cf. Բազմագով.
cf. ԲԱԶՄԱԳՈՎ. կամ Բազում գովեստից արժանի.
very mild, merciful, full of fondness, compassionate.
Բազմագութ խնամով սնուցանէին (տարերք բանիւ տեառն) զիմաստիցն զարմն. (Պիտ.։)
that has many colours or shapes, diverse, multifarious.
Բազմագունակ չարչարանք, կամ չարիք. (Ճ. ՟Ա.։ Նչ. եզեկ.։)
of several colours or shapes, diverse, multifarious;
— ակն, succinum (yellow amber), cf. Սաթ.
Որպէս Բազմագունեան, կամ բազմաբիծ եւ բազմագունակ. ազգի ազգի. զանազան.
of several, ages;
— հնութիւն remote antiquity;
— ժամանակ, a long suite of centuries.
that is carefully nourished, of which much care is taken.
πολύτροφος alimenti abundans Առատ կամ լի դարմանօք, քաջ բուծիչ ամենայն փութով, եւ բուծեալ.
Ի խնամս բազմադարմանս վայելեսցէ յուսով երանելի կենացն։ Բազմադարման երախտիքն. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Ա։)
who is possessed by demons;
idolator of many gods.
πολυδαίμων, δεισιδαίμων multos habens daemonios, superstitiosus Որ ունի կամ պաշտէ զբազում դեւս.
polyedrical;
equivocal;
multiform, diverse, manifold, multifarious;
of many different manners.
πολυπρόσωπος multas habens facies, multiformis Ունօղ զբազում դէմս, կամ զպէսպէս կերպարանս. քառակերպեան. բազմաչեայ. շատ դէմք ունեցօղ.
Բազմադէմ տեսչութեամն խնամէ զարարածս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Չարչարեցայ պէսպէս տեսլեամբք բազմադէմս. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
cf. Բազմադէմ.
Մշակք բազմադիմի աշխատութեամբ վաստակոց յարդարին։ Բազմադիմի են սերմանք բարւոյն ի մարդիկ. (Յճխ.։)
Եւ քանզի բազմադիմի է նահատակութեանդ անուն, եւ նա բազմադիմի շնորհս բաշխէ ամենացուն. (Եղիշ. ՟Ա։)
Բազմադիմի սքանչելագործութիւնք, կամ ջանք, կիրք, կամ փոփոխութիւնք, անկողինք. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Փարպ.։)
Հա՛յր մեր ... փրկեա՛ զմեզ. ամենայն ուրեք բազմադիմի բանիւս այսուիկ հրամայէ (Քրիստոս) վարել։ Յամենայն կողմանց առնիցէ բազմադիմի զճառն. յն. բազմաւորական բանիւ. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
of many doors.
πολύπυλος multas portas habens Ունօղ դուռն բազում. որոյ են բազում մուտք կամ առաջք. բազմիմաստ. շատ դռներով.
Մի մի ի բանից անտի առաքելոյ բազմադուռն է, սակայն ոչ եթէ հարկ վտանգի է ինձ ելանել ընդ ամենայն դրունս նոցա. (Եփր. հռ.։)
very various, of many kinds.
Մարդիկ ինքեամբ ձգեն խորհուրդս խորհուրդս բազմազան, եւ խնդիրս ամբաւս. (Ածաբ. ժղ.։)
Չարիս բազմազանս ամենեցուն հասիս բազմազանս ամենեցուն հասոյց. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Ի բազմազան շնորհէն լցեալ կատարեցաւ վայելչութիւն կենցաղւոյս։ Բազմազան ինչք, կամ բուսակք, կամ հալածանք։ Մրցանակք բազմազանք. (Պիտ.։)
Բազմազան կերակրել. այսինքն զանազան կերակրովք, կամ բազմօրինակ. (Պիտ.։)
great variety, diversity.
