Definitions containing the research քաղ : 2474 results

Սիգամ, ացայ, ացի

vn.

to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.

· Calfa

NBHL (1)

Աքաղաղ՝ որ շրջի ի մէջ մարեաց սիգալով. (Առակ. լ. 31։)


Սինլքեալ, ելոյ, ելոց

adj.

cf. Սինլքոր.

· Calfa

NBHL (1)

Զսինլքեալսն (կամ զսինլքորսն) ժողովրդեանն՝ որ մնացին. խաղացոյց նաբուզարդան։ Հանդերձ ամենայն սինքլորօք ժողովրդեանն։ Զսինլքորսն՝ որ մնացին ի քաղաքին։ Սինլքորքն ապրեալքն ի նմա. (Երեմ. ՟Լ՟Թ. 9։ ՟Խ՟Ա. 10։ ՟Ծ՟Բ. 15։ Եզնիկ. ՟Ժ՟Դ. 22։)


Սինլքոր, աց

adj.

refuse;
low, despicable, vile;
— or — ժողովըրդեան, — խուժան, riffraff, dregs and refuse of the people, mob, rabble, scum of the people, the unwashed, the many-headed, beggarhood.

· Calfa

NBHL (1)

Զսինլքեալսն (կամ զսինլքորսն) ժողովրդեանն՝ որ մնացին. խաղացոյց նաբուզարդան։ Հանդերձ ամենայն սինքլորօք ժողովրդեանն։ Զսինլքորսն՝ որ մնացին ի քաղաքին։ Սինլքորքն ապրեալքն ի նմա. (Երեմ. ՟Լ՟Թ. 9։ ՟Խ՟Ա. 10։ ՟Ծ՟Բ. 15։ Եզնիկ. ՟Ժ՟Դ. 22։)


Սիրական, ի, աց

adj.

amiable, benign;
amatory, loving, amorous;
affectionate.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրողական. սիրալիր. մարդասիրական. քաղցր. նշանակ սիրոյ.


Սիրուն

adj.

amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.

· Calfa

NBHL (1)

Գտանին առ մարդս սիրունս բարեաց։ Էր նա քաղցր, եւ սիրուն էին միտք նորա առ ծառայս աստուծոյ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։ ՟Է. 10։)


Սիրտ, սրտից

s. adv.

heart;
heart, soul, mind, intellect, memory, intelligence;
courage, spirit, heart;
heart, inmost thought;
heart, centre;
առ սրտի, through anger;
սրտի դիւր, ease, pleasure, contentment, satisfaction;
բարութիւն, խստութիւն սրտի, kindness, hardness or obduracy of heart;
լքումն սրտի, faintheartedness, despondency;
ուղիղ, անկեղծ սրտիւ, sincerely, openheartedly, openly;
բոլորով սրտիւ, ի բոլոր սրտէ, յամենայն սրտէ, սրտի մտօք, with all one's heart or soul, heartily, with good will, willingly, voluntarily;
կրթել զ—, to form the mind or character;
հեռացուցանել յանձնէ զ—ս, to alienate good will;
գերել զ—, to captivate, to gain the heart or affection;
յինքն արկանել զ— ուրուք, to gain a person's good;
յափշտակել զ—ս, to charm or gain all hearts;
գորովել, ժառանգել զ—, to touch, to move, affect or stir, to possess the heart;
իջանել ի խորս սրտին, to descend into one's heart;
թափանցել ի խորս սրտին, to penetrate the inmost recesses of one's heart;
տալ, նուիրել զ— իւր, to give one's heart;
խոտարեցուցանել զ—, to pervert, to deprave the heart;
խօսել ընդ սրտի, to speak to the heart;
ասել ի սրտի իւրում, to say within oneself, to say in one's heart;
սրտի մտօք վաստակել, to labour heartily, to take to heart, to occupy oneself seriously with;
— ի բերան շրջել, to seek painfully for;
սրտի դիւր լինել, to be in a state of contentment or tranquillity, to feel pleased, comfortable, contented;
զեղուլ զ— իւր առաջի աստուծոյ, to open one's heart before God;
հայրական, մայրական, գողտր, զգայուն, խաղաղ or անդորր, խաղաղաւէտ, երախտագէտ, ազնուական, բարի, ազնիւ, վսեմախոհ, վեհ, անվեհեր —, paternal, maternal, tender, feeling or sensible, calm, pacific, thankful, noble, good, excellent, elevated (high-minded), great, intrepid or dauntless heart;
անզգայ, ապերախտ, խիստ, ապականեալ, վատ, անգութ, անողորմ, չար, լքեալ —, unfeeling or insensible, ungrateful, flinty or obdurate, spoilt or corrupt, craven or dastard, hard(hearted), unmerciful or pitiless, cutting, drooping, dejected or despondent heart;
խորհուրդք մեծամեծք ի սրտէ գան յառաջ, great thoughts take their rise in the heart;
—ն բաբախէ, թնդայ, the heart palpitates;
արկ ի — իմ, he placed in my heart, he inspired me;
անկցի գութ ի — քո, let your heart be touched;
նուաղեալ էր — նորա, his heart was weak;
հրճուէր ի սրտի, he rejoiced from the bottom of his heart;
եթէ ուրուք — առնուցու կերիցէ, let him eat it if he has the heart to, if he has courage enough;
— իմ գելանի, my heart is moved;
— ի բերանն էր, he struggled with death;
որ յաչաց հեռացաւ՝ ի սրտէ հեռացաւ, out of sight, out of mind.

