mistress, school-mistress, teacher.
· Calfa
(Կինն սամարացի) զվարդապետուհոյ իմն բերելով զօրինակ՝ չոքաւ ի քաղաքն, եւ ասէ ցմարդիկն. (Նանայ.։)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
· Calfa
school, pension, institution.
· Calfa
Զոր օրինակ տացէ ոք զմանուկ իւր ի վարժանոց, եւ նա ոչ ուսանի. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
· Calfa
cf. Ուսուցիչ.
· Calfa
Վարժիչ կարգաց կրօնաւորաց։ Վարժիչ հանուրց եկեղեցեաց։ Իբր զվարժիչս օրինակօք։ Առարկուքն պիդէին, եւ վարժիչքն (մրցանաց) քաջալերէին. (Շար.։ Գանձ.։ Լմբ. ատ.։)
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
· Calfa
Պատուականագոյն վարկանիմ զվարդապետութեան նորա օրինակս. (Պիտ.։)
portion, dowry;
hire of an harlot;
cf. Կապէնք.
· Calfa
Զամենայն վարձանս նորա այրեսցեն հրով ... զի ի կապինաց պոռնկութեան ժողովեաց. (Միք. ՟Ա. 7. (այսպէս է ի յն. եւ յեբր. վասն որոյ սխալ է գրեալն ի սովորական օրինակս մեր, զամենայն արձանս նորա)։)
reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
· Calfa
ՍՈՂՈՒՆ. ա. ἐρπιστικός reptilis, humi serpens, repens χόλος claudus. Որ սողի, կամ զեռայ, կամ սպրդի իւիք օրինակաւ, եւ Կաղ.
thus, in this way, in like manner, equally, so.
· Calfa
Այսպէս. ըստ սմին օրինակի. սոյնօրինակ. նմանապէս. ասանկ.
to be greatly afraid, to tremble, to shudder with horror, to dread, to fear;
սոսկացեալ դողալ, to be horror-struck, terrified, to quake with terror.
· Calfa
Երթաս ի ճանապարհ հեռի, եւ ի խորշակի սոսկաս, իմա տոկոս, կամ համբերես սոսկալի օրինակաւ։
simply, solely, only;
horribly.
· Calfa
Սոսկապէս համբերելով. իմա սոսկալի եւ քստմնելի օրինակաւ
custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.
· Calfa
ἕθος, ἑθισμός, συνήθεια consuetudo, mos եւ այլն. Սովորոյթ. սովորիլն, եւ սովորեալ իրն. բնաւորութիւն. կարգ. օրէն անդիր. աւանդութիւն. քաղաքաւարութիւն. ընթացք հանապազորդեան, տարազ եւ սարաս միօրինակ պահեալ.
to cause to flow or fall;
to weaken the sight.
· Calfa
Իսկ յայլ գիրս՝ որպէս Հոսեցուցանել, որ եւ է օրինակաւ. ջրի պէս վազցընել.
thanks, thanksgiving, gratitude, thankfulness.
· Calfa
Զանդրանիկս զարուս օրինակ երախայրեաց նուիրէ շնորհակալութիւն քաջածնութեան եւ լաւամանկութեան. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
renewed through grace.
· Calfa
Նոր եւ շնորհալից. նորօրինակ շնորհօք՝ գեղեցիկ յօրինեալ. շնորհազարդ.
zodiacal ephemeris.
· Calfa
Տանուտէրացոյց՝ յամենայն պատահարաց տարւոյ. եւ է գիրս այս օրինակն յաստեղաբաշխութենէ. (Տօմար.։)
rack, instrument of torture.
· Calfa
Հրամայէ հանել զնա ի տանջանարան երկաթեղէն տապակի։ Զտանջանարանսն բազմապատիկս։ Հերքեսցին տանջանարանքն բազմօրինակք։ Այրեցողականն առանց լուսոյ՝ մեղաւորաց կարգի տանջանարան. (Յհ. կթ.։ Նար. հթ. ղե։ Շ. բարձր.։)
remedy, medicine, medicament, purgative, potion, draught;
spice, drug;
cure, dressing;
poison, venom;
ink;
die, colour;
amulet, talisman;
— դալար, grass, herbage, green;
nacea;
dress;
verdure;
ամենաբոյժ —, panacea;
— մատուցանել, to physic, to dress;
— առնուլ, to take a remedy;
to take poison;
անոյշ՝ դառն՝ սաստիկ՝ գօրաւոր՝ ազդու —, sweet, bitter, violent, powerful, efficacious remedy.
