mention, commemoration, memory, remembrance.
Որ սուրբ են սրտիւք. եւ մաքուր մտօք, եւ զյիշմանցն Աստուծոյ միշտ կախեալկան։ Ո՞ր որդի է՝ որ ոչ պատուէր զհայրն իւր, եւ ոչ ցանկ կախի զյիշմանց նորա, որպէս տղայքն զմարցն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ. ՟Ե։)
of fifty years;
fifty years old;
—մեայ ժամանակ, jubilee.
Թաղեաց թարա զնաքովր ի քսանամենից, եւ ծնաւ զաբրահամ յիսնամենից. (Եփր. ծն.։)
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
Բազում շնորհել զյիսներեկին (ասելով, կա՛ զգիր քո, եւ գրեա՛ յիսուն), տըկար բնութեանն պատճառին։ Որ յիսներեակ յոբելինին, ի կատարման պենտեկոստին. (Յիսուս որդի.։)
to attach, to connect, to unite;
to stretch or hold out;
to fix.
Երկայնեա՛ զտոռունս քո. Ակիւղաս ասէ, յիւրեա՛ զապաւանդակս քո. (Ոսկ. ես.։)
to get with young, to impregnate, to fecundate.
Ձայն Տեառն շարժէ զանապատն. Սիմաքոս (թարգմանեաց), յղացուցանէ. (որպէս եւ Ակիւղաս, երկնեցուցանէ) (Վրդն. սղ.։)
Յղացո՛ զմիտս իմ եւ զհոգիս սիրով քո եւ երկիւղիւ. (Մարաթ.։)
to send to, to forward, to despatch;
— զումեքէ, to send for, to send to search after.
Յղեաց կոչեաց զորդի իւր։ Յղել զնա առ արքայ։ Ե՛կ այսր, յղեցից զքեզ առ արքայ։ Եւ յղեցի, զի զարծաթ քո տացես ինձ։ Զպատգամն՝ զոր յղեա՛ց արքայ.եւ այլն։
obelisk.
Յոբէլեանն է կէս գրոյ առ ի շեղ՝ ունելով ի ներքոյ ստիքս. (Վրդն. սղ. յռջբ։)
numerous, many;
often.
practicable.
Յոքունց գնալի. ունօղ զբազում գնացս. յն. բազմայեղանակ. παντοδαπός varius, multiplex.
numerous, many;
plural.
Թիւք երեք. եզական, երկական, յոքնական։ Եզական, իմ, քո. յոգնական, իմք, քոյք։ Եզականն, գանեմ. յոգնականն, գանեմք. (Թր. քեր.։)
cf. Բազմապատիկ.
Որպէս յաղագս քո մեռելոյ՝ յոգնապատիկ երախտաւորի. (Լծ. ածաբ.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
Այնոքիկ յոլովակի եւ յոքունց աստ հանդիպեցան. (Ոսկ. անոմ. ՟Դ։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
Իմանալոյն արտաքոյ յոլովագոյն գտանի սկիզբն. (Բրս. իսկզբանէ.։)
often, frequently, many times;
much, more.
Այնոքիկ յոլովակի եւ յոքունց աստ հանդիպեցան. (Ոսկ. անոմ. ՟Դ. եւ Ոսկ. յհ. ստէպ։)
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
Զորովք ամենեքումբք (զգայարանօք) յողալով իմաստունն, յանկարծօրէն սպաս արարեալ՝ անկաւ ի վերայ։ Ո՛չ, որպէս ոմանք, զյաջողական բարեօքն յողայր։ Այն՝ որ առ դրօքն յողայ՝ մահ։ Յողայցէ մինդ (ի զգայութեանց) միւսոյն. փոխանակ արբանեակք եղեալք միմեանց։ (Փիլ.։)
hope, hopes, expectation, longing;
confidence, trust;
դեռածին, հաւաստի, կենդանի, եռանդուն, մխիթարիչ, մեծ, կոյր —, renewed or reviving, well-grounded, lively, ardent, solacing, great, blind hope;
ընդունայն, տկար, անստոյգ, պատիր or խաբէական, սուտ, խուսափու, անմիտ —, vain, weak, uncertain, delusive or deceitful, false, fleeting, foolish hope;
նշոյլք յուսոյ, the rays of hope;
բառնալ զ—, to take away or put out hope;
զհետ գնալ սնոտի յուսոյ, to abandon oneself to chimerical hopes, to hunt a shadow;
սնոտի յուսով պարարել, ի սնոտի — կապել, to nourish oneself with vain hopes;
քաղցր յուսով պարարիլ, to hug oneself with the delightful hope;
գեղեցիկ յուսով պարարել, թարթափեցուցանել զոք, to feed or entertain one with flattering hopes or chimeras, to keep one in suspense;
to ridicule, to deride;
վհատիլ ի յուսոյ, to lose hope;
հատանել զ— իւր, to despair, to give up all hope, to be in despair;
յուսով կեալ, to live in hopes;
դնել զ— իւր ի վերայ ուրուք, to build on one's hopes;
— տալ, to cause to conceive hopes, to give hope, to inspire with hopes;
ի դերեւ հանել զ— ուրուք, to deceive one's hopes or expectations;
լնուլ, կատարել զ— ուրուք, to fulfil a person's hopes;
ծփել ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to hover between hope and fear;
— է ինձ, I have some hopes;
— մի այսպիսի է ինձ զի, I hope that, I am in hopes that;
— իմ է, that is my only hope;
փակեալ յամենայն յուսոյ ակնկալութեան, hopeless;
— եւս շիջեալ էր յիս, hope died within me;
բարձաւ ամենայն — փրկութեան, all hope of safety was lost;
պակասեալ յամենայն յուսոյ փրկութեան, despairing of life;
հատաւ — նրան, he despaired;
հատաւ — մեր, our hope is vanished;
դու ես միակ — իմ, all my hopes are in you;
cf. Հատանիմ;
արծարծել զ—, to revive hope.
