Definitions containing the research քո : 5989 Results

Արձանագործ

See full entry →

adj. s.

stone, stony;
cf. Անդրիագործ.

NBHL (1)

Ի ջրամբար արձանագործ քարեզինէն ճանապարհ աստիճանեալ ներքուստ ի վեր. (Արծր. ՟Դ 11։)


Արձանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

NBHL (1)

Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)


Արմանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.

NBHL (1)

Ոմանք ընդ պիտանացուն մարդկան արմանան, եւ ոմանք ընդ մարգարէութիւնս արմանան։ Զհրեշտակական մատակարարութիւնն արմանամ։ Արմանայ, եթէ եւ այլն։ Որոց զհետ են, եւ արմանան, որք առանց խրատու են (որպէս պչնուլ, յարիլ)։ Ահա արմացայ ընդ դէմս քո եւ ի վերայ բանիս աղսորիկ. (որպէս հայել յերեսս, ակն առնուլ). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լին.։)


Արմատ, ոց

See full entry →

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.

NBHL (2)

Վասն բժշկութեանդ՝ որ լինին ի ձեռն քո առանց դեղոց եւ արմատոց. (Խոր. ՟Բ 29։)

Արմատ քո եւ ծնունդ քո յերկրէ քանանացւոց։ Յարմատոյն յեսսեայ։ Յարմատոյն դաւթի։ Ես արմատ եւ սեռ ի դաւթայ։ Արմատք արդարոց։ Մի՛ ոք իցէ ի ձէնջ արմատ ի վեր բուսեալ դառնութեան.եւ այլն։


Արմաւենի, ենեաց

See full entry →

s.

palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.

NBHL (1)

Բնակեալ էր ընդ արմաւենեաւն։ նմանեցաւ մեծութիւն քո արմաւենւոյ. (Դտ. ՟Դ 5։ Երգ. ՟Է 7։)


Արմուկ

See full entry →

s.

cf. Արմուկն.

NBHL (1)

Բազուկ իմ յարմկանէ իմմէ խորտակեսցի։ Ի ներքոյ ամենայն արմկան ձեռին. (Յոբ. ՟Լ՟Ա 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ 18։)


Արմուկն, մկանց

See full entry →

s.

elbow;
fore-arm;
խթել արմկամբ, մղել, to elbow, to push or thrust with the elbow.

NBHL (1)

Բազուկ իմ յարմկանէ իմմէ խորտակեսցի։ Ի ներքոյ ամենայն արմկան ձեռին. (Յոբ. ՟Լ՟Ա 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ 18։)


Արշաւան, աց

See full entry →

s.

course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.

NBHL (1)

Եթող ի հրահանգս ասպարիսաց քոյոց արշաւանց. յն. եթող քումդ ընթացից. (Սեբեր. ՟Է։)


Արշաւեմ, եցի

See full entry →

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

NBHL (1)

Ընդ հռւվմայեցւոց լեզուն խրոխտալով արշաւէ (այսինքն համարձակ խօսի)։ արտաքոյ արշաւել խորհրդոյս զօրութեան (արսինքն ի դուրս ելանել). (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ատ.։)


Արուարձային

See full entry →

cf. Արուարձական.

NBHL (1)

cf. ԱՐՈՒԱՐՁԱԿԱՆ. կամ Բնակեալն յարուարձանս արտաքոյ քան զբուն քաղաքն.


Արուարձան, աց

See full entry →

s.

suburb.

NBHL (2)

συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.

Մեղքոմայ արուարձանի. (Նար. կ.։)


Արուեստաւոր, աց

See full entry →

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

NBHL (1)

Ի նոյն բնութիւն դարձեալ խառնին՝ սա արուեստաւոր քոյոյ բանին. (Յիսուս որդի.։)


Արուեստաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to make with art;
to invent, to find.

NBHL (1)

Մի՛ ինչ արուեստաւորեսցես հակառակ քո փրկութեանդ. (Ածաբ. մկրտ.։)


Արտ, ոց

See full entry →

s.

field, piece of arable land, soil.

NBHL (1)

ԱՐՏ 2 ԱՐՏ՛.. կամ ԱՐՏԱ՛.. յարտ՛.. յարտա՛.. նարտա՛.. ἑκ ..., ἑξ ... ex Անսովոր նախդիր բացառականի, (ի նմանութենէ Արտոյ՝ որ լինի ի բացի, կամ արմատ ձայնիս Արտաքոյ.) որպէս ի յ. առ ի յ. անսովոր առմամբ. իբր յն. է՛ք, է՛քս. լտ. ե՛քս. պ. ե՛զ. թ. տան, տէն.


Արտաբերեմ, եցի

See full entry →

va.

to utter, to pronounce.

