Definitions containing the research գործ : 4939 Results

Ատամնախիլ առնեմ

See full entry →

sv.

to extract or draw out a tooth.

NBHL (1)

Հրամայեաց ատամնախիլ առնել. եւ բժիշկն զգործիսն ի ձեռն առեալ, սակաւ խլել զառամունս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)


Ատամնաձեւ

See full entry →

adj.

denticulated, notched, indented;
— գործել, to notch, to break a piece off.


Ատամնառու

See full entry →

adj.

that sets the teeth on edge.

NBHL (1)

Որ ինչ կարծրութեամբ կամ թթուութեամբ խանգարէ եւ անգործ առնէ զատամունս.


Ատեան, տենից

See full entry →

s.

tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.

NBHL (1)

Ատեան կազմել։ Ատեան գործեալ հրապարակակոյտ ամբոխիւ. (Յհ. կթ.։ ՟Ա. Ճ։)


Ատենական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.

NBHL (2)

δικανικός judicialis, forensis Մին յերից ճարտասանական հանդիսից յատենի՝ ի ջատագովել կամ յամբաստանել փաստաբանին զոք կամ զգործ ինչ.

Ճարտասանականն սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի տեսակս. յատենականն, եւ այլն։ Ատենականն վասն անցեալ ժամանակին ունի զգոյութիւն. վասն զի ամենայն որ դատէ, վասն այնոցիկ դատէ զորս գործեաց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)


Արագագնաց

See full entry →

adj.

that walks or goes quick, swift, rapid.

NBHL (1)

Կաղացեալ ի բաւոյ, եւ արագագնաց ի գործս մեղաց. (Եփր. խոստ.։)


Արածեմ, եցի

See full entry →

va.

to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.

NBHL (1)

Երէ վայրի արածեցաւ ի մէջ գազանացն զմարմնոյ կեանս, եւ զհոգեկան բարեգործութիւնս։ Որք արածիմք ընդ ամենայն տիեզերս զիւրն մարմին։ Զայն արածի բանական հոգիս. (Լմբ. սղ.։)


Արական, ի, աց

See full entry →

adj. gr.

male;
masculine;
—ք, cf. Առականք;
—թիւ, odd;
— or արեկան, jaundice.

NBHL (1)

Վեց թիւդ յերկուս ճեղքեալ՝ արականս զնոսա գործէ, երեք գոլով. քանզի երկու թիւն իգական է, եւ երեքն արական. (Մագ. քեր.։)


Արար, ոց

See full entry →

s.

act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.

NBHL (3)

πραγματεία, ποίησις, ποίημα factura, opus, res, tractatio Արարածու. գործած. շինուած. իր. գործ. բանուածք, շէնք, բան. իշ.

γεωργία agricultura Երկրագործութիւն. արդիւնագործութիւն.

Գոյք կոչին եւ արարք եւ ստացուածք կառուցեալ հաստատութեամբ առաքինութիւնք. եւ ըստ առաքինութեան գործ. (Փիլ. լին. ՟Դ 148։)


Արարած, ոց

See full entry →

s.

creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.

NBHL (1)

Ո՛ր եւ է գործ. արար. արարուած մարդոյ.


Արարիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

creator;
author.

NBHL (1)

Արարչի գործ այն է՝ զբնութիւնս առնել։ Երկուց արարչաց զբարւոյ եւ զչարի ի միոջէ հօրէ զծնունդսն համբաւէ. (Եզնիկ.։ եւ Լմբ. հանգ.։)


Արարուած

See full entry →

s.

action;
work, deed;
an act of theatre.

NBHL (1)

ποίημα factura Առնելն, եւ առնիլն. արարք. գործողութիւն. կազմութիւն. եւ Արարեալն գործ. cf. ԱՐԱՐ, եւ cf. ԱՐԱՐԱԾ։ Ի վերացեալն ասի.


Արարչական, ի, աց

See full entry →

adj.

that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.

