cf. Չքանամ.
Սեւագունդք դիւացն աներեւոյթք եղեալ՝ չքոտեալք ի տեղւոյն՝ իբրեւ զծուխ պակասեցան։ Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին յոյժ չքոտեցաւ։ Անդէն չքոտեցաւ այսն չար ի միջոյ նոցա։ Չքատէին (դեւքն) ի նոցանէ՝ յորս էինն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Գ.։)
the twenty sixth letter of the alphabet and the twentieth of the consonants;
eight hundred;
eight hundredth;
It is sometimes used instead of the letters բ and փ as : ամպ — ամբ, ոսպն — ոսբն, ամպարիշտ — ամբարիշտ, սեպհական — սեփական, կարապ — կարափ.
Տառ բաղաձայն՝ անուանեալ Պէ, ի կարգէ լերկ կամ նուրբ տառից. զի նրբագոյն է քան զբ, որ արդէն նուրբ է քան զի, եւ առ կարի նրբութեանն շփոթի ընդ վ, եւ ընդ ւ, առ եբր. եւ յն։
to draw to a head, to gather, to suppurate, to form an abscess.
Ինձ մի՛ այժմ ի մէջ բերեր զպալարացեալս ի մարդկանէ, որք ոչ զհաւատոյն դիտեն ճանապարհ եւ ոչ զաստիճան երկիւղին. (Լմբ. սղ.։)
to blame, to reprove, to rebuke, to reproach, to find fault with, to reprobate, to disapprove, to condemn, to censure.
Խրատեն զիս ի միասին, զորոց պախարակէի զվարս նոցա։ Պախարակեաց զնա կենդանւոյն. (Յոբ. լ. 1։ Սիր. ՟Ի՟Թ. 35։)
Եւ նախ ի գաւառէն պախարակեսցի ... Զպախարակելին հակառակ գովելւոյն բնաւորեցոյց յինքեան պակասութիւն ... Որո՞վ իւիք կարասցէ ոք պախարակել զսա (զարժանիս ամենայն գովութեան). (Պիտ.։)
Զոր բանիւ յայլս պախարակեցի, գործով զնոյն ես կատարեցի. (Խոսր.։)
to frighten, to dismay, to strike with consternation, terror or dread, to terrify, to appall.
Ահն պախեցոյց, եւ չարիքն առաջի աչաց կային։ Յաճախագոյն իմն պախեցոյց զմիտս նոցա բազմութեամբ զօրացն։ Զի եւ յառաջ քան զգերութիւնն միայն երեւեալ այլազգւոյն՝ պախեցուցանիցէ. (Ոսկ. ես.։)
to be frightened at, struck with consternation.
Ի բաց գնասցեն (ամօթով). պախեալք եւ թաքուցեալք։ Ոչ վայրապար ղօղակ զնապաստակն կարծեալ վասն ղօղելոյն եւ պախելոյ. (Փիլ. առ լիւս.։)
Ոչ առ մարմնոյն տկարանալ մատնէին ի պարտութիւն, այլ առ ի խորհրդոցն պախելոյ. զի ինքեանք զանձինս տային ի պարտութիւն։ Ոչ պախիցի երկիւղիւն. (Ոսկ. ես.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
afraid, timid.
Ըստ Հին բռ. է նոյն ընդ ռմկ. (Վախկոտ։)
halter, bridle;
թափել զպակուց or պախուցաթափ լինել, to break from the halters.
Բուռն հարեալ զպախցոյ ձիոյն՝ գայր ածէր հնազանդեալ զօրութեամբ. (գրեալ էր զպախցքոյ, կամ զպախցոյք) (Պտմ. աղեքս.։)
money, effects, property, goods;
provisions, victuals;
cattle.
