառնալ. հանապազորդել.
Գիշերի անքունք, որք կանխենն յաղօթս ի գիշերին. այլ յոյժ դժնդակագոյնք եւ տքնեցելոցն յանդրանալն. (յն. վերատքնելոց). (Բրս. մկրտ.։)
Ոչ որպէս զոմանս ի ծառոց, առ որս անդրանալով՝ յանվճար զդարմանսն մատուցանելոյ. (Պիտ.։)
Յորմէ անդրանալի՛, եւ ամենեւին սրացման արժանի. (Պիտ.։)
that destroys the first-born.
· Calfa
Ծախիչ կոտորիչ անդրանկացն եգիպտացւոց.
Անդրանկածախ սատակումն. (Զքր. կթ.։ եւ Շար.։)
first-born.
· Calfa
Զձայն իբրեւ զերկանց անդրանկածնի լուայ։ Երինջս անդրանկածինս. (Երեմ. ՟Դ. 31։ ՟Ա. Թագ. ՟Զ. 7։)
that gives the right of primogeniture.
· Calfa
Որ անդրանիկ առնէ՝ կացուցանէ զոք. որպէս օրհնութիւնն Իսահակայ առ Յակոբ՝ ասի
Անդրանկարար ձեռնադրութիւն. (Նար. խչ.։)
again, anew, afresh;
from or to the same place, in the same situation;
— դառնալ, to return;
— սկսանել, to recommence;
— ասել, to repeat or say over again;
cf. Անդէն.
· Calfa
Վերստին. դարձեալ. եւ յետս. ընդ կրունկն. նորէն, ետ. թէքրար. կէրի. ուստի ԱՆԴՐԷՆ ԴԱՌՆԱԼ ասի՝ իբր վերադառնալ. ἁναστέφω. revertor.
Ել, եւ անդրէն ոչ դարձաւ։ Եւ այր Իսրայէլի դարձաւ անդրէն։ Դարձի՛ր անդրէն, եւ ննջեա՛. եւ դարձաւ անդրէն, եւ ննջեաց։ Ե՛րթ, դարձի՛ր անդրէն։ Դառնայցէ անդրէն ի մեղս իւր։ Ելեալ ոգին՝ անդրէն ոչ դառնայ. եւ այլն։
Դարձեալ դարձուցից անդրէն յողբս զբանս իմ. (Յհ. կթ.։)
Գլորեալք անդրէն կանգնեցան։ Վերստին անդրէն միւսանգամ. (Նար.։)
Անդրէն դարձեալ ի նոյն բնութիւնս խաղաղացեալ։ Որ պարգեւացն, նոյն անդրէն եւ ի բաց հանել կարող է. (Պիտ.։)
Կամ փոխանակաւ. անոր տեղը. գարշըլըգ.
Ոչ փոխադրել անդրէն չարի չար. (Նար.։)
Զբարւոք ծերատածութիւնսն անդրէն փոխանորոգեալ ծնողացն։ Անդրէն պատասխանովն դաւանեցի ստուգապէս. (Պիտ.։)
իբր անդր. անդ. նոյն տեղը. օրայա. ἑκεῖ. ibi, illuc.
Մտեալ անդրէն փութանակի առ թագաւորն. (Մրկ. ՟Զ. 25։)
Կտրեցին զլեզուն անդրէն ի նմին ժամու. (ՃՃ.։)
Ղեկացն կառուցմունք անդրէն սուզան. (Նար.։)
inviolable;
cf. Անդժրելի.
· Calfa
ԱՆԴՐԺԱԿԱՆ ԱՆԴՐԺԵԼԻ. Անկողոպտելի. անվնաս.
Գանձել յերկինս՝ որ անդրժելին (կամ անդժրելին) է դողոց. (Գր. հր.։)
Անդրժելի է ի թշնամեացն պտուղն ... Անդրժելի ի կիզմանէ արեգական։ Պահել անդրժելի զնոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Զարու ազգն անդրժելի թողուլ. (Փիլ.։)
interminable, boundless.