NBHL (1)

Ունօղ զկարողութիւն արարչագործելոյ կամ առնելոյ զոր ինչ եւ է. արարողական, եւ Արարօղ. արարիչ. գործօղ. կերտօղ. Պատճառ. գտակ.


Արարչակերտ

See full entry →

adj.

made or constructed by the creator.


Արարչակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

associate in the creation.

NBHL (1)

συνδημιουργήσας, συνδημιουργός socius creationis, συγκτίζων simul creans Արարիչ ի միասին. համագործ. որպէս որդի եւ հոգի Սուրբ միով արարչական կարողութեամբ ընդ հօր։ (Ագաթ.։ եւ Շար. ստեպ։)


Արարչատես

See full entry →

adj.

that has seen the creator;
that is seen by the creator.

NBHL (1)

Տեսութեան լուսոյ Հովանի ի լերինն թաբորական արարչատես ներգործեցելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)


Արարչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation.

NBHL (2)

κτίσις, δημιουργία creatio, opificium, structura որ եւ ԱՐԱՐՉԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Ստեղծանելն, եւ իլն. գործ Աստուծոյ. եւ Արարչական զօրութիւն եւ խնամ.

Արարած Աստուծոյ, եւ գործած աստուածային, կամ մարդկային. արարուած. կազմուած.


Արբանեակ, նեկաց

See full entry →

s. ast.

footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.

NBHL (1)

πρύτανης administrator, ὐπουργός minister, προαγωγός perductor, ἁκόλοωθος pedissequus, ὐπήκοος subditus Յարբունս հասել սպասաւոր ժիր. որ եւ կոչի մանուկ, պատանեակ. համբակ. սպասեակ. ծառայ. պաշտօնեայ. որպիսի եւ է սպասահարկու. գործօնեայ. գործակալ. գործակից. կամարար. կամակատար. մատակարար. հպատակ. հետեւօղ. առիթ. միջնորդ.


Արբանեկեմ, եցի

See full entry →

vn.

to serve;
— ցանկութեանց, to be the slave of one's passions.

NBHL (1)

Ախոնդիքն զիա՞րդ զայսպիսի ներգործութիւն տեւէ եւ տոկայ արբանեկել. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)


Արբանեկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

service;
— հարկանեմ, cf. Սպասաւորեմ, cf. Ծառայեմ.

NBHL (1)

Փոյթ յաւանդեալ գործոյն նմա յարբանեկութիւն. (Սարկ. քհ.։)


Արբեցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.

NBHL (1)

Չի՛ք ինչ ի մեղաց՝ զոր գինի եւ արբեցութիւն ոչ գործէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)


Արգասաւոր, աց

See full entry →

adj.

fertile, fruitful, abundant, fecund.

NBHL (2)

Ունակ արգասեաց, այսինքն արդեանց. բարեբեր, եւ աջողակ. արդիւնարար (անձն). արդիւնական (գործ).

Արդասաւոր սերունդ, կամ ջան, աւանդ սոփեր, գործք. (Խոր. առ արծր.։ Պիտ.։ Նար. ՟Հ՟Ե. եւ յիշ։ Երզն. մտթ.։)


Արգասիք, գասեաց

See full entry →

s. pl.

fruit, production;
benediction, grace, favour;
effect, work.

NBHL (2)

ἑργασία, πράγμα opus, res, negotium (լծ. հյ. յարգ, երկք. եւ յն. էրգասի՛ա, գործ. եւ շահ) Արդիւնք. գործ արգոյ եւ շահեկան. արարք օգգակարք. իրք արտադրեալք. վաստակ. բերք. պտուղ. ելք կամ հանգամանք իրաց.

Զաւանդս արգասեաց երկրագործութեան։ Յընդունակութիւն արգասեաց հոգեւոր սերմանդ. (Նար. ՟Թ. ՟Լ՟Դ։)


Արգել

See full entry →

s.

binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.