· Calfa
Ըստ նմին օրինակի եւ ոմն ամենիմաստուն արտաբերեաց բանիւ զհաւատարիմ բարեկամս դեղ ասելով կենաց։
cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.
· Calfa
Նմանութեամբ՝ Առաջակողմն ամենայն իրաց. կողմն երեւելի. եւ Հայեցուած իրաց եւ բանից. ցոյց. երեւոյթ. դիտաւորութիւն. հանգամանք. օրինակ. կողմ, դի, դէմը, դիմացը, տեսք, կերպ.
Ի դէմս ածելով զիրին կերպարան։ Զփայլականն առակ տիրական ի դէմս բերեալ մեզ վարդապետէ։ Զօրինակին նմանութիւն ի դէմս բերելով։ Զանիմանալին ի դէմս բերեալ կերպաւորեցեր. (Նար.։)
painful, troublesome, uneasy, tiresome, bitter, odious, cruel;
haughty, austere, grievous, vexatious, mortal, terrible.
· Calfa
դժնդակ. իբր մ. Դժնդակապէս. դժուարին օրինակաւ.
Դժնդակ օրինակէ զբժշկութիւն. (Մաշկ.։)
cf. Դժնեակ.
· Calfa
ԴԺՆԵԱՅ. մ. Դժնդակապէս. չարաչար. դժնեայ օրինակաւ. դժնէաբար.
infernal.
· Calfa
Ինքն մեռեալ տնօրինական, կայր ի բանդին դըժոխական. (Յիսուս որդի.։)
strangled, suffocated;
— առնել, to strangle, to suffocate;
— լինել, to be strangled, suffocated.
· Calfa
Զերկոցունց նոցա սատակումն միով օրինակաւ նիւթեաց խեղդամահ լինելովն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Թշուառ.
· Calfa
Աստուած եդ ի մեզ զխեղճ մտացն անվրէպ յանդիմանիչ. Զի քան զամենայն օրինակս խրատու հզօրագոյն է։ Որ ոչ գիտէր զանձին խեղճ։ Խեղճ մտացն չտայր թոյլ. (Մխ. երեմ.։)
immodestly, impudently, with effrontery.
· Calfa
Իբրեւ խենէշ, կամ թոյլ եւ լկտի. լրբաբար. անպատկառ եւ թոյլ օրինակաւ.
to cut, to cut off, to break off, to tear off or away;
to burst open;
— զհերս, to tear out the hair;
— ներքինիս, to castrate.
· Calfa
Խզեաց զջիլսն, զորօրինակ խզիցի քուղ ի թօթափելոյ յորժամ ի հուր հոտոտիցի։ Առասան երեքկուղի ոչ վաղվաղակի խզեցի։ Մի՛ խզեսցին ապաւանդակք նորա։ Խզելոյ ի նմանէ զշղթայսն. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 9. 12։ Ժղ. ՟Դ. 12։ Ես. ՟Լ՟Գ. 20։ Մրկ. ՟Ե. 4։)
ԽԶԵԼ. κόπτω caedo, succido, amputo. Ի բաց հատանել որ եւ է օրինակաւ.
to assemble, to rally, to gather together, to convoke;
to excite to blows, to set fighting;
to keep, to celebrate a feast;
— պատերազմ՝ խումբս —, to fight, to come to blows, to join battle.
· Calfa
ԽՄԲԵԼ. Կուտել իւիք օրինակաւ. ի մի վայր բրել. միացուցանել. յաճախել. եւ այլն.
care, attention, solicitude;
nursing, attendance, duty, task;
mindfulness, diligence, assiduity;
—ով, carefully, mindfully, attentively;
— ածել՝ ունել՝ տանել, to take care of, to be mindful of, to look after;
to nurse, to tend, to attend;
to provide, to procure;
զամենայն փոյթ եւ զ— ունել զումեքէ, to take every care of;
to take great pains with;
տարածել ի վերայ ուրուք քլխնամս իւր՝ զգութ խնամոց, to surround with loving cares or kind offices, to be particularly attentive to, to wait assiduously upon;
հաստատեալ ի խնամս չարին, prone to evil.
· Calfa
Զմի օրինակ խնամ ունի (կամ տանի) ամենեցուն։ Խնա՛մ մի՛ տանիք ի ցանկութիւն։ Ընտանեաց խնամ ոչ տանիցի.եւ այլն։
to make merry, to rejoice, to give joy, to divert, to recreate.
· Calfa
Զոր օրինակ դիմակօք ոք զարդարի, ոչ զոք երբէք առ տեսիլ ցանկութեան իւրոյ խնդացուցանէ. իմա՛ յանկուցանէ. (գուցէ՝ խանդացուցանէ)։
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
· Calfa
ԾՆԱՆԵԼ. Գերագոյն օրինակաւ նշանակէ զանեղական ծագումն բանին ի հօրէ.
