warrior, soldier, combatant;
ի —ս մտանել, to rush to the field of combat.
· Calfa
μάχιμος pugnax, bellicosus μαχητής pugnator, bellator եւ παλαιστρικός cursor in palaestra ἁθλητής athleta. Մարտնչօղ. այր պատերազմական. զինուոր. եւ Նահատակ. ըմբիշ. մրցական յասպարիսի.
flesh-eating, living upon flesh;
carnivorous.
· Calfa
κρεωφάγος carnes edens, qui carnibus vescitur. Կերօղ՝ ճաշակօղ զմիս.
cf. Մսեղէն;
living, living man or soul;
—ք, men, mortals;
animals.
· Calfa
σαρκικός carneus, carnalis. Որպէս նոյն ընդ վերնոյն (=ՄՍԵՂԷՆ), Մարմնեղէն, մարմնաւոր. հեղեղէն. մահկանացու կենդանի, ունօղ զմիս եւ զոսկերս.
willfully forgetting, purposely omitting.
· Calfa
Մտօք կամ մտաւոր գող. յն. լոկ, գողացօղ. κλέπτων furans, furtim subtrahens.
reckoner, calculator, book-keeper, accountant, auditor of accounts;
տուն, տեղի —ի, counting-house;
accountant's office, ciphering.
· Calfa
(որպէս ռմկ. հիսապքեար. հիսապ. պ. չիւմարկիր, հիսապ բռնօղ. Որ առնէ զհաշիւ, եւ ունի զհամար ընչից, վաճառականութեան, նաւարկութեան եւ այլն. յն. պաշտօնեայ.
comptroller.
· Calfa
Զի՞նչ ասիցեն մեզ զրպարտօղքն եւ դառինքն, աստուածութեանն համարառուք, ոսոխք գովելեացն. (Ածաբ. ծն.։)
λογιστής ratiocinator, supputator. Որ առնու զհամար. իբր Պահանջօղ, եւ խուզարկու.
more openly;
—, —ս, cf. Համարձակ.
· Calfa
Համարձակագոյնս առնէ զմե պօղոս։ Փափագն համարձակագոյնս գործէ. (Մագ. ՟Ի՟Թ։ Երզն. լս.։)
cf. Համարձակաբարբառ;
— լինել, to speak freely, frankly, openly, to be plain with, to be accustomed to speak one's mind.
· Calfa
ՀԱՄԱՐՁԱԿԱԽՕՍ որ եւ ՀԱՄԱՐՁԱԿԱԲԵՐԱՆ. Համարձակ խօսօղ. անվեհեր ի բանս եւ ի պատասխանիս.
seeing clearly, penetrating, perspicacious.
· Calfa
Համարձակ հայեցօղ. յստակ աչօք.
reckoner, arithmetician.
· Calfa
Թուօղ. թուաբան. եւ Աստեղաբաշխ կամ մաթեմատիկոս. րախամ՝ հիսապ գիտցօղ.
of equal glory or honour.
· Calfa
ὀμόδοξος pari gloria praeditus. Յաստուածայինս՝ որպէս Հաւասար փառօք. ունօղ զմի եւ զնոյն փառս. փառակից.
little child, boy;
lad;
apprentice, novice, beginner;
scholar, disciple;
new, raw, inexperienced;
ignorant;
— կրպակաց, shop-boy;
— կապեղացի, pot-boy;
— նաւաստւոյ, cabin-boy.
· Calfa
Յիւրմէն ծնեալ համբակ։ Առաքինասէր ծնողաց համբակ։ Առ ծնօղս բերեալ համբակաց զանարգանացն կամակարութիւն։ Դիոգենէս համբակ տեսանելով ստահակեալ՝ զմանկածուն տանջեաց։ Արհեստասէր համբակաց (ուսումնակցաց). (Պիտ.։)
s. anat. uterus, the womb.
· Calfa
Մայրենի արգանդ, իբր բնակարան համբակի, կամ համբարանոց՝ նմանութեամբ. րահմ, օղլան, եաթաղը։
cf. Համբարի.