· Calfa


Սխրասարաս

adj.

cf. Սխրալի.

· Calfa

NBHL (1)

Կաթողիկէն սխրատեսիլ՝ զոր հիմնադրեաց սմբատ յիւրում քաղաքին յանի. (Սամ. երէց.։)


Սխրատեսիլ

adj.

cf. Սխրալի.

· Calfa

NBHL (1)

Կաթողիկէն սխրատեսիլ՝ զոր հիմնադրեաց սմբատ յիւրում քաղաքին յանի. (Սամ. երէց.։)


Սկսումն, ման

s.

beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.

· Calfa

NBHL (1)

Դառն է ի սկսմանն առաքինութիւնն, եւ ապա քաղցր. (Նար. երգ.։)


Սղար

cf. Պաշարումն.

· Calfa

NBHL (1)

Արար ժողով ի վերայ տրապօլսոյ քաղաքին, եւ մեծաւ սխարով նստաւ ի վերայ նորա. (Ուռհ.։)


Սղարեմ

va.

cf. Պաշարեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Սղարեալն նեղի ի թշնամեաց իւրոց։ Օտար թշնամիք արտաքոյ սղարելով զքաղաքս՝ ոչ յաղթեն դիւրաւ. (Բրսղ. մրկ.։)

Սխարեալ՝ ունէր զքաղաքաբերդն ի պահեստի. (Ուռհ.։)


Սղոխ, ի

cf. Սողոխ.

· Calfa

NBHL (3)

Մատուցանեն զառ ի յօդն քաղցրախառնութիւն ... ստէպ ստեպ սղոխք օդոյ, անօրսունք՝ այն որ ի ծովէն, եւ թանձունքն որ ի լճէն. (Փիլ. տեսական. յորսէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)

Յորժամ քաղցրաշունչ սողոխ վէտս վէտս զմկանունսն ճօճեալ ճեմի. (Վեցօր. ՟Դ։)

Ի քաղծրաշունչ օդոցն սղոխք ալեացն վէտս վէտս ի վերայ միմեանց շրջապատին։


Սնոտիապատիր

adj.

futile and false, fallacious.

· Calfa


Սոխակ, աց

s.

nightingale, philomela, luscinia;
porphyrio (a waterfowl);
— երգէ, գեղգեղէ, the nightingale sings.

· Calfa

NBHL (3)

Յորժամ լսիցես զձայն սոխակի, որ գեղգեղէ քաղցրաձայն. (Վեցօր. ՟Ը։)

Ի քաղցր ե՞րգս (հպարտանաս). ոչ որպէս սոխակն, եւ փորն. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Եւ միւսն ցամաքային՝ անտառասէր՝ քաղցրաձայն երգիչ քան զամենայն թռչունս, որ եւ Ծիծեռնուկ կոչի. ἁηδών luscinia. իտ. lusignuolo. պիւլպիւլ


Սողնական, ի, աց

adj. med.

crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.

· Calfa


Սուտակասպասութիւն, ութեան

s.

flattery, adulation, blandishment.

· Calfa

NBHL (1)

Սուտակասպասութեանն իսկ անսալով՝ զնախատինսն կրիցեն յամենայն քաղաքն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Սուր

adj. s. adv. gr.

sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.

· Calfa

NBHL (1)

Չորեքաղեանն քնար ի չորից լարից. զիլ՝ որ է սուր. եւ պամ՝ որ է ծանր. եւ այլն։ Սուրն համեմատի հրոյն, զի տաք է եւ չոր. (Երզն. քեր.։)


Սպանիչ, չի, չաց

cf. Սպանող.