· Calfa
ἅπειρος. infinitus, ἁπέραστος, qui transiri nequit. Ոյր չիք եզր, ոլորտ, հուն. անհուն. անոլորտ. անսահման. անչափ. անվախճան. անբաւ. անթիւ. ծար ճոթ չունեցօղ. նիհայեթսիզ.
Երեւեալքս այսոքիկ են արդեօք անեզե՞րք, եթէ ոլորտացեալք. (Փիլ. իմաստն.։)
Անեզր զսէրն Քրիստոսի առ մեզ տեսանէ. (Լմբ. սղ.։)
Զանեզր շնորհացն զեկուցանէ։ Փառօք Հօր գայցէ, անգզր զօրութեամբ հրեշտակաց՝ անհամար գնդիւք։ Ի բազմութիւն անեզր տարածեալ լինէր իրք հաւատացելոցն. (Ոսկ. յհ. եւ Մտթ. եւ Գծ.։)
cf. Անեզր.
· Calfa
Անեզրական իմաստութիւն, կամ թագաւորութիւն. գթութիւն, խնամք, չարիք. տանջանք. տառապանք. (Կիւրղ.։ Ոսկ.։ Սարգ.։ Մագ.։)
Անեզրական ունի զյերկարաձգութիւն։ Անեզրական ճանապարհ, ուղեւորութիւն, զօրք. (Շ. բարձր.։ Տաղ.։ ՃՃ.։)
Առաքինութեամբ ծայրացեալ անեզրական վարուք. (Մագ. ՟Գ։ Իսկ Աթ. ՟Ը.)
Ընկալան զանեզրական նորա զպատկեր. իսկ ա՛յլ յն. այս ինքն տարփալի։
cf. Անել.
· Calfa
Անելանելի բանտ, կամ բռնութիւն, կամ խաւար. (Սարգ.։ Անան. նին.։)
Որպէս զներկուած որդան՝ ի գոյն կարմրութեան անելանելի. (Գր. հր.։)
Կիրք երկանց անճարակ ճեպոյ ի պատուած աղեացս անելանելի. (Նար. ԻԶ։)
Աստուածական զօրութիւն եւ մեծութիւն բարձրացեալ, լեռնական, սեպացեալ, անելանելի արարածական բնութեան. (Լծ. կոչ. ձ. (հին տպ. անտանելի)։)
Զլեառնն անելանելի եւ անմատոյց եցոյց ժողովրդեանն. Փիլ. ել.։
uncreated, uncreate.
· Calfa
Որ չէ եղական, այլ՝ ինքնագոյ, որ էն. Աստուած, եւ աստուծոյքն. ἁγένητος. որ գրի եւ ἁγέννητος (որ է անծին). non factus, increatus. եարատըլմամըշ, զայրի մախլուգ.
Անեղն եւ մշտնջենաւորն Աստուած։ Արդեօք երեւեալքս այսոքիկ են անե՞ղք, եթէ լինելութեան առին սկիզբն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Իմաստն։)
Արձակապէս անեղ եւ միշտ գոյ եւ ինքնակատար։ Արձակաբար անեղ ասի Աստուած. վասն զի ոչ ոք է նորա պատճառ. (Դիոն.) եւ (Մաքս.։)
Անեղ, եւ էիցս էակ։ Անեղն՝ ի հօրէ ծնեալ որդի։ Հոգիդ անեղ եւ համագոյ. (Շար.։)
ՅԱստուծոյ Աստուած, եւ ի լուսոյ լոյս, եւ յանեղէն անեղ ... եւ արգելուլ այսուհետեւ ոչինչ, միոյ գոլով անեղին հօր՝ անեղ գոլ եւ զառ ի նմանէ բանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մի կարծել զչարն անեղ, կամ յանեղէն Աստուծոյ եղեալ. ոյք տանջին, ապականին, եւ յայտնի տան զցոյցքն, թէ ոչ են անեղք, այլ՝ եղականք. (Անյաղթ ամենայն չար.։)
Չեղեալն, չգոյ. այլ՝ լինելոցն կամ ապագայն, եւ կարելին.
