multitude, band, flock, herd;
—ք ձկանց, shoal of fish;
— —, in herds, in troops or flocks;
pore.
(լծ. ընդ Պատառ) Պատառուածք. ճեղքուած. եւ անցք. ծակ. առուակ. որ եւ Վտառանք, եւ ծակտի.
herd, herdsman, herdsman;
porter, door-keeper.
Ի վերայ վտառապահացն արքունի, այսինքն ձիոց. որ եւ ԿՈՅՏԱՊԱՆ, կամ կոյտք ձիոց։
to dislodge, to remove, to expel, to drive away, to send off, to banish, to exile;
to usurp, to seize, to assume wrongfully.
Անտիոքոս եպիփանէս պտղոմեան թագաւորութեանն ակն եդեալ վտարէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
under waistcoat, shift, shirt;
petticoat.
Առ ստորոտով վտաւակացն։ Զվտաւակն ի ներքոյ վակասին։ Օձիք վտաւակացն. (եւ այլն։ Ել. ՟Ի՟Ը. 33։ ՟Լ՟Թ. 20=24։)
cf. Վտտիմ.
Թէպէտեւ բիւր անգամ վտտիցէ զպատիւ քոյոյ մարդասիրութեանդ. (Ոսկ. ես.։)
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
Թէպէտեւ բիւր անգամ վտտիցէ զպատիւ քոյոյ մարդասիրութեանդ. (Ոսկ. ես.։)
dwelling in the same or a neighbouring tent.
Ե՛րթ զբարւոք ճանապարհդ ընդ հասակակիցսդ քո եւ ընդ վրանակիցս. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Georgian;
— կոճ, hellebore, bear's foot;
տարազ — կոճակի, agaric, mushroom.
Վրացի սաքուլայով. (Լմբ. առ լեւոն.։)
vindictive.
Զի է հասեալ պատրաստաբեր՝ տէրն ի վերայ քո վրիժաբեր. (Շ. եդես.։)
cf. Վրէժխնդիր.
Կենդանեաց՝ կէսք վրիժառուք, եւ այլք ի ներքոյ անկեալք եւ դրժեալք։ Ոչ ես վրիժառու, այլ շնորհիչ։ Մի՛ լինել վրիժառուք եւ քինախնդիրք։ Իսկ օտարացն եւ նրբագունիցն հաւաստի քննիչս եւ վրիժառուս գոլ. (Առ որս է։ Նար. ձբ։ Շ. ընդհանր.։ Իգն.։)
cf. Վրիպեցուցանեմ;
cf. Վրիպիմ.
Եթէ ոչ վրիպեսցիս (այսինքն խոտորեսցիս կամ ազատեսցիս) ի չարէ, ոչ աղաչեմ զտէրվասն քո. (Վրք. հց. ՟Ի։)
cf. Վրնջումն.
Շնութիւն եւ վրնջիւն քո, եւ օտարանալն յինէն պոռնկութեամբ քով. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 27։)
unnatural, monstrous.
παρὰ φύσιν praeter naturam. իբր Տարաբուն. արտաբուն. այսինքն Օտար ի բնութենէ. արտաքոյ բնութեան. ըստ ոչ բնութեան.
cf. Տագնապեցուցանեմ.
Ստիպել տագնապել զհրէայսն՝ անցանել զհարցն օրինօք։ Արքունի հրամանաւն տագնապէր։ Ի խոշտանգանս գանի տագնապէին ուտել խոզենի։ Տագնապեաց զքեզ պատերազմ անհնարին։ Ամենակալն տագնապեաց զիս։ Նեղութիւն տագնապեաց զնա։ Տեսիլ գլխոյ իմոյ տագնապեաց զիս.եւ այլն։
cf. Տաժանք.
Այսոքիկ են ամբարեալքն քո անօրէնուեւեանն տաժանեաց թշուառաքիրտն թոշակք. (Նար. խչ.։)
cf. Տաժանք.
Այսոքիկ են ամբարեալքն քո անօրէնուեւեանն տաժանեաց թշուառաքիրտն թոշակք. (Նար. խչ.։)
cf. Տաժանք.
