cartilage, gristle;
soap;
cf. Օճառ.
· Calfa
ԱՃԱՌ որպէս ՕՃԱՌ, որ գրի ԱՒՃԱՌ. σμῆγμα, πόα, smegma, pigmentum, herba. Սապոն. օշնան. բոյս, եւ զանգուած իւղախառն՝ փրփրեցուցիչ ջրոյ ի պէտս լուանալոյ. սապուն, չօղան.
to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.
· Calfa
Զի խոր աճեցեալ արմատս։ Քոյովդ ցօղով յոգի աճեցեալ. (Նար.։)
grown, augmented.
· Calfa
ԱՃԵՑՈՒՆ որ եւ ԱՃՈՒՆ. αὑξανόμενος, ηὑξήμενος crescens, vegetus Ունօղ զաճեցումն. աճեցեալ. ուռճացեալ. զարգացեալ. յառաջադէմ. ծլած ծաղկած, մենծցած, մեծցօղ. գատտ չէքէն, նապիթ.
cf. Աճական.
· Calfa
Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)
Աճական. աճօղ, աճեցուն, եւ ուռճացեալ. բեղնաւոր՝ առոյգ. ըստ յն. նաեւ աճեցուցանօղ. αὑξητικός, ἑπακμάζων, γόνιμος crescens, vigens, vegetus, faecundus, augens, auctrix
juggler;
conjurer.
· Calfa
Բառ ռմկ. եւ անստոյգ. որպէս աճայիպ իրաց արարօղ, կամ զաչս պարարօղ շութափող ձեռնածութեամբ. օգգապազ. կէօզ պայըճը.
year;
ամի ամի, ամ յամէ, ամ ըստ ամէ, yearly, annually, a year, every year;
յամէ եւս, the following year, the year after;
յառաջիկայ ամի, next year;
յանցելումամի, last year;
զայս —, յայսմ ամի, this year;
զամն ողջոյն, all the year;
ի վերջ կոյս ամին, towards the end of the year.
· Calfa
Զարեգակն ծագէ, եւ զամ ըստ ամէն զցօղսն պարգեւէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18.) յն. զտարեկան։
summer-time;
in summer-time, during summer.
· Calfa
Զտօն ամարայնոյ՝ առաջնոյ արմտեաց քոց։ Իբրեւ զամպ ցօղագին յաւուրս ամարայնոյ ամփոփելոյ. (Ել. ՟Ի՟Գ. 16։ Ես. ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Ի՟Գ. 3։)
Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի՝ տօթացելոյ օգնական է։ Որպէս ցօղ ամարայնի, եւ անձրեւ ի հունձս. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 19։ ՟Խ՟Զ. 1։)
s. pl. lever, a piece of wood to raise or move any burden.
· Calfa
Բառնալիք. ձող. վերցընելու կամ վեր բռնօղ փատ, կոթ. սըրըգ. սափ.
to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.
· Calfa
Իբրեւ զամբաստանօղ՝ պատճառս ստգտանաց ի վերայ դնէ. (Փիլ.։)
to provide, to store;
cf. Համբարեմ.
· Calfa
Ամբարեմք զսոսա ի շտեմարանս մտաց ձերոց։ Որ ի ներքս յորովայնի ունի աղբիւր ամբարեալ, ոչ ծարաւեսցի երբէք։ Որպէս պարտականս հատուցանեն, եւ ոչ երախտիս ամբարեն առ բարեգործօղն. (Ոսկ. յհ.։)
ungodly, impious, irreligious, sacrilegious, unholy, unrighteous, profane, extremely wicked, flagitious.
· Calfa
ռմկ. անաստուած եւ անզգամ մարդ, հաւատի օրէնք չիսեպօղ, անիրաւ, չար, չարագործ, անօրէն, մեղաւոր.
proud, haughty, presumptuous, arrogant.
· Calfa
ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃ կամ ԱՄՊԱՐՀԱՒԱՃ. Բարձրամիտ, որ ամբարձեալ մտօք՝ հաւան եւ հաճ է ընդ ինքն. ամբարտաւան եւ փառասէր, փքացեալ. անձնահաճ. անձնացոյց. սէգ. սնափառ. եւ գեղապանծ, այս ինքն պանծացեալ ընդ գեղ իւր. ինքը իրեն հաւնօղ, հպարտ. քիւսթահ. միւթեքէպպիր. մազրուր. հաթտինի պիլմէյէն. ὤρα. venustas իբր iactans de venustate,. τετυφώμενος. inflatus, σοβαρός (լծ. սոպռ. եւ լտ. severus ), իբր fastosus, magnificus,. ὐπερφίαλος superbus, arrogans, insolens
proud, haughty, stiff, high, arrogant, vain, conceited;
presumptuous;
—ս, haughtily, proudly, highly.