Անեղ, ոչ որպէս չեւ եւս եղեալ, կամ անկատար, կամ յայս ումեքէ, եւ կամ յայս ինչ ոչ եղեալ. (Դիոն. ածայ. ՟Թ։)
Մինչչեւ էր արարեալ, ոչ խառնիխուռն ճանաչէր զանեղսն, այլ՝ կարգեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Սովորութիւն է մարգարէիցն՝ զանեղն որպէս եղեալ դնել. (Լմբ. սղ.։ եւ Շ. ՟ա. պետ. եւ այլն։)
Անլինելի. որ ոչն է, եւ չէ լինելոց. անգոյ. ոչինչ. զոր զոյգ ընդ առաջինսն այսպէս յիշատակէ (Վահր. երրորդ.)
Է անեղ, որ չէ՛ եղեալ, եւ ոչ կայ. որպէս եղջերուաքաղն, եւ այլ անգոյք. եւ է՛ անեղ, որ ոչ է եղեալ ներգործութեամբ, այլ զօրութեամբ կայ. որպէս ի կաւն՝ կարաս, եւ ի պղինձն անդրի, եւ ի փայտն արկղ. եւ է անեղ, որ կայ եւ է, սակայն եղեալ ո՛չ է, որպէս՝ Աստուած։
Որ ոչ լինի, այս ինքն չծնանի, չբուսանի. անծին եւ կոյս (թիւ, այն է եօթն).
Զանեղսն ի նմա (յԵգիպտոս՝) դիւրածել գետոյն բերիւք. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Յաւուրն եօթներորդի, որ նա ինքն է անեղ եւ անապական. (Եղիշ. յես.։)
cf. Անեղ.
· Calfa
Յանեղականէն լուսոյ լուսաւորեալք։ Առ անեղական բնութիւնն Աստուծոյ. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. ամենայն չար.։)
Իբր ոչ ծնեալ ըստ հասարակ կերպի, կամ աննման եւ անգիւտ.
born of increated God.
· Calfa
Ինքն իսկ անեղածինն ասէր, ես եմ որթն ճշմարիտ. (Պետր. սիւն. կուս.։)
Րաբունդ երկնային, Հօր անեղածին՝ Որդիդ Միածին. (Գանձ.։)
made by increated God.
· Calfa
Կերտեալ յանեղէն. աստուածակերտ. Աստուծոյ շինածը.
that cannot be created.
· Calfa
Անեղանելի բնութիւն. (Շար.։ Ոսկ.։ Փիլ. լին.։)
Անեղանելին, եւ եղականն, Աստուած՝ եւ Որդին մարդոյ. (Ածազգ. ՟Գ։)
Աստուծոյն՝ Բանի բնութիւն՝ անեղանելի, եւ ի Հօրէ. իսկ մարմնոյ նորին գոյացութիւնն ի Կուսէ, եւ արարածական. (Յհ. իմ. երեւ։)
Այլ եւս երեք սեռք մահկանացուք պակաս գոն մեզ՝ անեղանելիք. որոց ոչ եղելոյ՝ երկին անկատար։ Անեղանելիք, այս ինքն տակաւին ոչ եւս եղեալք. (Սահմ. ՟Ա. ի Պղատոնէ։ եւ լծ. հյ։ եւ Մագ. ՟Ե։)
cf. Անեղակերտ.
· Calfa
Յանեղէն Աստուծոյ շինեալ. աստուածաշէն. տիրաշէն. անեղակերտ. Աստուծմէ շինած.
Անեղաշէն դրախտ, կամ հարսնարան. (Շար.։ Խոր. հռիփս։)
without brother.