NBHL (2)

Քանզի ի շուրջ բնակելոց ազգացն արգել լինէր, մնաց գործն անկատար. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Ձեռն ի գործ արկեալ ի պաշարումն եւ յարգեալ արկանել զնոսա. (Եւս.։ քր. ՟Ա։)


Արգելում, ելի

See full entry →

va.

to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.

NBHL (2)

Խրատեսցէ զքեզ արգելուլ ի գործոց չարեաց. (Վեցօր. ՟Զ։)

Արգելեալ չարութեան լինէր գործ. (Պիտ.։)


Արգոյ

See full entry →

adj.

important, considerable;
efficacious;
working;
— օր, a working day.

NBHL (2)

որպէս յն. ἑνεργής, ἑνεργός (ի է՛րղօն. որ է գործ) efficax, acer Ներգործական. գործունեայ. ազդոյ. կարեւոր. արդիւնական. եւ Գործողական.

ՕՐ ԱՐԳՈՅ, է Օր գործոյ. լուր օր, բանի օր.


Արդար, ոց

See full entry →

adj. adv.

just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.

NBHL (2)

δίκαιος justus, aequus (ի բառէս արդ. արդակ. հարթ. եւ այլն. իբր արարօղ կամ արարեալ հարթ եւ յարդարուն օրինակաւ) Զանձանց ասի որպէս իրաւարար. ուղղադատ. ուղղագործ. բարի. բարեպաշտ. անմեղ. անպարտ. աննենդ. անկեղծ. հաւատարիմ. անաչառ. զոր օրինակ,

Արդար ուսումն, կամ քարոզութիւն, հաւատ, ձեռնադրութիւն, բան, լուր, զսողութիւն, աչք, միտք, գործք, վաստակ, վաճառականութիւն. (Փարպ.։)


Արդարագնաց

See full entry →

adv.

just, upright, honest, innocent.

NBHL (1)

ԱՐԴԱՐԱԳՆԱՑ ԱՐԴԱՐԱԳՆԱՑԻԿ. Որ արդարութեամբ գնայ. արդար. արդարագործ. բարեգործ. Աստուածապաշտ.


Արդարագնացիկ

See full entry →

cf. Արդարագնաց.

NBHL (1)

ԱՐԴԱՐԱԳՆԱՑ ԱՐԴԱՐԱԳՆԱՑԻԿ. Որ արդարութեամբ գնայ. արդար. արդարագործ. բարեգործ. Աստուածապաշտ.


Արդարադատ

See full entry →

adj.

thatjudges equitably, just, equitable.

NBHL (1)

Ի զարդ եւ ի յարդ եւ ի կերպարանս ածէր։ Ի պէսպէս կերպարանս եւ ի զարդս եւ ի յարդս։ Արարչի այն գործ է՝ զբնութիւնս առնել, եւ ոչ միայն արդս եւ զարդս։ Զարդուց եւ արդուց։ Ոչ միայն արդուց եւ զարդուց արարիչ է, այլ յոչնչէ առնել բաւական. (Եզնիկ.։)


Արդարակ

See full entry →

adj.

just, equitable, upright, innocent.

NBHL (1)

Արդարակ հատուցումն, կամ վարկ, կշիռ, տուդանք, իրաւունք, մատակարարութիւն, գործք։ Եւ ի խօսելն ի բերանոյ աբելի.


Արդարանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to justify one's self, to prove one's innocence;
to be justified.

NBHL (1)

δικαίομαι justificor Արդար լինել կամ գտանել ի բանս եւ ի գործս. սրբիլ մաքրիլ ի մեղաց, հաճոյ լինել Աստուծոյ. եւ Իրաւունս ունել.


Արդարասէր

See full entry →

adj.

that loves justice, just, upright.

NBHL (1)

Զարդարասէրսն առաւելուն ի բարի գործս։ Կամի՝ զի կացցուք արդարասէրք. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի։)


Արդարացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

adj. adv.

just, equitable, legitimate;
justly, legitimately.