Եթէ զսրբոց ոտս պարտ իցէ լուանալ, ո՛րչափ եւս առաւել ձեռնտու լինել պախրէիւ։ Այլ թէ կերակրով կամ պախրէիւ իցէ, բնաւ ինչ մի՛ քննիցես։ Եւ զի տարաւ նա պախրէ ինչ, մօտ ի կատարած թղթոյս ասէ, թէ ընկալայ յեպափրոդիտեայ զառ ի ձէնջս։ Ի ձեռն Եպափրոդիտեայ, որպէս վերագոյն ասացի, պախրէ ինչ առաքեցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ե։)
want, failure, diminution, decrease;
deficiency;
fault, imperfection;
blemish, defect;
dearth, penury;
— լուսնի, wane;
eclipse.
Ունակութիւն եւ պակասութիւն (ասի) առ նոյն ինքն։ Պակասութիւն իմն է կուրութիւն. իսկ կոյրն գոլ՝ է պակասիլ, ոչ է պակասութիւն. (Արիստ. հակակ.։)
fright, start.
Մի կերակուր ոմանց բաղձանս բերէ եւ յօժարութիւն, եւ նոյն այլոյ ումեմն հեղձումն եւ պակումն. (Կլիմաք.։)
to scare, to affright, to terrify, to strike with terror, amazement or stupor, to astound, to dismay;
to chill, to make one's blood run cold, to dispirit, to damp the courage;
— ահիւ, to chill with horror.
Դժոխըմբերագոյն իմն եւ պակուցանող յոյժ տեսողաց ամենեցուն՝ միայն յերեւութենէն իսկ ճանաչի (լեառն). (Պիտ.։)
iron or wooden tie-piece, binding-piece, notched-rail, brace;
buttress, flying-buttress.
Տաց քարինս ռմբաքարաց ի պահանկս նոցա, եւ կործանեսցին։ Փայտեայ պահանգս կապէին ի մէջ որմոյն։ Փայտս պահանգս դնէին յորմսն. (Եղեկ. ՟Ժ՟Գ. 11։ ՟Ա. Եզր. ՟Զ. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Ե. 8։)
cf. Պահայոյզ;
cf. Հմայեակ;
—ք, garrison, guard.
Յոլովագոյնք ի պահանորդացն հմուտք գաւառին լինիցին. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ուր եւ բարձրագոյն տեղի իցէ՝ պահանորդացն ընդունող՝ իբրու մանաւանդ ամրագոյն. (անդ. ՟Ը։)
to exact, to recover, to require, to claim, to lay claim to;
to examine, to discuss;
— զինչս, to claim, to challenge, to demand;
— ի դատաստանի, to require;
ի բաց — յումեքէ զոգին, to require one's soul of one;
— զամբարիշտս, to punish or chastise the impious;
վրէժս —, to avenge, to be avenged.
Մի՛ պահանջիցես յընկերէ եւ յեղբօրէ քումմէ (զամենայն պարտս՝ յամի թողութեան)։ Յօտարոտւոյն պահանջիցես՝ որ ինչ իցէ քո առ նմա։ Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ, եւ պահանջօղք տիրեն ձեզ։ Զգաւազանն պահանջողաց մերժեաց։ Զոր ինչ հանէ ոք ի քէն, մի՛ պահանջեր։ Յայսմ գիշերի զոգիդ ի քէն ի բաց պահաջիցեն.եւ այլն։
object serving to contain another or others, trunk, box, case, scrutoire, sheath, scabbard, cover;
*vestry-room;
— նամակի, envelope, cover;
— թղթոյ, pocket-book, portfolio.
Թէ ոք քակտէ զպահարան հոգւոյն զմարմինն, ասէ պարտական լինել դատաստանի. (Երզն. մտթ.։)
abstaining, abstinent, fasting.
Ի Դանիէլի առիւծքն պատկառեցին վասն պահացող մարմնոյն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Պահայոյզ.
Բառ անյայտ, որ կարծի նոյն ընդ Պահայոյզ, կամ Պահախոյզ. որպէս պահապան տքնօղ՝ ցուցիչ ժամուց. այլ յայժմու յն. գրի ὁρεωκόμος , որ մեկնի դարմանիչ կամ պահապան ջորւոց. qui curat mulos.