· Calfa
Ոյր չկայցէ եղբայր. ախպար չունեցօղ։ (Լմբ. պտրգ.։)
incorruptible, indissoluble;
indelible, not to be effaced;
inviolable.
· Calfa
ἅφθαρτος (լծ. անվթար). incorruptus, incorruptibilis. Որ ոչն եղծանի. անեղծանելի. անեղծական. անապական. եւ մշտնջենաւոր. անջինջ. անմահ. անփոփոխ. որ չաւրիր. պօզուլմազ. խալիս, սաղ. իֆսատ օլունմազ.
Անեղծ հոգիդ քո է յամենեսին։ Զփառս անեղծին Աստուծոյ։ Թագաւորն յաւիտենից՝ անեղծի։ Անեղծ ժառանգութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 1։ Հռ. ՟Ա. 27։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 17։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։)
Անեղծ լոյս, կամ թագաւորութիւն, յարակայութիւն։ Որ ապականացուս աւանդեալ՝ անեղծս ստանաս։ Հրեշտակացն անեղծից։ Անեղծ ի ստեղծման. (Նար.։)
Նա՝ որոյ բանքն անեղծ է քան զերկիր. (Լմբ. սղ.։)
Անեղծ կուսութիւն. (Խոր. հռիփս։)
cf. Անեղծ.
· Calfa
Անեղծական՝ Աստուածութիւնն ճանաչի. (Ագաթ.։)
Թէ զանեղծականսն խնդրիցեմք, եղծականքս յորդառատ գայցեն մեզ. (Ոսկ. եփես.։)
Անեղծական քո նկարագիր։ Յիշատակս անեղծականս։ Անեղծականս ճառել զստեղծականսդ։ Իբր յանեղծական (այս ինքն միշտ կենդանի) մաղթողէ. (Նար.։)
cf. Անեղծ.
· Calfa
Արձան անեղծանելի։ Ի նորոգումն անեղծանելի։ Նկարեալ ի մեզ անեղծանելի. (Նար.։)
Քննութիւն իցէ խղճմտութիւն անեղծանելի. (Կլիմաք.։)
unblamable.
· Calfa
Որ չունի ինչ արժանի եպերանաց. անպարսաւ. անբամբաս. ուստի եւ անարատ. ամբողջ. պակասութիւն մը չունեցօղ, անվնաս. լէքէսիզ. զարարսըզ.
Կանոնել հաստատութեամբ անեպեր ի կամս Աստուծոյ։ Դիպող ստութեամբ ազատիլ ի վտանգէ, որ է անեպեր (եթէ իցէ հոմաձայնութիւն յայտնի). (Մխ. դտ. եւ Մխ. առակ.։)
Զկլեալսդ զամենեսեան ի մահաբեր որովայնէ վիշապին անեպեր ապրեցուցից։ Կանգնեալ ի մէջ հնոցին ամբողջ մարմնով՝ անեպեր եւ առանց ամենայն վնասու. (ՃՃ.։)
unmusical.
· Calfa
Անմասն յերաժշտական արուեստէ, տգէտ, եւ անյարմար. ἅμουσος. musicae imperitus եւ rudis, insulsus
Զմիտս այնոցիկ՝ որք ոչ յոյժ աներաժիշտն են, սովոր են ուրախ առնել։ Յանխրատ եւ յաներաժիշտ բարուց։ Ծաղր մատուցանեն աներաժշտաց եւ անյարմարից բարոյիւք. (Փիլ.։)
Մնացին այնոքիկ ի ձէնջ, որ աներաժիշտքն էին եւ առանց դպրութեան. (Պղատ. տիմ.։)
to become father-in-law, brother-in-law.
· Calfa
Եւ զի մի՛ շնորհս արկանիցէ նմա ղաբան՝ սակս աներանալ ղաբանայ վասն նորա. (Եփր. ծն.։)
not broken in, unruly;
unbridled, unreined, ungoverned, debauched.
