shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.
Ի բերան անամօթին քաղցրասցի մոյր. (Սիր. Խ. 32։)
Առնիցեն յամօթ զանամօթսն ... Զկարի անամօթիցն խնուցու զբերանս։ Յանամօթից եւ ի լրբաց։ Անամօթ հրէիցն ոչ թողոյր տեղի։ Ամենայն բերան խցցի, այս ինքն նոյն անամօթիցն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. հռ.։)
Յանցաւորն թէ անամօթ մնայ, յեւս խորխորատ չարեաց անկանի. (Լմբ. սղ.։)
Դէմք անամօթ։ Անամօթ լրբութիւն. (Նար. ԾԶ։)
Առաքինւոյն՝ անամօթ լինել, եւ յանցաւորին՝ ամաչել։ Ի սուրբն եւ յանամօթն լինել փութան ապաշխարութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Համբերութիւն զհանդէս, եւ նա զանամօթ յոյսն։ Յոյսն անամօթ մնայ, եւ սիրովն զովանայ ի Քրիստոս. (Լմբ. առակ. եւ Իմաստ։)
Պահողի՝ պարկեշտ գոյն, ոչ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)
Դատապարտիլ անամօթ. (Վրք. հց.։)
Յանամօթս ժպրհելով. (Նեղոս.։)
Քարոզեա՛ անամօթ զխաչելեալն Քրիստոս։ Անամօթ ճգնին։ Անամօթ կոչեսցէ զնոսա եղբարս իւր։ Անամօթ յանդիմանել. (Լմբ.։)
Կա՛լ զսանձս իմաստութեան, որով անամօթ արշաւես։ Թախծեալ սրտիւք առ երկնային թագաւորն անամօթ վերաղաղակէին։ Պա՛րտ է՝ անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)
without shame, impudently;
audaciously.
Մեծապէս անամօթաբար առնէին զչարախօսութիւնն. (Ոսկ.։)
Խորտակէին անամօթաբար զխաչն. (Լաստ.։)
Գիտեն գալ ընդդէմ ամբծից անամօթաբար. (Վրք. հց.։)
Որքան անամօթաբար յարձակի, մի՛ թողացուցաներ. (Կլիմաք.։)
Ուսանել անամօթաբար, եւ ուսուցանել աննախանձապէս։ Անամօթաբար պատմեսցէ զծածկեալս ամօթոյն, եւ ոսոխ իւր լինիցի. (Բրս. թղթ. եւ Բրս. հց.։)
Առ այնոսիկ՝ որք անամօթաբարն հային առ ճշմարտութիւնն. (Ոսկ. յհ.։)
to lose all shame, to be shameless.
Ակն յայտնի տեսողացն անամօթանան. (Սարգ. յուդ. ՟Դ։)
Հակառակս խօսել Հոգւոյն Սրբոյ անամօթանաս. (Սարկ. հանգ.։)
Մայրն անամօթացաւ ի գործս իւր. (Լմբ. ովս.։)
Մոլար ախտիւն (վաշխառուք) անամօթացեալք. (Մանդ. ՟Զ։)
cf. Անամօթանամ.
ԱՆԱՄՕԹԻՄ որ եւ ԱՆԱՄՕԹԱՆԱԼ. ἁναισχυντέω, ἁπαναισχυντέω, impudenter vel inverecunde ago. Անամօթ լինել. անամօթի գործ գործել. եւ լրբիլ. յանդգնիլ. աներեսութիւն ընել. էտէպսիզլիք եթմէք. առսըզլանմագ.
Երեսք կնոջ պոռնկի եղեն քեզ, անամօթեցար առ ամենեսեան. (Երեմ. ՟Գ. 3։)
Ոմանք ընդ կանայս անամօթէին։ Անամօթել ի կին մարդ. (Վրք. հց. ԻԶ։ ՃՃ.։)
Առ նոյն ինքն վեհագոյն բնութիւնն անամօթեցար զհայհոյութեանդ քո ձգել բան։ Պախարակել զմեզ անամօթին. (Յհ. իմ. երեւ. եւ պաւլ։)
Եթէ քօղով լուսոյ խաւարականի մտանել ընդ աչս անամօթեսցի. (Նար. ԿԶ։)
Այլ անամօթեալ ... յաւել առնուլ զկին նորա. (Խոր. ՟Գ. 24։)
Անամօթել յայնպիսի իրս։ Յէ՞ր վերայ այնչափ անամօթեալ ժխտիցիս. (Ոսկ. մտթ. եւ Եբր.։)
Ամենայն ուստեք անամօթեալք երեւին քրիստոսամարտքն. (Կիւրղ. գանձ.։)
impudence, audacity, effrontery.