Այսոքիկ են ամբարեալքն քո անօրէնուեւեանն տաժանեաց թշուառաքիրտն թոշակք. (Նար. խչ.։)
cf. Տաժանք;
great fatigue, much labour, trouble, toil, weariness, pain, hard work, drudgery.
Այսոքիկ են ամբարեալքն քո անօրէնուեւեանն տաժանեաց թշուառաքիրտն թոշակք. (Նար. խչ.։)
throne, seat, bench.
Եդեալ եղեւ տախտս փղոսկրեայս, եւ արկին ի նմա անկողինս։ Մորթիկ մի փոքրիկ ի ներքոյ նորա ի տախտի։ Էր իմ եւ տախտ ոսկեղէն, եւ ի վերայ նորա անկողինս բազումս ոսկեհուռս։ Նստաւ մերձ նմա ի տախտի նորա. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ժ՟Ա։)
Շինել թագաւորին տախտս գեղեցիկս մեծ վանդակաւ։ Յաղագս թագաւորն տախտ շինել արքունական. (Ոսկիփոր. (նոր ձ. թախտ)։)
board, plank, shelf, table, tablet;
tables;
book;
cf. Երկնացոյց;
— երկաթի;
iron-plate, sheet-iron;
— մետաղեայ;
plate of metal;
—ք վկայութեան, the tables of the decalogue;
— դատաստանաց, breastplate, pectoral, rational;
— նկարուց, canvass, wood;
— ճատրակի, chess-board;
— զստի, the hollow of the thigh;
— խոհանոցի, trencher.
Զերկուս տախտակսն վկայութեան, տախտակս քարեղէնս՝ գրեալս մատամբն աստուծոյ։ Խնդրեաց տախտակ, գրեաց։ Գրեաց եւ տախտակ մի պիղատոս։ Զայն տախտակ ընթերցան բազումք ի հրէից։ Նի՛ստ գրեա՛ ի տախտակի եւ ի գիրս։ Գրեա՛ զտեսիլդ զայդ յայտնապէս ի տախտակս։ Գրեցին ՛տ տախտակս պղնձիս. եւ այլն։ Գրեցաւ անուն մարտիրոսութեան քո յոսկի տախտակս. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
chief cup-bearer, butler.
οἱνοχόος, -οῶν, -όη pocillator, -trix, pincerna ἁρχιοινοχόος princeps pincernarum. (լծ. տաճարապետ. զոր տեսցես) Գլխաւորն ի մատռուակս. մատռուակ արքունի. մատակարար գինւոյ.
office or dignity of a butler, butler-ship.
Անդրէն ի նոյն տակառապետութեան քում կացուսցէ զքեզ. (Ծն. ՟Խ. 13։)
verse, poem, ode;
canticle, hymn;
cautery;
stamp, mark, print.
Զտաղն պատկերին, որ է աստուծոյն աստուծոյ. զի հոգին յերեսաց աստուծոյ է տաղեալ. որպէս ասէ դաւիթ, տպացաւ ի մեզ լոյս երեսաց քոց. (Բրսղ. մրկ.։)
talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.
Ի տաղանդէ միոյ ոսկւոյ։ Հարիւր տաղանդ ի հարիւր խոյակ, տաղանդ մի առ խոյակ։ Ստացաւ երկուց տաղանտաց արծաթոյ։ Առ ի ձեռին իւրում տասն տաղանտ արծաթոյ։ Պատեաց զնա մաքուր ոսկւով ի քրոբէս վեց հարիւր տաղանտով։ Ի վարձու կալաւ հարիւր տաղանտոյ արծաթոյ։ Կշիռ տաղանդի միոյ.եւ այլն։
cf. Տաղաւարիմ.
Երկու հրեշտակօք տաղաւարեցաւ ընդ նմա։ Ընդ հովանեաւ ամենազօր խաչի քո տաղաւարիմք։ Ի սմին տան տաղաւարեսցի։ Ոչ միայն փարեցաւ բազմեալ, այլեւ բնակեցաւ տաղաւարեալ։ Խորան հովանւոյ սփռեաց, զի անյարկքն տաղաւարեսցին։ Մարմնով ի վերայ երկրի տաղաւարիք ... Յորժամ ի մարմնի տաղաւարէիք. (Լծ. կոչ.։ Խոսր.։ Նար.։ Սկեւռ. լմբ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Տաղտկութիւն.