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
Գործել զնա եւ պահել. Պահել զճանապարհն ծառոյն կենաց. կամ զճանապարհ Տեառն։ Պահել զհրամանս, զօրէնս, զխրատ, զբանս, զարդարութիւն։ Արածեցից զխաշինս քո եւ պահեցից։ Կերակուրք ի քաղաքս պահեսցին։ Պահէին զքաղաքն։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Պահեսցէ զքեզ ի կնոջէ օտարէ եւ չարէ։ Արդարութիւն պահէ զանմեղս։ Պահեաց զտունս Իսրայէլի յԵգիպտոս։ Ծանեաւ զարդարն, եւ պահեաց զնա անարատ Աստուծոյ։ Պահէր յաներկաթ բանտն արգելեալ։ Եւ արքն՝ որ պահէին զնա։ Պահել զպատուիրանս։ Հրեշտակաց իւրոց պատուիրեալ է պահել զքեզ. եւ այլն։
cf. Պահապան.
Նոյն պահեցար ի զինուորաց՝ պահպան անքուն Իսրայէլի. (Յիսուս որդի.։)
cf. Պահապանապետ.
Աշխարհիս պահպանապետք զսա լքեալ թողցեն։ Հզօրագոյն մեղուն պահպանապետ եւ պարըսպապահ կարգեալ լինի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։ եւ Փիլ. լիւս.։)
preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
Շինէ քաղաք զտեղի պահպանութեան գնդին հայոց, ուր յառաջագոյն զգուշանային Եփրատու։ Բազում ժամանակք են մեր՝ զի յանձն է մեզ պահպանութիւն բանտիս. (Խոր. ՟Բ. 26։ Եղիշ. ՟Ը։)
abstinence;
fast;
մեծ, քառասնորդական —, Lent;
օր պահոց, fish-day, fast-day;
պահս պահել, to abstain from meat;
to fast.
νηστεία jejunium, abstinentia. (ա՛յլ է եւ Պահ, ու) Ժուժկալութիւն ի կերակրոց՝ եթէ ի պարարտաց, եւ եթէ յորպիսեաց եւ իցէ զօրն ողջոյն. պաք, պաս. բէրհիզ, բէհրիզ, օրուճ. եբր. ծիւմ. ասոր. ծաւմ. յորմէ ծոմ.
cf. Պաղատիտ.
ՊԱՂԱՏԻՏ ՊԱՂԱՏՏԻԿ. Նոյն բառ է եւ ի յն. բալա՛թի. παλάθη massa ficuum. Չոր թուզ ի շարս անցուցեալ կամ կոխեալ յամանս. տիւզի կամ տապան ինճիրի. եբր. տէվլա.
freezing, congelation, coagulation;
cooling, chilliness;
refrigeration.
Լուծանելով զպաղումն դառնաշունչ դժնդակ օդոյն։ Զպաղումն լճին եղկացուցէք. (Շար.։)
shining pimple or eruption;
lustre, glitter, brilliancy.
Պաղպաջն սպիտակագոյն քերքելոտած. (Վանակ. հց.։)
Փայլիւն, եւ Փայլուն. τηλαυγής, -γές, αὑγάζων praefulgens, splendens, candidum. Բիծ եւ նիշ փայլուն իբրեւ զպաղ, կամ հանգոյն սառին. որպիսի է առաւելապէս սկզբնաւորութիւն բորոտութեանն՝ փայլուն պալարօք ի մարմնի. բշտիկ.
splendor, brightness.
Բորոտութիւն ինչ հոգւոյ, կամ արածոյն նշանակութիւն, կամ պաղպաջման. (Ածաբ. աղք.։)
the gaining or procuring one's livelihood;
subsistence, maintenance;
food, victuals;
means, way, remedy, expedient.