Սատանայ յայնժամ եմուտ ի նա յանամօթութենէն. (Ոսկ. յհ.։)
Ընդ վայր ծաղր, անամօթութիւն. (Մանդ.։)
Լրբի անամօթութեամբ սրտիւ գալ առ մեզ յողջոյն. (Փարպ.։)
Խստութեան բանքն եւ յանդիմանութեանն բազում անգամ ի լրբութիւն ածէ զմեղուցեալն եւ յանամօթութիւն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Թերեւս ըստ բազում անամօթութեան մերոյ բացցէ մեզ. (Վրք. հց.։)
impudent, insolent, impertinent, brazenfaced, bold;
immodest, indecent, shameless;
cynic.
(ի հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկա-յութեան) «անամօթ, լպիրշ» ՍԳր. Եղիշ. ո-րից լրբիլ Ոսկ. յհ. բ. 1, մ. բ. 27, Մծբ. լըր-բութիւն Երեմ. խթ. 16. Ոսկ. յհ. ա. 40. լըր-բենի Առակ. է. 13. Սիր. իգ. 6. լրբախօս Ոսկ. ես. լրբաբանութիւն Ուխտ. բ. 88 լըր-բաբանական (ըստ յն. ուղղելի լրբական) Ոսկ. մ. ա. 1. լրբագոյն Ոսկ. յհ. բ. 3, 12, 26. լրբական Փարպ։
Հիւնք. լտ. liber «ազատ», նաև մակ-դիր Բաքոսի, liberalia «բաքոսական տօն»։ Վերի մեկնութեանս համամիտ է նաև Meillet։ Պատահական նմանութիւն ունին յն. λιρός «անամօթ», պրս. [arabic word] lūr «լիրբ»։
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. լիրբի, լիրփի, լիբրի, լիրծի ռանամօթ», լիրփոբա, լիրծոբա, գալիրփեբա ռանամօթիլ», սիլիրբե, սիլիրփե «անամօ-թութիւն»։
impudent, immodest, wanton, unchaste, lecherous, lascivious, lustful, lewd, obscene;
— or —ս, impudently, unblushingly, immodestly, lewdly, lustfully, obscenely.
, ի-ա հլ. «անառակ, անամօթ. լիրբ, պագշոտ» Սիր. իթ. 5. Ոսկ. մ. ա. 17. մտթ. տիտ. յետնաբար գրուած է նաև յա-րատ, այրատ, արատ. որից յայրատիլ Ոսկ, կող. ժբ և մ. բ. 12 (այրատիլ Ոսկ. ա. տիմ. էջ 40). յայրատութիւն Մծբ. Ոսկ. մ. ա. 16. բ. տիմ. յայրատաբաց Կոչ. 231. յայրատա-գոյն Բ. մկ. ժդ. 30. Ոսկ. մ. ա. 6, 17. ակ-նայայրատ Նար. և այլն։
Հիւնք. յն. ἐρωτηϰά «սիրային» բա-ռից։ Karst, Յուշարձան 421 մեկնում է իբր *յայր-հատ, *այր-հատ և *այր «ա-մօթ» արմատը կցում է թրք. ar «ամօթ» բառին, որից ar-səz «անամօթ»։
ՅԱՅՐԱՏ կամ ՅԱՐԱՏ. ἁκόλαστος, ἱταμός impudens, impudicus, petulans ἅτακτος inordinatus, immoderatus, male curiosus θρασύς audax, temerarius. (առ յետինս գրի եւ Այրատ, արատ) Անառակ, որպէս թ. առսըզ. համարձակ. լիրբ. անամօթ. անպատկառ. պագշոտ. խենէշ. անժուժկալ. անկարգ (անձն, կամ աչք, եւ այլն)
Ընդ յայրատ եւ ընդ վաւաշոտ կնոջ։ Ի բա՛ց կաց ի դրացդ դու յայրատ։ Յայրատս եւ անամօթս կազմեն զտեսօղս. (Ոսկ. յհ. Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. մտթ.։)
notoriously prostitute, abandoned to prostitution.
Լի պոռնկութեամբ. անամօթ բոզ.
compassion, care;
consolation, comfort;
prayer, supplication, intercession.