ἁκηδία taedium. Տաղտկալն. տաղտկութիւն. գարշումն. ձանձրութիւն. լքումն.
guardian or minister of a temple.
house-steward;
chief-captain;
high-priest;
governor or ruler of the feast, high seneschal;
cf. Հացերէց.
Աբիմելէք, եւ ոքոզաթ տաճարապետ նորա. (Ծն. ՟Ի՟Ա. 22։ ՟Ի՟Զ. 26։)
to convert the soul into a temple.
Սիրեաց նա տաճարացուցանել ինքեան զմերս կազմած։ Տաճարացո՛ զմեզ յընդունակութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնի քոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Պտրգ.։)
Խոնարհութիւնն դիտէ տաճարացուցանել զմարդն մեծին աստուծոյ։ Բա՛ց զառագաստ փափաքողին ... տաճարացո՛ զիո վերստին. (Վրք. հց. ՟Դ։ Յիսուս որդի.։)
condition or authority of the master of a house, or of the chief of a tribe;
feudality.
Զքոյրն (կոչել) ասպապապետի պահլաւ՝ յառնն տանուտէրութենէ զանունն որոշեալ։ Զիւրաքանչիւր ուրուք զտանուտէրութիւն տամ, եւ զգահ եւ զպատիւ. (Խոր. ՟Բ. 27։ Փարպ.։)
cup, mug;
bowl, basin;
vat, trough;
tub, bucket, wash-tub or lye-tub;
basket;
— խմորոյ, kneading-trough, hutch;
— խնկոց, bed of spices;
cf. Խնկանոց;
— որմածուաց, hod, tray;
layer, slip, offset;
vine-branch, vine-shoot.
Զսանսն, եւ զտաշտսն։ Զտաշտսն, եւ զմսահանսն։ Իբրեւ զտաշտս առաջի սեղանոյն։ Տաշտ մի արծաթի յեօթանասուն սկեղէ։ Ապա թէ ի տաշտս եւ ի բաժակս արձակիցես զաչս քո։ Արբցեն զարիւն նոցա իբրեւ զգինի, եւ լցցեն զտաշտս իբրեւ զսեղանն.եւ այլն։
visible;
seeing;
—ք, organ of sight, the eyes;
cf. Շուրջ.
Զի լոյսն անտես իմանալի՝ մաքուր հոգւոց տեսանելի. (Շար.։)
seeing;
prophet, seer.
Խօսեալ յօրէնս տեսանողօք։ Բաշխելով իշխանաբար զպարգեւս քո տեսանողաց մարգարէիցն. (Շար.։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Զազիրք տեսլեամբ։ Գեղեցիկս տեսլեամբ։ Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին։ Իբրեւ զտեսիլ որդւոց թագաւորի։ Աչք նորա իբրեւ զտեսիլ արուսեկի։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զիփայլակն։ Իբրեւ զտեսիլ բորոտութեան ի մորթ մարմնոյ նորա։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք իւրեանց։ Տեսիլ փառացն տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ։ Եւ ոչ զտեսիլ նորա տեսէք։ Եղեւ տեսիլ երեսաց նորա այլակերպ։ Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի ի վերայ նորա։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Այնպէս անշքեսցի տեսիլ քո ի մարդկանէ.եւ այլն։
Իբրեւ զտեսիլ հրեշտակի աստուծոյ։ Տեսիլ հրոյ կամ լուսոյ, աղեղան, մարդոյ։ Ի տեսիլ աչաց քոց. եւ այլն։
ՏԵՍԻԼ. ὁπτασία, ὄραμα, ὔπνος, ὅναρ visio, apparitio, somnus. Յայտնութիւն. երեւումն իրաց առ յաստուծոյ. ցուցակութիւն. երազ ճշմարիտ. անուրջք ի քուն. եւ Երեւոյթք առ աչօք.
Եղիցես յիմարեալ վասն տեսլեանց աչաց քոց՝ զոր տեսանիցես։ Զարհուրեցուցանես զիս երազովք, եւ տեսլեամբք հարկանես զիս։ Տեսիլս սուտս եւ ըղձութիւնս. եւ այլն։
visual;
contemplative, ascetic, intellectual.