Զի մի՛ ոք բազմազանութեամբ ընդ իմանալւոյն խառնեսցի. (Նիւս. կազմ.։)
Զբազմազանութեամբ թղթոցն զանց արարեալ. (Սոկր.։)
Բազմազանութեամբ (գիտութեանց՝) ... քան զամենեսեան ամենեքումբք էր զօրաւոր. (Ածաբ. կիպր.։)
Որպէս զի ուսցուք զգալեօք պատկերօք զերկնայինսն, եւ բազմազանութեամբ զծածուկսն. (Լմբ. պտրգ.։)
tbat is adorned magnificently;
that has many ornaments.
πολύκοσμος, -ον valde ornatus, comptus Բազում զարդս ունօղ, կամ ունելով. բազմօք զարդարեալ. շքեղ. բարեզարդ. զարդարուն.
Շինեցաւ նարեկ յըռշտունեաց գաւառին՝ նոյն կարգադրութեամբ, բազմազան, պաշտօնապայծառ երգեզողօք, եւ գրական գիտողօք. (Ասող. ՟Գ. 6։)
Հրամայեաց (Աստուած զտաճարն) մեծաշուք բազմազարդ (յն. բազում պատուասիրութեամբ) կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Սեղան բազմախորտիկ եւ բազմազարդ՝ ո՛չ երբէք անուշութեամբ լինի ճաշակելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
that has many children.
Ուրա՛խ լեր դշխոյ՝ հարսն պանծալի, բազմազաւակ կուսութեամբ բերկրեալ. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Զամուլն (արար) բազմազաւակ. (Գէ. ես.։)
copious, abundant.
Բազմազեղ հոսմամբ։ Ի բազմազեղդ քո սեղանոյ. (Նար. ՟Հ՟Դ եւ ՟Լ՟Է։)
Ամենիմաստ ամենից հայր՝ բազմազեղ՝ խնամող։ Որ զբազմազեղ ներողութիւնդ քո ցուցեր. (Շար.։)
Արքայն Սմպատ՝ բազմազեղ նախախնամութեամբ յինքն զնա ածէր յանձանձէր. (Յհ. կթ.։)
Բազմազեղ տեսարան (ժողովոյս). յն. յորդահոսան, կամ բազմակարկաջ. իբր բազմամբոխ։ (Կիւրղ. ի կոյսն.)
cf. Բազմազեղ.
full of pleasures, very amusing.
Բազմազուարճ սաղմոսերգութեամբ հանգուցին ի վկայարանի. (Յհ. կթ.։)
very strong, very powerful;
numerous army.
πολυδύναμος multipotens, praevalens Որոյ բազում է զօրութիւն, մեծազօր. բազմապատիկ զօրութեամբ. հզօր. զօրեղ առ բազում ինչ.
Արտաքուստ բազմազօրուն պատեալ պաշարել կամեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
very numerous.
πολυάριθμος numerosus, multiplex Բազում թուով. բազմահամար. յոգնահամար. անհամար. շատ, շատւոր.
Բազմաթիւ պաշտօնէիւք։ Բազմաթիւ բնութիւն, կամ զարմ, կամ բարիք. (Նար.։)
Եւ ոչ զառ ի նմանէ չարեացն սահման կարօղ եմք գիտել՝ բազմաթիւ լինելովս. (Լմբ. պտրգ.) իմա՛ զբազումս ի չարեացն թուելով. կամ վասն բազմաթիւ լինելոյ սոցա։
very wrong;
perverse.
πολύτροπος obliquus, versipellis Խեղաթիւր. բազմադարձ. կամակոր. ոլոր մոլոր, ծուռումուռ, կեղծաւոր.
populous, numerous;
great assembly, meeting, party;
crowd, multitude.
πολύοχλος frequens, hominum multitudine abundans Ուր իցէ ժողով կամ ժողովուրդ բազում. մարդաշատ. բազմամարդ. բազմամբոխ. մարդիկը շատ.
Բազմաժողով մարդկութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 4։)
Բազմաժողով լսօղք, կամ ինչք. (Պիտ.)
ԲԱԶՄԱԺՈՂՈՎ գ. Բազում կամ մեծ ժողով.