· Calfa

NBHL (1)

Զատոյց զքաղաքս յապաւինութիւն ակամայ սպանչաց։ Յապաստան ակամայ սպանչաց. (Նախ. օրին.։)


Սպանող

adj. s.

killing, murderous;
assassin, murderer, homicide.

· Calfa

NBHL (1)

Զատոյց զքաղաքս յապաւինութիւն ակամայ սպանչաց։ Յապաստան ակամայ սպանչաց. (Նախ. օրին.։)


Սպասահարկեմ, եցի

va.

to serve.

· Calfa


Սպեղանեմ, եցի

va.

to plaster, to poultice, to put on or apply a plaster, to cure, to dress a wound, to bind up.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստուն բժիշկ սպեղանէ քաղցր դեղով, եւ ապաքինէ զցաւն։ Իմաստութեամբ սպեղանեա՛ զվէրքն։ Սպեղանեա՛ զամենայն զվէրք հոգւոյս իմոյ. (Մարաթ.։)


Սպուդէք, էից

s.

monks devoted to study.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ նմանութեան մայրաքաղաքացն սպուդէից՝ արք կրօնաւորք խարազնազգեստք։ Ցրուեալ աշակերտաց նորա սպուդէից ի գաւառս իւրաքանչիւր շինէին վանորայս. (Խոր. ՟Գ. 49. 67։)

Սպուդէք կրօնաւորք քաղաքին։ Սպուդէս մոնաքոսքն. (Մխ. դտ.։)


Սպուժեմ, եցի

vn. va. to put off, to delay, to defer, to neglect, not to care for.

· Calfa

NBHL (2)

Իսկ զմակեդոն եպիսկոպոս յայտնել քաղաքիս սպուժէր։ Սպուժել այսմիկ ասէին. (Սոկր. ՟Բ. 13. 23։)

Վասն է՞ր զքաղցր հրամանսդ սբուժէք (կամ բուժէք). ո՞ւր սուրքն, ո՞ւր կապանքն. (Ածաբ. մակաբ.։)


Ստագոյ

adj.

not existing, fancied, imaginary, chimerical.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ է զեթէ է՞ն խնդրել ի ստագոյին, որ է եղջերուաքաղն. (Լծ. սահմ.։)


Ստահակ, աց

adj.

wrongheaded, headstrong, petulant, insubordinate, undisciplined;
impertinent, insolent;
knavish, rascally, roguish;
—ս իմանալ, to rebel.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ է պարտ քահանայից ի հարսանիս կամ ի քաղաքի տեսիլս ինչ ստահակս տեսանել. (Կանոն.։)


Ստահակութիւն, ութեան

s.

waywardness, insolence, petulance, insubordination, mutiny;
ստահակութեամբ գնալ, to behave in a disorderly manner.

· Calfa

NBHL (1)

Ստահակութեամբ գնան։ Զմտաւ ածէր զստահակութիւն քաղաքացւոցն՝ որ զնա ի փախուստ դարձուցին. (՟Բ. Թես. ՟Գ. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 3։)


Ստեպղին, ղնի, ղնոյ

s.

carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.

· Calfa

NBHL (1)

σίσαρον siser. իտ. sesaro, carota, pastinaca. Արմատ բանջարոյ՝ որպէս բողկ կամ ճակնդեղ, երկայնաձիգ՝ դեղին եւ կարմիր՝ քաղցրահամ. հավուճ, հէվճ, գազար, ապզար.


Վաղուեան

adj.

of tomorrow;
ի վաղորդեայն աւուրն, the day following;
ի վաղուեան գիշերին, tomorrow night.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զվաղուեան աւուր դառնութեան լեղւոյն քաղցրացուցեր զճաշակ. (Շար.) այսինքն զհին ուրբաթ աւուր դրախտին. կամ զվաղու ի ուրբաթ աւուր (եթէ իցէ երգն վասն հինգ շաբաթի աւուր, որ այժմ երգի յուրբաթու)։


Վաճառանոց, աց

s.

market, bazaar;
mercery.

· Calfa

NBHL (1)

Գնել ինչ՝ որ ի վաճառանոցն ծախին։ Զամենայն կշիռս եւ զչափս վաճառանոցին ուղղեաց։ Շրջէր ի քաղաքն, եկն ի վաճառանոցն։ Ի վաճառանոցէ աստի գնասցուք։ Անկաւ ի փողոց վաճառանոցին։ Բոցն զփողոց վաճառանոցին կիզեալ ապականէր. (Մխ. դտ.։ Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Ա.։ Ոսկիփոր.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ է։ Վրք. ոսկ.։)


Վաճառապետ, աց

s.

provost of the guilds.

