cf. Հրակերպեան.
Ոսկեփառ եւ հրակերպ շքով։ Հրակերպ աչք, դէմք, ձայն աստուծոյ, անքուն որդն. (Նար. խչ.։ Լմբ. յայտն.։ Ճ. ՟Ա.։ Վրդն. ել.։ Մարաթ.։)
cf. Հրակիզումն.
Հրակիզութիւնս բազումս սփռեալ տարածանէ։ Ի սրափողոտ հրակիզութենէ։ Նենգաւոր նետից քոց հրակիզութիւնք. (Յհ. կթ.։ Աթ. խչ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
crucible.
Մի՛ ի քուայսն անիմանալի հրահալոցացն փորձեր զփրկեալս արեամբ քո. (Բենիկ.։)
pyramid;
cf. Հրակերպ.
Հրաձեւ փայլակնացայտ լոյս, կամ կոզ քո. (Շար.։ Գանձ.։)
Վասն հրաձեւ պատկերի քո. (Ոսկ. լս.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to prescribe;
to permit, to allow, to authorize;
to establish, to settle, to dispose;
ոչ —, to forbid, to prohibit, to proscribe, to interdict.
Հրամայեա՛ աստուած զօրութեամբ քով։ Գործոցն՝ զոր հրամայաց աստուած առնել։ Որպէս հրամայեաց նմա հրեշտակն, կամ մովսէս, կամ փարաւոն։ Եղեւ զոր հրամայեցերն։ Հրամայեա՛ ինձ գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Հրամայեաց նմա ռոճիկս յիւրոց խորտկացն։ Քահանայքն յերուսաղէմ հրամայեսցեն ի ծախս տեառն։ Հրամայեաց շրթամբք իւրովք։ Աստուած իմ, որ հրամայեցեր զփրկութեանցն յակոբայ։ Որպէս օրէնքն հրամայէին։ Հրամայեցաք, զի եւ այլն։ Լսել զամենայն՝ որ հրամայեալ է քեզ ի տեառնէ.եւ այլն։
command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.
Զհրամանն աստուծոյ եւ զօրէնս նորա։ Զհրամանացն աստուծոյ եւ զօրինաց նորա։ Գնալ ըստ հրամանաց նորա։ Ըստ հրամանի թագաւորին։ Բռնաւորաց հրամանաւ։ Տղայակոտոր հրամանին։ Ել հրաման յօգոստոս կայսերէ։ Յինէն ել հրամանս այս։ Ես եդի զհրամանս զայս։ Հրաման ինչ ի տեառնէ ոչ ունիմ։ Ոչ հնազանդեցան հրամանի քում.եւ այլն։
ՀՐԱՄԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆՒՈՅ. χρησμός oraculum, responsum. Պատգամ աստուածային, եւ պատասխանի ի դից, եւս եւ հրաման արքունի։ (Եւս. քր. ՟Ա։ Պտմ. աղեքս. ստէպ։ Եղիշ. ՟Ե։)
cf. Սքանչելագործ.
Զսքանչլի եւ զհրաշագործ զյարութիւնն քրիստոսի։ Հրաշագործ քո բանիւ. (Շար.։)
wonderfully painted;
magnificently embroidered;
*very clever (painter).
Զգեստս արքունականս ոսկէճամուկս եւ շղաշատեռն հրաշանկարս. (Յհ. կթ.։)
most majestic, — glorious, — august.
Հրաշալի փառօք. գերահրաշ. մանաւանդ գերափառ, իբրու գեր ի վերոյ քան զվարկ կամ զկարծիս, ինչ մի արտաքոյ կարծեաց. սքանչելի եւ հիանալի յոյժ. որպէս յն. բարա՛տօքսօս. παράδοξος, θαυμασιώτατος praeter opinionem, inopinatus, admirabilis, paradoxus. խելքէ վեր.
wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.
