the rhetorical art, rhetoric, oratory.
Ելից զլեզուն հռետորութեամբք վասն քրիստոսի. (Շ. յկ.։ ՟Խ՟Դ։)
stock-holder;
bursar scholar, exhibitioner.
Որ կերակրի յարքունի ռոճկաց. եւ այնպիսի կերակուր.
cf. Հռովմ.
ՀՌՈՎՄ կամ ՀՌՈՄ. որպէս անուն քաղաքի. ώμη Roma. տե՛ս (Բռ. յտկ. ան։)
Զյունաց աշխարհ, եւ զհռոմոց քաջ գիտեմ. (Ագաթ.։)
roman, latin;
Rome;
—ք, the Romans.
ՀՌՈՎՄ կամ ՀՌՈՄ. որպէս անուն քաղաքի. ώμη Roma. տե՛ս Բռ. յտկ. ան։
latin;
in latin.
Յունարէն եւ հռոմայերէն իմաստութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
roman.
famous, renowned, celebrated, far-famed.
Տաճար հռչակաւոր։ Տաճարն այն մեծ եւ հռչակաւոր։ Հռչակաւոր անուն։ Հռչակաւորն երկրի տեսարան. (Խոր. ՟Գ. 35։ Ածաբ. մակաբ.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)
εὑκλεής, ἑπίσημος, περιβόητος celebris, insignis, illustris, pervulgatus, decantatus. Որ ոք կամ որ ինչ ունի զհռչակ անուան կամ գովութեան. հռչակեալ. հռչակելի. մեծահբամաւ. անուանի. երեւելի. ականաւոր. նշանաւոր. հոյակապ.
praiseworthy, commendable, laudable.
Հռչակելին սոկրատէս, կամ անուն, կամ առաքինութիւն։ Հռչակելի զարմանագործութեամբ, կամ գովութեամբ։ Զյոյժ հռչակելին ճարտասանաց զդիմոսթենէս. (Պիտ.։)
cf. Հռչակեցուցանեմ.
Անուն քաջութեան նորա հռչակէր ընդ ամենայն երկիր. (Ճ. ՟Ա.։)
Բարի է բնաւն որպէս ինքն (արարիչն) ետես եւ հռչակեաց։ Նափորտն վտաւակ զարքունական պատիւն հռչակէ։ Զքրիստոս գիրք սուրբ յայտնապէս հռչակեցին վասն կենդանեաց մեռեալ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to make famous, to trumpet, to sound the fame of, to praise, to exalt;
to publish, to divulge, to make public, to noise or rumour abroad;
to chant, to celebrate, to solemnize.
Անսուտ բանիւ զնոցայն հռչակեցուցանեն զառաքինութիւնս։ Զորոյ գովութիւնն տէրունեան մատեանք հռչակեցուցանեն պանծալիս. (Պիտ.։)
giant.
Զհսկայազուն հասակ (տրդատայ). (Թղթ. դաշ.։)
Հսկայազունք էին եւ քաջք. (Վրդն. օրին.։)
gigantic, huge, colossal, colossean;
— անդրի, colossus, colosse, colossal statue.
cf. Հսկող.
ՀՍԿԵՑՈՂ ՀՍԿՈՂ. γρηγόριος, ἑγρήγορος, γρηγορῶν, ἅγρυπνος vigil, vigilans. Որ սկէ. արթուն. զգաստ. տքուն. տքնօղ. որ ըստ յն. ղրիղօ՛րիօս. յորմէ՝ Գրիգոր, Գրիգորիոս.
Արթուն մտօք ըստ հըսկողին. (Յիսուս որդի.։)
watchful, vigilant.
Արթուն մտօք ըստ հըսկողին. (Յիսուս որդի.։)
ՀՍԿԵՑՈՂ ՀՍԿՈՂ. γρηγόριος, ἑγρήγορος, γρηγορῶν, ἅγρυπνος vigil, vigilans. Որ սկէ. արթուն. զգաստ. տքուն. տքնօղ. որ ըստ յն. ղրիղօ՛րիօս. յորմէ՝ Գրիգոր, Գրիգորիոս.
cf. Հսկութիւն.
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)
Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)
fire-mouthed.
Ունօղ զբերան հրեղէն. յորոյ ի բերանոյ հուր ելանէ. եւ Հրաշունչ.
phlegethon.