· Calfa

NBHL (1)

Պահել զոմանս վաճառապետացն, եւ զմիւսս օրինաքաղաքացն. (անդ։)


Վաճառատեղի, ղեաց

cf. Վաճառարան.

· Calfa

NBHL (1)

ἁγορά forum ἑμπόριον emporium. Տեղի վաճառաց. վաճառանոց. եւ Շահավառ քաղաք, մանաւանդ ծովեզերեայ.


Վայ, ի, ոյ, ից, ոց

s.

woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.

· Calfa

NBHL (1)

Վա՛յ քեզ մովաբ։ Վա՛յ մեզ։ Ու՞մ է վա՛յ։ Վա՛յ ձեզ. վա՛յ նոցա։ Վա՛յ ինձ։ Վա՛յ է ինձ։ Վա՛յ վա՛յ քեզ։ Վա՛յ ինձ, վա՛յ ինձ, վա՛յ ինձ, յաւուր յայնմիկ։ Վա՛յ վա՛յ, քաղաք մեծ։ Վա՛յ վա՛յ վա՛յ՝ որ բնակեալ են յերկրի. եւ այլն։


Վայելեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.

· Calfa

NBHL (1)

Զքաղաքն ժամանակեան բերիւք ի հարկաւորագունիցն օգուտ առնել եւ վայելեցուցանել։ Զմեծագոյն օգտիցն վայելեցուցին քաղաքաց բարութիւնս. (Փիլ. իմաստն.։ Պիտ.։)


Վայելչազարդ

adj.

highly ornamented, elegantly adorned.

· Calfa

NBHL (1)

Զհրաշափառ եւ զվայելչազարդ տեսիլ փառացն աստուծոյ։ Պտուղք գեղեցիկք, քաղցրահամք եւ վայելչազարդք։ Վայելչազարդ տեղին՝ որ կապուտաքարն անուանի. (Զքր. կթ.։ Երզն. լս.։ Ասող. ՟Գ. 6։)


Վայելչահիւս

cf. Գեղեցկահիւս.

· Calfa

NBHL (1)

Ներհիւսեսցու՛ք քաղցր եղանակ՝ վայելչահիւս երրեակ անձանց. (Շ. տաղ.։)


Վայելչութիւն, ութեան

s.

suitableness, proportion, propriety, decency, conveniency;
decorum, dignity, nobleness;
comeliness, elegance, grace, beauty, splendour;
enjoyment, use;
delight, pleasure, advantage;
— երեսաց, comeliness, loveliness, attractiveness.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քաղցրութենէ վայելչութեան աջոյ քո։ Տեսանել ինձ զվայելչութիւն տեառն. (Սղ. ՟Ժ՟Ե. 11։ ՟Ի՟Զ. 4։)


Վայրաբնակ

adj.

living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.

· Calfa

NBHL (1)

Կարօղ է կերակրել օտարս. (այս) զգաւառականսդ, եւ զքաղաքացիսդ՝ վայրաբնակս. (Ածաբ. ծն.։)


Վայրաբնակիմ

vn.

to live in wild or desert scenes.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ եղեւ վայրաբնակիլ մայրաքաղաքն Երուսաղէմ. (Շար.։)


Վայրագ, աց

adj.

ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Ասպականի էր եւ վայրագ։ Եւ առ այոքիւք վայրագօքս է անքաղաք եւս, եւ փախստական յօրինաց, եւ ուղիղ վարուց անճաշակ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 165։)


Վայրագիմաստ

cf. Վայրենամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստակն վայրագիմաստ է. վասն զի եւ իմաստունն քաղաքային՝ քաղաքի եւ քաղաքավարութեան արժանի է, իսկ վայրագիմաստն՝ անդէն է եւ հակառակասէր. (Փիլ. լին. ՟Գ. 33։)


Վանատրեմ, եցի

va.

to harbour, to receive into one's house or hotel, to entertain, to welcome.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտեն զհիւրասիրութեան զքաղցրութիւն, որք միանգամ յօտարութիւն ելեալ՝ ի նմանէ վանատրեացն. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)


Վանդակ, աց

s.

network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ել անդրոնիկէ ի վերնատան վանդակն, եւ հայէր ի քաղաքն. (Վրք. հց. ՟Ը։)


Վանդումն, ման

s.

ruin, destruction;
ածել —, to devastate, to desolate, to ruin, to lay waste.