παραδόξως praeter opinionem, incredibiliter, mirabiliter, miro modo ἑξαιρέτως eximie. որ եւ ՀՐԱՇԱՓԱՌԱԲԱՐ. Սքանչելի եւ փառաւոր օրինակաւ. մանաւանդ՝ Արտաքոյ կարծեաց. խելքէ դուրս.
Եթէ մատուցանիցես պատարագ քո, զայս հրաշափառապէս եւ նախատիպ՝ առ քահանայս առնուլ յարմարագոյն է. (Բրս. հց.։)
miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
Հրաշիւք արուեստից։ Արուեստն, եւ հրաշք իւր։ Քան զամենայն գործոց քոց հրաշս։ Առ հրաշիցն սքանչելութիւն։ Անճառ հրաշիւք։ Հրաշից սքանչելեաց կամ զարմանալեաց. (Նար.։)
cf. Կրակապաշտ.
Եթէ ոչ ակն առեալ էր իմ սրբուհւոյդ նունեայ, կրէիր դու զպատուհասն հարց քոց հրապաշտից։ Քո՛ է տէր յաղթութիւն, եւ ո՛չ հրապաշտից եւ ամբարտաւանից. (Պտմ. վր.։)
public orator, haranguer, preacher;
tax-collector, tax-gatherer.
δμήγορος concionator եւ φορολόγος tributi exactor. Որ խօսի ի հրապարակի, եւ որ քաղէ զհարկ արքունի.
pronounced in public;
public speaker, haranguer, orator, speech-maker, declaimer;
publicly.
Օգնեա՛ ինձ ի քում հրապարակախօս ատենին. (Գանձ.։)
charms, attractions, allurements;
lure, bait, wheedling, cajolery, flattery, enticement, solicitation, seduction;
instigation, suggestion, impulse, incitement;
— գեղոյ, charms of beauty;
— հաճոյից, հեշտութեան, the allurements of pleasure, of voluptuousness;
պատիր —, deceitful baits;
ի —րս ուրուք ըմբռնիլ, ելանել, հարկանիլ, to be seduced, misled, tempted, led astray, allured, enticed, decoyed;
ի —րս ցոփութեան դարձուցանել զոք, to entice to gluttony;
to allure one to debauchery;
արբուցանել ումեք —րս պղտորս, դժնեայս, to administer poison, to poison;
to seduce, to mislead, to pervert, to corrupt, to debauch, to lead astray, to bring into an error.
πεισμονή persuasio ἁνατροπή eversio. որ եւ ՀՐԱՊՈՒՐԱՆՔ, նաց, նօք. Պատիր հրաւէր կամ հրաւիրումն. չար խրատ. յորդոր. համոզակերութիւն. թելադրութիւն, շողոքորթութիւն. եւ Խեղաթիւրութիւն.
attractive, enticing, alluring, engaging, seducing, insinuating, tempting, captivating.
Հրապուրական քո բանիւքդ ծովացուցեր։ Լուաւ զբանս գայթակղեցուցչացն զհրապուրականս. (Յհ. իմ. երեւ.։ Տօնակ.։)
emitting flames;
shining, sparkling, glittering;
— աչք, fire-flashing eyes;
—ք, fire-works.
Ոչ իշխեմ հայել ի հրացայտ աթոռդ քո. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Ի հրացայտ կողի քո. (Շար.։)
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
Հրաւիրեալք ի սկզբանէ։ Որ ընտրեցեր յորովայնէ զհրաւիրեալսն ի սկզբանէ։ Որ հրաւիրեցեր զյառաջագոյն ընտրեալսն, կամ զորդիս մարդկան յորդեգրութիւն։ Ի մայրութիւն քո հրաւիրեալ. (եւ այլն. Շար. եւ յայլ գիրս։)
cf. Հրեշտակաբար.