առաւօտ՝ գործիական առաքինութիւնն, եւ երեկոյ՝ տեսողականն, որ է լրումն նորին։ Կուսանաց՝ քրքումք, տեսողականացն՝ արմաւենի. (Լմբ. սղ.։)
sight, vision, look, view;
theory, plan, speculation;
visit;
contemplation, consideration;
idea, conception, knowledge, notion;
vision, dream;
prophecy;
ecstasy;
տեսութեան or դիտական ասպարէզ, field of view or vision;
համառօտ —, cursory view, short notice, sketch;
հասարակաբար տեսութիւն, at or with a single glance, in a summary way.
Բարձրացո՛ զտեսութիւն մտաց քոց։ Այսպէս մանրազնին տեսութիւն՝ սակաւուց է. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ։)
inspector, director, overseer, intendant, guardian;
bishop.
Տեսուչ հոգւոց եւ մարմնոց լինիցին։ Որբոց եւ այրեաց տեսուչք։ Հայր եւ տեսուչ կացոյց զշաղիտա եւ զեպիփան։ Աղեքսանդրոս զանդրոմաքոս կողմանց տեսուչ կացոյց. (Յճխ. ՟Գ. ՟Ի։ Խոր. ՟Գ. 20։ Եւս. քր. ՟Բ։)
Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.
Սակայն քո հա՛յր վարէ տեսչութիւնդ։ Փախստականք ի վերին տեսչութենէն անկեալ դնէին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 3։ ՟Ժ՟Է. 2։)
Աստուածային տեսչութեամբ։ Որ խնամես տեսչութեամբ զքո զարարածս։ Ոռոգէ տեսչութեամբ սուրբ հոգւոյն. (Շար.։ Լմբ. ժղ.։)
quire of paper, stitched-book, copy-book;
pamphlet.
ՏԵՏՐ ՏԵՏՐԱԿ. Բառ յն. դէդրա՛ս, դէդրագդի՛ս, դէդդրա՛դիօն. τετράς , τετρακτύς, τρεπεδεῖον կամ τετράδιον quaternio. Տոմսակ քառածալ. գրքոյկ չորեքկուսի. Կատարեցաւ տետրս. (երգոց ժամագրքի) ի թուականիս հայոց չկդ։ Յիշատակ է խաղտետրս թվին. ռհ։ Բանս ու տետրս ի վճար էր. (Յիշատ.։)
ՏԵՏՐ ՏԵՏՐԱԿ. Բառ յն. դէդրա՛ս, դէդրագդի՛ս, դէդդրա՛դիօն. τετράς , τετρακτύς, τρεπεδεῖον կամ τετράδιον quaternio. Տոմսակ քառածալ. գրքոյկ չորեքկուսի. Կատարեցաւ տետրս. (երգոց ժամագրքի) ի թուականիս հայոց չկդ։ Յիշատակ է խաղտետրս թվին. ռհ։ Բանս ու տետրս ի վճար էր. (Յիշատ.։)
girt with leaves;
— լինել, to be -.
Փախուցեալ թաքուցեալ՝ ծառախիտ տերեւապատ լինէին. (Ագաթ.։)
cf. Տեւականութիւն.
Զայնպիսի տանջանս վասն քրիստոսի յանձն առին, որ արտաքոյ է տեւողութեան մարմնոյ. (Նար. երգ.։)
to buzz, to hum.
Շատ ճենճերաս ի ծակն ի փեթակն ճա՛նճիկ. անդ տըզզա՛ բըզզա՛. եւ յարքունիսն մի՛ երթար. (Մագ. ՟Ը։)
God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us!