Արգահատութիւն բերէ անամօթութիւն աղքատի. (Ոսկ. մ. ՟Բ 10։)
open, uncovered;
բացաւ գլխով, with an uncovered head, bareheaded, cf. Հոլանի;
impudently;
աչօք —օք or —աւ աչօք ոչ զոք տեսանէր, with the eyes open, he saw nothing;
—աւ երեսօք or —օք երեսօք, with the face uncovered;
թողուլ ի — զքաղաքն, to leave open the gates of a city;
ի — է դուռն, the door is open;
ի — ունել զգլուխն, to have the head uncovered;
ի — զնա՜, go away !
—է ի —, ի —, far, very far;
quite;
out, abroad;
— ի —, openly, evidently;
բացուստ ի բաց, from afar;
far;
ի —ի, in a field, out of the city, in the country, in the open air, under the open sky, cf. Արտաքս, cf. Հեռի;
ի — առնել, to remove, to send away;
քաջ ի — անցանել զբազմօք, to surpass many;
ի — բառնալ, to take away;
երթալ ի —, ի — գնալ, to go away, to depart;
ի — եգաւ ձմեռնային ցրտութիւն, the rigour of winter is past;
ի — քակել վաղաղակն, to cease from crying;
ի — տար, ի — անդր տար, never ! no ! God forbid! come along ! fy !
— ի, except, excepted, besides, save;
without.
insolent, pert, bold, audacious;
—ս, insolently, pertly.
Որպէս թէ կա՛մ անառ յումեքէ, Չառօղ զխրատ. անողոքելի. անամոքելի. անհամբոյր. խիստ. վայրագ. կամ մանաւանդ՝ ի հյ. ապ, եւ ի թ. առ. այսինքն ամօթ. որպէս թ. առսըզ. յորմէ եւ Անառակ. այսինքն Անամաչ, անամօթ, լիրբ, յանդուգն, ժպիրհ. անմարդի. անզգամ. անզգայ. որպէս եւ յն. ἁπαίσχυντος. imprudens եւ ἁναίσθητος, insensatus, desipiens
bold, audacious, insolent, rash, presumptuous, impudent.
boldness, audacity, presumptuousness, insolence, effrontery.
ἱταμία, τὸ ἁναιδές, αὑθάδεια, τόλμα, ἁπόνοια, τὸ ἁπηνές temeritas, arrogantia, audacia, immanitas Յանդգնութիւն. լրբութիւն. անամօթութիւն. համարձակութիւն.
to be importunate, to persist in entreaty;
to be bold, audacious.
ԺՏԻՄ որ եւ ԺՏԵԼ. չ. τολμάω, κατατολμάω, αὑθαδιάζομαι, βιάζομαι audeo, arrogo, praesumo, vim facio. Ժիտ գտանել լրբութեամբ. իշխել. համարձակիլ. յանդգնել. ժպրհիլ. չամաչել. անամօթիլ.
demand, solicitation, instance;
importunity, hardihood;
վասն ժտութեան քո, it is at your prayer that I...;
վասն ժտութեանն, on account of his importunity.
Ժտելն. ժտիլն. ժտանք. պաղատանք. թախանձանք. եւ համարձակութիւն. աներեսութիւն. անամօթութիւն. ἁναίδια impudentia
to become soft, or tender;
moist.
(լծ. յն. լաաղնե՛ւօ). λαγνεύω libidinosus et salax sum անամօթիլ աչօք՝ համաբուրիւ, եւ այլովք նշանակօք. լրբիլ. քծանիլ իբրեւ զլակոտ. լկտիլ.
to be impudent, shameless, insolent;
to lose all sense of shame, to lay aside decency, to become shameless, to lead a debauched life;
to dare;
լկնիլ աչաց, to look impudently;
cf. Լկնիմ.
ԼԿՏԱՄ կամ ԼԿՏԱՆԱՄ ἁναιδεύομαι, ἁναισχυντέω, ἁσελγαίω impudenter, petulanter et lascive ago. որ եւ ԼԿՏԵՆԱԼ, ԼԿՏԻԼ. Լկտի լինել. լկնել. անամօթիլ. համարձակիլ. շփանալ, խեղեփնալ, բացւիլ.
cf. Լկտամ.
ԼԿՏԱՄ կամ ԼԿՏԱՆԱՄ ἁναιδεύομαι, ἁναισχυντέω, ἁσελγαίω impudenter, petulanter et lascive ago. որ եւ ԼԿՏԵՆԱԼ, ԼԿՏԻԼ. Լկտի լինել. լկնել. անամօթիլ. համարձակիլ. շփանալ, խեղեփնալ, բացւիլ.
impudence, efffont-ery, immodesty, indecency, shamelessness, licentiousness, obscenity, libertinism, dissolute life.
cf. Լկտի.