Առաքումն (հոգւոյն սրբոյ) ոչ հրեշտակօրէն, այլ համակամաբար. (Լծ. ածաբ.։)
fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
Հրձիգ արար նա զմիջագետս զմիջագետս։ Զամենայն քաղաքս նոցա տամբք իւրեանց եւ զաւանս նոցա հրձիգ արարին։ Հրձիգ արար զտունն տեառն եւ զապարանսն արքունի։ Հրձիգ լիցի երկիրն աստուծոյ։ Հրձիգ եղեն յարկք նոցա։ Այլ նոքա կամէին՝ թէ հրձիգ լեալ էին։ Փառք եղեն հրձիգ.եւ այլն։
flock, flock of sheep, of goats, fold;
cf. Յօտ;
the faithful, the universal Church.
ποίμνιον, ποίμνη grex եւ ἁγέλη ovile եւ այլն. (լծ. հովիւ. հովիտ. արօտ) Հաւաքումն կամ հոյլք խաշանց. ջոկ ոչխարաց, եւ փարախ նոցա. եւս եւ երամակ այլոց չորքոտանեաց.
pastor, chief of a flock;
bishop.
Հեղմամբ արեան սրբոց քոց հօտապետաց. (Շար.։)
flock or herd of animals;
— լինել, to jump, skip or leap for joy, to bound with joy.
Վարսք քո իբրեւ զհօրանս (կամ զերամակս) այծից. (Երգ. ՟Դ. 1։)
cf. Ձագեմ.
Ակիղաս զհաւագէտս ասէ փոխանակ վհկաց. իսկ սիմաքոս՝ զդէտս՝ որ ճճուիցեն, եւ ճղիցեն. եւ թէոդիտոն, զկանխագէտսն ձագացեալ, այսինքն ձագուց պէս ճըռուըղեալս. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
to chirp, to pip.
Ակիղաս զհաւագէտս ասէ փոխանակ վհկաց. իսկ սիմաքոս՝ զդէտս՝ որ ճճուիցեն, եւ ճղիցեն. եւ թէոդիտոն, զկանխագէտսն ձագացեալ, այսինքն ձագուց պէս ճըռուըղեալս. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
left;
sinister;
left-handed;
left, left hand or side;
ի —մէ, on or to the left;
գիտել կամ չգիտել զաջ ե զ—, to know or not to know the right hand from the left.
Զձեռն իւր զձախ։ Ի ձախու ձեռին իւրում։ Ի ձախմէ ձեռանէ քումմէ.եւ այլն։
derision, mockery, jeering, laughter, laughing-stock;
— առնել, to taunt, to rally, to scoff, jeer or laugh at, to mock, to make game or sport of, to turn into ridicule, to make laughing-stock of, cf. Ձաղեմ;
— լինել, to make a fool of oneself, to expose oneself to the laughter of every body, to be laughed at, to be the laughing-stock of.
κατάγελως derisio, irrisio καταγέλαστος derisus. Ծաղր. եւ ծաղրելի. խաղ. այպն. ծանակ. խաղքութիւն, խախք, ծիծաղ, ծիծաղելի.
cf. Ձաղումն.
ՁԱՂՈՒԹԻՒՆ ՁԱՂՈՒՄՆ. κωμῳδία comoedia τραγῳδία tragoedia μώκημα irrisio, delusio πομπή pompa θρίαμβος triumphus. Ձաղանք. ձաղ. ձաղելն, իլն. այպանք. ծաղր. խաղ. խայտառակութիւն. նշաւակութիւն. եւ Հանումն ի հանդէս յաղթանակի. խախքութիւն.
derision, mockery, laughter;
triumph;
ձաղել —ումն, —ումն յաղթութեան առնել, to triumph, to be triumphant, to conquer.