· Calfa
Ի կորնչել սկայիցն ամբարտաւանից։ Որ ամբարտաւան էր աչօք։ Կարծօղն եւ արհամարհօղն այր ամբարտաւան է։ Ցրուեաց զամբարտաւանս մտօք սրտից իւրեանց. եւ այլն։
that hates the proud.
· Calfa
μίσυβρις. odio habens superbiam, alienus ab insolentia Ատեցօղ ամբարտաւանութեան եւ ամբարտաւանից. հպարտութենէ զզուած.
unsoiled, clean, neat;
immaculate, spotless, pure, innocent, honest, just.
· Calfa
ԱՄԲԻԾ Իբր անբիծ. ἅμομος, ἅκακος. immaculats, sine labe, innocens, expers malitiae Անարատ. մաքուր. անմեղ. սուրբ. անստգիւտ. արատ մը՝ պակսութիւն մը չունեցօղ. չէքեսիզ. սուչսուզ. փաք.
to crowd;
to embroil, to put in confusion, to disturb;
to stir up or excite to sedition.
· Calfa
Մի՛ ամբոխեսցէ զլսօղսն որդի՝ տուեալ ասելով իւր առ ի հօրէ զկեանսն. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Արմաւ.
· Calfa
Գինի եւ ցքի ոչ ըմպէին, զի գինին եւ ամբրաւօղին մի են. (Կանոն.։)
cf. Ամեթիւստոս.
· Calfa
ԱՄԵԹՈՎՍ կամ ԱՄԵԹԻՒՍՏՈՍ. Բառ յն. ἁμέθυστος amethystus (իբր ո՛չ արբեցօղ) որ թարգմանի ի մեզ նաեւ ՄԵՂԵՍԻԿ, ՍՈՒՏԱԿ. Ակն պատուական ծիրանագոյն՝ որ եւ ի գոյն գինւոյ եւ մանուշակի հարկանի. թ. ըստ ոմանց՝ լիալ, լեալ. ըստ Մենինսքեայ՝ ճէպէլլէգուն, գըպրըզ էլմասը.
amethyst;
granite.
· Calfa
ԱՄԵԹՈՎՍ կամ ԱՄԵԹԻՒՍՏՈՍ. Բառ յն. (իբր ո՛չ արբեցօղ) որ թարգմանի ի մեզ նաեւ ՄԵՂԵՍԻԿ, ՍՈՒՏԱԿ. Ակն պատուական ծիրանագոյն՝ որ եւ ի գոյն գինւոյ եւ մանուշակի հարկանի. թ. ըստ ոմանց՝ լիալ, լեալ. ըստ Մենինսքեայ՝ ճէպէլլէգուն, գըպրըզ էլմասը.
omniscient, most wise, all-wise.
· Calfa
Ո՛չ զի ուսանիցի ամենագէտն (յն. զամենայն նախատեսօղն) (Սեբեր. ՟Է։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 6. 14։)
ἑπόπτης, πάντα προειδώς. inspector, omnia praevidens եւ այլն. Ամենայնի գիտակ, ճանաչօղ, տեսօղ. ամենատես՝ սեպհական Աստուծոյ. ամմէն բանի գիտցօղ՝ տեղեակ. հեմէտան.
very amusing, full of pleasure.
· Calfa
Լի ամենայն զուարճութեամբ. բերկրապատար. սիրտը ճխացնօղ.
omnipotent, all-sufficient;
most powerful, very strong.
· Calfa
παντοδύναμος, πανσθενής, πάντα ισχύων. omne superans, omnipotens Որ յամենայնի եւ ամենայնի զօրէ, իշխէ. ամենակարօղ. որ ամմէն բան կրնայ ընել, ամմէն բանի ուժը հասնօղ. հէր շեյէ գատըր.
Մեծամուր. անվանելի. եւ կարօղ ըստ կարի առ ամենայն գործ.
king of the universe, the Creator.
· Calfa
Զամենաթագաւորն զՔրիստոս եւ զտուօղ բարութեանց ամենայն գործք օրհնեցէ՛ք. (Հարցնափառ.։)
that takes care of all his creatures, all-provident.