Ի բազմաժողովս արդարոցն, ի բազմականս Աբրահամու. (Ագաթ.)
of many chords.
πολύχορδος multas habens chordas Ունօղ զբազում լարս, կամ աղիս.
polyglot.
πολύγλωσσος, -ττος qui multarum linguarum est Ուր իցեն այլ եւ այլ լեզուք կամ բարբառք.
surgy, billowy, tempestuous, agitated.
Ծովն օրինակէ զայս բազմալի կենցաղս. Զխռովական կեանս եւ զբազմալիս՝ ծովու նշանակէ անուամբ. (Լմբ. յայտն.։)
Որ աստուածային սիրովն ամրացեալ իցէ, բազմալեաց կենցաղոյս վերագոյն է. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ.) տպ. բազմալեայ։
ԲԱԶՄԱԼԻ. ա. Իբր Լի բազմութեամբ. կամ յոյժ լի. առատ.
full of lights.
Բազմալոյս ճառագայթ. Բազմալոյս անյայտ մարգարիտ։ Բազմալոյս առաքինութեամբ պճեալ. (Խոր. հռիփս.)
that deceives or that is much or often deceived.
πολυπλανής, πολύπλανος erroris plenus Լի խաբէութեամբ. յոքնապատիր. մոլար. խաբեբայ. որ ստէպ խաբէ կամ խաբի.
Բազմախաբ բանք, կամ մոլորութիւն. (ՃՃ.։ Ասող.։)
composed of various materials.
որ եւ ԲԱԶՄԱԽԱՌՆ. Բազմօք ընդ միմեանս խաղաղեալ կամ խաղացեալ, այսինքն աղխաղխեալ, խառնեալ, զօդեալ. իբր յն. πολύζυγος եւ այլն. եւ կամ Հալեալ ի միասին եւ ձուլեալ. խառնակ ի զանազան իրաց.
damp weather;
wet, rainy weather.
moistening, wetting.
ὐγροποιός humidum faciens. Որ խոնաւ առնէ, կամ առթէ զխոնաւութիւն. մակդիր լուսնի. կամ Լուսնական.
to damp, to moisten;
to wet, to steep, to bathe.
cf. ԽՈՆԱՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ, cf. ԽՈՆԱՒԵՄ, cf. ԽՈՆԱՒԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ὐγραίνω, καθυγραίνω madefacio, humecto, irrigo. Տալ խոնաւանալ. տամկացուցանել. թանալ. թրջել.
Եւ ոչ ջերմին շիջեցելոյ՝ յաղթութեամբ խոնաւողին. (Նիւս. կազմ.։)
Օդքն՝ են որ ցամաքեցուցանեն, եւ են որ խոնաւեցուցանեն զերկիր եւ զբոյսս. (Յճխ. ՟Է։)
cf. Խոնաւեմ.
ԽՈՆԱՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԽՈՆԱՒԵՄ ԽՈՆԱՒԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ὐγραίνω, καθυγραίνω madefacio, humecto, irrigo. Տալ խոնաւանալ. տամկացուցանել. թանալ. թրջել.
Եւ ոչ ջերմին շիջեցելոյ՝ յաղթութեամբ խոնաւողին. (Նիւս. կազմ.։)
Օդքն՝ են որ ցամաքեցուցանեն, եւ են որ խոնաւեցուցանեն զերկիր եւ զբոյսս. (Յճխ. ՟Է։)
humidity, damp, moisture, wet;
humour, radical moisture.
ὐγρασία, τὸ ὐγρόν humiditas, humidum, humor. Խոնաւ եւ գէճն գոլ. լուծութիւն հիւթոյ՝ որպէս ջրոյ. հակակայ չորութեան կամ ցամաքութեան. թացութիւն.
Պտուղն քարշելով զխոնաւութիւնն՝ ծառոյն միջնորդութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ամենայն երանք գարշացին խոնաւութեամբ. (Եզեկ. ՟Է. 17։)
cf. Խոնաւ.