Սնոտի են յոյսքն քո։ Ո՛ սնոտի յոյսք։ Նոցին հաղորդին ընդ մեզ օրինաց, խորհրդոց, յուսոց։ Բարութեանց յոյսս առաջի դնէ։ Մեծամեծաց յուսից տային աւետիք աշխարհաց. (Ագաթ.։ Մագ. ՟Ա.։ Ածաբ. աղք.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 8։)
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
Բան ինչ յոռութեան (յն. բան ժանտ) մի՛ դիցես ի սրտի քում. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Թ. 10։)
abundant, copious;
plentiful, overflowing, superabundant.
Ի յորդ ողորմութեանց այտի քոց։ Յորդ եւ բուռն զօրութեամբ են. (Եփր. համաբ.։)
to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.
Որչափ մեծացան շնորհք քո, յորդեցին յանցանք իմ. (Սարկ. աղ.։)
cf. Յորդորիչ.
Յորդորական հրաման տէրութեանդ քո միշտ մտրակեաց զիրաւացի հեղգ երկչոտութիւն մտաց իմոց. (Արշ.։)
abundance, affluence, superabundance, exuberance;
outflow, overflowing, discharge, torrent, inundation;
յորդութիւն արեան, rivers of blood;
յորդութիւնք պատուհասից, plagues upon plagues;
յորդութեամբ, in torrents, abundantly, copiously.
Յորդութիւն բարերարութեան՝ ընդակից (կամ ընդանակից) քո է. (Սարկ. աղ.։)
boiling, foaming;
agitated, furious, turbulent.
Հուրն՝ արտաքոյ բնութեան յորձնեռանդն զջուրն կացուցանէ։ Եւ ծովն յորձնեռանդն եղեալ ցամաքի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)
cf. Յուզախնդիր.
Ի խորհուրդս մտաց քոց յուզաքնին լինէիր, թէ զի՞նչ լինելոց է յետ այսորիկ։ Այս ի մտացն յուզաքնին լինելոյ, եւ ի յայտնութենէ Աստուծոյ եղեւ. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
idleness, laziness, slowth, negligence;
cowardice.
Սարդանապաղղոս անցոյց զանցոյց զամենեքումբք բարեկեցութեամբ եւ յուղութեամբ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to accompany, to attend on, to escort;
to lead, to conduct, to guide;
to send, to expedite, to despatch, to forward;
to perform the funeral obsequies.
Աբրահամ երթայր ընդ նոսա՝ յուղարկելով զնոսա։ Յուղարկեսցին նոքա խաղաղութեամբ յերկիրն Հրէաստանի։ Յուղարկեցին զնա ի նաւ անդր։ Յուղարկեալ զմեզ ամենեցուն հանդերձ կանամբք եւ որդւովք մինչեւ արտաքոյ քաղաքին.եւ այլն։
Զայլն վասն սորա ի տեսութեանց ի հրաւիրեալն մեր յուղարկեսցուք տեղի։ Յուղարկէր զքոյր իւր (ի հարսնութիւն) իբր օրինօք թագաւորաց. (Խոր. ՟Ա. 3. 27։)
diviner, sorcerer, enchanter, magician, wizard.
giving hope;
comforting;
hoping.