Հրոյ եւ բոցոյ ունակ կամ վայր.
ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.
ՀՐԱԲՈՒՂԽՔ ա. Բղխմունք հրոյ. հրեղէն անձրեւք.
cf. Հրահար;
—ք, fire-arms, guns, muskets, rifles;
artillery, ordnance.
Հրազէն նշանն տէրունական. (Ասող. ՟Գ. 7։)
very poisonous.
Որ ունի զթոյն հրեղէն.
renouncing, abdicating, resigning, taking leave of;
resignation;
leave of absence;
տալ — ողջոյն, to take one's leave, to say good-bye, to bid farewell to;
— կեանք, retired or solitary life.
Ամենայն աստուածաշունչ գրոց գրեթէ հրաժարական ողջոյն տուեալ. (Պրպմ. (որ է բարեաւ մնալ ասել։))
cf. Հրաժարումն.
Հրաժարութիւն ի սատանայէ։ Հրաժարութիւնք եւ այլն։ Զամենայն հրաժարմունսն ունի յինքեան. (Սարգ. ՟Բ. ՟Ա։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)
renouncing, giving up, resignation, renunciation, abdication;
dismission;
departure from this life, decease, death;
monastic life;
—ումն յանձնէ, ի կամաց անձին, resignation, self-denial, thorough self-forgetfulness, abnegation.
Հրաժարութիւն ի սատանայէ։ Հրաժարութիւնք եւ այլն։ Զամենայն հրաժարմունսն ունի յինքեան. (Սարգ. ՟Բ. ՟Ա։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կատարեալ հրաժարումն է՝ զաննախանձութիւն ուղղել եւ առ կեալն, եւ զվճիռ մահուն ունել։ Արդ է հրաժարումն՝ լուծումն ի նիւթական կապանացս. (Բրս. հց.։)
full of fire, ardent, burning.
Հորվ լցեալ կամ լի. որ ունի յինքեան զհուր. եւ Հրախուռն, կամ հրագոյն. հրակերպ.
diffusing or spreading fire.
Հրածորան աստուածային լուսովն զուարճացեալ լցեր զառաքեալսն։ Այսօր ի շրթունս հողեղինացն հրածորան հեղեալ ի յերկնից. (Շար.։)
cf. Հրակերպեան.
Ոսկեփառ եւ հրակերպ շքով։ Հրակերպ աչք, դէմք, ձայն աստուծոյ, անքուն որդն. (Նար. խչ.։ Լմբ. յայտն.։ Ճ. ՟Ա.։ Վրդն. ել.։ Մարաթ.։)
fire-like, flame-shaped;
— դասք or հրակերպեանք, angels.
Այսօր ցնծացան պարունակք հրակերպեան զուարթնոցն. (Շ. տաղ.։)
cf. Հրակիզեմ.
Այսօր աստուածաշունչ քնարն յովհաննէս ի գլուխ ահաւոր եւ հրակէզ մերձենայր. (Թէոդոր. կուս.։)
instruction, tuition, education, discipline, teaching;
knowledge, information;
regulations;
system, rules;
diet, regimen, low diet;
—ք զինուորութեան, military discipline;
—ք զինուորաց, military exercises;
evolutions;
ի —ս կրթութեան վարժել զզօրս, to exercise, to drill soldiers;
—ք մարմնոյ, bodily exercises.
Հրահանգիցն աղագաւ առ մանկունս։ Հրահանգիւք կրթութեամբ։ Ըստ քերթողական հրահանգաց։ Ի հրահանգս կրթութեան. (Պիտ.։ եւ Յհ. կթ.։)
Իբրեւ զկրթութիւն եւ զհրահանգ ունել իմսատութեան ի տան. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
instructive;
instructing;
instructor, teacher, tutor.
Պարգեւառին ի թագաւորաց ուսուցանեն հրահանգօղքն՝ երկրպագութեամբ շնորհ ունել. (Խոսր.։)
red-seeded (pomegranate).
Կարմրահատ հրահատ. (Մագ. ՟Ը։ Է եւ յատուկ անուն մարդոյ։)
fire spreading, shedding fire on.