· Calfa
ἁχάλινος. infrenis, effrenis. Արձակ յերասանակէ. անսանձ. լիրբ. եուլարսըզ. կէմսիզ. զապթսըզ.
Ռափսակ անկապ եւ աներասան ի վերայ Աստուծոյ զլեզուն լուծեալ։ Ըստ նոցա աներասան յանդգնութեանն. (Պրպմ. ԼԷ։)
Աներասան յանդուգն. (Նար. ԾԶ։)
cf. Աներասան.
· Calfa
Աներասանակ կառքն լինիցին. (Նար. յովէդ.։)
Երիվար տրմուղ աներասանակ էր Պօղոս. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
Աներասանակ բերան. (Թէոդոր. Մայրագ.։)
not bounded by time, eternal
· Calfa
Որոյ չիք երբ. անժամանակ. յաւիտենական. ատենի տակ չընկած.
Անեղ աներբ իսկականին. (Յիսուս որդի.։)
adj. adv. invisible, hidden, obscure;
ignoble;
invisibly.
· Calfa
Աներեւոյթ. անտես. անյայտ. աղօտ. մթին. եւ աննշան. ἁφανής. obscurus, ἅσημος. ignobilis.
Հաստատեմք զքեզ, մինչդեռ աներեւակդ ես, ընդ երեւելիսս. (Նիւս. թէոդոր.։)
Աներեւակ նորայն բանք. (Մագ. ԻԲ։)
Նա աներեւակ էր ... իսկ սա յոյժ երեւելի էր։ Ո՛չ միայն զերեւելիսն եւ զիշխանսն, այլ եւ զաներեւակ զաղքատսն. (Ոսկ. յհ.։)
ἁφανῶς. invisibiliter, obscure. Աներեւութաբար. անյայտաբար.
Յորժամ ոչինչ զօրանայ երեւելապէս, պատերազմի աներեւակս. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Աներեւակ.
· Calfa
Որ զաներեւակի զօրութիւնսն թափանցանց լուսով իւրով ելանէ. (Ագաթ.։)
Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ։ Որոգայթն գաղտնի, եւ հնարադիրն աներեւակի. (Նար. ԻԳ. ԷԵ։)
Սոյնպէս աներեւակի էր ընդ նոսա ըստ խոստմանն իւրում. (Լմբ. հանգ.։)
Ոչ համբերեմք տանջանացս, զոր կրեմք յաներեւակի. (ՃՃ.։)
cf. Աներեւակ.
· Calfa
Արտաքոյ պարսպին յաներեւան տեղիս. (Մամիկ.։)
Ամենեցուն իշխան իսկ՝ եւ ծնօղն (Աստուած) աներեւան գոլով այլոց՝ բայց ի մտաց։ Ի նօտոսացն՝ այն որ յաներեւան բոլորէն լինի բերեալ (այս ինքն ի հարաւային բեւեռէ շնչէ)։ Ի ձեռն ումեմն աներեւան արարչագործութեան. (այս ինքն ճարտարութեան Փիգիայի). (Արիստ. աշխ.։)
Նախատեալ յումեմնէ՝ եթէ ի հարանց աներեւան իցես, ասէ. յինէն սկսանի ազգ իմ. (Ոսկիփոր.։)
Գործարան (հատու) վաղվաղակի մաշելով՝ այնպիսին աներեւան գտանէր, եւ լինելոյ այլ ոչ էր հնար։ Արհեստքն յայնմ ժամանակի աներեւանք էին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
doubtless, indubitable, sure, certain, unquestionable, incontestable, indisputable;
doubtless, indubitably, certainly.
· Calfa
Ուր չկայցէ երկբայութիւն ինչ յանձին՝ եւ զիրէն. անկասկած. անվեհեր. անտարակոյս. աներկմիտ. աներկբայելի.