ԼՊԻՐՇ ἁναίσχυντος, ἁναιδής impudens, inverecundus. որ եւ ԼՊՐՇԱԿԱՆ. Լկտի. անամօթ. անպատկառ. լիրբ.
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
Դեմք անամօթ, երես լպրշեալ.. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
Դեմք անամօթ, երես լպրշեալ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
taciturn, silent, quiet;
solitary, retired.
ἁναισχυντία, τὸ ἁναίσχυντον impudentia, inverecundia. Լպիրշն գոլ. լպրշանք. լրբութիւն. ժպրհութիւն. անամօթութիւն. յանդգնութիւն. անկարգ յարումն.
cf. Լրբութիւն.
cf. Լիրբ;
— երեսք, brazen-face, bare-face;
— սէր, illicit love.
ἁναιδής impudens. Լիրբ, եւ լրբական. Ժպիրհ. անամօթ. անպատկառ. աներես.
Լռեա՛ ի յանդգնութեանդ, եւ ի լրբենի անամօթութենէդ. (Վրք. սեղբ.։)
to be shameless, impudent, bold, brazen-faced;
to behave with insolence, to say silly, or impertinent things.
ἁναισχυντέω impudens sum, impudenter ago. լրբութեամբ վարիլ. լիրբ գտանիլ. անամօթիլ. ժպրհիլ. յանդգնիլ. լրբանալ, երեսի ջուրը կորսընցընել.
Լրբի անամօթութեամբ սրտիւ գալ առ մեզ յողջոյն. (Փարպ.։)
impudence, impertinence, insolence, shamelessness, arrogance, cynism;
ի — դարձուցանել, to render insolent.
ἁναισχυντία impudentia ἱταμία temeritas. Լիրբ գոլն. լըրբիլն. լրբանք. անամօթութիւն. անպատկառութիւն. ժպրհութիւն. յանդգնութիւն. անչաթ համարձակութիւն. աներեսութիւն.
immoderate, derisive laughter.
Ի բերանոյ կրօնաւորին մի երբէք անամօթ խախանք ելցեն. (Եփր. խրատ.) (յորմէ Ստեփ. լեհ. կազմէ զբայդ Խախալ, որպէս քահ քահ ծիծաղիլ։)
cf. Զօշ.
Յոռի. ցած. զազիր. անարժան. ամօթալի. անամօթ, (պ. զիշտ). որպէս եւ Զօշաքաղութիւնն է ամօթալի շահ.
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
αἱσχροκερδία turpis qestus studium ԶՕՇԱՔԱՂՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԶՕՇԱՍՏԱՑՈՒԹԻՒՆ. Աւելաստացութիւն. չար ագահութիւն. անամօթ եւ պիղծ շահախնդրութիւն.
lascivious, wanton;
covetous.
cf. Ընդդիմաբանութիւն.
Ամենայն ուրեք զանամօթութիւն հրէիցն ըմբերանէր զընդդիմախօսութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
vagabond;
prating, chattering.
Լռեալ դադարեսցեն ընդվայրայած եւ անամօթ բերանք նոցա. (Բուզ.։)
to solicit earnestly, to importune, to entreat with earnestness;
to molest, to annoy, to vex, to torment, to cease not from entreating, or causing annoyance.
Պա՛րտ է անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)
to turn aside, to mislead, to deceive;
to make to rave.
Յետ այսչափ գթութեան զառանցուցանելոյ՝ քանի խստութիւն անամօթութեան ձերոյ. (Մագ. առ Ստեփ. լեհ.։)
affluence, abundance, exuberance;
breaking out, overflowing, defluxion;
shedding, effusion;
jet, eruption;
— խնդութեան, transport, rapture;
— շնորհաց, fullness or abundance of grace;
— սրտի, overflowing, outpouring, effusion, largeness of heart;
— վտակաց, overflowing or inundation.
Պաճուճանք մարմնոյ, եւ զեղումն, եւ ընդ վայր ծաղր, անամօթութիւն. (Մանդ. ՟Ի՟Ե։)
cerastes, horned serpent;
cornelian;
brazen-faced, bold, shameless.
ԵՂՋԵՐԻԿ կամ ԵՂՋԻՒՐԻԿ. σκληροπρόσωπος durus facie Իբրեւ զեղջիւր պնդացեալ երեսօք. կաշի երես, անամօթ .... յն. կարծրադէմ.
contentious.