— բայի, objective or accusative case;
Տէր աստուած մեր, նա է աստուած աստուծոց, եւ տէր տերանց։ Ահաւասիկ ես տեա՛րք, եկա՛յք ի տուն ծառայի ձերոյ՝ հանգերո՛ւք։ Տէր իմ ծերացեալ է։ Տէր աստուած տեառն իմոյ աբրաամու. որ ոչ վրիպեցոյց զարդարութիւն իւր եւ զճմարտութիւն ի տեառնէ (կամ ի տեռնէ) իմմէ, եւ յաջողեաց ինձ տէր ի տան եղբօր տեառն իմոյ։ Այսպէս ասասջիք տեառն իմում եսաւայ, թէ այսպէս ասէ ծառայ քո յակոբ։ Այրն՝ տէր երկրին։ Տէր ամենայն երկրիս եգիպտացւոց։ Ի ձեռս արանց՝ տերանց խստասրտաց։ Ասել զտեարս իւրեանց։ Ծառայ երկնչի ի տեառնէ իւրմէ. եթէ տէր եմ, ո՞ւր է պատի՛ւն իմ, ասէ տէր ամենակալ. եւ այլն։
Եղիցես տէր երբօր քում։ Տէր արարի զնա քեզ. եբր. (արաբ. այսինքն իշխօղ)։
Տէրն պետութեան անուն է։ Տէր անունն արքունական անուն է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։ Խոսր. ըստ Փիլոնի։)
Չյիշելոյ եւ յիշելոյ աստուծոյ զտյանցանս քո դու ես տէր. (այսինքն ի քո ձեռս է)։ Վաստակելոյ եւ աշխատելոյ դուք էք տեարք, եւ թեթեւ առնել եւ՛ ծանրագոյն։ Նոքա տեարք են սպանանելոյ. ինքն տէր էր ոչ դնելոյ զանձն իւր։ Մերոյն զմեզ այսրէն տեարս առնէ կամացն. (Ոսկ. յհ.։)
cf. Տէրունական.
Առ քեզ առաքիմ մաքուր՝ պատրաստեալ տեղի տէրունւոյն։ Զանազան աթոռսն, զոր պատրաստեալ է քեզ տէրունւոյդ. (Տաղ.։ Շար.։)
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
Տի՛ նա ահա եւ ջրայնովք եւ չորքոտանեօք, գարշելեօք ծիծաղելեօք զինքեանս թշնամանեցին։ Տի՛ նա ահա եւ կանայք դիմեցին խնդութեամբ առ նոյն խորոյկ։ Տի՛ նա ահա նոյն իսկ նոքա յօրնակն խորանի եւ այլն. (Առ որս. ՟Է։ Փիլ. իմաստն.։ Անան. եկեղ։)
fore-arms, arms.
Ի տգաց միայն զպարտատիկն աջոյ ձեռամբն առեալ. իմա՛ զձախոյ ծղիս՝ յոր արտաքոյ կամ ի ներքոյ փաթութեալ, պահէր զպարսատիկն. եւ կամ իմա՛ որպէս յն. այն է պահարան, կամ քսակ հանդերձին.
cosmical, universal, general, oecumenical.
οἱκουμενικός, -κη, καθολικός, -κή oecumenicus, catholicus, universalis, generalis, quod est orbis terrarum. Որ ինչ անկ է համօրէն տիեզերաց. համաշխարհական. ընդհանուր. ընդհանրական. կաթողիկէ. տիեզերագումար. աշխարհաժողով. համօրէն. եւ հասարակաց. բոլոր աշխըրքի, բոլոր աշխարքով.
Ասի եւ զմեծ տէրութենէ, զկայսերական քաղաքէ, զարքունի դրանէ.
ladyship;
Highness, Majesty.
Զի տարցին զնա կնութեան տրդատայ թագաւորին, եւ տիկնութեան հայոց։ Որ զտիկնութեանն քո թողեր զփառս. (Ագաթ.։ Շար.։)
to haste, to hasten, to be in haste, to make haste, to be quick, to be hasty or precipitate.
Որոգայթ է առն վաղվաղել, եւ յիւրոց ընչից խոստանալ։ Ի սուտ երդումն վաղվաղեն։ Վաղվաղեն հեղուլ զարիւն անպարտ։ Վաղվաղեցին եւ մոռացան զգործս նորա։ Վաղվաղեա՛ կեցուցանել զիս։ Մի՛ վաղվաղեսցէ սիրտ քո հանել բանս առաջի աստուծոյ։ Վաղվաղեաց փութացաւ շինեաց զպարիսպն.եւ այլն։
sabre, cutlass, hanger;
cf. Սակր.
Ունէր զվաղր ի ներքոյ բարձիցն իբրեւ զուռն դարբնաց. (Ուռպ.։)