Այն՝ որ ցամաքոյինքնարդեօք ծանունք. (Պղատ. տիմ.։)
Գինւոյ եւ իւղոյ, եւ ամենայն խոնաւուտն կոչեցելոցն պտղոց։ վերածխութիւն ի խոնաւուտից. (Նիւս. բն.։)
Ի խոնաւուտ ժամանակի։ Խոնաւուտ ժամանակաւգոլորշիքելանեն յերկրէ. (անյ. եւ Շ. բարձր.։)
Լուսին իմանամք զերկրաքարշ եւ խոնաւուտ խորհուրդս։ Խոնաւուտ հեշտութեանց արարօղ դեւքն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. յայտն.։)
running string for drawers & trowsers.
ԽՈՆՃԱՆ կամ ԽՈՆՋԱՆ. Որպէս թէ ծայրք ղենջակի պատեալք ընդ մէջս. Կապ վարտեաց կամ անդրավարտեաց.
Ձեռս յետս կապելով, եւ զխոնճանունսն (կամ զխունջանունսն) կնքելով. (Եղիշ. ՟Բ։)
fatigue, lassitude, weariness.
Փախուցեալ ի ձմերային խոնջութենէ՝ համարի հանգստեան հանդիպել. (Աթ. ՟Ը։)
Բազում աշխատութեամբ եւ յածաչու խոնջութեամբ տարակուսեսցիս. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
cf. Խոնջութիւն.
Փախուցեալ ի ձմերային խոնջութենէ՝ համարի հանգստեան հանդիպել. (Աթ. ՟Ը։)
Բազում աշխատութեամբ եւ յածաչու խոնջութեամբ տարակուսեսցիս. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
noise, murmur.
Ամենեքին զլռութիւն սիրելով՝ ցայնքան ոչ հանէին խոշիւն առ՝ զնոցա գալոյն՝ մտեալ ի մեծ ամուրն ամրաանայ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
hay;
dried herbage.
Խոտ չոր, կամ խռիւ (որ հանէ զխօշիւն).
coarse featured, hard-favoured, ugly.
Կին ոմն՝ անձամբ խարստի, եւ խոշորագեղ. (Խոր. ՟Բ. 34։)
very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.
τραχύτερος asperior. Առաւել կամ կարի խոշոր՝ ըստ ամենայն առման. զոր եւ ընտրէ ի միմեանց զխոշորագոյնսն եւ զողորկսն. (Գր. հր.։)
Այլք այլոց լինիմք խոշորագոյն պատահմամբ ժամանակացն վարելով։ Ըստ իւրաքանչիւր ուրուք կենցաղոյս խոշորագոյն շուրջ արկածք. (Բրս. սղ. եւ Բրս. չար.։)
Զերծ յինէն զադամայ մաշկեակն, զերկեղ մահու եւ դժոխոց զեւս խոշորագոյն հաց չարացեալ ուտէր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Առաւել ջերանէր սրտմտութեամբ, մինչեւ խոշորագոյն զձայնն հանէր. (Վրք. ոսկ.։)
Ոչ եւս յաւելից զխոշորագոյնս (ի բանից՝ յանդիմանութեամբ). վասն զի ի մանկունսն խնայել՝հարց օրէնք են. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
to magnify, to increase, to make larger.
τραχόω durum, asperum reddo;
exaspero. Խստացուցանել կամ սաստկացուցանել (զբանն). կամ Խոժոռացուցանել յանդիմանութեամբ (զլսօղս).
Քանզի մեծամեծս բարբառեցաւ, եւ զամբաստանութիւնն աճեցոյց՝ կռապաշտութիւն կոչելով (զշուայտութիւն), զի մի՛ թուեսցի խոշորեցուցանել, հանդերձ գովութեամբն նստուցանէ զնոսա դատաւորս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
coarseness, rudeness, want of politeness;
bigness.
τραχύτης, τὸ τραχύ asperitas. Անողարկութիւն. անհարթութիւն. Խոշորն գոլ ըստ ամենայն առման։ Ըստ ՟ա.