Աներկբայ մտօք, կամ յուսով. (Յհ. կթ.։)
Ի խորհուրդ յուսոյ աներկբայ դիտման. (Նար. խչ.։)
Աներկբայ բարեացն՝ յուսով տեսելոցն. (Նար.։)
Աներկբայ խոստումն, կամ հաստատութիւն, կամ ստուգութիւն. (Պիտ.։)
cf. Աներկբայ.
· Calfa
adv. ԱՆԵՐԿԲԱՅԱԲԱՐ. Առանց երկբայելոյ կամ երկբայութեան. անշուշտ. հաւաստեաւ. եւ անվեհեր. անտարակոյս, անվախ. շիւպհիսիզ, գօրգուսուզ.
Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի. (Պիտ.։)
Ի սոյն հաւատամք յաներկբայս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. (Սահմ. ՟Ա։)
Զկնի եկեալ զաւակին աներկբայաբար թողուն յիշատակ։ Ի հաւատարմութիւն աներկբայաբար իմաստասէր լսողաց. (Պիտ.։)
Վաղվաղակի աներկբայաբար զխնդրեալն տուեալ. (Յհ. կթ.։)
Աներկբայաբար կատարեսցուք զպատուիրանս Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Զնոյն ինքն նովին սրով աներկբայաբար բառնալ զգլուխս։ Արագապէս եւ աներկբայաբար բառնալ զգլուխն համարձակ քաջութեամբ. (Պիտ.։)
cf. Աներկբայ.
· Calfa
Աներկբայապէս մարդ եղեւ Որդին Աստուծոյ. (Սարկ. հանգ.։)
adj. adv. cf. Աներկբայ.
· Calfa
Որով ծանուցեալ լինիս, թէ իցես աներկբայելի։ Ամենաստեղծ աներկբայելի. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Ղ։)
Կացէ՛ք ի նմին անշարժ, հաստատուն, աներկբայելի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
safe, free from danger;
bold, fearless;
certain, doubtless;
infallible, faithful;
safely, in safety;
certainly;
boldly, fearlessly.
· Calfa
Անմասն յերկուանց եւ յերկիւղէ. աներկբայ եւ անկասկած. անխիղճ. անկեղծ. զուարթագին. աչալուրջ.
Պահել զձեզ անարատս եւ անբիծս հաստատեալ առաջի իւրոց փառաց աներկեւան՝ ցնծութեամբ. (Յուդ. 24. (յն. պահել աներկիւղս ... կացուցանել անարատս ի ցնծութեան)։)
Աներկեւան պահեսցուք զհաւատսն. (Սհկ. կթ. եկեղ.։)
Առցեն ի տեսլենէ անտի զբանս զաներկեւանն աղաւնոյ. (Ագաթ.։)
Աներկեւանն սիրով պաշտպանեալ. (Յհ. կթ.։)
Աներկեւան տեսութիւն։ Աներկեւան մտաց տեսութեամբ։ Վասն աներկեւան նորոգմանն։ Զարդարն եւ զաներկեւանն ստուգապէս իսկութեամբ պատմեաց. (Նար.։)
Ի տեսլենէ անտի դիմացն յաներկեւա՛ն քարոզեսցէ զճշմարտութիւնն. (Սկեւռ. յար.։)
adj. adv. fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
· Calfa
ԱՆԵՐԿԻՒՂ գրի եւ ԱՆԵՐԿԵՒՂ, ԱՆԵՐԿԵՂ. ἅφοβος, ἁπτόητος. metu carens, intrepidus. Որ չունի զերկիւղ. անահ. անվախ. գօրգմազ. գօրգուսուզ. պիփերվա.
Եթէ նստիցիս, աներկիւղ իցես։ Փափուկք աներկեւղք։ Ծառայ աներկիւղ ի Տեառնէ իւրմէ. եւ այլն։
Անտրտում եւ աներկիւղ՝ Աստուծոյ բնութիւնն է. (Փիլ. իմաստն.։)
Աներկիւղք են իբրեւ զանմահս։ Աներկիւղ էր ի մարդկան հարուածոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի յանդիմանել զարքայ՝ ահաւոր սաստիկ էր, եւ աներկիւղ. (Խոր. ՟Գ. 31։)
Աներկեղ լիցիս ի մահաբեր նետից սատանայի. (Նեղոս.։)
Կամ ուր չկայցէ երկիւղ ինչ եւ կասկած.