NBHL (1)

Յանքոյթն արտաբերելաց խաղաղութիւն։ Յանակնկնալս կենաց վհէ արտաբերել ի լոյս անձկալի։ Մի՛ արտաբերե զէութիւն պաղոյն. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ը։)


Արտաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pronunciation.

NBHL (1)

այն որ ըստ բանին արտաբերութեան լինի։ Որ յարտաբերութեան բան է արտաքոյ մտաց. (Փիլ. լին. ստէպ. եւ Փիլ. այլաբ.։)


Արտադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to produce;
to express.

NBHL (1)

ԱՐՏԱԴՐԵԼ. որպէս Դնել արտաքոյ (պատճառին). ի դուրս տալ. ծնանել. առնել. կր. Լինել.


Արտադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

production, generation, reproduction;
expression;
- հագւատոյ, creed.

NBHL (1)

Որք ոչ արտադրութեան թագաւորացն, եւ ոչ հրամանի քում կամին անսալ. (Ճ. ՟Ա.։)


Արտալածեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive out, to banish, to exile.

NBHL (2)

Մեծ միջոցաւ արտալածեալ ի բարեացն։ Զոմանս միանգամայն արտալածեալ արտաքոյ իւրեանցն վարէին սահմաինաց. (Պիտ.։)

Արտաքոյ ի քաղաքէն արտալածիւր։ Արտալածէր զբնակութիւն սանդարամետական դասուն. եւ այլն. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ։)


Արտաշիկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become ardent or red, to catch fire, to inflame.

NBHL (1)

Ի հրոյն արտաշիկանան, եւ զգոյն եւ զտիպ հրոյն առնուն։ Սեաւ եւ ցուրտ երկաթ, եւ ի քուրայ մտանէ, արտաշիկացեալ ջերմային հրովն. (Զքր. կթ.։)


Արտաշնչեմ, եցի

See full entry →

va.

to expire, to die;
to exhale;
to exude, to perspire, to transpire.

NBHL (1)

Ոչ ըստ մերումս արտաշնչէ, այլ արտաքոյ մերոյս գործէ. (Շ. խոստ.։)


Արտաշնչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perspiration, exudation, exhalation;
vapour.

NBHL (1)

Ի վերայ քո մեռան արտաշնչութեամբն կենդանին. (Թէոդոր. խչ.։)


Արտապողոտայ

See full entry →

adj.

strayed, out of the road.

NBHL (1)

Արտաքոյ ուղւոյ. արտուղի. խոտորեալ. հակառակ.


Արտասահմանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Աքսորեմ.

NBHL (1)

ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ, ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆԵՄ, ԻԼ. ἑξορίζω, ὐπερορίζω extermino, limitibus et finibus expello, exilio multo Հանել արտաքոյ սահմանաց. տարագրել. աքսորել. ի բաց վարել. վտարել, իլ. քշել.


Արտասահմանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աքսոր.

NBHL (2)

արտաքոյ սահմանի եւ չափոյ. անպայման. անչափ.

արտասահման առնեմ. Հալածեալ արտաքոյ սահմանաց. Վտարանդի.


Արտասուք, սուաց

See full entry →

s. pl.

tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.

NBHL (2)

Տեսի զարտասուս քո։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի։ Եղեն արտասուք իմ ինձ կերակուր։ Հաց արտասուաց։ Զաչս իմ յարտասուաց։ Արտասուք զրպարտելոցն։ Աղբիւրս արտասուաց։ Իջուսցեն աչք ձեր արտասուս։ Իջուցէ՛ք ընդ աչս ձեր արտասուս։ Արտասուք իւր ի վերայ ծնօտից իւրոց. եւ այլն։

Ոչ միայն տրտմութեան է պտուղ արտասուք, այլ մաքուրն նորա եւ առաւելն ուրախութեան. (Լմբ. սղ.։)


Արտաքին, աքնոց

See full entry →

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

NBHL (2)

ἕξω, ἑξώτερος, ἑξώτατος. externus, exterior, extimus. Որ է ի դուրս կամ արտաքոյ կամ արտաքս՝ ըստ տեղւոյ կամ ըստ դրից, եւ ըստ երեւութի, հակակայ ներքնոյ. դրսի. տըշարքի, խարիճ.

Մինչեւ ի սրահն արտաքին։ Կամարք ի յարտաքնում սրահին։ Առ դրամբք արտաքնով։ Եւ յարտաքին գաւիթն։ Մուտ թագաւորին (այսինքն ճանապարհ մտից նորա ի տաճարն) արտաքին։ Զյատակ տանն զներքնոյն եւ զարտաքնոյն։ Հայելիս ի ներքսագոյնն եւ յարտաքինն։ Առ եզերբ արտաքնոյ փեղկին։ Ոչ գտցի անուն նորա առ երեսօք արտաքնովք։ Ի ներքոյ կողմանն մինչեւ յարտաքին։ Ի խաւարն արտաքին։ Սրբէք զարտաքին զբաժակին։ Եղիցի եւ արտաքինն նորա սուրբ. եւ այլն։


Արտաքնայարդար

See full entry →

adj.

that is only outwardly clean, false, feigned, pretending;
— առաքինութիւն, pretending, deceptive virtue.