Յոյժ դժուարավիճողք եւ անամօթք։ Ամենայն բան դժուարավիճող եւ պատուասէր. (Առ. որս. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
that makes prisoner, that leads into slavery, captivity, that takes captive.
Տեսեալ զանամօթ եւ զլրբենի բարս մատնչին գերեվար եղեալ ի սէր ընդ արծաթոյն. (Զքր. կթ.։)
respectful;
careful.
Ակնածօղ յերեսաց այլոց առ ահի կամ ամօթոյ. ուստի՝ Ո՛Չ ԱԿՆԱԾՈՒ՝ է անամօթ. ութանմազ առլանմազ.
ashamed, confounded;
sad.
Զմատնիչն՝ զպիղծ եւ զանամօթ եւ զակնկոր առ ամենեսեան։ Առ ի բազմաց փառաւորութիւնն՝ ակնկորս եւ կեղծաւորս գործէ։ Մի՛ առնիցես ակն կոր զլեզուդ. ապա թէ ոչ՝ զիա՞րդ պաղատիցի վասն քո, յորժամ ինքն զիւր համարձակութիւնն կորուսանէ. (Ոսկ. մտթ.։)
that writes in an unbecoming manner;
indecently written.
Ամբարտաւանութիւն անյար եւ լի անամօթութեամբ. (Ոսկ. գծ.։)
untoward, rude, rough, rustic;
uncivil, disobliging;
awkward, unbecoming.
Կա՛մ է Սոպռ. կոպիտ. խակաբարոյ. անմիտ. որպէս անեփ. աւ կամ որպէս ռմկ. Աներես, (զի յն. օ՛փս է երես) անամօթ, անշնորհ. վայրենի. Իսկ ըստ Հին բռ. անհաւան. բարեմոռաց.
impudent, disrespectful, irreverent, immodest, shameless;
impudently, without shame, irreverently, disrespectfully.
ἁναιδής. impudens, ἁναίσχυτος. inverecundus. Որ ոչ պատկառի. անամօթ. լիրբ. աներես. ութանմազ, առլանմազ, առսըզ.
effrontery, impudence, shamelessness;
irreverence, disrespect.
ἁναίδεια. impudentia. Չպատկառիլն. անամօթութիւն. աներեսութիւն. աներեսութիւն. առսըզլըգ, էտէպսիզլիք.
immodest, unchaste, indecent, bawdy, obscene;
dissolute, debauched;
—ս, indecently.
ἅσεμνος, incastus, impudicus, inhonoratus, ἁκάθαρτος, immundus, impurus. Օտար ի պարկեշտութենէ. անհամեստ. անամօթ. եւ Անվայելուչ. անմաքուր. աղտեղի. անսուրբ. անդէպ. էտէպսիզ, փիս, եագըշըգսըզ, պէթ.
immodesty.
ἁκοσμία. invenustas. Պակասութիւն պարկեշտութեան եւ վայելչութեան. անամօթութիւն. անպատշաճութիւն. անշնորհքութիւն. էտէպսիզլիք. էրքեանսըզլըգ.
immodest, unchaste, obsccene.
Որ չէ համեստ. անամօթ. անպարկեշտ. խենէշ. լկտի. անհամ բարուք. ետեպսիզ. տադսըզ.
insipidity, ill flavour;
nauseousness.
Նմանութեամբ, կամ ըստ հոմաձայնութեան յունին, մորոսութիւն. անխառնութիւն. անհամեստութիւն. անամօթութիւն. էտէպսիզլիք. μωρότης, կամ μώροσις, ἁκρασία, ἁναίδεια. fatuitas, intemperantia, ineptia, impudentia.
insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.
Անալոց. անամօթ կամ անտեղի։ (ի Հին բռ.)
fearless.
Քարոզել անահ եւ անամօթ առաջի աշխարհի զփառս քո. (Մարաթ.։)
dissolute, debauched, libertine, licentious, wanton, lewd;
prodigal, profuse.
( ի հյ. առակ. եւ թ. առ, ըրզ) անամօթ. անպատկառ. անարգել. վատնիչ ընչից. զեղխ եւ շռայլ. առսըզ. էտէպսիզ. եօսմա. շէհվէթլի. միւսրիֆ. ἁκόλαστος, luxuriosus.
dissolutely, lewdly, wantonly;
prodigally, lavishly.
to be dissolute, to be debauched, to be a libertine;
to be prodigal or lavish.
fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
Ի յԱստուծոյ աներկեղին, ի մարդկանէ անամօթին։ Բազմաց աներկիւղից պատճառ կորստեան լինի հոգւոյ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ընդհ.։)