Իբրեւ զվէմն յուսադրութեան ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Ըստ քոյինաշունչ գրոյն յուսադրութեան։ Յուսադրութիւն բարերարութեան ամէնողորմ քաղցրութեան։ Նովաւ ունի զապագայիցն յուսադրութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
in despair, without hope, comfortless, brokenhearted, disconsolate, discouraged, despondent;
— առնել, to despair, to take away all hope, to drive to despair, to throw into despair;
— լինել, to be in despair, to lose all hope, to be desperate, hopeless, to give oneself up despair, to despond, to be disheartened, to get discouraged;
— զումեքէ, to despair of a person's life, to give over, to deem past recovery.
Այլ եմ նման յուսահատին, քում ծառայից հարկանողին. (Յիսուս որդի.։)
"cf. Յուսահատ առնեմ."
Իբր Յուսահատեցուցանել. ἁπελπίζω ad desperationem adduco. Յուսահատ առնել. բառնալ զյոյս. տալ յուսահատիլ. լքուցանել ի յուսոյ. յուսահատցընել.
despair, hopelessness;
despondency, faint-heartedness;
առ յուսահատութեան, through despair;
յուսահատութեամբ, desperately, past recovery, without hope;
ի — մատնել, to deprive of all hope, to deliver or abandon to despair.
ἁπόγνωσις, ἁνελπιστία, ἁθυμία desperatio. Յուսահատիլն. անյուսութիւն. եւ Լքումն. վհատութիւն.
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
Յուսացաւ կոչել զանուն Տեառն Աստուծոյ։ Յուսա՛, կամ յուսացարո՛ւք ի Տէր. առ Աստուած։ Յողորմութիւնս կամ յիրաւունս քո յուսացայ։ Աչք ամենեցուն ի քեզ յուսան։ Յուսացաւ յԱստուած։ Ո՞ւր են աստուածք նոցա, յորս յուսացեալ էին ի նոսա։ Յուսացեալ էին ի դարանամուտսն։ Յուսացաւ սա ի բազում մեծութիւն իւր։ Յուսացելոց յինչս։ Եթէ յականս պատուականս յուսացայ։ Զսպառազինութիւնն նորա հանէ, յոր յուսացեալ էր։ Յո՛ր կողմն եւ յուսացեալ իցէ. եւ այլն։
singleminded, simple-hearted, sincere, ingenuous, candid.
Որ է յստակ մտօք. մաքուր եւ անպղտոր՝ պարզ եւ անկեղծ մտօք.
clearsightedness, perspicacity.
Աչաց քոց յստակատեսութիւն եւ ստուգատեսութիւն՝ որ յիս, ընդոստուցին զիս. (Նար. երգ.։)
connexion, harmony.
Փեսայ լինել հոգւոյս հարսին՝ յօդմամբ ի գլուխ քո վերստին. (Յիսուս որդի.։)
Դինարքոս յօդումն կոչեաց զանձն (այսինքն զհոգի)։ Յօդումն ասէր գոլ զանձն, ասելով՝ թէ նման է յօդման աղեաց, իսկ մարմին՝ քնարի։ Յօդմամբ իմն յառաջ գայ իրն. (Նիւս. բն.։)
spontaneous, willing.
Որ քոյին յօժարական համբերութեամբ զքարկոծումն յանձն առեր. (Շար.։)
cf. Յօժարիմ;
cf. Յօժարեցուցանեմ.
Իշխանութիւնքն բազում ինչ արտաքոյ կամացն Աստուծոյ յօժարեցուցանեն գործել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
to dispose, to incline, to excite, to inspire with inclination, to raise a desire or a passion for, to interest, to induce, to invite, to persuade.
Իշխանութիւնքն բազում ինչ արտաքոյ կամացն Աստուծոյ յօժարեցուցանեն գործել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.
ՅՕՆ մանաւանդ՝ՅՕՆՔ. գրի եւ ՅՈՒՆ, ՅՈՒՆՔ. (ռմկ. ընքուի, ընքուըներ. ὁφρύς supercilium. Կրկին կարգ կիսակամար մազից ի վերայ դարեւանդաց աչաց՝ ի գահաւանդս ճակատուն. նմանութեամբ՝ Բարձրայօնութիւն.