NBHL (1)

Ոյր արտաքին կամ վերին երեսն է յարդարեալ կամ մաքուր.


Արտաքս

See full entry →

adv.

out, outwardly.

NBHL (5)

Այլուր՝ ըստ յն. յագարակի, ի մեզ՝ ի բացի, ի վայրի։ Կամ Արտաքս՝ ծագէ ի հյ. մասնկանէս արտ, որ ի բաղադրութիւնս ըստ յն. է էք, էքս. եւ յանգն հյ. աքս, (յորմէ եւ աքսոր) նոյնանայ ընդ յն. էքսօ, այսինքն արտաքս. ի դուրս. արտաքոյ. տրական եւ ներգոյական նշանակութեամբ. թո՛ղ զի գրիչք՝ ուր տեսանեն առ հինս դրոշմեալ ԱՐՏԱՔՈ, այսինքն արտաքոյ, ստէպ երեւին ընթերցեալ եւ գրեալ՝ ԱՐՏԱՔՍ. դո՛ւրս, դո՛ւրսը.

Արտաքս ել ինքն յինքենէ, եւ ի հիացման լինելով՝ արտաքոյ կայր ինքն ինքեան. (Նիւս. երգ.։)

Ըստ սահման կշռութեան կամաց քոց արտաքս վազեցի. (Նար. ՟Ի)

ԱՐՏԱՔՍ. նխ. cf. Արտաքոյ. (գուցէ երբեմն բուն գրածն էր ըստ ձ. ԱՐՏԱՔՍ).

Խարտեաշն մաղձ առ ի յամոքումն կատարէ, եւ շարժէ զարտաքս ելանելն։ Փայծաղն զարտաքս ելանելն յակելուածոյն տոկացուցանէ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Է։)


Արտաքսեմ, եցի

See full entry →

va.

to put out, to drive out, to exclude.

NBHL (1)

Իջուցեր զծառայ քո յունան յանդունդս, եւ արտաքսեցեր զնա ի դուրս. (Ագաթ.։)


Արտորայ, ից

See full entry →

s.

field, country.

NBHL (1)

Երաշտ եղեւ, եւ արտօրեայք իմ չորացն։ Բրէին արտօրեայս։ Արտօրայքդ քո արասցեն ցորեան. (Հ=Յ. փետր. ՟Ե.։ Հ=Յ. մարտ. ՟Ե.։)


Արտուղի

See full entry →

adj.

stray, misled;
— շաւիղ, by-way;
ըստ — անկանել՝ մոլորել, to go wrong way, to err.

NBHL (2)

ԱՐՏՈՒՂԻ որ եւ ԶԱՐՏՈՒՂԻ. ὀ ἑκτός τῆς ὀδοῦ, ἁλλότριος devius, alienus Որ ինչ է արտաքոյ ուղւոյ. խոտորեալ. թիւր. օտար.

ԱՐՏՈՒՂԻ. գ. Ուղի արտաքոյ արահետ ճանապարհի. թիւր ճանապարհ կամ ընթացք.


Արփի, փւոյ, փեաց

See full entry →

s.

sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.

NBHL (1)

Զպատարագացն ծախիլն՝ ո՛չ յայնմանէ որ ի պէտսն տուեալ է մեզ հուր, այլ յայնմանէն՝ որ յարփոյն էջ ի վերուստ։ Որ յօդսդ ինչ է, եւ որ յարփին։ Բղխեաց արփի եւ երկին (զմանանայն), իբրեւ զաստեղս երկնից, բոլոր բոլորեքումբք արփեաւն փայլմունս ճառագայթից։ Օդ ընդ երկնաւ եւ ընդ արփեաւն կարգեալ. (Փիլ.։)


Արքայագունդ

See full entry →

s.

royal regiment or guard.

NBHL (1)

Գունդ կամ զօր արքունի, որ է ընդ արքայի.


Արքայական, ի, աց

See full entry →

adj.

royal.

NBHL (1)

βασιλικός regius Թագաւորական. արքունի.


Արօտ, ից

See full entry →

s.

pasturage, pasture, pasture-ground, herbage.