Խոշորութեամբ, եւ ողորկութեամբ։ Ողորկ, եւ առանց խոշորութեան. (Պղատ. տիմ.։)
Բոլորովին յանհաղթ խոշորութեանն առնելով ի յարդարումն։ Ի ճահ սապարիսել ի հնրթնրդակ դաշտսն, եւ ի յարդարեալսն համայն ի խափանիչ խոշորութեան. (Ածաբ. կարկտ.։)
Զէշ խոշորութիւն ճանապարհին փորձէ, եւ զքաջամիտ բարեկանմ սուգ եւ տրտմւոթիւնք ընտրեն. (Պիտառ.։)
Կամ նմանութեամբ.
Խոշորութիւն վշտաց կամ գերութեանց։ Սրբել զամենայն խոշորութիւն դժուարութեանց։ Զչարաչար կիրս եւ զխոշորութիւնս համբերութեամբ ի բաց տանել. (Երզն. ՟ժ. խորան.։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Որ աստուծոյ գովութիւնն է, ըստ ամենայն խոշորութիւն անցեալ՝ մեծամեծ օգուտս գովեցելոցն մատուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Ամենայն զգուշութեամբ գիտել զխոշորութիւն բանիցս. (Նախ. յոբ.։)
Խոշորութեամբն առաւել յայտնէ (բանն) (Արշ. ՟Ժ՟Է։)
Մի ինդ խոշորութեամբ յաղագս այսոցիկ ընկալիցին զբանս. (Առ որս. ՟Ա։)
Յինքն ամփոփէ զմեղադրութեան խոշորութիւն. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ժ՟Դ։)
torture, torment, punishment, rack, pain.
μάστιξ flagellum βασανισμός tormenta, cruciatus τιμωρία punitio, ultio, exploratio. իբր խիստ տանջանք, կամ գան սաստիկ. հարուած գանից. ձաղկանք. կոշկողանք. տագնապ. բռնութիւն ի տալ խոտովան լինել. ծեծ, քետ.
Մի՛ զոք խոշտանգանօք ածել ի քրիստոնէութիւն, այլ հոգեւոր վարդապետութեամբ եւ սիրովն քրիստոսի. (Վրք. սեղբ.։)
to pain, to torment, to torture;
to thrash, to beat.
Կախեսցի խոշտանգեսցի։ Պատուհասել եւ խոշտանգել։ Թշնամանօք եւ գանիւք խոշտանգեսցուք զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 32. ՟Ը. 27։ Իմ. ՟Բ. 19։)
boy, son;
pupil.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
Անառակն կորուստ խոշտարաց ի ծւկլիցն լեալ խնամողաց. (Պիտ.։)
cf. Խոշտար.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
Անառակն կորուստ խոշտարաց ի ծւկլիցն լեալ խնամողաց. (Պիտ.։)
to go lame, to hobble.
Իբրու Խիթ որովայնի կամ ցաւ ինչ արջառոց. (Վստկ.։)
impediment to the sight;
— լինել, to put a stop to, to hinder.
σκῶλον Խոչ հանդիպեալ ական կամ աչաց, իրօք կամ նմանութեամբ.
Խոչնդակն ինչ լինիցի ի ժամանակի աղօթիցն։ Միշտ խոչընդակն գայթակղակից եղեալ քեզ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Եւագր. ՟Դ։)
obstacle, stop, hinderance, embarrassment;
— լինել, to oppose, to hinder, to clog, to embarrass.
Ի բա՛յ արարէք զամենայն խոչընդոտն եւ զգայթակղութիւն, ի դիւրաւ գնալ մարթասջիք առ ի կեանս յաւիտենից. (Կոչ. ՟Գ։)
to let lie fallow, to leave uncultivated;
to lay waste, to spoil, to ruin.
Խոպանել եւ կորուսանել զամենայն գիրս։ Խոտեալ խոպանեաց։ Ծերանալն, եւ խոպանիլ զգայարանաց. (Մարթին.։)