· Calfa
Զհամբարու այլք յուշկապարիկք թարգմանեցին. եւ համբաւ է վասն սորա՝ թէ ծովային կենդանի է, ի միջոյն ի վայր ձուկն, եւ ի վեր կնոջ կերպարան. եւ այնքան քաղցրաձայն, մինչ զի պակնուն լսօղքն. վասն որոյ եւ յն. սիրին, կարծի նշանակել իբր սիրայիւ կամ պարանաւ ձգօղ։
cf. Համբերատար.
· Calfa
Ուր կայցէ համբերութիւն. ժուժկալական. տոկուն, եւ համբերօղ. համբերելով.
patient, suffering, enduring.
· Calfa
Համբերութեամբ տարեալ. սիրով կրեալ կամ կրօղ. երկայնամիտ ոգւով տոկացեալ.
patient, enduring.
· Calfa
Ոչ եթէ որում չգտանին պիտոյքն՝ համբերօղ է, այլ որ յաննախանձելի (այսինքն յառատ) վայելչութիւնսն է, եւ չարեացն համբերէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to kiss, to embrace;
*to buss;
— զմիմեանս, to kiss or embrace each other;
— ակամայ, to kiss unwillingly;
ստէպ —, to be always kissing;
— ձեռս, զաջ ուրուք, to kiss the hands;
համբուրեաց ընդ նմա, he kissed him.
· Calfa
Համբուրեա՛ զիս ո՛րդեակ. եւ մատեաւ համբուրեաց զնա։ Համբուրել զորդեակս իմ։ Համբուրեաց արքայ զաբեսաղոմ, կամ զբերղելի։ Համբուրեաց իւրաքանչիւր զընկեր իւր. (այսինքն համբուրեցին զմիմեանս։) Համբուրեցից զհայր իմ եւ զմայր իմ։ Անկեալ զպարանոցաւն պօղոսի՝ համբուրէին զնա. եւ այլն։
persuading;
persuasive;
— լինել, to persuade, to convince;
cf. Թափիչ.
· Calfa
(իբր համոզակեար. ի պրս. քէար. օղ, իչ) Համոզիչ. ամոքիչ. որ ջանայ հաւանեցուցանել. խրատատու.
Ի մէջ անկանիցիմ ասէ (կռուողաց), եւ համոզակե՞ր լինիցիմ, զի ես եւս վէրս առից։ Համոզակեր խրատեմ լինել, եւ ոչ վէրս առնուլ։ Յաջ եւ յահեակ մրցեալ ղօղիցիս զհամոզակերօքն։ Մի՛տ դիր բազմամբոխ համոզակերացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
s. adj. Armenian;
—ք, Armenia;
—ք or —եր, the -s, the — nation;
— լեզու, բարբառ, the Armenian language;
թարգմանել ի —, յեղուկ ի — բան, to translate into —, into the — language.
· Calfa
Քննողին կայ դիմակ՝ ասելով, հա՛, հա՛ տեսի զնա. հա սիրեցի. հա՛ քերթօղ եմ, եւ քերթեմ. (Երզն. քեր.։)
to cause to see, to view;
to incline, to dispose to wards;
to apply;
յինքն — զոք, to attract, to draw another's eye on oneself.
· Calfa
Հայեցուցանել յինքն զկոչօղսն, կամ զմիտ մեր յերկինս, կամ ի մարմնոյն հանգիստ, կամ ի բարձրութիւն եւ այլն. (Խոսր.։ Վեցօր. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա։ Նար. ՟Հ՟Դ։)
to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.
· Calfa
Եւ ոչ նոյն ինքն պատուիրանք աստուծոյ առ այլ ինչ հային, եթէ ոչ առ ի կեցուցանել զլսօղսն. (Բրս. ճգն.։)
Haig-hearted, courageous, dauntless, intrepid, valiant, bold, manly.
· Calfa
Ունօղ զսիրտ եւ զքաջութիւն հանգոյն հայկայ. հզօր. արի.
blasphemous;
— բան, blasphemy.
· Calfa
Որ բերէ յինքեան զհայհոյութիւն. եւ Հայհոյիչ. թշնամանօղ.
father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.
· Calfa
Հայրն ձեր երկնաւոր։ Տէր հայր մեր։ Հա՛յր մեր՝ որ յերկինս։ Որ հայրն է որբոց, եւ դատաւոր այրեաց. եւ այլն։ Ասի եւ զքրիստոսէ եւ զհոգւոյն սրբոյ պէսպէս առմամբ։ Զմարդոյ՝ որպէս Ծնօղ զաւակի տիրապէս.