NBHL (1)

Զգաստացեալ՝ ողորմութեան արդարացւոյ հանդիպի, եւ թողութեամբ մեղաց։ Որ արդար ունակութիւն ունի, արդարացիս գործէ. (Նիւս. բն. ՟Ա. ՟Լ՟Ա։)


Արդարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.

NBHL (4)

δικαιοσύνη, δικαίωμα justitia, aequitas Արդարն գոլ եւ Գործ արդարոյ. որպէս երբ. խագ, այսինքն իրաւունք. եւ որպէս ձատէգ, ձատագա, այսինքն արդարգործութիւն. բարեգործութիւն.

Այլ որպէս հանրական առաքինութիւն՝ է Ուղղուի, եւ ամենայն գործ բարի.

Բերեալ զգործս վաստակից արդարութեանցն. (Ագաթ.։)

Արդարութիւն իմ նուազեալ, մեզանքն յայտնեցեալ։ Ի չարագործութենէ յարդարութիւն. (Նար. ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։ Տե՛ս եւ Եզեկ. ՟Գ 20։)


Արդեօք

See full entry →

adv.

perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !

NBHL (1)

Արդեօք ծանի՛ր եւ ի մի՛տ առ, թէ վասն որո՞յ գործոյ կոչեցար. (Ճ. ՟Ա.։)


Արդի, դեաց

See full entry →

adj.

present, new, recent, modern;
— ծնեալ, newly born;
—ք, the moderns.

NBHL (1)

Բարի գործս ստանան անձանց՝ զարդիս եւ զապառնին. (Յճխ. ՟Ը։)


Արդիւն

See full entry →

cf. Արդիւնք.

NBHL (7)

ԱՐԴԻՒՆ. եւ ԱՐԴԻՒՆՔ. ἕργον, πράγμα, ἁπόδειξις. opus, res, demonstratio. Գործ յառաջ եկեալ յի՛նչ եւ է պատճառէ. իր. իրական ինչ. իրօք կատարումն. վաստակ. ներգործութիւն. հանդէս եւ ցուցակութիւն գործոյ. յօրինուած. կազմութիւն. գոյացութիւն. զանգուած. գործք, բան. իշ, ամէլ, ֆիիլ.

Քանզի գործոյ եւ արդեան օրինակ է ձեռնն. (Մեկն. ղեւտ.։)

Հրամանն այն արդեամբք եւ գործովք յանկ ելանէր. (Կորիւն.։)

Նոքա բանւք հրամայէին, եւ մեք գործովք զարդիւնսն կատարէաք. (Եղիշ.։)

Ըստ կամելոյն զգործն արդեանցն կատարէ. (Եզնիկ.։)

ԱՐԴԵԱՄԲՔ. որ եւ ասի ԱՐԴԵՕՔ. Իրօք. իրապէս. իսկապէս. գործնականապէս.

Ոչ անվճար (այսինքն անգործ) կամեցաւ թէ լիցի զմարդկային միտսն լինել ի բնութիւնս, այլ՝ ներգործել, եւ արդիւնքն (կամ արդեւք, արդեօք) լինել իւրաքանչիւր ոք որ անկ իցեն նմա. (Փիլ. լին. ՟Դ. 90. Փիլ. լծ.) մեկնէ, արդիւնականս։


Արդիւնական, ի, աց

See full entry →

cf. Արդիւնաբեր.

NBHL (1)

Արդիւնական գործս պիտոյից իմաստաւոր խորհրդով գործել. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Արդիւնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be carried into effect, to produce some effect or fruit.

NBHL (1)

Այս խորհուրդ թշնամեացն մի՛ արդիւնասցի գործով. (Լմբ. սղ.։)


Արդիւնատրեմ, եցի

See full entry →

va.

to fructify, to bear fruit, to make a favourable impression, to be advantageous.

NBHL (1)

Արդիւնատու առնել. արդիւնագործել. ներգործել.