NBHL (1)

Խնդրել արօտս անասնոց իւրեանց։ Գտին արօտս բազումս եւ բարիս։ Դիտէ զլերինս արօտի իւրոյ։ Յարօտս փափկութեան արածեցից զնոսա, եւ յարօտս պարարտութեան։ Խաչն արօտի քոյ.եւ այլն։


Աւազակ, աց

See full entry →

s.

thief, robber, rifler;
assassin, brigand, high-wayman.

NBHL (1)

Զօրութիւնք քո իբրեւ զառն աւազակի. իմա՛, հէն ծովու։


Աւազան, աց

See full entry →

s.

basin of a fountain;
bath, bathing tub;
pool, reservoir of water;
horsepond;
basin;
— մկրտութեան, font, baptistery.

NBHL (1)

Զոր մաքրեցեր յաւացանին (ի կոնքն, ի լականն), մաքուր ձեռօք զոտըս նոցին. (Շար.։)


Աւա՜ղ

See full entry →

int.

alas ! —ս արկանել, to complain, to lament.

NBHL (2)

Ոչ փոքր է շահն, յորժամ աւաղ տաս անձին քում. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)

Աւաղս ձայնից լքուցանողաց ի փողս շնչոյս խոշո՛րս հնչի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)


Աւանդեմ, եցի

See full entry →

va.

to consign, to deposit;
to leave, to commit, to deliver, to remit, to transmit;
to recommend;
to toach;
to give;
— զոգի, to give up the ghost, to die.

NBHL (3)

Զաւանդն՝ զոր աւանդեցաւ նմա։ Որպէս աւանդեցին մեզ։ Ես ընկալայ ի տեառնէ, զոր եւ ձեզն աւանդեցի։ Աւանդեսցես զնա որդւոյ քում ի խրատ։ Աւանդեաց իւրոց հնազանդելոցն խորհուրդս եւնուէրս. եւ այլն։

Զսուրբ աւետարան ուխտին աւանդեցին կնքով. (Փարպ.։)

Ի ձեռս քո աւանդեմ զհոգի իմ. (Ղկ. ԻԳ. 46։)


Աւանդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consignment, deposit;
tradition.

NBHL (1)

Զմաքուր կուսութեանն պահեաց աւանդութիւնս. (Պիտ)


Աւանիկ

See full entry →

adv.

see there, see here;
here is, there is.

NBHL (1)

Աւանիկ կին քո առաջի քո. (Ծն. ՟Ժ՟Բ. 19. եւ այլն։)


Աւարառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sack, pillage.

NBHL (1)

Աւերէին զաշխարհս աւարառութեամբ։ Արգելցես զսուր քո յարենէ, եւ զձեռն քո յաւարառութենէ. (Ղեւոնդ. ՟Դ. ՟Է։)


Աւարտեմ, եցի

See full entry →

va.

to terminate, to finish, to end, to complete, to consummate, to close, to conclude, to make an end.

NBHL (1)

Աւարտեա՛ զսա ի խորհըրդականութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնիքո. (Պտրգ.։)


Աւել, ի, աց

See full entry →

s.

broom;
hair or feather broom;
brush;
coat-brush;
— ածել, to sweep;
to brush;
to dust.

NBHL (1)

Ածեր աւել տան քո աշխարհի. (Շար.։)


Աւելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. adv. s.

exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.

NBHL (1)

Յաղագս անչափին եւ աւելւոյ։ Ոչ դուզնաքոյ, եւ ոչ աւելւոյ նիւթոյ պէտք էին աշխարհի առ կազմութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Աւետաբեր

See full entry →

adj.

that brings good news, messenger.

NBHL (1)

անճառելի տնօրէնութեանդ քո աւետաբերք առաքեցան. (Շար.։)


Աւետարան, աց

See full entry →

s.

Gospel;
պատմել, քարոզել զ—, to preach the -.


Աւետարանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

notification of goodnews;
preaching the Gospel.

NBHL (2)

Ընդ նոսին աւետարանոթեամբ քարոզեսցուք զքո միայն զսքանչելիսդ. (Շար.։)

Զի մի՛ հայհոյեսցի պաշտօնն մեր, այսինքն աւետարանութիւնն մեր։ Եղիցես դու քաջալերեալ ի պաշտաման քում, այսինքն յաւետարանութեան քում. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. ՟բ. տիմ.։)


Աւեր

See full entry →

adj. s.

ruined, destroyed, desolated;
ruin, destruction;
demolition, dismantling overthrow;
waste, damage;
havock, devastation, desolation;
յ— դառնալ՝ լինել՝ մատնիլ, to be ruined, to decay, to be desolate;
յ— դարձուցանել, յ— անմարդի դնել, to ruin, to destroy, to ravage, to desolate, to harass, to infest.

NBHL (1)

Զքաղաքս քո յաւեր դարձուցից. (Եզեկ. ՟Լ՟Ե. 4։)