ՁԱՂՈՒԹԻՒՆ ՁԱՂՈՒՄՆ. κωμῳδία comoedia τραγῳδία tragoedia μώκημα irrisio, delusio πομπή pompa θρίαμβος triumphus. Ձաղանք. ձաղ. ձաղելն, իլն. այպանք. ծաղր. խաղ. խայտառակութիւն. նշաւակութիւն. եւ Հանումն ի հանդէս յաղթանակի. խախքութիւն.
voice;
sound;
cry, shout;
noise, rumour, clamour;
term, word, speech, tongue, language;
tone, tune;
—ք պորփիւրի, the five universals, (term in logic);
— թռչնաց, warbling of birds;
— ցնծութեան, cry shout of joy;
— աղաղակի, cry, clamour;
cry of pain, moan, lament, groan;
նուագումն —ի, loss of voice;
կերկերումն —ի, hoarseness, raucity;
ի — բարձր, aloud;
զօաւոր, մեծավայելուչ, ախորժ, քաղցր, սասկայոյզ, տկար, դողդոջ, թրթռուն, անախորժ, կերեկրեալ or կերկեր, նուաղեալ —, loud or strong, grave or serious, agreeable, sweet or soft, passionate or pathetic, faint or weak, trembling, thrilling, tremulous or quivering, disagreeable or harsh, hoarse, falling voice;
—թաւ or թամբ, սուր or զիլ, base, deep, soprano, shrill sound or voice;
— բառնալ, արձակել, առնել, արկանել, առնուլ, to cry, to utter, to send forth cries, to cry out, to shout, to clamour;
— ածել, to cause a voice or cry to be heard;
to cry;
— տալ, to cry out, to exclaim, to shout;
to speak, to apostrophize;
to defy, to challenge;
ի — ասել, to say, to pronounce aloud, to tell, to recite;
ի մի — պատասխանել, to answer unanimously, with one accord;
աղաղակել ի — մեծ, to cry with a loud voice;
to shout, to clamour, to yell;
բարձրացուցանել կամ ցացուցանել զ—, to elevate, to raise;
to lower, to abase the voice;
բարձրացուցանել զ— աղաղակի, to raise one's voice;
— բարձեալ գոչել, to cry out, to vociferate;
— զկնի եդեալ կոչել ցոք, to call after one;
— տուեալ խրախուսել, to exhort aloud;
— տալ միմեանց, to provoke mutually, to defy;
to shout on, to exhort, to animate, to inspirit, to cheer up, to inspire with courage, to excite;
— տալ մարտի, to declare war, to declare oneself opposed to;
— տալ ըննդէմ երկնից խիզախել, to lift up the head against high heaven, to be proud, arrogant, boastful;
— նորա գելաւ, his voice failed him;
նուաղեալ է —ն, he has a dying voice.
Ձայն փողոյ։ Անշունչքն ձայն տայցեն։ Այնչափ ազգք ձայնից են յաշխարհի։ Ի ձայնէ ջուրց բազվաց։ Ձայն ալեաց։ Ձայն ետուն ամպք։ Ի ձայնէ որոտալոյ քո։ Լուան զայն զգնալոյ տեառն։ Լուար ձայնի կնոջդ քո։ Ձայնդ՝ ձայն յակոբայ։ Ի ձայն բարձր։ Ձայն երգոց։ Ի ձայն ցնծութեան, եւ այլն։
gamut, scale.
Ուր ձայնարան գործիքն ներքուստ հնչին. (Վրդն. երգ.։)
crying, uttering a cry;
crier, weeper, wailer, lamenter;
— գուսան, կին, mourner, mourning woman.
Մշտնջենաւոր ձայնարկու առաջի քո ա՛մենակալ։ Փողով ձայնարկու կոչման աշխարի. (Նար. ՟Ծ՟Դ. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
to raise one's voice, to cry out, to exclaim, to vociferate;
to call, to invite, to convoke;
to pronounce, to utter, to address, to tell, to express;
to name;
ի խրախոյս —, to encourage, to inspirit, to give heart to.