· Calfa

NBHL (1)

Վանդումն եւ աւերումն ստացուածոց։ Յաւար եւ ի չարաչար վանդումն։ Տարազարդ հարուածովդ զանձեւութեանց քաղաքացն ածեն վանդումն։ Հինահարութեան վանդումն. (Պիտ.։)


Վանորայ, րէից, այոց

s.

cf. Վանորեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Եկեղեցեաց եւ վանօրէից։ Որք ի քաղաքաց վանօրեայս կամ յանապատս. (Մխ. դտ.։)


Վաշխ, ի, ից, ոյ, ու, ուց

s. adv.

usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱ՛Շ, ՎԱ՛Շ ՎԱ՛Շ. որ եւ մակբայ հեշտական, ըստ Քեր. թրակ. զի ըստ յն. ասի իտի՛, է՛ւղէ. ἠδύ suave. մանաւանդ՝ εὕγε, εὕγε εὕγε . վր. վա՛շա վա՛շա. Ո՛վ քանի՜ քաղցր է. քանի՞ հեշտալի. բա՛բէ, քա՛ջ, ազնի՛ւ, կեցցե՛ս. ո՛վ զիա՛րդ. օ՛խ օ՛խ, ի՛նչ աղէկ, սիրուն.


Վաշտիկ, տկաց

cf. Վաշտկան.

· Calfa

NBHL (1)

Բայց սմբատայ եկեալ սակաւ վաշտականաւ զդուռն քաղաքին պահէ։ Արձակեաց զկանայս թագաւորին պարսից շապհոյ հանդերձ ժանուարօք եւ վաշտկանօք. (Խոր. ՟Բ. 43։ Բուզ. ՟Գ. 4։)


Վաշտկան

s.

soldier in camp.

· Calfa

NBHL (1)

Բայց սմբատայ եկեալ սակաւ վաշտականաւ զդուռն քաղաքին պահէ։ Արձակեաց զկանայս թագաւորին պարսից շապհոյ հանդերձ ժանուարօք եւ վաշտկանօք. (Խոր. ՟Բ. 43։ Բուզ. ՟Գ. 4։)


Վասն

prep.

for, by reason of, for the sake of, on account of, in consideration of, considering, touching, concerning, upon the subject of;
as to, as for, with respect to;
— սիրոյն աստուծոյ, for the love of God;
— իմ, for me, for my sake;
as for me, for my part;
— թեթեւ ինչ յանցանաց, for a slight fault;
— երկիւղի, for fear of;
— ընտրելոց, in favour of the elect;
— զի, for, because, wherefore;
— է՞ր, why ? for what reason ?
— այնր or այնորիկ — այդր or այդորիկ —այսր or այսորիկ, for that reason, therefore, to that end, on that account;
— ո՞յր, for which ? for whom ?
— որոյ, why, therefore, by reason of which, consequently, wherefore;
— անգիտութեան, through ignorance, ignorantly;
— խաչի քո պատուականի, by means of Thy most precious Cross, through Thy intercession;
cf. Մեղք;
սմին իրի or վասն, for this reason.

· Calfa

NBHL (1)

Հալածեալ վասն արդարութեան։ Վասն իմ. վասն անուան իմոյ։ Վասն բանին։ Վասն արքայութեան։ Վասն օգտի։ Վասն զօշաքաղութեան։ Վասն եղբարց։ Վասն այսորիկ։ Լեզուք՝ նշանակի վասն են. եւ այլն։


Վաստակեմ, եցի

va. vn.

to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate. cf. Վաստակիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Վաստակոց իմոց՝ զոր ես վաստակեցի (կամ ջանացայ)։ Ի վաստակս՝ զոր վաստակեցայ (կամ ջանացայ)։ Մի՛ եւս վաստակեցեն ընդունայն։ Զուր ուրեմն վաստակէի։ Ոչ քաղցիցէ, եւ ոչ վաստակեսցի։ Վաստակեսցին մանկունք։ Ընթասցին, եւ մի՛ վաստակեսցին։ Մինչ ի վաստակել սրտի իմոյ.եւ այլն։


Վատախառնութիւն, ութեան

s.

bad temperament, evil disposition, ill nature;
— օդոյ, inclemency of the weather;

· Calfa

NBHL (1)

Է՛ որ ի տարեւոր եղանակաց զքաջախառնութիւն քաղցրութեան մատոյց, եւ է՛ որ զդժնդակութիւն վատախառնութեան հիւանդութիւն գործէ. (Փիլ. այլաբ.։)