Ոչ միայն զկելոյն պաճարանս, այլ եւ առ գիտութիւնս էիցն հասու գոլ բաւականացեալ. (Գր. տղ. թղթ.։)
to provide, to get, to come by;
to try, to endeavour, to remedy, to find means;
— զկեանս, to earn one's livelihood, to provide where with to live.
ՊԱՃԱՐԵՄ ՊԱՃԱՐԻՄ. (լծ. եւ նոյն ընդ թ. պէճէրմէք. եւ ռմկ. ճարել ). Հայթայթել. նիւթել. հնարել. ճարտարել. ի ձեռս բերել. ջանալ.
Պաճարել շահս մարմնոյն։ Ի ձեռն հնարիցս այսոցիկ պաճարեաց. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Պաճարեմ.
ՊԱՃԱՐԵՄ ՊԱՃԱՐԻՄ. (լծ. եւ նոյն ընդ թ. պէճէրմէք. եւ ռմկ. ճարել ). Հայթայթել. նիւթել. հնարել. ճարտարել. ի ձեռս բերել. ջանալ.
Պաճարել շահս մարմնոյն։ Ի ձեռն հնարիցս այսոցիկ պաճարեաց. (Նիւս. կազմ.։)
doll, puppet, baby.
κενοτάφιον, -ια cenotaphium, simulacrum vanum. ըստ եբր. թերափ, թերափիմ. Պաճոյճ պատանօք պատեալն՝ հանգոյն մեռելոյ կամ արձանի եւ խրտուիլակի.
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
Թէպէտեւ յոյժ իցեն բանականագոյն, եւ ամենեւին պաճուճեալք. (Պղատ. օրին. ՟Գ։ 1)
successor, heir, inheritor, descendant;
noble, nobleman, prince, lord.
Պայազատս ազգաց հանգոյն բազմութեան ժամանակին յառաջ բերէին։ Կարգ ըստ կարգէ ի նոյն յեռեալ յարէ զնորին յետնոց պայազատացն զհամար։ Սոցա (այսինքն Մատաթիայի Յուդայ) պայազատք զիշխանութիւնն հրէիցն վերստին նորոգեցին։ Զորոց ամենեցուն իսկ (թագաւորացն Եգիպտոսի) քուրմքն ունէին զմատեանս ... ի պայազատաց ի պայազատս ակւանդեալ։ Ոչ եւս պայազատ ի պայազատէ ի քահանայական ազգէն կային քահանայք Աստուծոյ ... այլ աննշանաւորք ոմանք, եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
to succeed, to inherit;
to make oneself master of, to master, to domineer, to lord, to rule over.
Զթագաւորութիւնն ի սրբոյն Կոստանդիանոսէ պայազատէ Կոստանդիանոս նորին որդին հանդերձ եղբարբք. (Սանահն.։)
succession, inheritance, descent, lineage;
nobility.
Մուրհակաւ ի պարսից խնդրէին զպայազատութիւն աթոռոյն (կաթողիկոսութեան). (Հ=Յ. սեպտ. ՟Թ.։)
superbly ornamented, magnificent, splendid, superb.
Խարիսխ պայծառազարդ Քրիստոսի հաւատոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious.
Անդ սիւնք եկեղեցւոյ պայծառազգեաց վառեալ՝ աստուածածագ հրոյն բորբոքմամբ միացեալք ի լոյսն անշիջանելի եւ սուրբ։ Պայծառազգեաց պսակեալք լուսով փառացն Քրիստոսի՝ ընդ սրբոց առաքելոցն եւ մարգարէիցն պարս. (Խոր. վրդվռ.։)
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
cf. Պայծառազգեստիմ.
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
Transfiguration.
Այսոքիւք տօնիս նկարագրի պայծառակերպութիւն։ Յոյնք զսա Պայծառակերպութեան եւ Պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք Վարդավառ։ Յիրաւի վարդավառ զսա ձայնէ եկեղեցի, եւ պայծառակերպութեան եւ պսակաց տօն. (Խոր. վրդվռ.։)
of a shining aspect, luminous, brilliant.