· Calfa
Ամենայն խնամով խնամօղ բոլորից. նախախնամօղ. զամմէնքը հոգացօղ, ամմէն պէտընայօղ.
all-consuming.
· Calfa
Որ զամենայն ինչ ծախէ եւ մաշէ, կամ այրէ տոչորէ ամենայն իրօք. բոլորովին էրօղ մրկօղ, փճացնօղ, ամմէն բան հատցընօղ.
preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.
· Calfa
ԱՄԵՆԱԿԱԼ, ի, աց. Պիտակաբար դնի որպէս ինքնակալ կամ տիեզերակալ յաշխարհի. որպէս հոգեպէս իշխեցօղ տիեզերաց, եւ որպէս յինքն պարունակօղ զամենայն հաւատացեալս.
cf. Ամենակար.
· Calfa
παντοδύναμος. omnipotens Որ ամենայնի եւ յամենայնի է կարօղ. որ եւ ԱՄԵՆԱԿԱՐ. ամենազօր. ամենահնար. գատըրի մուդլագ. հէր շեյե գատըր.
Ամենակարօղ զօրութիւն. (Յճխ.։)
Ամենակարող զօրութեամբդ միշտ թագաւոր յաւիտենից։ Ամենակալ՝ ամենակարօղ։ Ամենակարօղ աջովդ քո. (Շար.։)
Զամենակարօղ անունն Աստուծոյ կարդամք ի վերայ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խզեսցես ամենակարօղ սուսերաւ բանիդ. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
most agreeable, very pleasant.
· Calfa
Ահա ամենեքին ամենահաճոյքն եւ իմաստունք մեր հարք՝ Աստուածածին անուանեն զսուրբ Կոյսն։ Ամենահաճոյն (կամ ամենահաճելին) Յոբ.։ Ամենահաճոյն այն եւ սուրբն Եզեկիա։ Ամենահաճոյն Պետրոս։ Ամենահաճոյն Պօղոս. (Պրպմ.։)
very ingenious, very artful, very dexterous, skilful, most able.
· Calfa
Գտակ ամենայն հնարից յամենայն դժուարութիւնս. ամենաճարտար, եւ ամենակար. ամենարուեստ. ըստ յն. քաջահնար. քաջարուեստ. εὑμήχανος, ἁριστοτέχνης. industrius, ingeniosus, artificiosus. ամմէն բանին ճարը գտնօղ, խիստ ճարտար. փէք հիւներլի. մարիֆէթլի. ուստա.
all-conquering, subduing all enemies, very victorious, that gains the advantage always.
· Calfa
ԱՄԵՆԱՅԱՂԹ եւ ԱՄԵՆԱՅԱՂԹՈՂ. Յաղթօղ ամենայնի եւ յամենայնի. ամենազօր, եւ քաջայաղթ. εὕνικος, καλλίνικος. victor egregius, invictissimus. որ ամմէնուն կըյաղթէ.
adj. s. all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.
· Calfa
Ինքն պատեալ զամենայնիւ, ի ներքոյ ամենայնի, ի վերոյ ամենայնի, արտաքոյ ամենայնի, եւ ամենայն ի նմանէ, եւ ամենայն ի նա, եւ ամենայն ի փառս նորա։ Ամենայնի նա է հատուցանօղ։ Զինքն արարեալ օրինակ ամենայնի. (Ագաթ.։)
Զբնաւն յամենայնի բովանդակապէս հրաշագործեցեր։ Յամենայնի տէրդ բարերար։ Յամենայնի ողորմած։ Կարօղ ես յամենայնի թողուլ զմեղանս. (Նար.։)
very prompt, very willing, very eager, very ready, very much inclined, very well disposed, very diligent.
· Calfa
Ամենայնիւ յորդորեալ՝ յորդառատ սիրով. փութաջան. յօժարամիտ. մտադիւր. բոլոր սրտանց ջանք ընօղ. փէք հաւեսլի. մուգայետ.
very deceitful, very fraudulent, very knavish, very roguish.
· Calfa
Պատիր կամ պատրողական ամենայնիւ. խիստ խաբեբայ, խաբօղ.
that gives to all, generous, liberal;
given to all.
· Calfa
Պարգեւատու ամենեցուն կամ ամենայն բարեաց. ամենապարգեւօղ. ամենաշնորհ.
cf. Ամենապարգեւ.