ՀԱՅՐ. նմանութեամբ իբրեւ Հայրաբար վերակացու. տնօրէն. գլուխ. տէր. առաջնորդ, կամ առաջին յիմիք կարգի. գտակ. հեղինակ. հաւակ. հօր տեղ, վրակեցու, առջինը, գլուխ, առջի իճատ ընօղը, փիր. եւ այլն.
ՀԱՐՔ Ըստ ասորի ոճոյ՝ փոխանակ ասելոյ հայրն եւ մայրն. Ծնօղք.
Արդ նոքա են քո հայր եւ մայր. (Տոբ. ՟Ժ. 12.) յն. ծնօղք. γονεῖς parentes
πατήρ pater. Այր կամ արու ծնօղ զաւակի, իրական եւ նմանական. առնչակից որդւոյ։ Եւ նախ յաստուած որպէս ծնօղ էական եւ աստուածային՝ առաջին անձն յերրորդութեան, որոյ ծնունդ է բանն աստուած համագոյ. որպէս միտք մեր ծնանի ի մեզ զբան. իսկ լայնաբար եւ շնորհօք հայր մեր ասի՝ աստուած, որպէս հաստիչ եւ խնամօղ եւ այլն. հար.
like or resembling his father, following in the steps of his father;
like a father.
· Calfa
ՀԱՅՐԱԲԱՐՈՅ կամ ՀԱՅՐԱԲԱՐՈՒ. Ունօղ զբարոյս հօր իւրոյ. հօրամոյն. հօրը նման, հօրը ելած.
proceeded from the Father.
· Calfa
Ի հօրէ իբրեւ յաղբերէ յառաջագայեալ, ծնեալ իբրեւ յականէ, կամ ցօղեալ մեզ յերկնից.
Որ զցօղն հայրաբուղխ անձրեւեցեր ի բանական երկիր. (Շար.։)
cf. Հայրախեղդ.
· Calfa
πατραλοίας, πατραλώας patris percussor, parricida. Որ զեղծուցանէ զհայր իւր. հարկանօղ կամ սպանօղ հօր իւրոյ, հայրատանջ. հայրատեաց.
paternal or filial (care).
· Calfa
Ունօղ զխնամ հայրական. ուր իցէ գութ հայրենի.
bearing the father's name.
· Calfa
Ունօղ կամ կրօղ զանուն հօր իւրոյ. համանուն հօրն.
parricidal;
a parricide.
· Calfa
πατροκτόνος parricida. Սպանօղ հօր իւրոյ. որ եւ հայրազեղծ. հայրախեղդ. հայրակեր. հայրատանջ. հայրանարգու.
cf. Հայրաբար.
· Calfa
Առ խաչօղսն տեառն իւրոյ, եւ ծարաւիսն արեան իւրոյ հայրօրէն գթովք խօսեցեալ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
demand, request;
ընդ — անկանիլ, — եւ խնդիր լինել, to ask, to demand, to request, to be in search of, to look for.
· Calfa
Արմատ Հայցելոյ. Խնդիր. հարց եւ փորձ. քննութիւն, եւ Քննօղ. (լծ. Այց)
vn. va. to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
· Calfa
Հանգանակօղ է, եւ արբշիռ։ Մի՛ նախանձիր ընդ հանգանակօղս մսոյ վաճառաց. (Օր. ՟Ի՟Ա. 20։ Առակ. ՟Ի՟Գ. 20։)
Ի բազմաց ծաղկաց իբրեւ հանգանակեալ ցօղոյն զշիթս՝ նմա զմեղրն ընծայէին. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
· Calfa
Ողջունեալք ի հանգիստ սրբոցն պետրոսի եւ պօղոսի. (Խոր. ՟Գ. 62։)
to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.
· Calfa
Զմարմին սրբոյն բարձեալ հանգուցանեն ի թիլս յիւրում աւանին։ Տարեալ հանգուցին յիւրեանց գեօղն յաշտիշատ. (Խոր.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
giving or procuring rest, reposing.
· Calfa
Որ հանգուցանէ. հանգչեցընօղ.