Սպասս վայելուչս՝ գունագոյնս՝ պայծառատեսիլս. (Կորիւն.։)
of a bright countenance, gay, cheerful, sprightly.
Հրաչեայ սա կոչի վասն առաւել պայծառերես եւ բոցակնագոյն իմն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 21։ 1)
dazzling, hallucination.
Ո՛չ ըստ չափոյ երեւեցելոյն, այլ ըստ տեսողացն կուրութիւն գործէ. որպէս ուրեմն պայղակումնն Պօղոսի աչացն։ Զամենայն փառս նորա առ Պօղոս եղելոյ զպայղակմանն ուսի՛ր. որ զպայղակումնն ոչ եբեր, զիա՞րդ զփառսն բերիցէ զանչափս. (Բրս. թղթ.։ 3)
cf. Պանդոկապան.
Ասացից պանդոկապետ լինել արանցն, որ յամենայնի արիագոյնք (այս ինքն լաւագոյնք) են ի ժամանակի. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)
to curdle, to coagulate as cheese.
Խախացն ոչ այլ ինչ է, այլ ի նոյն կաթանէ յորովայնի գառինն պանրացեալ. (Սանահն.։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
Հրեշտակք մատեան, եւ պաշտէին զնա։ Ոչ եկն պաշտօն առնուլ, այլ պաշտել։ Ե՞րբ տեսաք, եւ ոչ պաշտեցաք զքեզ։ Որք եկին զկնի Յիսուսի ի Գալիլեէ՝ պաշտել զնա։ Պաշտել զսեղանս, զսուրբսն։ Յոտն եկաց, եւ պաշտէր զնոսա։ Զպէտսն իմ՝ եւ որոց ընդ իսն էին, պաշտեցին (կամ պաշտէին) ձեռքս այս։ Մի՛ զոք յիւրոց անտի արգելուլ ի պաշտելոյ զնա։ Ամենայն մարդ զանոյշ գինի յառաջագոյն պաշտէ.եւ այլն։
Յետ հաստատելոյն հաստատութիւն յաւուրն յերկրորդում, պաշտեաց ստուեր նորա զգիշերսն որ զկնի. (Եփր. ծն.։)
defence, protection, guard, auspices, patronage, stay, support, favour;
apology, intercession;
service, office;
ընդ պաշտպանութեամբ օրինաց, under the aegis of the Law.
Առ Աստուած յարձակելն՝ նոցա իմանալւոյն յօժարութեանն է. իսկ միշտ ի յայս պահպանելն՝ է պաշտպանութեանն Աստուծոյ. (Մաքս. ի դիոն.։)
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Ոչ սպասեցին հասանելոյ սովոյն. այլ յառաջագոյն առաքեցին զՊօղոս եւ զԲառնաբաս, զի պաշտօն արասցեն Հրէաստանեացն. (Ոսկ. գծ.։)
ministerial, official;
— օրագիր, official paper, gazette.
Իսկ պաշտօնականին զարդու գերագոյնքն՝ հանդերձ քահանայիւքն՝ դնեն ի վերայ աստուածայնոյն սեղանոյ զսրբազանն հաց, եւ զօրհնութեանն բաժակ։ Քահանայիցն երկոքումբք ոտիւք ծունրդրութիւնքն՝ վեհագոյն քան զպաշտօնականին զարդու միով ոտամբն կրկնելն. (Դիոն. եկեղ.։)
colleague, coadjutor;
fellow-servant, help-mate.
Ուստի եւ սովաւ (Պետրոսիւ) ըստ սմին եւ ի նոյն մարտակցութիւն պաշտօնակցաց սորին՝ նոյն երանութիւն աւետագրեցաւ. (Նար. առաք.։)
cf. Պաշտօնատուն.
Ժողովեալք միահամուռ ի պաշտօնարան տեղւոյն յարկի տանն Աստուծոյ կային. (Ագաթ.։)