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Ն. Իբր բաղադրական մասնիկ՝ բնական բաղադրութեամբ ի սկիզբն բառից՝ սաստկացուցանէ զոյժ նշանակութեան նոցա. որպէս Ըն, ներ, ի ներքս, տիրապէս, քաջ, եւ այլն։ Յայտնի օրինակաւ տեսանես ի ձայնքս, Հայիմ, Նայիմ. Հիւթ, Նիւթ. Կրթիմ, Նկրտիմ. եւ Նեցուկ, որպէս յեցուկ կամ գործի յենլոյ. Զիստ, Նիստ։ Որպէս եւ Նստիմ. ըստ լտ. սէ՛տէօ. իսկ սէ՛տէս. լծ. ընդ թ. սէտիր. յն. է՛տրա, գաթէ՛տրա։ Եւ առաւել անյայտ օրինակաւ տե՛ս ի բառսդ, Նախ, Ներել, Ներքոյ կամ ի ներքս. եւ այլն։
show, train;
magnificence, glory;
mincing airs or manners, smirking, simpering.
σεμνότης majestas, gloria, jactantia. Նազելն. պանծանք. շուք. եւս եւ Ծեքծաքումն. եւ Քաղցրաբանութիւն. սեթեւեթք. պարծանք.
excellent, praiseworthy, egregious, honourable, respectable;
honest, brave, gallant, reserved, grave, serious;
delicate, nice, pretty, genteel, charming, gracious;
գնացք —ք, majestic port or bearing;
ճեմք —ք, languishing or languid air.
Շնորհել քում նազելի պարկեշտութեան, (որ ըստ յետնոց ասի, սրբազան անձինդ). (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
Արտաքոյ սա նախագաղափարին իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
Տեսակք են երկու. նախագաղափար, եւ ածանցական. եւ է նախագաղափարն, որ ըստ առաջին գաղափարին կոչեցաւ. հիբար՝ երկիր. եւ ածանցական, որ յայլմէ զսեռութիւն (այսինքն զծնունդ) ընակալաւ. որպիսի, երկրային։ Նախագաղափար. ո՛րգոն, ոռոգեմ. եւ ածանցական է, ոռոգանեմ. (զի ի յն. չիք անցողական)։ Դէմք նախագաղափարացն, ես, դու, նա. եւ ածանցացն, իմ, քո, նորա (իբր՝ իմային, քոյին, նորայն)։ Սեռք կամ թիւք կամ հոլովք նախագաղափարացն եւ այլն. (Թր. քեր.։)
cf. Կանխագէտ.
Արդ թէ փոքունք ի յեղելոց հաւատացն, զի նախագէտ լինել յինէն պատրաստեցան. (Շ. իմ. եղակ.։)
traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.
Նախագիծ նորատեսութեանցն դիտմանց։ Նախագիծ դիտմամբ նկատեալ զհրաշալի քո խորհուրդ։ Որոյ տեսչութեամբն աստուծոյ նախագիծ ի ծովէ քարն պատուական. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
cf. Կանխագուշակ.
Կարապետ գոլով, եւ նախագուշակ գալստեան որդւոյն աստուծոյ։ Նախագուշակ հոգւով քո ասացեր ի ձեռն մարագրէին։ Ըստ նախագուշակ տեսողին։ Սաղմոսքս մի ըստ միոջէ խորհրդոյս զօրութեան են նախագուշակ. (Շար.։ Մաշտ.։ Յհ. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։)
founder or institutor;
preposition.
Նախադիր (կամ նախադրութիւն) ասի այնր աղագաւ, զի նախ եդեալ լինի քան զանուն եւ զբայ։ Նախադիր կարէ լինել, եւ ստորադիր, յորժամ ասիցես. սակս քո, եւ քո սակս։ Նախադիրս (բաղադրական մասնիկն կամ նախդիրն) առ ի զարդ գեղեցկութեան յօրինեալ յարուեստախօսից. (Երզն. քեր.)
preface, preliminary dissertation;
design, project;
preposition.
Ընկալաւ եւ մանաւանդ թագաւորութիւնս մեր զքո պատուականութեանդ նախադրութիւն. այսինքն առաջարկութիւն. (Կիռ. ման. առ գր. կթ.։)
precaution.
Զգուշութիւն կանխեալ. նախապատրաստութիւն. անքոյթ պահպանութիւն. եւ Իրք զգուշութեան.
antedate.
Ծաղր առնեմ զքո եւ՛ զնախաթիւսդ, եւ՛ զթուակցութիւնս, յորս դու մեծամեծս պանծաս. (Առ որս. ՟Զ։)
to come, arrive or get before, to get the start of;
to outstrip, to out-walk.
Նախաժամանեսցէ առ իս գթութիւն քո։ Փառք անբաւին աստուծոյ ի վերայ քո նախաժամանեսցեն։ Նախաժամանեցին ի պատիւ այնորիկ. (Նար. ՟Լ՟Դ։ Զքր. կթ.։ Շար.։)