Աներկիւղ խնդութեամբ. (Շար.։)
Աներկիւղ ամրութիւն, քաջալերութիւն, կամ գրկախառնութիւն, համարձակութիւն, ընթացք, փրկութիւն, գաւառ. (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար.։ Լմբ.։ Եփր.։)
Աներկիւղ եւ քաջասիրտ, կամ խրոխտ մտօք. (Փարպ, եւ Լաստ.։)
որպէս աներկիւղած. ալչահտան գօրգմազ.
Ի յԱստուծոյ աներկեղին, ի մարդկանէ անամօթին։ Բազմաց աներկիւղից պատճառ կորստեան լինի հոգւոյ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ընդհ.։)
Տգիտաց եւ աներկեղաց. (Ոսկիփոր.։)
Ի վաճառելն զԱստուած աներկիւղ եմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Աներկիւղ կամակարութեամբ. (Փարպ.։)
Յայդպիսի աներկիւղ սովորութեանց. (Շ. ընդհ.։)
Ո՛վ աներկիւղ երկիւղածութեանդ. (Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Աներկիւղ.
· Calfa
ԱՆԵՐԿԻՒՂ կիւղս. ԱՆԵՐԿԻՒՂԱԲԱՐ. ἁφόβως, ἁδεῶς. impavide, absque metu, tuto. Հեռի յերկիւղէ. յապահովս. անքոյթ. համարձակ. գօրգուսուզ.
Դադարեսցէ աներկիւղ յամենայն չարութենէ։ Եւ ոչ՝ որ ունէր զնոսա մութն, աներկեւղս պահեաց։ Տեսջի՛ք զիա՛րդ աներկիւղ լինիցի առ ձեզ։ Աներկիւղ զանձինս ճարակեն. (Առակ ՟Ա. 37։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 10։ Յուդ. 12։)
Ծանուսցուք աներկիւղ զխնդիրն։ Կեալ խաղաղութեամբ աներկիւղ յամենայն թշնամեաց. (Փարպ.։)
Աներկիւղ գնալ, կամ ապրեցուցանել. (Պիտ.։)
Գնաց ինքն ի բաց անհոգութեամբ եւ աներկիւղս։ Յաներկիւղս յարձակեալ. (Փարպ.։)
Յաներկիւղս իջանեն յամուրս աշխարհին. (Եղիշ. ՟Է։)
Յաներկիւղս մատեան նոքա ի մարմինն Քրիստոսի. (Եփր. ՟ա. կոր.)
Մի՛ յաներկիւղս լինիր՝ յաւելուլ մեղս ի վերայ մեղաց. (Սիրաք. ՟Ե. 5.) յն. աներկիւղ։
Աներկիւղաբար ժառանգել. (Խոր. ՟Գ. 51։)
Յառաջ մատուցեալ, աներկիւղաբար սկսաւ խօսել. (Փարպ.։)
Որով ամրացեալք՝ աներկեղաբար կոխիցեն զօձս եւ զկարիճս. (Նանայ.։)
that has no fear of God, irreligious.
· Calfa
Աներկիւղ յԱստուծոյ, կամ ի մարդկանէ. անխիղճ. եւ արիական.
Ոմանք ի պակասամտաց եւ յաներկիւղածաց Աստուծոյ. (Մանդ.։)
Ապշեալ ընդ աներկիւղած ոյժն. (Փարպ.։)
without hesitation, resolute, certain.
· Calfa
Որ ոչ երկմտի. ուրչիք երկմտութիւն. աներկբայ. շիւպհէսիզ, իշքիլսիզ.