Ձայնեն միաբան՝ ասելով, եւ ընդ հոգւոյդ քում։ Զթշնամեացն միշտ ձայնել անուն. (Խոսր.։)
to grow tired, to become wearied, annoyed, cloyed, disgusted;
ձանձրացեալ ի կենաց, weary of life.
Ձանձրացեալ է անձն իմ ի դստերաց որդւոց քետայ։ Ի չարէ նա ոչ ձանձրացաւ։ Ձանձրացաւ յիս անձն իմ։ Բայց ես ոչ ձանձրացայց գալ զկնի քո։ Կալ յաղօթս եւ մի՛ ձանձրանալ։ Զբարիս գործել եւ մի՛ ձանձրասցուք։ Մի՛ ձանձրանայք զբարիս գործել.եւ այլն։
wearisomeness, tediousness, irksomeness, ennui, annoyance;
laziness, idleness;
— մեծ պատճառել, տալ, to annoy greatly, to tease or plague excessively.
Յաղագս ձանձրութեան։ Ձանձրութիւն է լքումն անձին, եւ այլն։ Նեղոս.։
grim-faced, surly, crabbed, horrid;
impudent, brazen-faced.
Ձառադէմ՝ զինեցելոց մեզ ներհակացն գիճային յածմունք։ Ձառադէմն ոտն առնու ի հաղբս արտաքոյ. եւ ապադէմն դիմաւորի ընդ խաւար. (Երզն. քեր.։)
wheat-meal;
— գարի, pearl barley.
Զգարին ձաւար արա՛։ Ձաւար գարի տո՛ւր (քուռակին). եւ այլն. (Վստկ.։)
act of stretching or spreading;
*braces;
drying-place or room;
ligament, aponeurosis;
tendon, sinew;
chord of an arc, subtense;
line;
rope, cord;
— հրացանի, trigger.
Ձգումն, եւ ձգարան. առանձին առմամբ՝ Տեղի սփռելոյ եւ չորացուցանելոյ որպէս զապուխտ, եւ կամ զովացուցանելոյ. (եբր. միզթախ. թ. սէրկի ). ψυχμός (պաղումն). siccatio (ցամաքումն).
to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.
Ձգել զձեռն, կամ զգաւազան ի վերայ գետոյն, կամ զծայր գաւազանին։ Վարմ ձգել։ Լարս ձգել։ Ձգել զվարագոյրս. զերկինս իբրեւ զխորան. զխարիսխ. զաղեղն. զոտս. զչափն սամարեայ ի վերայ երուսաղէմի. զհիւսիսի զոչնչիւ. գործիս թռչնոց. ցանց ոտից։ Որ ձգի ի ծովն մեծ, կամ յանապատն, կամ մինչեւ ի սիդոն. Չոգան ընդ ամենայն ձգեալն (այսինքն տարածութիւն, դաշտ, անապատ)։ Զձեռս իւր ձգէ յօգուտ։ Մի՛ ձգեսցեն զձեռս իւրեանց յանօրէնութիւն։ Ձգեաց անարատ զճանապարհս իմ։ Մի՛ ձգեր զբարկութիւն քո ազգէ մինչեւ յազգս։ Մի՛ ուրեք հեռի ձգիցիք երթալ. եւ այլն։
Ձգել զլուծ, կամ ակօս ի դաշտի. կամ պարանօք, ցանցիւ, կապանօք. կամ զուռկանն, զգործին ի ցամաք։ Ձգել արտաքոյ տաճարին. կամ ի հրապարակ, ի տագնապ, ի գթութիւն։ Ձգեցից առ իս։ Ձգել զսուր, զբան։ Ձգել ի ջրոց (ի դուրս)։ Ձգել զդուռն զկնի։ Ձգել զօդ։ Ձգել զմեղս իբրեւ երկայն պարանաւ։ Մի՛ ձգէք յանձինս զսատակումն. եւ այլն։
Հոտ անուշութեան բուրեալ, որպէս զի զմեզ զամենեսեան գրեթէ ի քուն ձգել. (ՃՃ.։)
draught, drawing, traction;
shooting;
attraction;
tendency, inclination;
attachment;
— շնչոյ, respiration, breathing;
— ըմպելեաց, draught, gulp;
— վառարանի, the draught of a chimney.