· Calfa
Մխիթարութիւն ընկալան յամենապարգեւողէն Աստուծոյ։ Զնոյն ցօղ օրհնութեան յամենապարգեւողէն Քրիստոսէ խնդրէին. (Կորիւն.։ Արծր. ՟Գ. 5։)
much obliged, much indebted.
· Calfa
Զամենապարտ ոգիս ընկալայց։ Ամենապարտս մահու։ Առ ամենապարտս ես ներօղ. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Թ. ՟Ծ՟Ը։)
that has created all things, all-creating, omnipotent.
· Calfa
Ստեղծօղ բոլորից. ամմէնուն եւ ամմէն բանի ստեղծօղ. հէփսինի վէ հէր չէյի եարատան.
most perplexed, very anxious, very embarrassed;
very irresolute, full of inquietude.
· Calfa
Վարանեալն ամենայն իրօք, եւ վարանեցուցիչ. լի ամենայն հոգով եւ տատամսութեամբ. ցնդեալ, եւ ցնդիչ բոլորովին. անհնարին. խիստ տարտըղնած, շուարած, կամ տարտըղնօղ.
diffused every where, very extensive, most ample.
· Calfa
Տարօղ յինքեան զամենայն. ընդունարան ամենայնի.
Որպէս զանօթ ամենատար, եւ իբրեւ զքաղաք տանօղ ամենեցուն. (Ոսկիփոր.։)
all-seeing.
· Calfa
Տեսօղ ամենայնի. ամենահայեաց. ամենանկատ. ամենագէտ. եւ ամենատեսուչ. ամենախնամ.
all-watchful, that superintends all things.
· Calfa
Ամենայնի տեսուչ, տեսօղ եւ խնամօղ.
very skilful, ingenious;
very instructive;
most wise.
· Calfa
Կարօղ ես ամենարուեստ։ Ամենարուեստ բժիշկ. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Ամենունակ.
· Calfa
ԱՄԷՆՈՒՆԱԿ կամ ԱՄԵՆՈՒՆԱԿ. παγκρατής. omnicapax Որ զամենայն ինչ ունի յինքեան, որպէս Աստուած եւ աստուածայինք. եւ պարունակօղ կամ պարփակօղ զբազում ինչ. ամէնընկալ. ամենալից.
he-kid.
· Calfa
Ուլ արու. արու այծ փոքր կամ միոյ ամի, տարեւոր. ըստ յն. այծ, կամ գառն՝ որ ասի ամնօ՛ս. χίμαιρος. caper, haedulus, ἁμνός. agnus. չէփիճ. օղլագ. ուլագ. թէքէճիք.
cf. Ամոլ.
· Calfa
ԱՄՈԼ մանաւանդ ԱՄՈԼՔ. (ի համ, եւ ուլն) Լծորդ, լծակից. զոյգ արջառոց՝ որք ուլամբք զնոյն լուծ ձգեն, կամ զոյգ ձիոց՝ որ լծին ի մի կառս. եւ նմանութեամբ՝ երկու անձինք գործակիցք իրերաց, որպէս Պետրոս եւ Պօղոս, Լուսաւորիչն եւ Յակոբ Մծբ. Անտոն եւ Կրօնիդէս, եւ այլն. ամոլ, ջուխտակ, ընկեր. չիֆթ. պիր չիֆթ. ξυνωρίς, συνωρίς bijuga, bijuges, par, biga
Բարձ Պօղոս վիրօք զլուծ նորա, զոր ձգէր եզն ամոլոյն (կամ ամլոյն, Պետրոս կամ Ստեփաննոս). (Ագաթ. եւ Ճ. ՟Ա.։)
Բարեաց լծակից ամոլքն (յն. մի եւեթ բառ) Պետրոս եւ Պօղոս. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Սեանցն եկեղեցւոյ՝ ամոլացն հաւատոյ։ Ածաք եզն ամոլեաց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ ՃՃ. պետր. պօղ.։)
steril, barren.
· Calfa
στεῖρα sterilis (լծ. թ. համիլէ օլմայան. հյ. անյղի) Ստերջ կին, կամ արգանդ անկար ի յղանալ. անծնունդ. անզաւակ. ամոյլ, տղայ չբերօղ. գըսըր. ագիմ.
that loves his or her consort.
· Calfa
Սիրօղ զամուսինն կամ զզուգակիցն. ընկերը սիրօղ. եհլինի սեվէն.
married.
· Calfa
Զոր ամուսնաւոր կանանցն չհրամայէ Պօղոս՝ պաճուճել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)