Արդիւնարար, աց

See full entry →

adj. s.

fruitful;
husbandman

NBHL (6)

γεωργός (յորմէ անունս Գէորգ). agricola Որ առնէ արդիւնս՝ գործելով յանդաստանս. արդիւնագործ. երկրագործ. մշակ. վաստակաւոր ժիր եւ փոյթ ի գործ հասարակաց.

Եթող այգէգործս եւ արդիւնարարս, (կամ յայգեգործս եւ յարդիւնարարս). (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե 12։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ 16։)

Յարդիւնարար գործնականին, եւ ի յիմաստ տեսականին. (Յիսուս որդի.։)

Արդնւնարարաց գործք. յն. մի բառ γεωργία agricultura երկրագործութիւն. (Կոչ. ՟Ե։)

Երկիր որ գործեալն է՝ բերէ արդիւն շահեկան արդիւնարարաց. (Եփր. եբր.։)

Սերմանեաց ի նմա զբուսական զօրութիւն ... եւ բազում արդիւնարար ներգործական զօրութեամբ վերաբերեաց ըստ ինքեան. (Եղիշ. դտ.։)


Արդիւնաւոր, աց

See full entry →

adj.

meritorious, useful, fruitful.

NBHL (2)

ἑνεργός efficax, χρήσιμος utilis cf. ԱՐԴԻՒՆԱԿԱՆ՝ ըստ որում ասի զիրաց. (եւ ո՛չ զանձանց, որպէս վարեն յետինք իբր ռմկ). Ըստ յն. ներգործական, եւ պիտանի. շահեկան. արգասաւոր.

Ըստ ներգործութեան եւ արդիւնաւոր գալստեան. (Մաքս. եկեղ.։)


Արեւելեայ, եայց, եաց

See full entry →

adj. s.

Oriental;
—ք, արեւելիք, the orientals;
the eastern regions.

NBHL (1)

Զարեւելեայ տնկագործութեանն վերակացութիւն. (Պիտ.։)


Արթնական, ի, աց

See full entry →

adj.

watchful, vigilant.

NBHL (1)

Քնով (ագամ) զգործեցեալ զարթնականին իէջ բերէ զգործ. (Ագաթ.։)


Արթնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

watch;
want of sleep;
vigilance, diligence, precaution, care.

NBHL (2)

Արթնութիւն է լուծումն քնոյ, կենդանւոյն շարժութիւն ի բնաւորականն իւր ներգործութիւն. (Վահր.)

Զգործս մշակացն արթնութեամբ. (Ագաթ.։)


Արժանահաւատ

See full entry →

adj.

credible, wo thy of being believed, faithful, worthy to be trusted or believed.

NBHL (1)

Ի նոյն ինքն յամենեցունց Աստուծոյ գործոցն, որ արժանահաւատալին է. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ.)


Արժանաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dignity, merit.


Արժանափառ

See full entry →

adj.

worthy of glory, that deserves to be glorified.

NBHL (1)

Արգասաւոր ի բազում գործս արժանափառս. (Խոր. ՟Ա 1։)


Արժանի, նւոյ, նեաց

See full entry →

adj. adv.

worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.

NBHL (3)

Քահանայապետութեան ինչ արժանի գործ ոչ գործէր։ Գեղեցիկ խորհուրդս զարժանի հասակին։ Երազ պատմել արժանի ժամանակին։ Ոչինչ արժանի մահու կամ կապանաց ունէր վնաս.եւ այլն։

Գործել զարժանին եւ զիրաւն։ Արժանի ընծայիւք, կամ պատարագօք։ Արժանի ամրութիւն։ Արժանի գործոցն հատուցումն։ Առանց սոցա անկար է լինել ինչ յարժանեաց. (Յճխ.։ Խոր։ Պիտ.։)

Ըստ արժանեացն ընկալցին զհատուցումն։ Ըստ արժանեացն էհատուցումն առ բարեգործսն եւ արդարս. (Յճխ. էբ. ՟Ի։)