Աներկմիտ պաշտօն առ Աստուած։ Աներկմիտ խնդրողացն զամենայն հայցուածսն կատարէ Աստուած. (Փարպ.։)
cf. Աներկմիտ.
· Calfa
Զհոգւոյն զօրութիւն սովիմբ եւ ի սոյն համարիմք ունել ամենայնիւ աներկմտելի։ Ի մեզ հաստատեալ աներկմտելի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Հաւատ է կացումն հոգւոյ աներկմտելի. (Կլիմաք.։)
indifferent.
· Calfa
Մանաւանդ՝ ἁδιάφορος. indifferens. Անտարբեր. անորոշ. միջասահման. անխտիր եւ անընտրող. միջակ, միջին. օրթապապէթ, մուհայիր, միւպահ.
Միով անզանազան եւ միաւորիչ միութեամբ աստուածպետականին վայելմամբ (այս ինքն վայելման)։ Անյեղյեղուկ անզանազան. (Փիլ.։)
Բարի, եւ չար, եւ անզանազան։ Իբրեւ բարիս, կամ իբրեւ անզանազանս, կամ իբրեւ չարս։ Անզանազանք՝ որք երկրորդ բարի կոչին։ Միջասահման արդարոյն եւ անիրաւի անզանազան։ Զանազանութիւն յանզանազանիցն. (Փիլ.։)
Մեռան (մատուցօղք ըտար հրոյ՝) անզանազան դատողութեամբն գայթակղեալք. (Եփր. աւետար.։)
ἁποικίλτος. invariatus. Որ ոչ պէսպիսանայ. անայլայլակ.
unadorned, without embellishment;
unpolished, uncivilised.
· Calfa
ἅκοσμος. ornatu carens. Մերկ ի զարդուց. անարդ. անշուք.
Անզարդն զարդարի (ի մկրտութեան). (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)
Զարդարել զանզարդսն. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Անզարդ ի գեղեցկութեանն մասին։ Անզարդ յարտուստն զարդարանաց. (Պիտ.։)
Անզարդ ոգւոց զարդ է նախախնամութիւն՝ յառաքինութիւն հրաւիրելով. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
to be divested of ornament.
· Calfa
Անզարդացեալ առ ի չգոյէ արօտականաց. (Յհ. կթ.։)
ԱՆԶԱՐԴԱՆԱՄ որ եւ ԱՆԶԱՐԴԻՄ. ἁποκοσμέομαι. ornatu privor . Մերկանալ ի զարդուց. անշքանալ.
cf. Անզարդանամ.
· Calfa
Անզարդեցաւ, եւ անզարդեցոյց. (ՃՃ.։)
Զարդարեն զեկեղեցի, որ ի սգոյ անզարդեցաւ, հանդերձիւ. (Տօնակ.։)
Ի բաց անզարդեցաւ եւ անպատուեցաւ. (Ածաբ. կարկտ.։)
Շինուածոյն շուք անզարդեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
childless;
barren.
· Calfa
ἅτεκνος. carens liberis, orbus. Պակասեալ ի զաւակէ (որ չէ ծնեալ, կամ մեռեալ է). անորդի. անմարդի. էվլատսըզ.
Անզաւակ եւ այրի էի։ Ոչ եւս լինիցիք անզաւակ ի նոցանէն։ Անզաւակ յազգէ քումմէ եղեր։ Զազգդ քո անզաւակ ոչ եւս արասցես։ Ջուրքս չար, եւ երկիրս անզաւակ. (Ես. ՟Խ՟Թ. 2։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 12=14։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 19։)
Առնուլ զկնի եղբօր իւրոյ վախճանելոյ եւ անզաւակի. (Երզն. մտթ.։)
Օրհնեցան անզաւակ որովայնք նոցա. (Եփր. ծն.։)
Անզաւակ ջուր. (Ճշ.) իբր անպէտ կամ վնասակար ի ծնունդ զաւակաց։