Հրահոսան բաժակ, կամ վտակք, կամ գետք, եռանդմունք. մեքենայք, աղբիւր. (Ժմ.։ Շար.։ Խոր. հռիփս.։ Մանդ. ՟Ը. ՟Ժ. Ճ. ՟Ա.։ Բենիկ.։)
pyramid;
cf. Հրակերպ.
πυροειδής igni similis πυραμίς pyramis, figura in conum velut flamma ignis. Որ ունի զձեւ հրոյ կամ բոցոյ. բրգաձեւ. մանաւանդ՝ հրատեսիլ. հրակերպ. հրեղէն. լուսափայլ. լուսաճաճանչ.
Հուրն հասաւ հոմանունակին հրաձեւի։ Բոցագոյն է աշունն, զհրաձեւն ցրտացուցանելով. (Փիլ. լին.։)
command, authority.
Զառաջնորդութիւն վերակացութեանն տէրունական տանն հրամանատարութեանն. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
cf. Հրամանատրութիւն.
Կալ ըստ աստուածային հրամանատուութեան ի հնազանդութիւն թագաւորացն։ Յաստուածային հրամանատուութենէն թռչնոյ՝ ժամ էր այնուհետեւ հաւուն խօսելոյ. (Փարպ.։)
burnt, consumed by fire;
burning, consuming by fire.
Կոչեցաւ անուն տեղւոյն այնորիկ հրայրեաց։ Ի հրայրեացսն եւ ի փորձութեանն։ Սով եթէ լինիցի, կամ թէ հրայրեացք. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 3։ Օր. ՟Թ. 22։ Ղեւտ. ՟Ժ. 6։ ՟Գ. Թագ. ՟Ը. 37։)
burning;
conflagration, fire, flames.
Աւերեն զտունն հրայրեցութեամբ։ Հրայրեցութեան, կամ շարժման. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։ Սահմ. ՟Թ։)
Զայն հրայրեցութիւն՝ հանդերձ պահօք մտեալ՝ կոխէին մանկունքն. (Բրս. պհ.։)
cf. Սքանչելագործ.
Նոյնպէս հրաշագործն ի կարմիր ծովուն արար. (Վրդն. ծն.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
θαυμάσιος, θαυμαστός mirus, mirificus, miraculosus, stupendus. Սքանչելի. արժանի հրաշանալոյ, եւ հրաշիւք լի. սխրալի. գերագոյն. աննման. վսեմ. եւ Անակնունելի. խիստ զարմանալի, խելքէ վեր.
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
Ուրեմն ոչ ընդունիցի ունկն իմ հրաշակերտս ի նմանէ։ Որ առնէ զմեծամեծս եւ զհրաշակերտս։ Հասանէ փառաւորաց եւ հրաշակերտաց. (Յոբ. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 9։ ՟Լ՟Դ. 24։)
wonderfully painted;
magnificently embroidered;
*very clever (painter).
Զգեստս արքունականս ոսկէճամուկս եւ շղաշատեռն հրաշանկարս. (Յհ. կթ.։)
very luminous, brilliant, resplendent.
Հրաշապայծառ երանգաւ գունեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
very honourable.
Ծնունդք վեհից մեծափառք եւ հրաշապատիւք. (Նար. ՟Լ՟Է։)
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
Անունն յառաջագոյն նշանակէր, որ ինչ յապայ լինելոց էին հրաշափառութիւնքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
fire-eyed.
Որոյ աչք իցեն որպէս հուր. ... մանաւանդ որպէս յատուկ անուն.
cf. Կրակապաշտ.
Եթէ ոչ ակն առեալ էր իմ սրբուհւոյդ նունեայ, կրէիր դու զպատուհասն հարց քոց հրապաշտից։ Քո՛ է տէր յաղթութիւն, եւ ո՛չ հրապաշտից եւ ամբարտաւանից. (Պտմ. վր.։)
public orator, haranguer, preacher;
tax-collector, tax-gatherer.
Տասանորդիչք, եւ հրապարակաբանք զքաղաքս ունին. (Ոսկ. սղ.։)
δμήγορος concionator եւ φορολόγος tributi exactor. Որ խօսի ի հրապարակի, եւ որ քաղէ զհարկ արքունի.
democratic.
Բաժանումն այսպէս լինելով՝ միջոց թերեւս ունիցի միիշխանական եւ հրապարակակալական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)