Ձեռաց ձգումն։ Ձգմամբ անարատ ձեռին քո ի նմա։ Ոչ ձեռինդ միայն ձգմամբ հպաւորութեան։ Զձեռացդ ձգումն առ ցասումն։ Ձգումն երկնից (խորանաձեւ). (Ածաբ. մկրտ.։ Շար.։ Նար.։ Տօնակ.։)
made with hands, manual, artificial;
manufacturing, mechanical;
manufacture, handiwork.
χειροποίητος manufactus. ձեռքով շինած, շինծու, բանած. Ձեռօք գործեալ. ձեռակերտ.
Ի ձեռագործս քո խորհեցայ։ Սղ. (՟Հ՟Զ. 54։)
to write with one's own hand;
to sign, to subscribe.
ՁԵՌԱԳՐԵՄ կամ ՁԵՌՆԱԳՐԵՄ. χειρογραφέω mea manu scribo. Ձեռամբ գրել, ստորագրել. դատակնքել. ձերքովը գրել, ձեռք դնել.
by hand, manual;
subject, submissive;
own, proper.
Մարմնոյդ չիշխես. եւ զիրսդ ձեռակա՞ն կոչես։ Զո՞ր ասիցես քո. զի ես ոչ գիտեմ ո՛ր ինչ ձեռական իցէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
made with the hand, manufactured;
manufacture;
creature;
building, town built by oneself;
farm;
craft, calling;
— իւր, the work of his own hands.
Կացուցեր զնա ի վերայ ամենայն ձեռակերտաց քոց. (Սղ. ՟Ը. 7։)
Արա՛ ողորմութիւն ձեռակերտի քո. (Վրք. հց. ձ։)
with his hand, manually.
որ եւ ՁԵՐԲԱՑԻ. Ձեռամբ. ձեռօք. ձեռքով.
planted with one's own hand;
tree planted with one's own hand;
creature, being;
pupil;
client, dependent.
Մի՛ թողուր զձեռատունկ քո, զոր հաւատովք սնուցեր եւ աճցուցեր. (Ճ. ՟Ա.։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
Ձեռնադրէր կարապետն։ Սա արժանապէս ձեռնադրեաց զքեզ ի յորձանսն յորդանանու։ Համագոյակցիդ քո ձեռնադրողի. (Շար.։ Նար. գանձ հոգ.։)
Որ հրամայեցեր ծառային քո խոնարհաբար՝ ձեռնադրել զգլուխ քո, որ տէրդ ես յաւիտենից. (Ժմ. յն.։)
juggler, conjurer, wizard;
mountebank, tumbler.
Որ կանայս ձեռնածուս ի տունս մուծանիցէ, արտաքոյ է քրիստոնէութեան. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
Հարցուկք եւ ձեռնածուք։ Ձեռնածուացն մի ամ արտաքոյ, եւ մի ամ ի ներքոյ (ապաշխարութեամբ) քաւեսցէ։ Յանդիմանել զձեռնածուսն եւ զթովիչսն. (Կանոն.։)
chief foreman;
creator.
Զճարտարապետն ... զանձին քո զձեռնապետն. (Կոչ. ՟Թ։)
cf. Ձեռնարկումն.
Ընկա՛լ յիսուս զպաղատանացս ձեռնարկութիւն քեզ ի հաճութիւն։ Փակեալ արտաքուստ ի ձեռնարկութեանց մերոց իմաստից։ Զի զձեռնարկութիւն իմ ընդդիմութեան կամաց քոց լքցես. եւ այլն. (Նար.։)