Զոր օրինակ առատաբուղխ բղխումն զխորս անդնդոց ծնանիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
to cause to fast.
· Calfa
Զհինգ օր ծոմացուցեալ մովսիսի պահովք։ Զանասունս ծոմացուցանեն ըստ օրինակի նինուացւոցն. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)
crooked, bent, distorted, oblique;
— առնուլ, to wind round many times.
· Calfa
Զխեղս եւ զծուռս (ոտիւք կամ սրունիւք) կատարեալ անշփոթ յօրինակաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)
sketch, outline;
project, draught, plan, design;
written, described, traced;
— դրական, graphical.
· Calfa
διαγραφή descriptio, delineatio. որ եւ ԾՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. Ծրագրեալ ինչ. նախագիծ յորինուած. ստուերագրութիւն. ուրուական օրինակ.
to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.
· Calfa
Յիսուս քրիստոս զիւրոյ գալստեանն ծրագրեալ յայտաբերէր մեզ զօրինակն ի սկզբանէ. (Փարպ.։)
to fluctuate, to ebb flow, to undulate;
to foam, to grow rough;
to be troubled, agitated, harassed;
to be undecided in purpose, to fluctuate, to waver.
· Calfa
ըստ օրինակի խռովութեան մրրկաց ծովու ծփեցայ։ Ի կոծ մրրկաց ծփիմ։ Թէ զծփեալս հաստատեսցես. (Նար.։)
the fifteenth letter of the alphabet &, the tenth of the consonants;
sixty, sixtieth.
· Calfa
Կ. Տառադարձութեամբ դնի ի մեզ փոխանակ տառից յն. κ եւ լտ. c զոր օրինակ Կղեմես, կղեմայ կամ կղեմենտոսի, իբր Κλήμης, Κλημέντος Clemens, Clementis. Մակեդոնիա, իբր Μακεδονία Macedonia. Սիկիլիա կամ սիկեղիա, իբր Σικήλια Sicilia. կենտրոն. իբր κέντρον centrum.
Սմին իրի, Կ. Երբեմն է լծորդ ընդ գ. զոր օրինակ ծունկք, ծունգք, գայթակղիլ, գայթագղիլ. անկ, անգ. ընկենուլ, ընգենուլ։ Եւ երբեմն ընդ ք. որպէս՝ ծասկել, ծասքել. պասկիլ, պասքիլ. կանովն, քանովն. եւ այլն.
cf. Կաթ;
— առ —, drop by drop.
· Calfa
Կաթիլ յաճախեալ զվէմս թաւալեցուցանէ։ Ըստ կաթլոյ օրինակի զվնասելն բնաւորեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
that resists, opposite, contrary.
· Calfa
Յօրինակացն տուեցելոց զընդդիմակացն բարձրացուցանել (զՍուրբն Մեսրոպ). (Կորիւն.։)
by means of, by some expedient.
· Calfa
Ընդմէջ արկանելով զիմն. ի միջի կալով. միջասահման օրինակաւ.
cf. Ընթերցասէր.
· Calfa
Ո՞րպիսի օրինակաւ պարտ իցէ ընթերցուածասէր լինել. (Յռջբ. գծ.։)
to oppress, to humble, to bring down, to debase, to throw down, to subdue, to humiliate;
to blunt.
· Calfa
Ոտնարգել եղեր ինձ, եւ խոչ յակն իմ. բայց կայ եւ օրինակ յն.
cf. Անկողին.
· Calfa
Ընկողինք նորա տէգք սրեալ։ Ի սենեկի ընկողնոց. (Յոբ. ՟Խ՟Ա. 21։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 2. (յորս այլ օրինակք գրեն Անկողին)։)
familiarly, domestically, confidently.
· Calfa
οἱκείως familiariter γνήσιως genuine Իբրեւ ընտանի. ընտանութեամբ. մերձաւորաբար. ընտանի օրինակաւ. յարմարապէս. ըստ պատշաճի. հարազատաբար.
adj. s. familiar, domestic;
proper;
native;
tamed;
intimate, friend, relation;
domestic;
—ք, family;
հայր —նեաց, the father of a family;
— պատերազմ, intestine strife, domestic broils;
civil war;
— գաւաճան, թշնամի, traitor, intestine foe;
— հաւատոյ, faithful to the Truth;
— լինել գորց, to be familiar with, or versed in literature.
· Calfa
ԸՆՏԱՆԻ ասին անկենդան իրք պէսպէս ոճով. զոր օրինակ